Thời gian tổ chức
Ngày 30 tháng Giêng âm lịch hằng năm
Địa điểm
Chùa Đà Quận, xã Hồng Việt, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng
Lịch sử và di vật
Chùa Đà Quận, còn gọi là chùa Viên Minh, được cho là có nguồn gốc từ thời Lý. Căn cứ quan trọng là đôi câu đối hiện còn trong chùa:
“Viên Minh thắng tích hưng tiền Lý/Đà Quận thần chung chú Hậu Lê”,
tạm dịch: Thắng tích Viên Minh được dựng từ thời Lý, chuông thiêng Đà Quận được đúc vào thời Lê. Đôi câu đối không chỉ mang giá trị văn tự mà còn phản ánh truyền ngôn dân gian về lịch sử hình thành ngôi chùa.
Chùa Viên Minh là một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh, bố cục thống nhất, mở đầu bằng tam quan và kết thúc bằng gác chuông. Nghệ thuật kiến trúc – trang trí lấy tư tưởng Phật giáo “sắc sắc không không” làm cốt lõi, tạo nên vẻ trang nghiêm mà thanh thoát. Đối diện với chùa là đền Quan Triều, tạo thành một không gian tín ngưỡng hài hòa.
Theo truyền thuyết và sử liệu, đền Quan Triều được xây dựng vào thời Lý, dưới triều vua Lý Anh Tông (1138–1175). Do biến thiên lịch sử, đền từng bị hoang phế; đến thời nhà Mạc đóng đô ở Cao Bằng mới được trùng tu, song ngày nay chỉ còn dấu tích nền móng cũ. Nhân vật lịch sử được thờ tại đây là Dương Tự Minh – người dân tộc Tày, quê ở Bản Danh, xã Quan Triều, phủ Phú Lương (nay thuộc xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên).
Dương Tự Minh xuất thân trong một gia đình thủ lĩnh địa phương, sớm tham gia quân đội triều Lý và lập nhiều công lao trong các cuộc chiến như Ung Châu, sông Như Nguyệt. Làm quan trấn giữ vùng biên viễn, ông được nhân dân kính trọng bởi sự liêm khiết và đức độ. Nhờ chính sách mềm dẻo, gắn kết các tù trưởng Tày – Nùng, ông góp phần giúp triều đình Lý ổn định vùng biên giới giáp nhà Tống. Tuy nhiên, trong bối cảnh triều chính rối ren, ông bị gian thần hãm hại và bị đày đến vùng núi Đuổm.
Từ một vị chủ tướng oai hùng, Dương Tự Minh trở thành “ông già núi Đuổm”, song danh tiếng và công lao của ông vẫn sống mãi trong ký ức dân gian. Sau khi ông và phu nhân là công chúa Thiều Dung qua đời, triều đình cho lập đền thờ và truy phong ông là Trung đẳng thần. Tại Cao Bằng, đền Quan Triều được dựng ở xã Xuân Lĩnh, châu Thạch Lâm (nay là xã Hưng Đạo, thành phố Cao Bằng), với mỹ tự dài ca ngợi công lao trợ quốc, trấn biên của ông.
Chùa Viên Minh là một trong ba ngôi chùa cổ nhất tỉnh Cao Bằng. Giá trị lịch sử ấy được ghi dấu rõ nét qua đôi chuông hiện còn tại chùa. Năm 1993, đôi chuông được đánh giá cao về nghệ thuật điêu khắc; đến năm 2016, chính thức được công nhận là Bảo vật Quốc gia. Văn minh trên chuông cho biết chuông được đúc năm Càn Thống Tân Hợi (1611), đồng thời khẳng định chùa Viên Minh là một “cổ danh lam”.
Nội dung bài minh thể hiện niềm tự hào của tác giả đối với vùng đất Cao Bằng – nơi cảnh sắc thanh nhã, có chùa chiền, đền miếu, cung điện và tiếng chuông vang vọng mỗi ngày. Đồng thời, văn bản cũng cho thấy sự đề cao vai trò của nhà Mạc, gợi ý rằng đôi chuông được đúc khi nhà Mạc đang kiểm soát Cao Bằng và đặt nơi đây làm trung tâm chính trị. Khi đó, chùa và đền mang tính chất Quốc tự, Quốc miếu, được đầu tư lớn về vật lực và tài lực.
Quả chuông lớn cao 1,75 m, miệng rộng 1,07 m; chuông nhỏ cao 1,55 m, miệng rộng 0,95 m, đều đúc bằng hợp kim đồng, nay đã ngả màu sẫm theo thời gian. Chuông lớn bị cưa mất một chân rồng ở quai treo; chuông nhỏ có một lỗ thủng trên thân, theo truyền miệng là để giảm âm vang quá lớn. Cả hai đều có dáng chắc khỏe, khối hình căng đầy; rồng trang trí thân mập, mào dài, sừng ngắn, mang phong cách điêu khắc mộc mạc, khỏe khoắn và chân chất.
Quần thể di tích Đà Quận bao gồm 3 di sản văn hóa vật thể được xếp hạng, đó là chùa Viên Minh, đền Quan Triều (đều được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh vào năm 2008) và đôi chuông “Thần chung” được công nhận Bảo vật Quốc gia năm 2016.
Nhìn tổng thể, hệ thống chùa – đền cùng nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc nơi đây phản ánh sinh động đời sống tín ngưỡng, tinh thần của cư dân Cao Bằng từ xa xưa. Trải qua nhiều thế kỷ, các di tích vẫn giữ được dấu ấn văn hóa – tôn giáo đặc sắc, được địa phương trân trọng bảo tồn, qua đó tôn vinh trí tuệ và tài hoa của cha ông, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa vùng non nước Cao Bằng.
Lễ hội chùa Đà Quận
Lễ hội chùa Đà Quận diễn ra vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại chùa Đà Quận (Viên Minh), xã Hưng Đạo, thành phố Cao Bằng. Đây là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của địa phương, gắn liền với không gian tín ngưỡng Phật giáo và thờ thần bản địa, thu hút đông đảo nhân dân trong vùng cùng du khách thập phương tham dự. Lễ hội không chỉ là dịp cầu an, cầu phúc đầu xuân mà còn thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân và các vị thần có công bảo hộ vùng đất biên cương.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian kết hợp với nghi lễ Phật giáo. Mở đầu là lễ khai hội, thường diễn ra vào buổi sáng sớm trong không khí linh thiêng và tĩnh lặng. Đại diện chính quyền địa phương, các bậc cao niên, chức sắc Phật giáo cùng nhân dân làm lễ cáo yết, xin phép mở hội, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhân khang vật thịnh.
Tiếp đó là nghi lễ dâng hương tại chính điện chùa Viên Minh. Hương án được bài trí trang trọng với hoa tươi, lễ chay, trầu cau, bánh trái. Các đoàn đại biểu và người dân lần lượt vào thắp hương, bái Phật, cầu nguyện cho gia đình bình an, làm ăn thuận lợi, mùa màng tốt tươi. Trong nghi lễ, tiếng chuông chùa Đà Quận – Bảo vật Quốc gia – được thỉnh lên trầm hùng, vang vọng giữa núi rừng, tạo nên không gian tâm linh sâu lắng.
Song song với lễ dâng hương tại chùa là nghi lễ tưởng niệm và tri ân các bậc thần linh, tiền nhân, gắn với truyền thống thờ tự tại đền Quan Triều. Nghi lễ này thể hiện lòng biết ơn đối với Dương Tự Minh – vị anh hùng trấn biên thời Lý – cùng các bậc có công dựng làng, giữ nước. Lễ vật dâng cúng được chuẩn bị chu đáo, mang tính biểu trưng cho văn hóa nông nghiệp và đời sống tinh thần của cư dân địa phương.
Toàn bộ phần lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm, thành kính, phản ánh rõ nét đời sống tín ngưỡng lâu đời của cộng đồng cư dân Cao Bằng, nơi Phật giáo hòa quyện với tín ngưỡng thờ thần bản địa.
Sau phần lễ là phần hội, diễn ra sôi nổi, vui tươi, tạo không gian giao lưu văn hóa cộng đồng. Phần hội mở đầu bằng các tiết mục nghệ thuật dân gian truyền thống như hát Then, đàn tính của người Tày – Nùng, với nội dung ca ngợi quê hương, đất nước, ca ngợi Phật pháp và cầu chúc một năm mới an lành. Những làn điệu Then mượt mà, sâu lắng hòa quyện cùng tiếng đàn tính ngân vang, tạo nên bản sắc riêng của lễ hội chùa Đà Quận.
Bên cạnh đó là các hoạt động biểu diễn múa lân, múa rồng, mang ý nghĩa xua đuổi tà khí, đón sinh khí tốt lành trong năm mới. Không khí lễ hội trở nên rộn ràng, náo nhiệt, thu hút sự tham gia và cổ vũ của đông đảo người dân và du khách.
Phần hội còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian truyền thống, tiêu biểu như:
- Ném còn: trò chơi mang ý nghĩa cầu may, cầu phúc, thể hiện ước vọng sinh sôi, no đủ.
- Kéo co: biểu trưng cho tinh thần đoàn kết cộng đồng.
- Đẩy gậy, đánh quay, bịt mắt bắt dê, tạo không khí vui tươi, gắn kết giữa các thế hệ.
- Một số năm còn có thi hát Then, thi đàn tính, giao lưu văn nghệ quần chúng giữa các xóm, bản trong vùng.
Ngoài ra, trong khuôn viên lễ hội còn diễn ra các hoạt động giới thiệu sản vật địa phương, ẩm thực truyền thống, nghề thủ công dân gian, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa và đời sống của đồng bào các dân tộc Cao Bằng.
Nhìn chung, lễ hội chùa Đà Quận là sự kết hợp hài hòa giữa tính linh thiêng của phần lễ và tính cộng đồng, vui tươi của phần hội. Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh đầu xuân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, làm giàu thêm đời sống tinh thần của nhân dân, đồng thời tạo nên một điểm nhấn văn hóa đặc sắc trong không gian lễ hội vùng non nước Cao Bằng.
Tài liệu tham khảo
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Da Quan Pagoda Festival
Time of Organization
Annually on the 30th day of the First Lunar Month
Location
Da Quan Pagoda (also known as Vien Minh Pagoda), Hong Viet commune, Hoa An district, Cao Bang province
History and Relics
Da Quan Pagoda, also called Vien Minh Pagoda, is believed to have originated during the Ly dynasty. An important piece of evidence is a pair of parallel sentences (couplets) still preserved in the pagoda:
“Vien Minh thắng tích hưng tiền Ly /
Da Quan thần chung chú Hậu Le”
which may be translated as:
“The renowned scenic site of Vien Minh was established in the Ly dynasty;
the sacred bell of Da Quan was cast in the Later Le period.”
This couplet not only holds literary value but also reflects folk traditions concerning the historical formation of the pagoda.
Vien Minh Pagoda is a complete architectural complex with a unified layout, beginning with a triple gate (tam quan) and ending with a bell tower. Its architectural and decorative art is rooted in the Buddhist philosophy of “form is emptiness, emptiness is form”, creating an atmosphere that is solemn yet serene. Facing the pagoda is Quan Trieu Temple, together forming a harmonious religious and belief space.
According to legends and historical records, Quan Trieu Temple was built during the Ly dynasty under the reign of King Ly Anh Tong (1138–1175). Due to historical upheavals, the temple once fell into ruin; it was restored during the period when the Mac dynasty established its base in Cao Bang, though today only traces of its original foundations remain. The historical figure worshiped there is Duong Tu Minh, an ethnic Tay leader from Ban Danh, Quan Trieu commune, Phu Luong prefecture (now Son Cam commune, Phu Luong district, Thai Nguyen province).
Duong Tu Minh was born into a family of local chieftains. He joined the Ly dynasty army at an early age and rendered distinguished service in major campaigns such as those at Ung Chau and along the Nhu Nguyet River. As a military official entrusted with guarding the frontier regions, he earned the respect of the people for his integrity and moral character. Through flexible policies and close cooperation with Tay–Nung local leaders, he contributed significantly to stabilizing the northern border adjacent to the Song dynasty. However, amid political turmoil at court, he was slandered by corrupt officials and exiled to the Duom mountain area.
From a formidable military commander, Duong Tu Minh came to be remembered in folklore as the “Old Man of Mount Duom,” yet his reputation and achievements endured in popular memory. After his death and that of his wife, Princess Thieu Dung, the court ordered the construction of temples in his honor and posthumously conferred upon him the title of a middle-ranked tutelary deity. In Cao Bang, Quan Trieu Temple was established in Xuan Linh commune, Thach Lam chau (now Hung Dao commune, Cao Bang city), with honorific inscriptions praising his merits in supporting the state and safeguarding the frontier.
Vien Minh Pagoda is one of the three oldest pagodas in Cao Bang province. Its historical value is clearly evidenced by the pair of bells still preserved there. In 1993, the bells were highly appraised for their artistic and sculptural quality; in 2016, they were officially recognized as National Treasures. The inscription on the bells indicates that they were cast in the year Can Thong Tan Hoi (1611), affirming Vien Minh Pagoda as an “ancient renowned Buddhist site.”
The inscription expresses the author’s pride in the land of Cao Bang—a place of refined scenery, endowed with pagodas, temples, palaces, and the daily resonance of temple bells. At the same time, it highlights the prominent role of the Mac dynasty, suggesting that the bells were cast during the period when the Mac controlled Cao Bang and designated it as their political center. At that time, both the pagoda and the temple functioned as national religious institutions, receiving substantial investment of material and financial resources.
The larger bell stands 1.75 meters high with a mouth diameter of 1.07 meters, while the smaller bell is 1.55 meters high with a mouth diameter of 0.95 meters. Both are cast in bronze alloy and have darkened with age. The larger bell has lost one dragon foot on its suspension handle, while the smaller bell has a hole in its body, which, according to oral tradition, was made to reduce excessive resonance. Both bells possess a solid, well-balanced form; the dragons decorating them have stout bodies, long crests, short horns, and exhibit a rustic, vigorous, and unpretentious sculptural style.
The Da Quan relic complex comprises three ranked tangible cultural heritages: Vien Minh Pagoda and Quan Trieu Temple (both designated as provincial-level historical and cultural relics in 2008), and the pair of “Sacred Bells” (Than Chung), which were recognized as National Treasures in 2016.
Overall, the system of pagodas and temples, together with the architectural and sculptural art found here, vividly reflects the religious and spiritual life of Cao Bang’s inhabitants since ancient times. Over many centuries, these monuments have preserved distinctive cultural and religious imprints, carefully safeguarded by the local community, thereby honoring the wisdom and craftsmanship of earlier generations and enriching the cultural identity of the mountainous region of Cao Bang.
Da Quan Pagoda Festival
The Da Quan Pagoda Festival is held annually on the 30th day of the First Lunar Month at Da Quan (Vien Minh) Pagoda, Hung Dao commune, Cao Bang city. It is one of the most representative traditional festivals of the locality, closely associated with Buddhist worship and the veneration of local deities. The festival attracts large numbers of local residents as well as visitors from other regions. It is not only an occasion to pray for peace and blessings at the beginning of the year, but also an expression of the moral principle of gratitude toward ancestors and deities who have protected the frontier land.
The ritual section is organized in a solemn manner, combining elements of folk belief with Buddhist ceremonies. It begins with the opening ritual, usually conducted early in the morning in a sacred and tranquil atmosphere. Representatives of local authorities, village elders, Buddhist clergy, and community members perform the ceremony of reporting to the deities and seeking permission to open the festival, praying for national peace, favorable weather, prosperity, and well-being for the people.
This is followed by the incense-offering ceremony in the main sanctuary of Vien Minh Pagoda. The altar is respectfully arranged with fresh flowers, vegetarian offerings, betel and areca, and traditional cakes and fruits. Delegations and local residents take turns offering incense, paying homage to the Buddha, and praying for family peace, successful livelihoods, and abundant harvests. During the ritual, the sacred bells of Da Quan Pagoda—recognized as National Treasures—are struck, producing deep, resonant sounds that echo through the surrounding mountains and forests, creating a profoundly contemplative spiritual atmosphere.
Alongside the incense-offering rites at the pagoda are ceremonies commemorating and honoring local deities and ancestors, associated with the worship traditions of Quan Trieu Temple. These rites express gratitude toward Duong Tu Minh—the frontier-defending hero of the Ly dynasty—and other predecessors who contributed to village establishment and national defense. The offerings are carefully prepared and symbolically reflect the agricultural culture and spiritual life of the local community.
The entire ritual section is conducted in an atmosphere of solemnity and reverence, clearly reflecting the long-standing belief system of Cao Bang’s inhabitants, where Buddhism harmoniously intertwines with indigenous deity worship.
Following the ritual section is the festive section, which unfolds in a lively and joyful atmosphere, creating opportunities for community cultural exchange. It opens with traditional folk art performances such as Then singing accompanied by the dan tinh (lute) of the Tay and Nung people. The performances praise the homeland, the nation, Buddhist teachings, and convey wishes for peace and happiness in the new year. The smooth, profound melodies of Then singing blend with the resonant sound of the dan tinh, forming the distinctive character of the Da Quan Pagoda Festival.
In addition, lion and dragon dances are performed, symbolizing the expulsion of negative forces and the welcoming of auspicious energy for the new year. The festival atmosphere becomes vibrant and animated, drawing enthusiastic participation and encouragement from both locals and visitors.
The festive section also features a variety of traditional folk games, including:
- Nem con (cloth-ball throwing), symbolizing good fortune, fertility, and abundance;
- Tug of war, representing community solidarity;
- Stick pushing, spinning top games, blindfolded goat catching, fostering joy and intergenerational bonding;
- In some years, Then singing and dan tinh competitions and grassroots cultural exchanges among villages.
Moreover, the festival grounds host activities introducing local agricultural products, traditional cuisine, and folk handicrafts, contributing to the promotion of the cultural image and everyday life of Cao Bang’s ethnic communities.
In general, the Da Quan Pagoda Festival represents a harmonious combination of the sacred solemnity of ritual practices and the joyful, communal spirit of festive activities. The festival not only meets spiritual needs at the beginning of the year, but also contributes to preserving and promoting traditional cultural values, enriching the spiritual life of the people, and creating a distinctive cultural highlight within the festival landscape of the Cao Bang highlands.
References
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
Tiếng Pháp
Fete de la Pagode Da Quan
Periode d’organisation
Le 30e jour du premier mois lunaire, chaque annee
Lieu
Pagode Da Quan, commune de Hong Viet, district de Hoa An, province de Cao Bang
Histoire et vestiges
La pagode Da Quan, egalement connue sous le nom de pagode Vien Minh, est consideree comme ayant ete fondee a l’epoque de la dynastie Ly. Un element important permettant d’en attester est une paire de sentences paralleles conservees dans la pagode :
« Vien Minh thang tich hung tien Ly / Da Quan than chung chu Hau Le »,
que l’on peut traduire approximativement ainsi :
« Le site remarquable de Vien Minh fut etabli sous les Ly, la cloche sacree de Da Quan fut fondue sous les Le ».
Ces sentences possedent non seulement une valeur litteraire, mais refleten egalement la tradition orale relative a l’histoire de la formation de la pagode.
La pagode Vien Minh constitue un ensemble architectural complet, a la composition harmonieuse, commencant par un portail a trois entrees (tam quan) et s’achevant par un clocher. L’art architectural et decoratif y est fonde sur la pensee bouddhique du principe « forme et vacuite », creant une atmosphere a la fois solennelle et epuree. Face a la pagode se trouve le temple Quan Trieu, formant un espace cultuel equilibre et coherent.
Selon les legendes et les sources historiques, le temple Quan Trieu fut construit a l’epoque Ly, sous le regne du roi Ly Anh Tong (1138–1175). En raison des vicissitudes de l’histoire, le temple fut abandonne pendant une longue periode ; ce n’est qu’a l’epoque ou la dynastie Mac etablit sa capitale a Cao Bang qu’il fut restaure. Aujourd’hui, seuls subsistent les vestiges des fondations anciennes. La personnalite historique venerée dans ce temple est Duong Tu Minh, membre de l’ethnie Tay, originaire du village Ban Danh, commune de Quan Trieu, prefecture de Phu Luong (actuellement commune de Son Cam, district de Phu Luong, province de Thai Nguyen).
Issu d’une famille de chefs locaux, Duong Tu Minh entra tres tot au service militaire de la cour des Ly et se distingua par de nombreux faits d’armes lors de campagnes telles que celles d’Ung Chau et du fleuve Nhu Nguyet. En tant que mandarin charge de la defense des regions frontieres, il fut profondement respecte par la population pour son integrite morale et sa droiture. Grace a une politique souple visant a rallier les chefs Tay et Nung, il contribua a la stabilisation des zones frontieres avec la dynastie Song. Cependant, dans un contexte de troubles politiques a la cour, il fut victime de calomnies et exile dans la region montagneuse de Duom.
D’un general prestigieux, Duong Tu Minh devint dans la memoire populaire « le vieil homme du mont Duom », mais sa renommee et ses merites demeurerent vivants dans la conscience collective. Apres sa mort ainsi que celle de son epouse, la princesse Thieu Dung, la cour ordonna l’erection de temples en son honneur et lui confera a titre posthume le rang de divinite de niveau intermediaire. A Cao Bang, le temple Quan Trieu fut etabli dans la commune de Xuan Linh, district de Thach Lam (aujourd’hui commune de Hung Dao, ville de Cao Bang), avec une titulature honorifique celebrant ses merites dans la protection de l’Etat et la defense des frontieres.
La pagode Vien Minh est l’une des trois plus anciennes pagodes de la province de Cao Bang. Cette valeur historique est particulierement mise en evidence par la paire de cloches conservees sur le site. En 1993, ces cloches furent hautement appreciees pour leur valeur artistique ; en 2016, elles furent officiellement reconnues comme Tresor National. Les inscriptions figurant sur les cloches indiquent qu’elles furent fondues en l’annee Can Thong Tan Hoi (1611) et confirment le statut de Vien Minh comme un « ancien celebre sanctuaire bouddhique ».
Le texte des inscriptions exprime la fierte de l’auteur envers la region de Cao Bang, decrite comme un lieu de paysages elegants, riche en pagodes, temples, palais et resonnant quotidiennement du son des cloches. Il met egalement en avant le role de la dynastie Mac, suggerant que les cloches furent fondues a une epoque ou celle-ci controlait Cao Bang et en avait fait un centre politique. A cette periode, pagodes et temples revetaient le caractere de sanctuaires d’Etat et beneficiaient d’investissements considerables en ressources humaines et materielles.
La grande cloche mesure 1,75 m de hauteur pour un diametre a l’ouverture de 1,07 m ; la petite cloche mesure 1,55 m de hauteur pour un diametre de 0,95 m. Toutes deux sont fondues en alliage de bronze et ont pris avec le temps une teinte sombre. La grande cloche a perdu une griffe de dragon sur l’anse de suspension ; la petite presente un orifice sur le corps, que la tradition orale explique comme un moyen de reduire une resonance excessive. Les deux cloches ont une forme robuste et equilibree ; les dragons decoratifs, au corps trapu, a la criniere allongee et aux cornes courtes, relevent d’un style de sculpture simple, vigoureux et authentique.
L’ensemble des vestiges de Da Quan comprend trois patrimoines culturels materiels classes : la pagode Vien Minh, le temple Quan Trieu (tous deux classes monuments historiques et culturels de niveau provincial en 2008) et la paire de cloches « Than Chung », reconnue Tresor National en 2016.
Dans son ensemble, le systeme de pagodes et de temples, ainsi que l’art architectural et sculptural du site, refleten de maniere vivante la vie spirituelle et religieuse des habitants de Cao Bang depuis les temps anciens. A travers les siecles, ces monuments ont conserve une empreinte culturelle et religieuse singuliere, soigneusement preservee par les autorites locales, mettant en valeur l’intelligence et le talent des ancetres et enrichissant l’identite culturelle de la region montagneuse de Cao Bang.
Fete de la pagode Da Quan
La fete de la pagode Da Quan a lieu chaque annee le 6e jour du premier mois lunaire a la pagode Da Quan (Vien Minh), commune de Hung Dao, ville de Cao Bang. Il s’agit de l’une des fetes traditionnelles les plus representatives de la localite, etroitement liee a l’espace cultuel bouddhique et au culte des divinites locales, attirant un grand nombre d’habitants et de visiteurs. La fete est a la fois une occasion de prier pour la paix et la prosperite au debut de l’annee et une expression du principe moral de reconnaissance envers les ancetres et les divinites protectrices des regions frontieres.
La partie rituelle se deroule de maniere solennelle, marquant la rencontre entre les croyances populaires et les rites bouddhiques. Elle debute par la ceremonie d’ouverture de la fete, generalement organisee tot le matin dans une atmosphere sacree et recueillie. Les representants des autorites locales, les anciens, les dignitaires bouddhiques et la population procedent aux rites d’annonce, demandant l’autorisation d’ouvrir la fete et priant pour la paix nationale, des conditions climatiques favorables et la prosperite generale.
Vient ensuite la ceremonie d’offrande d’encens dans le sanctuaire principal de la pagode Vien Minh. L’autel est dresse avec soin, orne de fleurs fraiches, d’offrandes vegetariennes, de betel et de fruits. Les delegations et les fideles se succedent pour offrir l’encens, se prosterner devant le Bouddha et prier pour la paix familiale, la reussite economique et de bonnes recoltes. Durant la ceremonie, le son grave et puissant de la cloche sacree de Da Quan, Tresor National, resonne a travers les montagnes et les forets, creant une atmosphere spirituelle profonde.
Parallelement aux rites de la pagode, se deroulent les ceremonies de commemoration et de reconnaissance dediees aux divinites et aux ancetres, en lien avec la tradition cultuelle du temple Quan Trieu. Ces rites expriment la gratitude envers Duong Tu Minh, heros protecteur des frontieres a l’epoque Ly, ainsi qu’envers les ancetres fondateurs et defenseurs du pays. Les offrandes, preparees avec soin, sont hautement symboliques de la culture agricole et de la vie spirituelle des habitants locaux.
L’ensemble de la partie rituelle se deroule dans une atmosphere de recueillement et de respect, refletant la profondeur des croyances religieuses de la communaute de Cao Bang, ou le bouddhisme s’harmonise avec le culte des divinites autochtones.
Apres les ceremonies, la partie festive s’ouvre dans une ambiance joyeuse et animee, offrant un espace d’echanges culturels communautaires. Elle debute par des representations artistiques traditionnelles telles que le chant Then et la musique de l’instrument dan tinh des ethnies Tay et Nung, celebrant la patrie, la spiritualite bouddhique et souhaitant une annee nouvelle paisible. Les melodies douces et profondes du Then, accompagnees par les sonorites du dan tinh, conferent a la fete son identite singuliere.
S’y ajoutent des danses du lion et du dragon, symbolisant l’expulsion des influences nefastes et l’accueil des energies benefiques pour la nouvelle annee. L’atmosphere devient alors vibrante et festive, suscitant l’enthousiasme et la participation active du public.
La partie festive comprend egalement de nombreux jeux traditionnels, notamment :
– le lancer de balle (nem con), symbole de chance et de prosperite ;
– le tir a la corde, representant la cohesion communautaire ;
– la lutte au baton, le jeu de la toupie et le jeu du colin-maillard, favorisant la convivialite intergenerationnelle ;
– certaines annees, des concours de chant Then, de musique dan tinh et des echanges artistiques entre villages sont egalement organises.
Par ailleurs, le site de la fete accueille des activites de presentation des produits locaux, de la gastronomie traditionnelle et des metiers artisanaux, contribuant a la promotion de l’image culturelle et du mode de vie des ethnies de Cao Bang.
Dans son ensemble, la fete de la pagode Da Quan constitue une synthese harmonieuse entre la dimension sacree des rites et la dimension communautaire et joyeuse des festivites. Elle repond aux besoins spirituels du debut de l’annee, tout en participant activement a la preservation et a la valorisation des valeurs culturelles traditionnelles, enrichissant la vie spirituelle de la population et creant un repere culturel marquant dans l’espace festif de la region montagneuse de Cao Bang.
Référence
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
Tiếng Trung
陀郡寺节会
举办时间
每年农历正月三十
举办地点
陀郡寺，越南高平省和安县红越社
历史与遗存
陀郡寺，又名圆明寺，相传始建于李朝时期。重要依据是寺内现存的一副对联：
“圆明胜迹兴前李，
陀郡神钟铸后黎。”
其大意为：圆明胜景创建于李朝之前，陀郡灵钟铸于后黎时期。此副对联不仅具有文献价值，也反映了民间关于寺院创建历史的口传记忆。
圆明寺是一处布局完整、结构统一的建筑群体，自山门（三关）起始，至钟楼结束。建筑与装饰艺术以佛教“色即是空、空即是色”的思想为核心，整体风格庄严而清雅。寺院正对面为官朝祠，两者共同构成协调而统一的信仰空间。
据传说与史料记载，官朝祠建于李朝时期，始于李英宗（Ly Anh Tong，1138–1175年）在位之时。因历史变迁，该祠一度荒废，至莫朝据守高平期间方得修复，现今仅存旧址遗迹。
官朝祠所奉祀的历史人物为杨自明（Duong Tu Minh），为岱依族人，籍贯板名村，官朝社，富良府（今属太原省富良县山锦社）。
杨自明出身于地方首领家庭，早年投身李朝军旅，在邕州之战、如月江之战等战役中屡立战功。其后出任边镇要职，以清廉正直、德行著称，深受百姓敬重。凭借灵活稳健的治理策略，联合岱依—侬族土酋，协助李朝稳定与宋朝接壤的边疆地区。然因朝政纷乱，终遭奸臣陷害，被贬谪至都姆山一带。
从一位威震边疆的主将，杨自明逐渐被民间称为“都姆山老人”，但其声望与功绩始终长存于民间记忆之中。其与夫人绍容公主（Thieu Dung）去世后，朝廷为其立祠奉祀，并追封为“中等神”。在高平地区，官朝祠建于春岭社、石林州（今属高平市兴道社），并赐予长篇美字，以彰显其辅国安边之功。
圆明寺是高平省三座最古老的佛寺之一，其历史价值清晰体现在寺内现存的一对古钟之上。1993年，该对古钟因雕刻艺术价值而受到高度评价；2016年，正式被认定为国家级宝物。
钟铭记载显示，此钟铸于乾统辛亥年（1611年），并明确称圆明寺为“古名蓝”，从而进一步确认其历史地位。
钟铭内容表达了作者对高平山水的自豪之情，描绘此地清雅秀丽，寺庙、祠观、宫殿并存，钟声每日回荡不息。同时，文字亦体现出对莫朝政治地位的肯定，暗示该对神钟铸造之时，莫朝正控制高平，并将此地作为政治中心。当时，寺与祠具有“国寺”“国庙”性质，获得大量物力与财力投入。
大钟高1.75米，口径1.07米；小钟高1.55米，口径0.95米，均以青铜合金铸造，历经岁月已呈深色。大钟吊钮处缺失一只龙足；小钟钟身有一孔洞，传说用于减弱过强的音量。两钟体量浑厚，造型饱满，龙纹装饰体态健硕、鬃长角短，雕刻风格朴实雄健，富有原始生命力。
陀郡遗址群现包含三项已列级的物质文化遗产：圆明寺、官朝祠（均于2008年被列为省级历史文化遗迹），以及2016年获认定的“神钟”国家级宝物。
整体而言，寺—祠体系及其建筑、雕刻艺术，生动反映了高平地区自古以来的信仰生活与精神世界。历经数百年，这些遗迹仍保有鲜明的文化与宗教印记，得到地方政府与民众的珍视与保护，彰显先民的智慧与才艺，进一步丰富了高平山水地区的文化内涵。
陀郡寺节会
陀郡寺节会每年农历正月初六举行，地点在陀郡寺（圆明寺），高平市兴道社。该节会是当地极具代表性的传统节日之一，融合佛教信仰与地方神祇崇拜，吸引众多民众与四方游客参与。节会既是新春祈安、祈福的重要时刻，也体现了“饮水思源”的伦理观念，以及对历代先贤与护佑边疆之神灵的感恩之情。
仪式部分庄严肃穆，体现民间信仰与佛教礼仪的结合。节会以开祭仪式揭幕，通常在清晨举行，气氛神圣而宁静。地方政府代表、德高望重的长者、佛教僧众与民众共同举行告祭仪式，祈愿国泰民安、风调雨顺、人丁兴旺。
随后，在圆明寺正殿举行上香仪式。供案陈设鲜花、素供、槟榔、糕果等供品。各代表团及信众依次进香礼佛，祈求家庭平安、事业顺遂、五谷丰登。仪式中，陀郡寺的国家级宝物——神钟被隆重敲响，钟声低沉浑厚，回荡于群山之间，营造出深沉而肃穆的宗教氛围。
与寺内祭佛仪式同时进行的，是官朝祠的纪念与感恩仪式，用以追思地方神灵与先贤，尤其是李朝镇边英雄杨自明（Duong Tu Minh），以及历代有功于建村守土之人。供品准备周全，富含农业文化与地方精神生活的象征意义。
整个祭礼过程庄重虔诚，充分展现了高平居民悠久的信仰传统，即佛教信仰与地方神祇崇拜的有机融合。
祭礼结束后，节会进入欢快热烈的庆会阶段，成为社区文化交流的重要平台。庆会以传统民间艺术表演开场，如岱依—侬族的天歌（Then）演唱与丁琴弹奏，内容多歌颂家乡、赞美佛法，并寄托新年平安吉祥的祝愿。悠扬深沉的天歌旋律与清越的丁琴声交织，构成陀郡寺节会独特的文化标识。
此外，还有舞狮、舞龙等表演，寓意驱邪纳吉、迎接新年祥瑞，使节会气氛愈加热闹非凡。
庆会期间还组织多项传统民间游戏，如：
- 抛绣球：寓意祈福纳祥、繁衍兴盛；
- 拔河：象征社区团结；
- 推杆、打陀螺、蒙眼捉羊等活动，营造轻松欢乐的氛围，促进代际交流；
- 部分年份还举办天歌、丁琴比赛及村寨间的群众文艺交流活动。
此外，节会现场还设有地方特产展示、传统饮食与民间手工艺介绍，进一步推广高平各民族的文化形象与生活方式。
总体而言，陀郡寺节会实现了庄严祭礼与欢乐庆会的和谐统一，不仅满足了民众新春祈福的精神需求，也在保护与弘扬传统文化、丰富群众精神生活方面发挥了重要作用，成为高平山水地区节庆文化中的一处鲜明亮点。
参考
- UBND Tỉnh Cao Bằng, 2023, Địa Lý lịch sử tỉnh Cao Bằng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật.
- Dương Liễu, 2025, Một số lễ hội truyền thống ở Cao Bằng, cổng điện tử UBND tỉnh Cao Bằng, truy cập tại: https://caobang.gov.vn/lich-su-van-hoa/mot-so-le-hoi-truyen-thong-o-cao-bang-604117
