Thân thế
Nguyễn Phúc Hồng Bảo sinh năm 1825. Mẹ ông là bà Đinh Thị Hạnh, quê ở Gò Công (Gia Định). Bà vào cung khi mới 16 tuổi, chỉ giữ một chức vị rất thấp. Sau khi bà qua đời, đến thời vua Tự Đức mới được truy phong làm Quý tần.
Năm 1840, khi 15 tuổi, Hồng Bảo được ông nội là Minh Mạng phong tước An Phong đình hầu. Đây là người con được phong tước sớm nhất của Thiệu Trị, lúc ấy còn là hoàng tử. Sau khi Thiệu Trị lên ngôi, đến năm thứ ba trị vì, Hồng Bảo tiếp tục được thăng lên tước An Phong công.
Theo lệ triều Nguyễn, các hoàng tử khi còn sống rất hiếm khi được phong tước quá cao. Việc Hồng Bảo được phong đến bậc này cho thấy ông có địa vị đặc biệt và được đánh giá rất cao trong hoàng tộc.
Theo thông lệ, khi vua Thiệu Trị qua đời, người kế vị thường là con trai trưởng, tức Hồng Bảo. Năm 1842, ông còn được theo vua trong chuyến tuần du ra Bắc để hiểu rõ tình hình dân chúng. Đến năm 1847, không lâu trước khi băng hà, Thiệu Trị tổ chức lễ mừng đại gia đình nhiều thế hệ, nhân dịp con trai của Hồng Bảo là Ưng Đạo vừa chào đời. Nhà vua còn trực tiếp bế cháu nội ra mắt Thái hoàng thái hậu.
Những sự việc đó khiến Hồng Bảo hoàn toàn tin rằng mình sẽ là người được chọn kế vị ngai vàng.
Không được trở thành trữ quân
Ngày 4 tháng 10 năm 1847, vua Thiệu Trị qua đời. Ngay trong ngày, các hoàng thân cùng quan văn võ họp tại điện Cần Chánh để công bố di chiếu. Theo di chiếu, con trai thứ hai của vua là Nguyễn Phúc Hồng Nhậm được lập làm vua, tức Tự Đức. Hồng Nhậm khóc lạy nhận mệnh.
Khi di chiếu còn chưa đọc xong, An Phong công Nguyễn Phúc Hồng Bảo vì quá uất ức đã thổ huyết, ngã quỵ ngay giữa điện. Đến lúc làm lễ đăng quang, người ta phải đỡ ông đứng dậy thì nghi lễ mới hoàn tất.
Theo sử triều Nguyễn, trước khi mất, vua Thiệu Trị đã dặn lại các đại thần rằng: Hồng Bảo tuy là con trưởng nhưng do sinh bởi người thiếp, lại kém học thức, chỉ ham vui, không đủ khả năng nối ngôi. Trong khi đó, Hồng Nhậm thông minh, chăm học và có tư chất giống vua cha, xứng đáng kế vị. Nhà vua khẳng định đã phê chuẩn điều này trong di chiếu và yêu cầu các đại thần tuyệt đối tuân theo.
Tuy nhiên, Hồng Bảo không tin đây là ý nguyện thật sự của cha mình. Ông cho rằng việc phế lập là do đại thần Trương Đăng Quế sắp đặt. Từ đó, Hồng Bảo nuôi ý định trả thù và tìm cách giành lại ngôi vua. Trương Đăng Quế vốn là thầy của vua Thiệu Trị và là người có thế lực rất lớn trong triều. Theo truyền miệng, giữa ông và Hồng Bảo từ trước đã có hiềm khích.
Một giáo sĩ phương Tây tên Galy, trong thư viết năm 1852, cho biết: Hồng Bảo cho rằng mình bị cướp ngôi. Ông không quá đau lòng vì ngai vàng rơi vào tay em trai, nhưng căm hận sâu sắc Trương Đăng Quế và luôn mong có cơ hội trả thù.
Âm mưu phản nghịch
Âm mưu lần thứ nhất (1851)
Theo thư của Giám mục Pellerin viết năm 1848 khi đang ở Huế, Hồng Bảo đã nhiều lần tìm cách lôi kéo người Công giáo ủng hộ mình. Ông hứa sẽ cho họ tự do tôn giáo, thậm chí dùng ảnh hưởng của mình để biến đất nước thành một quốc gia Công giáo. Tuy nhiên, các giáo sĩ đều không tin tưởng và từ chối dính líu đến chính trị.
Những ghi chép tương tự cũng xuất hiện trong thư từ của các giáo sĩ khác đang truyền giáo ở Huế lúc đó, như Retord và Galy.
Khi không thể dựa vào người Công giáo, Hồng Bảo chuyển sang con đường khác. Theo linh mục L. Cadiere, vào đầu năm 1851, ông bị phát hiện đang chuẩn bị trốn sang Singapore để cầu viện người Anh. Trong cơn tuyệt vọng, ông từng định tự tử nhưng được gia nhân can ngăn.
Sau đó, Hồng Bảo quyết định xin vua tha tội. Ông mặc áo tang, để tóc xõa, bế theo con trai lớn khoảng sáu, bảy tuổi, vào cung khóc lóc cầu xin. Khi được yết kiến, ông thú nhận có ý định ra nước ngoài, nhưng biện bạch rằng không phải để cầu ngoại bang gây chiến, mà chỉ vì nghèo túng, bị khinh rẻ, nên muốn sang Pháp sống như một người dân thường. Không rõ vua có tin hay không, nhưng vì cảm động trước cảnh anh trai quỳ lạy van xin, Tự Đức đã tha tội, chu cấp tiền bạc và nhận con của Hồng Bảo làm con nuôi.
Âm mưu lần thứ hai (1854)
Sau khi được tha, Hồng Bảo vẫn không từ bỏ ý định lật đổ vua. Theo thư của Giám mục Pellerin viết năm 1855, Hồng Bảo từng tụ tập đồng đảng, làm lễ thề bằng máu. Một số người trong nhóm được cử ra nước ngoài để tìm thêm lực lượng.
Một người trong số đó trở về theo đường Xiêm và Cao Miên, có dẫn theo một nhà sư mới chiêu mộ. Do bị đối xử tệ trên đường đi, khi vừa về nước, nhà sư này liền tố cáo toàn bộ âm mưu với quan lại. Những người liên quan bị bắt, tra khảo và buộc phải khai ra tất cả.
Hồng Bảo bị kết án tử hình, nhưng vua Tự Đức đã giảm án xuống tù chung thân và cho giam riêng. Trong thời gian bị giam, nhân lúc không có ai bên cạnh, ông dùng màn giường để tự vẫn. Nhà vua cho chôn cất ông sơ sài, không tổ chức nghi lễ.
Sử triều Nguyễn ghi lại rằng: Hồng Bảo mưu phản rồi tự sát trong ngục. Con cái ông đều bị liên lụy, đổi sang họ mẹ và bị xóa tên khỏi hoàng tộc.
Theo các ghi chép này, Nguyễn Phúc Hồng Bảo qua đời vào tháng giêng năm 1854, khi mới 29 tuổi.
Qua đời và truy phong
Năm 1866, dưới triều vua Tự Đức, ba anh em Đoàn Hữu Trưng (còn gọi là Đoàn Trưng, con rể của Tùng Thiện Vương Miên Thẩm), Đoàn Hữu Ái và Đoàn Tư Trực cùng một số võ quan, binh lính và dân chúng đã nổi dậy. Họ mưu lập con trai trưởng của An Phong công Hồng Bảo là Ưng Đạo (khi đó mang họ Đinh) lên làm vua.
Cuộc nổi dậy nhanh chóng thất bại. Sau đó, toàn bộ gia đình của Hồng Bảo bị xử tử, gồm tám người: Ưng Đạo, các con trai khác của Hồng Bảo, vợ ông và cả những đứa cháu còn rất nhỏ. Sử liệu ghi lại một chi tiết đặc biệt bi thảm: con trai của Ưng Đạo mới ba tuổi, bị treo cổ hai lần vẫn chưa chết, khi đặt vào quan tài vẫn còn khóc.
Cuộc đàn áp này chấm dứt hoàn toàn mọi khả năng phục hồi dòng dõi trực hệ của Hồng Bảo, đồng thời để lại một vết thương sâu sắc trong lịch sử chính trị triều Nguyễn.
Phải đến thời vua Thành Thái, danh dự của An Phong công Nguyễn Phúc Hồng Bảo mới được phục hồi. Triều đình trả lại tước An Phong công cho ông và chọn Nguyễn Phúc Ưng Thực làm người thờ tự, thay cho dòng con ruột đã bị tuyệt diệt.
Năm 1899, Hồng Bảo được ban thụy hiệu là Cung Túc. Đến thời vua Khải Định, triều đình tiếp tục truy tôn ông lên hàng quận vương và ban thêm thụy hiệu Đoan Trang.
Tài liệu tham khảo
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
- Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
- Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập thượng). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1962.
- Nguyễn Khuê, Tâm trạng Tương An quận vương. Trung tâm học liệu xuất bản, Sài Gòn, 1974.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
An Phong Cong Nguyen Phuc Hong Bao (1825–1854)
Background
Nguyen Phuc Hong Bao was born in 1825. His mother was Dinh Thi Hanh, a native of Go Cong in Gia Dinh. She entered the imperial palace at the age of sixteen and held only a very low rank. After her death, she was posthumously promoted during the reign of Tu Duc to the rank of Noble Consort.
In 1840, at the age of fifteen, Hong Bao was granted the title of An Phong dinh hau by his grandfather Minh Mang. He was the earliest son of Thieu Tri to receive a noble title, at a time when Thieu Tri was still a prince. After Thieu Tri ascended the throne, in the third year of his reign Hong Bao was further promoted to the rank of An Phong cong.
According to Nguyen-dynasty custom, it was extremely rare for princes to be granted high noble titles during their lifetimes. That Hong Bao was elevated to this rank indicates that he enjoyed a particularly high status and was held in great esteem within the imperial family.
By convention, upon the death of Emperor Thieu Tri, the throne would normally pass to the eldest son, namely Hong Bao. In 1842, he accompanied the emperor on a northern inspection tour in order to gain firsthand knowledge of popular conditions. In 1847, not long before his death, Thieu Tri organized a grand celebration of a multi-generational imperial family, on the occasion of the birth of Hong Bao’s son, Ung Dao. The emperor personally presented his newborn grandson to the Grand Empress Dowager.
These events led Hong Bao to firmly believe that he would be chosen as the next emperor.
Not Designated as Heir Apparent
On 4 October 1847, Emperor Thieu Tri passed away. On the same day, imperial princes and civil and military officials assembled at Can Chanh Palace to hear the reading of the imperial testament. According to the testament, the emperor’s second son, Nguyen Phuc Hong Nham, was enthroned as emperor, becoming Tu Duc. Hong Nham knelt, wept, and accepted the mandate.
Before the testament had been fully read, An Phong cong Nguyen Phuc Hong Bao, overcome with indignation, vomited blood and collapsed in the middle of the hall. During the enthronement ceremony, attendants had to support him so that the ritual could be completed.
According to official Nguyen-dynasty histories, before his death Thieu Tri instructed senior officials that although Hong Bao was the eldest son, he was born of a concubine, lacked education, indulged in pleasure, and was unfit to succeed to the throne. By contrast, Hong Nham was intelligent, studious, and possessed qualities resembling those of the emperor himself, and was therefore worthy of succession. Thieu Tri stated that he had approved this decision in the imperial testament and ordered the officials to obey it without deviation.
Hong Bao, however, did not believe that this reflected his father’s true wishes. He believed that his deposition had been orchestrated by the powerful minister Truong Dang Que. From that point on, Hong Bao harbored thoughts of revenge and sought ways to reclaim the throne. Truong Dang Que had been the tutor of Emperor Thieu Tri and wielded immense influence at court. According to oral accounts, he and Hong Bao had long been on bad terms.
In a letter written in 1852, the Western missionary Galy recorded that Hong Bao believed he had been robbed of the throne. He was not deeply distressed that the throne had passed to his younger brother rather than to someone else, but he harbored profound hatred toward Truong Dang Que and constantly sought an opportunity for revenge.
Rebellious Plots
Attempts to Reclaim the Throne
After being deposed, Nguyen Phuc Hong Bao repeatedly attempted to regain power. The throne he sought was the imperial throne located in Dien Thai Hoa.
First Plot (1851)
According to a letter written in 1848 by Bishop Pellerin while he was in Hue, Hong Bao made repeated efforts to enlist the support of Catholics. He promised religious freedom and even claimed he would use his influence to turn the country into a Catholic state. The missionaries, however, did not trust these promises and refused to become involved in political affairs.
Similar accounts appear in the writings of other missionaries active in Hue at the time, including Retord and Galy.
When he failed to rely on Catholic support, Hong Bao pursued another course. According to Father L. Cadiere, in early 1851 he was discovered preparing to flee to Singapore to seek assistance from the United Kingdom. In despair, he once attempted suicide but was stopped by his servants.
He then chose to beg for imperial clemency. Wearing mourning clothes, with his hair unbound, and carrying his eldest son, about six or seven years old, he entered the palace weeping and pleading. When granted an audience, he admitted that he had intended to go abroad, but insisted that he had no intention of inviting foreign powers to wage war. Rather, he claimed that poverty and humiliation had driven him to seek a quiet life in France as an ordinary person. Whether the emperor believed him or not is unclear, but moved by the sight of his elder brother kneeling in supplication, Tu Duc granted him pardon, provided him with financial support, and adopted Hong Bao’s son as his own.
Second Plot (1854)
After receiving clemency, Hong Bao did not abandon his ambitions. In a letter written in 1855, Bishop Pellerin reported that Hong Bao gathered his followers and conducted a blood oath ceremony. Several members of the group were sent abroad to recruit additional supporters.
One of them returned via Thailand and Cambodia, bringing with him a newly recruited monk. Because the monk was poorly treated during the journey, upon returning he immediately reported the entire plot to local officials. The conspirators were arrested, interrogated, and forced to confess.
Hong Bao was sentenced to death, but Emperor Tu Duc commuted the sentence to life imprisonment and ordered him confined in a private prison. While incarcerated, taking advantage of a moment when he was alone, Hong Bao hanged himself using his bed curtain. The emperor ordered a simple burial, without ceremonial rites.
Nguyen-dynasty records state that Hong Bao rebelled and then committed suicide in prison. His children were implicated, forced to take their mother’s surname, and removed from the imperial clan register.
According to these records, Nguyen Phuc Hong Bao died in the first lunar month of 1854, at the age of twenty-nine.
Death and Posthumous Rehabilitation
In 1866, during the reign of Emperor Tu Duc, three brothers—Doan Huu Trung (also known as Doan Trung, son-in-law of Tung Thien Vuong Mien Tham), Doan Huu Ai, and Doan Tu Truc—together with several military officers, soldiers, and civilians, launched an uprising. They sought to enthrone Ung Dao, the eldest son of An Phong cong Hong Bao, who at that time bore the surname Dinh.
The uprising quickly failed. Subsequently, the entire family of Hong Bao was executed, totaling eight persons, including Ung Dao, his siblings, Hong Bao’s wife, and even very young grandchildren. Historical sources record an especially tragic detail: Ung Dao’s three-year-old son was hanged twice and still did not die; when placed in the coffin, the child was still crying.
This suppression permanently extinguished any possibility of restoring the direct lineage of Hong Bao and left a deep scar in the political history of the Nguyen dynasty.
Only during the reign of Thanh Thai was the honor of An Phong cong Nguyen Phuc Hong Bao restored. The court reinstated his title and appointed Nguyen Phuc Ung Thuc as his adopted heir, replacing the annihilated direct line.
In 1899, Hong Bao was granted the posthumous title Cung Tuc. During the reign of Khai Dinh, he was further posthumously elevated to the rank of district prince and granted the additional posthumous title Doan Trang.
References
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
- Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
- Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập thượng). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1962.
- Nguyễn Khuê, Tâm trạng Tương An quận vương. Trung tâm học liệu xuất bản, Sài Gòn, 1974.
Tiếng Pháp
An Phong Cong Nguyen Phuc Hong Bao (1825–1854)
Origines et milieu familial
Nguyen Phuc Hong Bao naquit en 1825. Sa mère, Dinh Thi Hanh, était originaire de Go Cong, province de Gia Dinh. Elle entra au palais impérial à l’âge de seize ans et n’y occupa qu’un rang très modeste. Après sa mort, ce n’est que sous le règne de l’empereur Tu Duc qu’elle fut honorée à titre posthume du rang de noble consort.
En 1840, à l’âge de quinze ans, Hong Bao reçut de son grand-père, l’empereur Minh Mang, le titre de An Phong dinh hau. Il fut le premier fils de Thieu Tri à être titré aussi précocement, à une époque où celui-ci n’était encore que prince. Après l’accession de Thieu Tri au trône, Hong Bao fut promu, dans la troisième année du règne, au rang de An Phong cong.
Selon les usages de la dynastie Nguyen, il était extrêmement rare que des princes vivants reçoivent des titres aussi élevés. Le rang accordé à Hong Bao témoigne de sa position exceptionnelle et de l’estime dont il jouissait au sein de la famille impériale.
Conformément à la coutume, à la mort de l’empereur Thieu Tri, le trône aurait normalement dû revenir au fils aîné, c’est-à-dire Hong Bao. En 1842, il accompagna encore l’empereur lors d’une tournée d’inspection dans le Nord afin de se familiariser avec la situation du peuple. En 1847, peu avant sa mort, Thieu Tri organisa une grande cérémonie célébrant une famille impériale réunissant plusieurs générations, à l’occasion de la naissance du fils de Hong Bao, Ung Dao. L’empereur présenta lui-même son petit-fils nouveau-né à l’impératrice douairière suprême.
L’ensemble de ces événements renforça chez Hong Bao la conviction qu’il serait désigné comme héritier du trône.
Non-désignation comme héritier du trône
Le 4 octobre 1847, l’empereur Thieu Tri décéda. Le jour même, les princes impériaux ainsi que les hauts fonctionnaires civils et militaires se réunirent au palais Can Chanh pour la lecture du testament impérial. Celui-ci proclamait l’accession au trône du deuxième fils de l’empereur, Nguyen Phuc Hong Nham, qui devint l’empereur Tu Duc. Hong Nham s’agenouilla, pleura et accepta le mandat céleste.
Avant même que la lecture du testament ne soit achevée, An Phong cong Nguyen Phuc Hong Bao, submergé par l’indignation, vomit du sang et s’effondra au milieu de la salle. Lors de la cérémonie de couronnement, il fallut le soutenir pour que le rituel puisse être mené à son terme.
Les chroniques officielles de la dynastie Nguyen rapportent que, avant de mourir, l’empereur Thieu Tri avait confié aux grands mandarins que Hong Bao, bien qu’aîné, était né d’une concubine, peu instruit, enclin aux plaisirs, et incapable de gouverner. Hong Nham, au contraire, était intelligent, studieux et doté de qualités semblables à celles de son père, ce qui le rendait digne de la succession. L’empereur affirma avoir entériné cette décision dans le testament et ordonné aux ministres de s’y conformer strictement.
Hong Bao refusa toutefois de croire qu’il s’agissait là de la volonté véritable de son père. Il était convaincu que sa destitution résultait d’une manœuvre du grand mandarin Truong Dang Que. Dès lors, il nourrit un profond désir de vengeance et chercha à reconquérir le trône. Truong Dang Que, ancien précepteur de Thieu Tri, jouissait d’une influence considérable à la cour. Selon la tradition orale, des inimitiés anciennes opposaient déjà les deux hommes.
Dans une lettre datée de 1852, le missionnaire occidental Galy rapporte que Hong Bao se considérait comme spolié de son trône. Il souffrait moins de voir la couronne passer à son frère cadet que de la haine profonde qu’il éprouvait à l’égard de Truong Dang Que, espérant toujours pouvoir se venger.
Complots et rébellion
Tentatives de reconquête du trône
Après sa disgrâce, Nguyen Phuc Hong Bao tenta à plusieurs reprises de reprendre le pouvoir. Le trône qu’il convoitait était celui installé dans le Dien Thai Hoa.
Premier complot (1851)
Selon une lettre écrite en 1848 par l’évêque Pellerin, alors en Hue, Hong Bao chercha à rallier les catholiques à sa cause. Il leur promit la liberté religieuse et affirma même qu’il utiliserait son influence pour transformer le royaume en un État catholique. Les missionnaires ne crurent cependant pas à ces promesses et refusèrent toute implication politique.
Des témoignages similaires apparaissent dans la correspondance d’autres missionnaires actifs à Hue à la même époque, notamment Retord et Galy.
Ne pouvant compter sur le soutien des catholiques, Hong Bao se tourna vers une autre voie. Selon le père L. Cadiere, au début de l’année 1851, il fut découvert alors qu’il se préparait à fuir vers Singapore afin de solliciter l’aide des Britanniques. Dans son désespoir, il tenta un moment de se suicider, mais en fut empêché par ses serviteurs.
Il décida ensuite de solliciter la clémence impériale. Vêtu d’habits de deuil, les cheveux dénoués, portant son fils aîné âgé de six ou sept ans, il entra au palais en pleurant et en suppliant. Lors de l’audience, il reconnut son intention de partir à l’étranger, mais affirma ne pas vouloir appeler des puissances étrangères à la guerre ; il expliqua agir par pauvreté et humiliation, souhaitant simplement vivre en France comme un homme ordinaire. On ignore si l’empereur crut à ces paroles, mais ému par la scène de supplication de son frère aîné, Tu Duc lui accorda sa grâce, lui fournit une aide matérielle et adopta son fils.
Second complot (1854)
Après avoir été gracié, Hong Bao ne renonça pas à ses ambitions. Dans une lettre de 1855, l’évêque Pellerin rapporte qu’il rassembla ses partisans et fit célébrer un serment de sang. Certains membres du groupe furent envoyés à l’étranger afin de recruter de nouveaux alliés.
L’un d’eux revint par la voie du Siam et du Cambodge, accompagné d’un moine récemment recruté. Maltraité durant le voyage, ce moine dénonça immédiatement l’ensemble du complot aux autorités dès son retour. Les conspirateurs furent arrêtés, interrogés et contraints d’avouer.
Hong Bao fut condamné à mort, mais l’empereur Tu Duc commua la peine en réclusion à perpétuité et ordonna son incarcération dans une prison spéciale. Profitant d’un moment de solitude, Hong Bao se pendit à l’aide du rideau de son lit. L’empereur ordonna une inhumation sommaire, sans aucune cérémonie.
Les annales de la dynastie Nguyen indiquent que Hong Bao se rebella puis se suicida en prison. Ses enfants furent impliqués, contraints de porter le nom de leur mère et rayés des registres de la famille impériale.
D’après ces sources, Nguyen Phuc Hong Bao mourut au premier mois lunaire de l’année 1854, à l’âge de vingt-neuf ans.
Mort et réhabilitation posthume
En 1866, sous le règne de l’empereur Tu Duc, trois frères — Doan Huu Trung (également appelé Doan Trung, gendre de Tung Thien Vuong Mien Tham), Doan Huu Ai et Doan Tu Truc — accompagnés de plusieurs officiers, soldats et civils, déclenchèrent une insurrection. Leur objectif était de placer sur le trône Ung Dao, fils aîné de An Phong cong Hong Bao, qui portait alors le nom de famille Dinh.
L’insurrection échoua rapidement. La famille entière de Hong Bao fut ensuite exécutée, soit huit personnes, incluant Ung Dao, ses frères et sœurs, l’épouse de Hong Bao, ainsi que de très jeunes enfants. Les sources historiques rapportent un détail particulièrement tragique : le fils de trois ans de Ung Dao fut pendu à deux reprises sans mourir ; placé dans le cercueil, il pleurait encore.
Cette répression mit définitivement fin à toute possibilité de restauration de la lignée directe de Hong Bao et laissa une profonde blessure dans l’histoire politique de la dynastie Nguyen.
Ce n’est que sous le règne de Thanh Thai que l’honneur de An Phong cong Nguyen Phuc Hong Bao fut rétabli. La cour lui restitua son titre et désigna Nguyen Phuc Ung Thuc comme héritier adoptif, en remplacement de la lignée biologique anéantie.
En 1899, Hong Bao reçut le titre posthume de Cung Tuc. Sous le règne de Khai Dinh, il fut élevé à titre posthume au rang de prince de district et reçut le titre supplémentaire de Doan Trang.
References
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
- Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
- Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập thượng). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1962.
- Nguyễn Khuê, Tâm trạng Tương An quận vương. Trung tâm học liệu xuất bản, Sài Gòn, 1974.
Tiếng Trung
安丰公阮福洪保（Nguyen Phuc Hong Bao，1825–1854）
身世
阮福洪保（Nguyen Phuc Hong Bao）生于1825年。其母为丁氏幸（Dinh Thi Hanh），籍贯嘉定省鹅贡（Go Cong, Gia Dinh）。丁氏幸年仅十六岁入宫，仅任极低等的内廷职分。其卒后，至嗣德帝（Tu Duc）朝，方获追封为贵嫔。
1840年，洪保十五岁时，由其祖明命帝（Minh Mang）封为安丰亭侯。此乃绍治帝（Thieu Tri）诸子中，最早受封者，当时绍治尚为皇子。绍治即位后，在位第三年，洪保再晋封为安丰公。
按阮朝旧制，皇子在世时极少获封高爵。洪保得封至此，显示其在皇族中地位特殊，且备受重视。
依惯例，绍治帝崩后，继承皇位者通常为长子，即洪保。1842年，洪保曾随帝北巡，以体察民情。1847年，绍治帝临终前不久，适逢洪保之子鹰导（Ung Dao）诞生，帝特为多世同堂举行庆典，并亲自抱孙，谒见太皇太后。
上述诸事，使洪保深信自己必将继承帝位。
未立为储君
1847年10月4日，绍治帝驾崩。当日，宗室及文武百官齐集勤政殿，宣读遗诏。遗诏立皇帝次子阮福洪任（Nguyen Phuc Hong Nham）为帝，是为嗣德帝。洪任涕泣叩首，奉命即位。
遗诏尚未宣读完毕，安丰公阮福洪保因极度愤懑，竟当殿吐血昏厥。至登基典礼时，需人搀扶，仪式方得完成。
据阮朝史载，绍治帝临终前曾嘱诸大臣：洪保虽为长子，然出自妾室，学识不足，贪于游乐，不足以承继大统；而洪任聪颖勤学，资质肖父，堪当大任。帝并强调，此意已载入遗诏，命群臣务必遵行。
然而，洪保并不相信此为父皇本意，认为废立乃大臣张登桂（Truong Dang Que）一手策划。自此，洪保怀恨在心，图谋复仇并夺回帝位。张登桂乃绍治帝之师，权势极重，传闻其与洪保素有嫌隙。
一名西方传教士加利（Galy）在1852年书信中称：洪保自认被夺帝位。他并非为皇位落于弟手而极度悲痛，而是对张登桂怀有深切仇恨，始终伺机报复。
叛逆阴谋
夺回帝位之谋
被废之后，阮福洪保多次图谋重掌权力，其所向往者，乃设于太和殿之皇帝宝座。
第一次阴谋（1851年）
据主教伯来林（Pellerin）1848年在顺化所书信函，洪保曾多次试图拉拢天主教徒支持自己，并许诺宗教自由，甚至以自身影响力，将国家改为天主教国。然而，诸传教士皆不信任其言，拒绝介入政治。
类似记载亦见于当时在顺化传教之雷多（Retord）与加利（Galy）等人书信。
未能依靠天主教徒后，洪保转而另寻出路。据卡迪耶神父（L. Cadiere）记载，1851年初，洪保被发现准备潜逃新加坡，向英国求援。绝望之际，曾欲自尽，幸为家人劝止。
其后，洪保决定向皇帝请罪。他身着孝服，披发，怀抱年约六七岁的长子入宫痛哭乞怜。觐见时，他承认有意出国，但辩称并非求外邦兴兵，而是因贫困受辱，欲赴法国以平民身份度日。嗣德帝是否信其言不得而知，但见兄长伏地哀求，终予赦免，赐予资财，并收洪保之子为养子。
第二次阴谋（1854年）
获赦后，洪保仍未放弃推翻皇帝之念。据伯来林主教1855年书信，洪保曾聚集党羽，举行血誓，并派人出洋招募势力。
其中一人经暹罗（Xiem）与高棉（Cao Mien）返国，并带回一名新募僧人。该僧途中受虐，返国即向官府告发全部阴谋。相关人员悉数被捕，严刑审讯，被迫供出实情。
洪保被判死刑，嗣德帝改为终身监禁，且单独囚禁。狱中一日，趁无人看守，洪保以床帐自缢。朝廷仅草草掩埋，未行任何典礼。
阮朝史书载：洪保谋反，卒自尽于狱中，其子女皆受牵连，改从母姓，并除籍宗室。
据此，阮福洪保卒于1854年正月，年仅二十九岁。
身后与追复
1866年，嗣德帝在位期间，段有征（Doan Huu Trung，亦称段征，嵩善王绵审〔Tung Thien Vuong Mien Tham〕之女婿）、段有爱（Doan Huu Ai）、段思直（Doan Tu Truc）三兄弟，联合部分武官、士兵及民众起事，图立安丰公洪保之长子鹰导（Ung Dao，当时从丁姓）为帝。
起事旋即失败。随后，洪保全家遭处决，共八人，包括鹰导、洪保其余诸子、其妻及数名尚在襁褓中的孙辈。史料记载一则尤为惨烈：鹰导之子年仅三岁，被绞刑两次仍未断气，入棺时尚能啼哭。
此次镇压，彻底断绝了洪保直系后裔复兴之可能，并在阮朝政治史上留下深重创伤。
直至成泰帝（Thanh Thai）朝，安丰公阮福洪保之名誉方得恢复。朝廷复其安丰公旧爵，并以阮福鹰实（Nguyen Phuc Ung Thuc）为嗣子，承奉香火，以代已绝之血脉。
1899年，洪保获赐谥号恭肃。至启定帝（Khai Dinh）朝，又追尊为郡王，并加谥端庄。
參考
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn Học, 2002.
- Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, 1968.
- Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập thượng). Tác giả tự xuất bản, Sài Gòn, 1962.
- Nguyễn Khuê, Tâm trạng Tương An quận vương. Trung tâm học liệu xuất bản, Sài Gòn, 1974.
