Thân thế – cuộc đời
Chiêu Hiếu đại vương, húy là Học, là con của Tuyên Tổ hoàng đế. Sử liệu không chép rõ năm sinh và thứ tự của ông trong các con của Tuyên Tổ. Tuyên Tổ mất sớm khi các con còn nhỏ, Học đã đứng ra nuôi nấng, chăm sóc và dạy bảo các em. Ông vốn là người ôn hòa nhưng cương nghị, lại thông hiểu binh pháp, nên không chỉ đảm nhận vai trò của người anh trong gia đình mà còn trực tiếp truyền dạy binh thư cho người em là Lê Lợi, sau này trở thành vua Thái Tổ.
Học dạy binh thư cho Lê Lợi cho thấy ông có kiến thức quân sự và có ảnh hưởng nhất định đối với quá trình trưởng thành của người em. Tuy nhiên, Học qua đời khi Lê Lợi vẫn chưa khởi binh, vì vậy ông không trực tiếp tham dự cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và cũng không chứng kiến ngày người em lên ngôi hoàng đế.
Học có người vợ là Trần Thị Ngọc Duẩn nhưng bà mất sớm. Hai vợ chồng có con là Thạch, chính là vị công thần nổi tiếng Lê Thạch sau này.
Qua đời – thờ phụng
Học qua đời trước khi Lê Lợi khởi binh, ông được an táng ở phía tây bắc lăng Lam Sơn. Sau khi Lê Lợi lên ngôi, nhà vua truy phong ông là Chiêu Hiếu đại vương, đưa ông vào hệ thống thờ phụng của hoàng tộc. Việc truy phong này vừa xác lập địa vị của Học trong hoàng gia, vừa thể hiện sự ghi nhận đối với công lao nuôi dưỡng và giáo dục các em của ông, đặc biệt là đối với Lê Lợi trong những năm đầu đời.
Vợ ông, Trần Thị Ngọc Duẩn, cũng được truy phong là Từ Thận thái phi. Bà vốn được an táng tại trang Bái Đô, huyện Lôi Dương; về sau được lập miếu thờ tại Tây Thất thuộc Tây Kinh, ở khu vực giáp với điện thờ Chiêu Hiếu đại vương. Như vậy, sau khi triều Lê được thành lập, Học cùng phu nhân đều được truy phong và thiết lập nơi thờ phụng, trở thành một bộ phận trong không gian tưởng niệm những người thuộc thế hệ trước của hoàng tộc nhà Lê.
Tài liệu tham khảo
- Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Background and Life
Prince Chiêu Hiếu, whose personal name was Học, was a son of Emperor Tuyên Tổ. Historical sources do not clearly record his year of birth or his birth order among Tuyên Tổ’s children. Tuyên Tổ died while his children were still young, and Học took responsibility for raising, caring for, and educating his younger siblings.
He was by nature gentle but resolute, and he was also well versed in military strategy. Thus, he not only fulfilled the role of an elder brother within the family but also personally taught military texts to his younger brother Lê Lợi, who would later become Emperor Lê Thái Tổ.
The fact that Học taught military texts to Lê Lợi shows that he possessed military knowledge and exercised a certain influence on his younger brother’s development. However, Học died before Lê Lợi raised the banner of revolt. He therefore did not directly participate in the Lam Sơn uprising and did not live to witness his younger brother’s accession to the imperial throne.
Học’s wife was Trần Thị Ngọc Duẩn, but she died at a young age. The couple had a son named Thạch, who later became the renowned meritorious official Lê Thạch.
Death and Worship
Học died before Lê Lợi launched the uprising and was buried to the northwest of the Lam Sơn mausoleum. After Lê Lợi ascended the throne, the emperor posthumously conferred upon him the title Chiêu Hiếu Đại vương and incorporated him into the royal system of ancestral worship.
This posthumous honor both established Học’s status within the imperial family and expressed recognition of his contributions in raising and educating his younger siblings, especially Lê Lợi during his early years.
His wife, Trần Thị Ngọc Duẩn, was also posthumously granted the title Từ Thận Thái phi. She was originally buried at Bái Đô settlement in Lôi Dương District. Later, a shrine dedicated to her was established at Tây Thất in Tây Kinh, in an area adjoining the shrine of Prince Chiêu Hiếu.
Thus, after the establishment of the Lê dynasty, both Học and his wife received posthumous honors and designated places of worship, becoming part of the commemorative sacred landscape devoted to the earlier generation of the Lê royal family.
Tiếng Pháp (Français)
Origines et vie
Chiêu Hiếu đại vương, dont le nom personnel était Học, était un fils de l’empereur Tuyên Tổ. Les sources historiques ne précisent ni son année de naissance ni son rang parmi les enfants de Tuyên Tổ. Tuyên Tổ mourut prématurément alors que ses enfants étaient encore jeunes ; Học prit alors en charge l’éducation, les soins et l’entretien de ses frères et sœurs cadets. Il était de caractère doux mais ferme et possédait une bonne connaissance de l’art militaire. Il ne se contenta donc pas d’assumer le rôle d’un frère aîné au sein de la famille, mais enseigna également directement les traités militaires à son frère cadet Lê Lợi, qui devint plus tard le roi Thái Tổ.
Le fait que Học ait enseigné l’art militaire à Lê Lợi montre qu’il possédait des connaissances militaires et exerça une certaine influence sur la formation de son jeune frère. Toutefois, Học mourut avant que Lê Lợi ne déclenche son soulèvement ; il ne participa donc pas directement à l’insurrection de Lam Sơn et ne vécut pas assez longtemps pour voir son frère monter sur le trône impérial.
Học avait pour épouse Trần Thị Ngọc Duẩn, mais celle-ci mourut prématurément. Le couple eut un fils nommé Thạch, qui devint par la suite le célèbre grand serviteur Lê Thạch.
Mort et culte posthume
Học mourut avant que Lê Lợi ne prenne les armes. Il fut inhumé au nord-ouest du mausolée de Lam Sơn. Après son accession au trône, Lê Lợi lui conféra à titre posthume le titre de Chiêu Hiếu đại vương et l’intégra au système cultuel de la famille royale.
Cette élévation posthume établissait à la fois la position de Học au sein de la famille impériale et exprimait la reconnaissance de son rôle dans l’éducation et la prise en charge de ses frères et sœurs cadets, en particulier de Lê Lợi durant ses premières années.
Son épouse, Trần Thị Ngọc Duẩn, reçut également à titre posthume le titre de Từ Thận thái phi. Elle avait été initialement inhumée au village de Bái Đô, district de Lôi Dương ; par la suite, un temple lui fut consacré à Tây Thất, dans la capitale occidentale, dans une zone jouxtant le sanctuaire dédié à Chiêu Hiếu đại vương.
Ainsi, après la fondation de la dynastie Lê, Học et son épouse reçurent tous deux des titres posthumes et des lieux de culte, devenant partie intégrante de l’espace commémoratif consacré aux générations antérieures de la famille royale des Lê.
Tiếng Trung (中文)
身世与生平
Chiêu Hiếu đại vương，讳 Học，是 Tuyên Tổ hoàng đế 之子。
史料没有明确记载他的出生年份，也没有说明他在 Tuyên Tổ 诸子中的排行。
Tuyên Tổ 去世较早，当时诸子年纪尚幼，Học 便承担起抚养、照料和教导弟弟们的责任。
他为人温和而刚毅，又通晓兵法，因此不仅在家庭中承担长兄的角色，还亲自向弟弟 Lê Lợi 传授兵书，而 Lê Lợi 后来即成为 Thái Tổ 皇帝。
Học 曾教授 Lê Lợi 兵书，这说明他具有一定的军事知识，并对弟弟的成长产生过一定影响。
然而，Học 在 Lê Lợi 起兵之前便已经去世，因此没有直接参加 Lam Sơn 起义，也未能亲眼见到弟弟登上皇帝之位。
Học 的妻子是 Trần Thị Ngọc Duẩn，但她去世较早。
夫妻二人生有一子 Thạch，即后来著名的功臣 Lê Thạch。
去世与奉祀
Học 在 Lê Lợi 起兵之前去世，安葬于 Lam Sơn 陵寝西北方向。
Lê Lợi 即位以后，追封他为 Chiêu Hiếu đại vương，并将其纳入皇族祭祀体系。
这次追封既确立了 Học 在皇室中的地位，也体现了对他抚养、教育诸弟之功的肯定，尤其是对他在 Lê Lợi 早年成长过程中所发挥作用的认可。
他的妻子 Trần Thị Ngọc Duẩn 也被追封为 Từ Thận thái phi。
她原本安葬于 Lôi Dương 县 Bái Đô 庄，后来又在 Tây Kinh 的 Tây Thất 建立祠庙奉祀，位置与 Chiêu Hiếu đại vương 的祭殿相邻。
因此，在黎朝建立以后，Học 与夫人都获得追封，并分别建立祭祀场所，成为黎氏皇族前代人物纪念空间中的一部分。
