Thân thế
Lê Thạch ( ? – 1421), quê ở Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa, là một trong những công thần có công từ buổi đầu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Ông là con trai của Lê Học, anh cả của Lê Lợi, tức cháu gọi Lê Lợi bằng chú và là cháu đích tôn của Lê Khoáng. Quan hệ thân tộc này khiến Lê Thạch có vị trí đặc biệt trong gia đình họ Lê, nhưng điều đáng chú ý hơn là sự gắn bó giữa ông với Lê Lợi ngay từ thuở nhỏ.
Khi Lê Lợi còn nhỏ, ông được Lê Học nuôi dưỡng, dạy dỗ. Sau khi Lê Học qua đời, Lê Lợi tiếp tục nuôi Lê Thạch và đối đãi với ông như con ruột. Mối quan hệ ấy phần nào giải thích sự tin cậy mà Lê Lợi dành cho Lê Thạch trong những năm đầu dựng cờ khởi nghĩa. Ông được đánh giá là tính người nhân ái, ham đọc sách, dũng lược hơn người, khéo nuôi sĩ tốt. Những phẩm chất ấy kết hợp giữa đức độ, học vấn, khả năng võ bị và năng lực thu phục quân sĩ, tạo nên hình ảnh một võ tướng vừa có tài cầm quân vừa được binh sĩ tin phục.
Bối cảnh lịch sử
Sau khi nhà Hồ thất bại, Đại Việt bị đặt dưới ách cai trị của chính quyền Minh, khiến các cuộc nổi dậy chống Minh diễn ra ở nhiều nơi. Trong bối cảnh đó, Lam Sơn trở thành một trong những trung tâm tập hợp lực lượng chống Minh dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi.
Năm 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa tại Lam Sơn, cuộc chiến kéo dài nhiều năm, trải qua không ít thời điểm nghĩa quân bị quân Minh bao vây, truy kích và phải nhiều lần thay đổi địa bàn hoạt động. Lực lượng Lam Sơn ban đầu còn hạn chế, trong khi đối phương có ưu thế về quân số và trang bị. Vì vậy, việc tổ chức lực lượng, xây dựng đội ngũ tướng lĩnh và lựa chọn những người có khả năng trực tiếp chỉ huy các trận đánh giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Lê Thạch là một trong những tướng lĩnh được Lê Lợi tin dùng, ông thường được giao đảm nhiệm vị trí tiên phong, trực tiếp dẫn quân đối đầu với đối phương.
Sự nghiệp
Lê Thạch tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ngay từ buổi đầu và nhanh chóng trở thành một trong những tướng lĩnh chủ chốt của nghĩa quân. Theo Đại Việt thông sử, ông thường được Lê Lợi sai làm tiên phong, đánh đâu thắng đấy. Trong những năm đầu của cuộc khởi nghĩa, khi nghĩa quân phải đối phó với những cuộc tiến công liên tiếp của quân Minh, vai trò của các tướng tiên phong đặc biệt quan trọng, bởi họ là lực lượng trực tiếp phá vỡ thế tiến công của đối phương và mở đường cho đại quân.
Năm Mậu Tuất (1418), tướng Minh là Mã Kỳ đem quân vây đánh Lê Lợi, nghĩa quân phải rút về Lạc Thủy, bố trí phục binh chờ địch. Khi quân Minh tiến đến, Lê Thạch cùng Đinh Bồ, Lê Lý và Lê Ngân xông lên trước đánh địch, chém hơn 3.000 quân, thu được nhiều chiến lợi phẩm. Trận đánh này thể hiện khá rõ sở trường của Lê Thạch: trực tiếp dẫn quân xung kích, đánh nhanh và mạnh vào đội hình đối phương.
Sau đó, ông tiếp tục theo Lê Lợi tiến về Mường Thú, đánh trại Nga Lạc, rồi tiến đến trại A Đả. Trong trận Mỹ Canh, nghĩa quân bắt được tướng Minh là Nguyễn Sao và chém hơn 300 quân địch. Những chiến công liên tiếp giúp Lê Thạch khẳng định vị trí trong đội ngũ tướng lĩnh Lam Sơn.
Đến mùa đông năm Tân Sửu (1421), quân Minh do Trần Trí chỉ huy tiến đánh Ba Lẫm, ải Kình Lộng. Lê Lợi bố trí phục binh tại Úng Ải. Khi quân Minh tiến vào trận địa, Lê Thạch được giao dẫn quân đi đầu, đánh lui đối phương. Đại Việt thông sử của Lê Quý Đôn nhận xét rằng ông thường làm tiên phong, có công lao nhiều nhất. Những chiến công ấy được phản ánh bằng việc ông được phong chức Thứ thủ quân Thiết đột, tước Lương Nghĩa hầu.
Gia quyến
Lê Thạch xuất thân từ dòng trưởng của gia đình Lê Lợi.
- Cha: Lê Học (anh cả của Thái Tổ Lê Lợi)
- Chú: Lê Thái Tổ
- Ông : Lê Khoáng.
Cuối đời – thờ phụng
Cuối năm 1421, trong cuộc giao chiến với quân Ai Lao, Lê Thạch đã hy sinh. Theo Đại Việt thông sử, quân Ai Lao đem khoảng ba vạn quân, trước giả vờ đến giúp nghĩa quân rồi bất ngờ tập kích doanh trại của Lê Lợi. Lê Lợi trực tiếp đốc chiến, đánh bại đối phương và truy kích suốt bốn ngày đêm đến tận sào huyệt. Tù trưởng Ai Lao là Man Sát xin giảng hòa, nhưng Lê Lợi nhận thấy đây có thể là kế trá hàng nên không chấp thuận.
Sau nhiều ngày chiến đấu, các tướng cho rằng quân sĩ đã mệt mỏi, nên chủ trương tạm nghỉ. Lê Thạch không theo lời khuyên ấy mà tiếp tục dẫn quân tiến đánh. Trong lúc giao chiến, ông trúng tên bắn ngầm của quân địch và tử trận. Cái chết ấy kết thúc cuộc đời của một vị tướng mới chỉ trải qua vài năm chiến đấu nhưng đã để lại dấu ấn rõ nét trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Lê Lợi rất thương tiếc trước cái chết của Lê Thạch. Sau khi cuộc khởi nghĩa hoàn toàn thắng lợi và nhà Lê được thành lập, năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), khi triều đình xét công các tướng sĩ, Lê Thạch được truy tặng Nhập nội Kiểm hiệu Thái úy Bình chương quân quốc trọng sự, đồng thời phong Trung Vũ đại vương, cho phối thờ tại tẩm miếu.
Các đời vua sau tiếp tục gia tặng phẩm tước và thụy hiệu cho ông:
- Năm Đại Bảo thứ nhất (1440), Lê Thái Tông gia phong ông là Lương quận Trung Vũ vương.
- Năm Diên Ninh thứ nhất (1454), Lê Nhân Tông tiếp tục gia tặng Quận công Trung Dũng Anh Nghị Chân Hiến đại vương.
- Đến năm Hồng Đức thứ tám, dưới triều Lê Thánh Tông, ông được truy tặng Lương quốc công, thụy Chân Hiến Túc vương.
Nhận định – đánh giá
Lê Thạch là một trường hợp đặc biệt trong đội ngũ công thần Lam Sơn, ông xuất thân từ dòng họ của Lê Lợi, lại được chính Lê Lợi nuôi dưỡng từ nhỏ. Sử liệu dành cho ông những nhận xét tương đối toàn diện rằng ông có lòng nhân ái, ham học, có dũng lược và biết chăm lo sĩ tốt. Đó cũng là những phẩm chất giúp ông vừa trở thành một võ tướng có khả năng trực tiếp chiến đấu, vừa tạo được sự tin cậy trong hàng ngũ nghĩa quân.
Đóng góp nổi bật nhất của Lê Thạch là vai trò tướng tiên phong: từ những trận đánh đầu tiên ở Lạc Thủy cho đến các cuộc giao chiến năm 1421, ông nhiều lần được giao nhiệm vụ dẫn quân đi đầu và trực tiếp phá thế tiến công của đối phương. Công lao của ông vì thế gắn chặt với những năm tháng khó khăn nhất của cuộc khởi nghĩa, khi lực lượng Lam Sơn còn phải liên tục chống đỡ các cuộc truy kích của quân Minh và mở rộng địa bàn hoạt động. Chức Lương Nghĩa hầu mà ông được phong khi còn sống là sự ghi nhận đối với những đóng góp ấy.
Lê Thạch hy sinh khi tiếp tục dẫn quân tiến đánh sau nhiều ngày chiến đấu, trước đó, các tướng khác đã đề nghị cho quân sĩ nghỉ ngơi nhưng Lê Thạch không đồng ý. Nếu nhìn từ yêu cầu của một cuộc chiến kéo dài, quyết định ấy có thể bộc lộ sự nóng vội. Ông hy sinh trước khi nhìn thấy ngày khởi nghĩa hoàn toàn thắng lợi đã để lại nuối tiếc trong lòng Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn.
Tài liệu tham khảo
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
- Ngô Thì Sĩ (1991), Việt sử tiêu án, Nxb Văn Sử, bản điện tử (ebook).
- Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
- Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Background
Lê Thạch, a native of Lam Sơn in Thọ Xuân District, Thanh Hóa, was one of the meritorious officials who rendered service from the earliest stage of the Lam Sơn uprising. He was the son of Lê Học, the eldest brother of Lê Lợi, which made him Lê Lợi’s nephew and the eldest grandson in the direct line of Lê Khoáng. This kinship placed Lê Thạch in a special position within the Lê family, but what is even more noteworthy was his close association with Lê Lợi from childhood.
When Lê Lợi was still young, he was raised and educated by Lê Học. After Lê Học died, Lê Lợi in turn raised Lê Thạch and treated him as his own son. This relationship partly explains the trust Lê Lợi placed in Lê Thạch during the early years of the uprising. However, viewing Lê Thạch merely as Lê Lợi’s nephew is insufficient to explain his position in the Lam Sơn movement. Historical sources also place particular emphasis on his personal qualities: “he was benevolent by nature, fond of reading, surpassed others in courage and strategy, and was skilled at caring for his soldiers.” These qualities combined virtue, learning, military ability, and the capacity to win the loyalty of troops, creating the image of a commander who was both capable of leading armies and trusted by his men.
Historical Context
After the defeat of the Hồ dynasty, Đại Việt was placed under Ming rule, and anti-Ming uprisings broke out in many regions. In this context, Lam Sơn became one of the centers for gathering resistance forces under the leadership of Lê Lợi.
In 1418, Lê Lợi raised the banner of revolt at Lam Sơn. The war lasted for many years, during which the insurgent forces were repeatedly surrounded and pursued by the Ming army and were forced to change their areas of operation on numerous occasions. The Lam Sơn forces were initially limited in strength, while their opponent held advantages in manpower and equipment. Therefore, organizing the forces, developing a corps of commanders, and selecting those capable of directly leading troops in battle played a particularly important role.
Lê Thạch was one of the commanders whom Lê Lợi trusted. He was frequently assigned to the vanguard and directly led troops against the enemy.
Career
Lê Thạch joined the Lam Sơn uprising from its earliest stage and quickly became one of the principal commanders of the insurgent army. According to the Đại Việt thông sử, Lê Lợi frequently appointed him to lead the vanguard, and wherever he fought, he achieved victory. During the early years of the uprising, when the insurgents had to withstand repeated Ming offensives, the role of vanguard commanders was especially important, as they were the forces directly responsible for breaking the enemy’s attacks and opening the way for the main army.
In the year Mậu Tuất (1418), the Ming commander Mã Kỳ led troops to surround and attack Lê Lợi, forcing the insurgents to withdraw to Lạc Thủy, where they set an ambush and waited for the enemy. When the Ming army advanced, Lê Thạch, together with Đinh Bồ, Lê Lý, and Lê Ngân, charged forward to attack. They killed more than 3,000 enemy soldiers and captured a large amount of spoils. This battle clearly demonstrated Lê Thạch’s particular strength: personally leading assault troops and striking swiftly and forcefully at the enemy formation.
Afterward, he continued to follow Lê Lợi to Mường Thú, attacked the Nga Lạc camp, and then advanced to the A Đả camp. In the Battle of Mỹ Canh, the insurgents captured the Ming commander Nguyễn Sao and killed more than 300 enemy soldiers. These successive victories helped Lê Thạch establish his position among the commanders of the Lam Sơn army.
By the winter of the year Tân Sửu (1421), Ming forces under Trần Trí advanced against Ba Lẫm and the Kình Lộng Pass. Lê Lợi arranged an ambush at Úng Ải. When the Ming army entered the battlefield, Lê Thạch was assigned to lead the troops at the front and drove the enemy back. Lê Quý Đôn’s Đại Việt thông sử remarks that he frequently served as the vanguard and had rendered the greatest service. These military achievements were reflected in his appointment as Deputy Commander of the Thiết Đột army and his granting of the title Lương Nghĩa hầu.
Family
Lê Thạch came from the senior branch of Lê Lợi’s family.
– Father: Lê Học, the eldest brother of Emperor Lê Thái Tổ.
– Uncle: Lê Thái Tổ.
– Grandfather: Lê Khoáng.
Final Years and Worship
At the end of 1421, Lê Thạch was killed in battle against the Lao forces. According to the Đại Việt thông sử, the Lao army, numbering approximately 30,000 troops, initially pretended to come to the aid of the insurgents before suddenly launching a surprise attack on Lê Lợi’s camp. Lê Lợi personally supervised the fighting, defeated the enemy, and pursued them for four days and nights all the way to their stronghold. The Lao chieftain Man Sát requested peace, but Lê Lợi suspected that this might be a deceptive surrender and therefore refused.
After several days of fighting, the commanders believed that the troops were exhausted and proposed a temporary rest. Lê Thạch did not follow this advice and continued to lead his forces in an attack. During the fighting, he was struck by a concealed enemy arrow and killed in battle. His death brought to an end the life of a commander who had fought for only a few years but had already left a clear mark on the Lam Sơn uprising.
Lê Lợi deeply mourned Lê Thạch’s death. After the uprising achieved complete victory and the Lê dynasty was established, in the first year of the Thuận Thiên era (1428), when the court assessed the merits of its generals and soldiers, Lê Thạch was posthumously appointed Nhập nội Kiểm hiệu Thái úy Bình chương quân quốc trọng sự and granted the title Trung Vũ Đại vương, with orders that he be jointly worshipped in the royal ancestral temple.
Later rulers continued to confer additional ranks, titles, and posthumous honors upon him:
– In the first year of the Đại Bảo era (1440), Lê Thái Tông further conferred upon him the title Lương quận Trung Vũ vương.
– In the first year of the Diên Ninh era (1454), Lê Nhân Tông further granted him the title Quận công Trung Dũng Anh Nghị Chân Hiến Đại vương.
– By the eighth year of the Hồng Đức era (1487), under the reign of Lê Thánh Tông, he was posthumously granted the title Lương Quốc công and the posthumous title Chân Hiến Túc vương.
Assessment
Lê Thạch represents a special case among the Lam Sơn meritorious officials. He came from Lê Lợi’s own lineage and was personally raised by Lê Lợi from childhood. Historical sources provide a relatively comprehensive assessment of him, describing him as benevolent, eager to learn, courageous and strategically capable, and attentive to the welfare of his soldiers. These qualities enabled him both to become a military commander capable of direct combat and to earn the confidence of the insurgent ranks.
Lê Thạch’s most notable contribution was his role as a vanguard commander. From the earliest battles at Lạc Thủy to the fighting of 1421, he was repeatedly entrusted with leading troops at the front and directly breaking the enemy’s offensive momentum. His achievements were therefore closely associated with the most difficult years of the uprising, when the Lam Sơn forces were still continuously resisting Ming pursuit and expanding their area of operations. The title Lương Nghĩa hầu, granted to him during his lifetime, represented recognition of these contributions.
Lê Thạch was killed after continuing to lead an attack following several days of fighting. Before this, the other commanders had proposed that the troops be allowed to rest, but Lê Thạch did not agree. From the perspective of the demands of a prolonged war, this decision may reveal a degree of impetuosity. His death before he was able to witness the complete victory of the uprising left deep regret for Lê Lợi and the Lam Sơn forces.
References
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
- Ngô Thì Sĩ (1991), Việt sử tiêu án, Nxb Văn Sử, bản điện tử (ebook).
- Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
- Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.
Tiếng Pháp (Français)
Origines et biographie
Lê Thạch, originaire de Lam Sơn, district de Thọ Xuân, province de Thanh Hóa, fut l’un des grands serviteurs ayant rendu des services dès les débuts de l’insurrection de Lam Sơn. Il était le fils de Lê Học, frère aîné de Lê Lợi ; il était donc le neveu de Lê Lợi et le petit-fils aîné en ligne directe de Lê Khoáng. Cette relation de parenté conférait à Lê Thạch une position particulière au sein de la famille Lê, mais ce qui mérite davantage d’être souligné est le lien étroit qu’il entretenait avec Lê Lợi depuis son enfance.
Lorsque Lê Lợi était encore jeune, il fut élevé et instruit par Lê Học. Après la mort de celui-ci, Lê Lợi prit à son tour Lê Thạch sous sa protection et le traita comme son propre fils. Cette relation explique en partie la confiance que Lê Lợi accorda à Lê Thạch durant les premières années de l’insurrection. Toutefois, considérer Lê Thạch uniquement comme le neveu de Lê Lợi ne suffit pas à expliquer sa position au sein du mouvement de Lam Sơn. Les sources insistent également sur ses qualités personnelles : « d’un naturel bienveillant, passionné par la lecture, supérieur aux autres par sa bravoure et son sens stratégique, habile à prendre soin de ses soldats ». Ces qualités réunissaient vertu morale, goût de l’étude, aptitude militaire et capacité à gagner l’adhésion des troupes, donnant l’image d’un général à la fois compétent dans le commandement et respecté de ses hommes.
Contexte historique
Après la défaite de la dynastie Hồ, le Đại Việt fut placé sous la domination de l’administration Ming, ce qui entraîna de nombreux soulèvements anti-Ming dans différentes régions. Dans ce contexte, Lam Sơn devint l’un des principaux centres de rassemblement des forces de résistance sous la direction de Lê Lợi.
En 1418, Lê Lợi leva l’étendard de l’insurrection à Lam Sơn. La guerre se prolongea pendant de nombreuses années et connut plusieurs périodes durant lesquelles les insurgés furent encerclés, poursuivis par les Ming et contraints de changer à plusieurs reprises de zone d’opération. Les forces de Lam Sơn étaient encore limitées au début, tandis que l’adversaire disposait d’une supériorité numérique et matérielle. L’organisation des forces, la formation d’un corps de généraux et la sélection d’hommes capables de commander directement les combats jouaient donc un rôle particulièrement important.
Lê Thạch fut l’un des généraux auxquels Lê Lợi accordait sa confiance. Il reçut fréquemment la mission de commander l’avant-garde et de conduire directement les troupes contre l’ennemi.
Carrière
Lê Thạch participa à l’insurrection de Lam Sơn dès ses débuts et devint rapidement l’un des principaux généraux des forces insurgées. Selon le Đại Việt thông sử, Lê Lợi le chargeait fréquemment de commander l’avant-garde et, partout où il combattait, il remportait la victoire. Durant les premières années de l’insurrection, alors que les insurgés devaient faire face à des offensives successives des Ming, le rôle des généraux d’avant-garde était particulièrement important : ils constituaient la force directement chargée de briser l’offensive adverse et d’ouvrir la voie au gros de l’armée.
En l’année Mậu Tuất (1418), le général Ming Mã Kỳ conduisit ses troupes afin d’encercler et d’attaquer Lê Lợi. Les insurgés durent se retirer à Lạc Thủy et y disposèrent une embuscade dans l’attente de l’ennemi. Lorsque les forces Ming arrivèrent, Lê Thạch, accompagné de Đinh Bồ, Lê Lý et Lê Ngân, se porta en première ligne et attaqua l’adversaire. Plus de 3 000 soldats ennemis furent tués et de nombreux butins furent saisis. Cette bataille illustre clairement l’une des principales aptitudes de Lê Thạch : conduire personnellement des troupes d’assaut et frapper rapidement et puissamment les formations adverses.
Par la suite, il continua à suivre Lê Lợi vers Mường Thú, attaqua le camp de Nga Lạc, puis avança jusqu’au camp d’A Đả. Lors de la bataille de Mỹ Canh, les insurgés capturèrent le général Ming Nguyễn Sao et tuèrent plus de 300 soldats ennemis. Ces succès successifs permirent à Lê Thạch d’affirmer sa place parmi les généraux de Lam Sơn.
À l’hiver de l’année Tân Sửu (1421), les forces Ming commandées par Trần Trí attaquèrent Ba Lẫm et le col de Kình Lộng. Lê Lợi disposa des troupes en embuscade à Úng Ải. Lorsque les Ming pénétrèrent dans le dispositif, Lê Thạch reçut l’ordre de conduire les troupes en avant et repoussa l’adversaire.
Le Đại Việt thông sử de Lê Quý Đôn indique qu’il fut fréquemment chargé de l’avant-garde et qu’il compta parmi ceux ayant accumulé le plus de mérites. Ces exploits se traduisirent par sa nomination à la fonction de Thứ thủ des troupes Thiết Đột et par l’octroi du titre de Lương Nghĩa hầu.
Famille
Lê Thạch était issu de la branche aînée de la famille de Lê Lợi.
– Père : Lê Học, frère aîné de Lê Thái Tổ.
– Oncle : Lê Thái Tổ.
– Grand-père : Lê Khoáng.
Fin de vie et culte posthume
À la fin de l’année 1421, Lê Thạch mourut au combat lors d’un affrontement contre les forces du royaume de Lan Xang. Selon le Đại Việt thông sử, ces troupes, fortes d’environ trente mille hommes, prétendirent d’abord venir en aide aux insurgés avant d’attaquer soudainement le camp de Lê Lợi. Lê Lợi dirigea personnellement les combats, battit l’adversaire et le poursuivit pendant quatre jours et quatre nuits jusqu’à son repaire. Le chef de Lan Xang, Man Sát, demanda à négocier la paix, mais Lê Lợi soupçonna une feinte reddition et refusa.
Après plusieurs jours de combats, les généraux estimèrent que les soldats étaient épuisés et préconisèrent une pause. Lê Thạch ne suivit pas ce conseil et poursuivit l’offensive à la tête de ses troupes. Au cours du combat, il fut atteint par une flèche tirée en embuscade par l’ennemi et mourut sur le champ de bataille.
Cette mort mit fin à la vie d’un général qui n’avait encore connu que quelques années de combat mais avait déjà laissé une empreinte nette sur l’insurrection de Lam Sơn.
Lê Lợi fut profondément affligé par la mort de Lê Thạch. Après la victoire complète de l’insurrection et la fondation de la dynastie Lê, en la première année de l’ère Thuận Thiên (1428), lorsque la cour procéda à l’évaluation des mérites des généraux et soldats, Lê Thạch reçut à titre posthume les fonctions de Nhập nội Kiểm hiệu Thái úy Bình chương quân quốc trọng sự, ainsi que le titre de Trung Vũ đại vương, et il fut associé au culte dans le temple ancestral.
Les souverains suivants continuèrent à lui conférer des titres et des noms honorifiques supplémentaires :
– En la première année de l’ère Đại Bảo (1440), Lê Thái Tông lui conféra le titre de Lương quận Trung Vũ vương.
– En la première année de l’ère Diên Ninh (1454), Lê Nhân Tông lui accorda à nouveau le titre de Quận công Trung Dũng Anh Nghị Chân Hiến đại vương.
– En la huitième année de l’ère Hồng Đức (1487), sous le règne de Lê Thánh Tông, il reçut à titre posthume le titre de Lương quốc công ainsi que le nom honorifique de Chân Hiến Túc vương.
Appréciation et évaluation
Lê Thạch constitue un cas particulier parmi les grands serviteurs de Lam Sơn. Il appartenait à la famille de Lê Lợi et avait été élevé dès son enfance par ce dernier. Les sources lui attribuent des qualités relativement complètes : il était bienveillant, passionné par l’étude, doté de courage et de sens stratégique, et savait prendre soin de ses soldats. Ces qualités lui permirent à la fois de devenir un général capable de participer directement aux combats et de gagner la confiance des forces insurgées.
La contribution la plus marquante de Lê Thạch fut son rôle de général d’avant-garde. Depuis les premiers combats de Lạc Thủy jusqu’aux affrontements de 1421, il reçut à plusieurs reprises la mission de conduire les troupes en première ligne et de briser directement les offensives adverses. Ses mérites furent ainsi étroitement liés aux années les plus difficiles de l’insurrection, lorsque les forces de Lam Sơn devaient encore repousser continuellement les poursuites des Ming tout en élargissant progressivement leur territoire d’activité. Le titre de Lương Nghĩa hầu qui lui fut accordé de son vivant constituait une reconnaissance de ces contributions.
Lê Thạch mourut alors qu’il continuait de conduire ses troupes à l’attaque après plusieurs jours de combat. Auparavant, les autres généraux avaient proposé d’accorder du repos aux soldats, mais Lê Thạch n’avait pas accepté cette proposition. Si l’on considère les exigences d’une guerre prolongée, cette décision peut révéler une certaine précipitation. Sa mort, survenue avant qu’il puisse voir la victoire complète de l’insurrection, suscita de profonds regrets chez Lê Lợi et au sein des forces de Lam Sơn.
Références bibliographiques
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
- Ngô Thì Sĩ (1991), Việt sử tiêu án, Nxb Văn Sử, bản điện tử (ebook).
- Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
- Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.
Tiếng Trung (中文)
身世
Lê Thạch，籍贯 Lam Sơn、Thọ Xuân 县、Thanh Hóa，是 Lam Sơn 起义初期便立有功劳的功臣之一。
他是 Lê Học 的儿子。Lê Học 是 Lê Lợi 的长兄，因此 Lê Thạch 是 Lê Lợi 的侄子，也是 Lê Khoáng 的长孙。
这一亲属关系使 Lê Thạch 在黎氏家族中具有特殊地位，但更值得注意的是，他自幼便与 Lê Lợi 关系密切。
Lê Lợi 年幼时，曾由 Lê Học 抚养和教导。
Lê Học 去世以后，Lê Lợi 继续抚养 Lê Thạch，并待他如亲生儿子。
这种关系在一定程度上可以解释，为什么 Lê Lợi 在起兵初期对 Lê Thạch 十分信任。
然而，如果仅仅将 Lê Thạch 看作 Lê Lợi 的侄子，还不足以解释他在 Lam Sơn 起义中的地位。
史料还特别强调了他的个人品格：“为人仁爱，喜读书，勇略过人，善抚士卒。”
这些特点兼具德行、学识、军事才能以及笼络士卒的能力，由此形成了一位既善于领兵作战、又深受士兵信任的武将形象。
历史背景
胡朝失败以后，Đại Việt 被置于明朝政权的统治之下，各地不断爆发反明起义。
在这一背景下，Lam Sơn 成为 Lê Lợi 领导下集结反明力量的重要中心之一。
1418年，Lê Lợi 在 Lam Sơn 举旗起义。
战争持续多年，其间义军多次遭到明军包围和追击，并不得不反复改变活动区域。
Lam Sơn 义军最初力量有限，而对方在兵力和装备方面占据优势。
因此，如何组织力量、建立将领队伍，并选择具有直接指挥战斗能力的人才，具有特别重要的意义。
Lê Thạch 是 Lê Lợi 所信任的将领之一，经常被派任先锋，直接率军与敌人交战。
生平事业
Lê Thạch 从 Lam Sơn 起义初期便参加其中，并迅速成为义军主要将领之一。
据《Đại Việt thông sử》（《大越通史》）记载，他经常被 Lê Lợi 派作先锋，“所向有功”。
在起义最初几年，义军必须不断应对明军接连发动的进攻，因此先锋将领的作用尤为重要。他们是直接突破敌军攻势、为大军开辟道路的力量。
戊戌年（1418），明将 Mã Kỳ 率军包围进攻 Lê Lợi，义军被迫撤至 Lạc Thủy，并布置伏兵等待敌军。
明军抵达以后，Lê Thạch 与 Đinh Bồ、Lê Lý、Lê Ngân 冲在最前面攻击敌军，斩杀三千余人，并缴获大量战利品。
这一战斗较为明显地体现了 Lê Thạch 的作战特点：亲自率军冲锋，以迅速而猛烈的方式攻击敌军阵形。
此后，他继续追随 Lê Lợi 进至 Mường Thú，攻打 Nga Lạc 营寨，继而进抵 A Đả 营寨。
在 Mỹ Canh 之战中，义军俘获明将 Nguyễn Sao，并斩杀敌军三百余人。
连续取得的战功，使 Lê Thạch 在 Lam Sơn 将领群体中的地位进一步巩固。
到辛丑年（1421）冬，明军由 Trần Trí 指挥，进攻 Ba Lẫm、Kình Lộng 关。
Lê Lợi 在 Úng Ải 设置伏兵。
明军进入阵地以后，Lê Thạch 奉命率军在前，击退敌军。
Lê Quý Đôn 的《Đại Việt thông sử》评价说，他经常担任先锋，功劳最多。
这些战功也体现在对他的封赏上，他被授予 Thiết đột 军 Thứ thủ，封 Lương Nghĩa hầu。
家属
Lê Thạch 出身于 Lê Lợi 家族的长房。
- 父亲：Lê Học（Lê Thái Tổ Lê Lợi 的长兄）
- 叔父：Lê Thái Tổ
- 祖父：Lê Khoáng
晚年、去世与奉祀
1421年底，在与 Ai Lao 军队交战时，Lê Thạch 阵亡。
据《Đại Việt thông sử》记载，Ai Lao 军约三万人，起初假装前来援助义军，随后突然袭击 Lê Lợi 的营寨。
Lê Lợi 亲自督战，击败对方，并连续追击四昼夜，直抵其巢穴。
Ai Lao 首领 Man Sát 请求议和，但 Lê Lợi 认为这可能是诈降之计，因此没有接受。
经过多日作战以后，诸将认为士兵已经十分疲惫，因此主张暂时休整。
Lê Thạch 没有听从这一建议，而是继续率军进攻。
交战过程中，他被敌军暗箭射中，最终战死。
他的去世结束了一位仅经历数年战争、却已在 Lam Sơn 起义中留下鲜明印记的将领的一生。
Lê Lợi 对 Lê Thạch 的死十分悲痛。
Lam Sơn 起义取得最终胜利、黎朝建立以后，顺天元年（1428），朝廷评定将士功劳时，Lê Thạch 被追赠为 Nhập nội Kiểm hiệu Thái úy Bình chương quân quốc trọng sự，同时追封 Trung Vũ đại vương，并准予配祀于寝庙。
此后历代皇帝继续为他加封爵位和谥号：
- 大宝元年（1440），Lê Thái Tông 加封其为 Lương quận Trung Vũ vương。
- 延宁元年（1454），Lê Nhân Tông 继续加赠 Quận công Trung Dũng Anh Nghị Chân Hiến đại vương。
- 至洪德八年（1487），Lê Thánh Tông 在位时期，他被追赠 Lương quốc công，谥 Chân Hiến Túc vương。
评价
Lê Thạch 是 Lam Sơn 功臣群体中的一个特殊人物。
他出身于 Lê Lợi 家族，又由 Lê Lợi 自幼抚养。
史料对他的评价较为全面，称其仁爱、好学、富有勇略，并善于体恤和安抚士卒。
这些品质使他既能够成为直接参加战斗的武将，也能够在义军中赢得信任。
Lê Thạch 最突出的贡献，是担任先锋将领。
从 Lạc Thủy 的早期战斗，到1421年的多次交战，他反复被赋予率军先行、直接突破敌人攻势的任务。
因此，他的功劳与起义最为艰难的岁月紧密相连。
当时 Lam Sơn 力量仍需要不断抵御明军追击，同时扩大活动区域。
他生前获封 Lương Nghĩa hầu，正是对这些贡献的认可。
Lê Thạch 在经历多日战斗以后仍继续率军进攻，并最终阵亡。
在此之前，其他将领已经建议让军队休整，但 Lê Thạch 并未接受。
如果从长期战争对兵力调度和保存的要求来看，这一决定可能表现出一定的急进。
他在起义取得最终胜利之前便已牺牲，使 Lê Lợi 和 Lam Sơn 义军深感惋惜。
参考文献
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
- Ngô Thì Sĩ (1991), Việt sử tiêu án, Nxb Văn Sử, bản điện tử (ebook).
- Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
- Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.
