Chúa Nguyễn Phúc Chú (1697 – 1738)

Thân thế

Nguyễn Phúc Chú (1697 – 1738), còn gọi là Nguyễn Phúc Trú hoặc Nguyễn Phúc Thụ, hậu thế tôn xưng là Nguyễn Túc Tông, là vị chúa Nguyễn thứ bảy của chính quyền Đàng Trong trong lịch sử Việt Nam. Nguyễn Phúc Chú là trưởng nam của chúa Nguyễn Phúc Chu với Từ Huệ phu nhân Tống Thị Được, người sau này được truy tôn là Hiếu Minh Hoàng hậu. Ông nối ngôi thân phụ là chúa Minh Nguyễn Phúc Chu, trị vì từ năm 1725 đến năm 1738, đây là giai đoạn Đàng Trong đã đạt tới quy mô lãnh thổ rộng lớn và tương đối ổn định.

Thuở ban đầu, Nguyễn Phúc Chú được phong chức Cai cơ, tước Đỉnh Thịnh hầu, tham gia điều hành quân vụ và từng bước rèn luyện kinh nghiệm quản lý. Đến năm 1715, ông được thăng Chưởng cơ, cho lập phủ đệ tại dinh cơ Tả Sùng, đánh dấu vị thế ngày càng vững chắc trong hàng ngũ các công tử, đồng thời thể hiện sự tín nhiệm đặc biệt của chúa Minh đối với người con trưởng.

Năm Ất Tỵ 1725, chúa Minh Nguyễn Phúc Chu qua đời, Nguyễn Phúc Chú khi ấy 29 tuổi, được quần thần tuân theo di mệnh tôn lập lên nối ngôi. Ông được tôn xưng là Tiết Chế Thủy Bộ Chư Dinh, Kiêm Tổng Nội Ngoại Quốc Trọng Sự, Thái phó Đỉnh Quốc Công, nắm toàn bộ quyền quân sự và chính trị của Đàng Trong.

Sự nghiệp

Điều hành và chấn chỉnh nội trị Đàng Trong

Sau khi lên ngôi, chúa Ninh đặc biệt chú trọng việc ổn định đời sống xã hội và củng cố nền tảng kinh tế. Tháng Giêng năm Bính Ngọ (1726), ông ban bố các điều răn, lấy việc khuyên dân chăm lo nông nghiệp làm trọng tâm, đồng thời nghiêm cấm các tệ nạn rượu chè, cờ bạc, nhằm chỉnh đốn phong hóa và nâng cao kỷ cương xã hội.

Đến tháng 4 năm Kỷ Dậu (1729), chúa cho lập trường đúc tiền, thể hiện sự quan tâm đến việc quản lý tiền tệ và điều tiết lưu thông kinh tế trong toàn cõi Đàng Trong, góp phần củng cố tiềm lực tài chính của chính quyền chúa Nguyễn.

Năm Ất Mão (1735), Tổng binh trấn Hà Tiên là Mạc Cửu qua đời, chúa Ninh tiếp tục duy trì chính sách tin dùng hào trưởng biên viễn khi cho Mạc Thiên Tứ, con trưởng của Mạc Cửu, kế tục sự nghiệp. Năm sau (Bính Thìn 1736), ông phong Mạc Thiên Tứ làm Tổng binh Đại đô đốc trấn Hà Tiên, giao trọng trách giữ gìn và mở mang vùng đất cực Nam, qua đó bảo đảm sự ổn định lâu dài của khu vực biên thùy quan trọng này.

Đặc biệt, vào mùa hạ năm 1737 (năm thứ 12 triều chúa Ninh), triều đình tiến hành cải định quan chế và sắc phục, đồng thời điều chỉnh phong tục theo quy chuẩn mới. Những cải cách này góp phần tạo dựng diện mạo văn trị riêng cho Đàng Trong, tách biệt rõ với phong tục Bắc Hà, khiến miền Nam trở thành một vùng y quan văn vật rực rỡ và có bản sắc riêng.

Đối phó biến động với Chân Lạp và mở rộng kiểm soát tại Gia Định

Về đối ngoại và quân sự, chúa Ninh phải đối mặt với nhiều biến động ở vùng đất mới phía Nam, năm Tân Hợi (1729), một lãng nhân người Chân Lạp tên Prea Sot đã kích động dân chúng nổi loạn, tàn sát người Việt tại Banam, rồi tiếp tục kéo quân quấy nhiễu vùng Sài Gòn – Gia Định.

Ban đầu, tướng Trương Phước Vĩnh sai cai cơ Đạt Thành ra chống giữ nhưng thất bại và tử trận. Sau đó, Giám quân cai đội Nguyễn Cửu Triêm được điều đi tiếp ứng, đánh bật quân Chân Lạp về vùng Vũng Gù (Mỹ Tho). Cuối cùng, với sự tăng viện của Thống binh Trần Đại Định (con Trần Thượng Xuyên), quân Prea Sot bị đánh tan hoàn toàn.

Từ thực tế chiến sự, chúa Ninh nhận thấy sự cần thiết phải thiết lập một cơ chế chỉ huy thống nhất tại vùng đất mới. Năm Nhâm Tý (1732), ông cho đặt sở Điều khiển tại Sài Gòn, cử Trương Phước Vĩnh giữ chức Điều khiển sự sở Gia Định và Nguyễn Cửu Triêm làm Thống trấn dinh Trấn Biên (Biên Hòa), nhằm kịp thời xử lý các vấn đề quân sự và hành chính.

Cũng trong năm này, vua Chân Lạp Satha II (Nặc Tha) vì lo sợ bị liên lụy đã xin quy thuận, đồng thời dâng hai vùng đất Peam Mesar (Mỹ Tho) và Longhôr (Vĩnh Long) để cầu hòa. Chúa Ninh chấp thuận, rồi tiến hành tổ chức lại hành chính vùng Gia Định rộng lớn: lập châu Định Viễn, dựng dinh Long Hồ, bổ nhiệm quan lại và đưa thêm lưu dân người Việt đến khai hoang, định cư, từng bước củng cố chủ quyền thực tế.

Củng cố hành chính – quân sự ở Nam Bộ

Nhằm tăng cường quản lý, mùa xuân năm 1732, triều đình tiếp tục phân chia địa hạt Gia Định, chính thức xác lập châu Định Viễn và dinh Long Hồ (lỵ sở tại vùng Cái Bè ngày nay). Việc tổ chức hành chính này đánh dấu bước hoàn chỉnh trong quá trình kiểm soát và khai thác vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Tháng Giêng năm Quý Sửu (1733), chúa Ninh cho đặt đồng hồ tại các dinh trấn, các thiết bị này được chế tạo trong nước nhưng mô phỏng theo kỹ thuật phương Tây, phản ánh sự tiếp thu có chọn lọc những tiến bộ kỹ thuật mới phục vụ công tác điều hành và quân sự.

Đến mùa đông năm Quý Dậu (1735), triều đình cử Thiện Chánh hầu làm Thống suất, Nguyễn Cư Trinh làm Tham mưu, thống lĩnh quân của năm dinh trọng yếu gồm Bình Khang, Bình Thuận, Trấn Biên, Phiên Trấn và Long Hồ, tiến hành kinh lược đất Cao Miên. Quân Nguyễn đồn trú tại vùng Bến Nghé, lập dinh trại, luyện tập binh sĩ, điều phối lương thảo và tính kế lâu dài cho việc mở mang, bảo vệ vùng đất Nam Bộ.

Gia quyến

Thân phụ: Chúa Minh Nguyễn Phúc Chu (Hiển Tông Hiếu Minh Hoàng đế), vị chúa Nguyễn thứ sáu, người có công lớn trong việc mở mang bờ cõi và củng cố nền chính trị – văn hóa Đàng Trong.

Thân mẫu: Trương Thị Thư (1699 – 1720), quê huyện Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa, con gái quan Chưởng dinh Trương Phúc Phan. Bà vào hầu chúa Nguyễn Phúc Chú từ thời tiềm để, được phong Nhã cơ. Sau khi mất, bà được truy tặng Tu Dung Á Phu Nhân. Đến đời Vũ vương truy tôn Từ Ý Quang Thuận Thục phi; vua Gia Long tiếp tục truy tôn là Từ Ý Quang Thuận Chiêu Hiến Thục Huệ Hiếu Ninh Hoàng hậu, lăng hiệu Vĩnh Phong, táng tại làng Long Hồ (Hương Trà, Thừa Thiên), phối thờ với Ninh vương tại Thái Miếu, án thứ ba bên hữu.

Phối ngẫu

Trương Thị Thư (Hoàng hậu truy tôn): là chính thất, thân mẫu của các công tử quan trọng trong hoàng tộc, đặc biệt là chúa Nguyễn Phúc Khoát.
Tả Cung tần Trương Thị Hoặc: sinh công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Thường.
Hữu Cung tần Nguyễn Thị Ta: sinh Nguyễn Phúc Tường và công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Biện.

Con cái
a) Công tử

Nguyễn Phúc Khoát tức Thế Tông Hiếu Vũ hoàng đế, thường gọi chúa Vũ (Vũ vương), người kế nghiệp chúa Nguyễn Phúc Chú, tiếp tục điều hành Đàng Trong trong giai đoạn nhiều biến động.
Nghiễm Quận công Nguyễn Phúc Du (? – 1751), được truy phong Thái bảo Nghiễm Quận công, có ba con trai là Diệp, Liêu, Khánh.
Tường Quang hầu Nguyễn Phúc Tường (1728 – 1758), đương thời làm quan đến Cai đội, sau khi mất được truy tặng Cai cơ Tường Quang hầu, có một con trai tên Huy.

b) Công nữ

Nguyễn Phúc Ngọc Thường (? – 1790), con Tả Cung tần Trương Thị Hoặc, hạ giá lấy Cai đội Nguyễn Phúc Mao (được đổi quốc tính).
Nguyễn Phúc Ngọc San (1717 – 1767), hạ giá lấy Chưởng dinh Tống Phúc Dinh.
Nguyễn Phúc Ngọc Duyên, hạ giá lấy Nội hữu Chưởng dinh Hoán Quận công Nguyễn Cửu Pháp. Trong biến cố Giáp Ngọ (1774), bà cùng chồng và Duệ Tông Định Vương chạy vào Quảng Nam, sau đó phiêu bạt vào Gia Định rồi sang Xiêm cùng Gia Long. Năm 1803, hài cốt bà được cải táng về làng Dương Xuân (Huế).
Nguyễn Phúc Ngọc Biện, con Hữu Cung tần Nguyễn Thị Ta, hạ giá lấy Cai đội Nguyễn Phúc Tín.
Nguyễn Phúc Ngọc Uyển, hiệu Mỹ Hòa Công chúa, hạ giá lấy Cai cơ Nguyễn Cửu Chính.

Qua đời

Sau 13 năm ở ngôi chúa, Nguyễn Phúc Chú băng hà vào ngày 20 tháng 4 năm Mậu Ngọ (tức 7 tháng 6 năm 1738), hưởng thọ 42 tuổi. Sự ra đi của chúa Ninh đánh dấu sự kết thúc một giai đoạn trị vì tương đối ổn định của chính quyền Đàng Trong trong nửa đầu thế kỷ XVIII.

Linh cữu của chúa được an táng tại lăng Trường Phong, thuộc khu vực Thiên Thọ Lăng (quần thể lăng Gia Long) ở huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Triều đình làm lễ truy tặng và dâng thụy hiệu là Đại đô thống Tổng quốc chính Vũ Hiếu Ninh vương, ghi nhận công lao của ông trong việc điều hành quốc chính và bảo vệ cương vực phía Nam.

Đến năm Bính Dần (1806), dưới triều vua Gia Long, chúa Nguyễn Phúc Chú được truy tôn hoàng đế, ban tôn hiệu Hiếu Ninh hoàng đế, miếu hiệu Túc Tông, và được đưa long vị vào thờ tại Thái Miếu, án thứ ba bên phải. Việc truy tôn này không chỉ thể hiện sự kế thừa chính thống của triều Nguyễn, mà còn khẳng định vị trí lịch sử của chúa Ninh trong tiến trình dựng nghiệp và mở nước của dòng họ Nguyễn.

Nhận định – đánh giá

Trong tiến trình lịch sử Đàng Trong thế kỷ XVIII, chúa Nguyễn Phúc Chú (chúa Ninh) được sử gia nhận định là một vị chúa có vai trò quan trọng trong giai đoạn củng cố và hoàn chỉnh cơ cấu cai trị, đặc biệt là ở vùng đất Nam Bộ mới khai mở. Tuy không phải là người mở đầu công cuộc Nam tiến, nhưng ông là người kế thừa và thể chế hóa thành quả bành trướng lãnh thổ của các đời chúa trước, đưa những vùng đất mới sáp nhập vào khuôn khổ quản lý hành chính tương đối ổn định.

Trên phương diện chính trị – hành chính, chúa Nguyễn Phúc Chú nổi bật ở việc thiết lập và hoàn chỉnh các đơn vị hành chính tại đồng bằng sông Cửu Long, qua đó khẳng định chủ quyền của chính quyền Đàng Trong đối với vùng đất phương Nam. Chính sách tổ chức bộ máy cai trị, cử quan lại trấn nhậm, kết hợp với việc ổn định dân cư và bảo vệ biên thùy đã tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của Nam Bộ, giúp vùng đất này dần trở thành một bộ phận không thể tách rời của quốc gia Đại Việt dưới quyền chúa Nguyễn.

Về đối nội, chúa Ninh được đánh giá là người tương đối ôn hòa, chú trọng giữ gìn trật tự xã hội và ổn định đời sống dân chúng. Ông không tiến hành những cải cách lớn mang tính đột phá, song lại thiên về việc duy trì thế cân bằng chính trị, bảo đảm sự vận hành liên tục của bộ máy nhà nước trong bối cảnh Đàng Trong đã bước vào thời kỳ ổn định tương đối sau nhiều thập niên mở cõi. Việc sùng Phật của ông cũng phản ánh một khuynh hướng tư tưởng mang tính dung hòa, góp phần làm dịu bớt những căng thẳng xã hội trong nội bộ.

Tuy nhiên, chúa Nguyễn Phúc Chú cũng bộc lộ những hạn chế về những vấn đề canh tân. Dưới thời ông, những mầm mống bất ổn về tài chính, bộ máy quan lại và đời sống xã hội tuy chưa bùng phát mạnh, nhưng đã bắt đầu tích tụ, để lại những khó khăn cho các đời chúa kế tiếp, đặc biệt là trong nửa sau thế kỷ XVIII.

Tài liệu tham khảo

Lê Quý Đôn (2007), Phủ biên tạp lục, Viện sử học (dịch), Nxb Văn hóa – Thông tin.
Trịnh Hoài Đức (1972), Gia Định thành thông chí, Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa.
Hội Đồng Trị Sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, Nxb Thuận Hóa.
Trần Trọng Kim (1928), Việt Nam sử lược, quyển Hạ, Imprimerie Vĩnh & Thành.
Phan Khoang (1969), Việt sử: Xứ Đàng Trong, Nxb Khai Trí.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục, Tập 1, Viện sử học (dịch), Nxb Giáo dục.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Background

Nguyen Phuc Chu (1697–1738), also known as Nguyen Phuc Tru or Nguyen Phuc Thu, and honored by later generations as Nguyen Tuc Tong, was the seventh Nguyen lord of Dang Trong (Cochinchina) in Vietnamese history. He was the eldest son of Lord Nguyen Phuc Chu and Tu Hue Consort Tong Thi Duoc, who was later posthumously honored as Empress Hieu Minh. He succeeded his father, Lord Minh Nguyen Phuc Chu, and ruled from 1725 to 1738, a period when Dang Trong had already reached a broad and relatively stable territorial extent.

Early on, Nguyen Phuc Chu was appointed Cai co (a mid-level military command) and granted the noble title Dinh Thinh Marquis, participating in military administration and gradually gaining management experience. By 1715, he was promoted to Chuong co, and was permitted to establish a residence at the Ta Sung garrison headquarters, signaling his increasingly solid position among the princes and reflecting Lord Minh’s special confidence in his eldest son.

In 1725 (the year At Ty), Lord Minh Nguyen Phuc Chu died. Nguyen Phuc Chu, then 29, was elevated by the court in accordance with the late lord’s testament. He was acclaimed with full titles: Supreme Commander of All Naval and Land Garrisons, Concurrent Grand Coordinator of Internal and External Affairs of State, and Thai Pho Dinh Quoc Duke, thereby holding comprehensive military and political authority over Dang Trong.

Career
Administration and Rectification of Internal Governance in Dang Trong

After ascending the throne, Lord Ninh placed particular emphasis on stabilizing social life and strengthening the economic base. In the first lunar month of 1726 (Binh Ngo), he promulgated admonitory regulations, prioritizing the encouragement of agriculture, while strictly prohibiting vices such as drunkenness and gambling, aiming to reform public morals and reinforce social discipline.

In the fourth lunar month of 1729 (Ky Dau), he ordered the establishment of a mint, reflecting concern for monetary administration and regulation of economic circulation across Dang Trong, thereby reinforcing the regime’s financial capacity.

In 1735 (At Mao), Mac Cuu, Commander-in-Chief of the Ha Tien garrison, died. Lord Ninh maintained the policy of relying on frontier strongmen by allowing Mac Thien Tu, Mac Cuu’s eldest son, to inherit his father’s role. The following year (1736, Binh Thin), he appointed Mac Thien Tu as Commander-in-Chief and Grand Admiral of the Ha Tien garrison, entrusting him with the defense and expansion of the far-southern frontier, thus ensuring long-term stability in this strategically vital borderland.

Notably, in the summer of 1737 (the 12th year of Lord Ninh’s reign), the court implemented reforms concerning official ranks and court attire, and adjusted customary practices according to new standards. These measures contributed to shaping a distinctive civil-administrative identity for Dang Trong, clearly differentiated from northern Bac Ha customs, making the South a flourishing region of refined institutions and cultural distinction.

Responding to Upheavals in Cambodia and Expanding Control in Gia Dinh

In foreign affairs and military matters, Lord Ninh faced repeated turbulence in the newly developed southern territories. In 1729 (Tan Hoi), a Khmer wanderer named Prea Sot incited rebellion, massacred Vietnamese residents at Banam, and continued to raid the Sai Gon–Gia Dinh area.

Initially, the general Truong Phuoc Vinh dispatched the officer Dat Thanh to resist, but he was defeated and killed in action. Thereafter, the supervising commander Nguyen Cuu Triem was sent as reinforcement and drove the Khmer forces back toward Vung Gu (My Tho). Finally, with additional support from Commander Tran Dai Dinh (son of Tran Thuong Xuyen), Prea Sot’s forces were completely crushed.

From these events, Lord Ninh recognized the need for a unified command mechanism in the new southern lands. In 1732 (Nham Ty), he established the Dieu khien (coordinating command) office at Sai Gon, appointing Truong Phuoc Vinh as Dieu khien su of Gia Dinh, and Nguyen Cuu Triem as Military Governor of the Tran Bien garrison (Bien Hoa), enabling faster responses to military and administrative issues.

That same year, the Cambodian king Satha II (Nac Tha), fearing entanglement, requested submission and offered the territories of Peam Mesar (My Tho) and Longhor (Vinh Long) to seek peace. Lord Ninh accepted, then reorganized administration over the vast Gia Dinh region: he established Dinh Vien Chau, created the Long Ho garrison, appointed officials, and brought additional Vietnamese settlers to reclaim land and establish permanent communities, gradually consolidating effective sovereignty.

Strengthening Administrative–Military Structures in the South

To enhance governance, in the spring of 1732, the court further subdivided the Gia Dinh jurisdiction, formally confirming Dinh Vien Chau and the Long Ho garrison (headquartered in the area of present-day Cai Be). This administrative organization marked a major step toward completing the process of control and exploitation of the Mekong Delta.

In the first lunar month of 1733 (Quy Suu), Lord Ninh ordered the installation of timekeeping clocks at major garrisons. These devices were domestically produced but modeled on Western techniques, reflecting a selective adoption of new technical advances for governance and military purposes.

By the winter of 1735 (Quy Dau), the court appointed Thien Chanh Marquis as Commander-in-Chief and Nguyen Cu Trinh as strategist, placing them in charge of forces from five key garrisons—Binh Khang, Binh Thuan, Tran Bien, Phien Tran, and Long Ho—to conduct an expedition into Cao Mien (Cambodia). Nguyen troops stationed around Ben Nghe, built camps, trained soldiers, coordinated provisions, and developed long-term plans for expanding and defending the southern territories.

Family

Father: Lord Minh Nguyen Phuc Chu (posthumously Hien Tong Hieu Minh Emperor), the sixth Nguyen lord, credited with major achievements in territorial expansion and consolidation of Dang Trong’s political and cultural foundations.

Mother: Truong Thi Thu (1699–1720), from Tong Son district, Thanh Hoa province, daughter of Commander Truong Phuc Phan. She served Nguyen Phuc Chu while he was still heir apparent, and was granted the title Nha co. After her death she was posthumously awarded Tu Dung A Phu Nhan. In the era of Vu Vuong she was further posthumously honored as Tu Y Quang Thuan Thuc Phi; Emperor Gia Long later elevated her posthumous honors to Tu Y Quang Thuan Chieu Hien Thuc Hue Hieu Ninh Empress. Her tomb, with the mausoleum name Vinh Phong, is located at Long Ho village (Huong Tra, Thua Thien), and she is enshrined with Ninh Vuong at the Thai Mieu, on the third altar to the right.

Consorts

Truong Thi Thu (posthumously honored as Empress): principal wife, mother of key princes in the royal line, especially Lord Nguyen Phuc Khoat.

Left Palace Consort Truong Thi Hoac: mother of Princess Nguyen Phuc Ngoc Thuong.

Right Palace Consort Nguyen Thi Ta: mother of Nguyen Phuc Tuong and Princess Nguyen Phuc Ngoc Bien.

Children
a) Princes

Nguyen Phuc Khoat, posthumously The Tong Hieu Vu Emperor, commonly known as Lord Vu (Vu Vuong), successor of Nguyen Phuc Chu, who continued governing Dang Trong amid growing turbulence.

Nghiem Quan Cong Nguyen Phuc Du (?-1751), posthumously promoted as Thai Bao Nghiem Quan Cong, father of three sons: Diep, Lieu, and Khanh.

Tuong Quang Marquis Nguyen Phuc Tuong (1728–1758), held office up to Cai doi during his lifetime; after death, posthumously awarded Cai co Tuong Quang Marquis; father of one son named Huy.

b) Princesses

Nguyen Phuc Ngoc Thuong (?-1790), daughter of Left Palace Consort Truong Thi Hoac; married Cai doi Nguyen Phuc Mao (who was granted the Nguyen royal surname).

Nguyen Phuc Ngoc San (1717–1767), married Commander Tong Phuc Dinh.

Nguyen Phuc Ngoc Duyen, married Noi huu Chuong dinh Hoan Quan Cong Nguyen Cuu Phap. During the upheaval of 1774 (Giap Ngo), she fled with her husband and Due Tong Dinh Vuong to Quang Nam, later drifted to Gia Dinh and then to Siam with Gia Long. In 1803, her remains were reinterred at Duong Xuan village (Hue).

Nguyen Phuc Ngoc Bien, daughter of Right Palace Consort Nguyen Thi Ta; married Cai doi Nguyen Phuc Tin.

Nguyen Phuc Ngoc Uyen, styled My Hoa Princess, married Cai co Nguyen Cuu Chinh.

Death

After 13 years on the throne, Nguyen Phuc Chu died on the 20th day of the 4th lunar month of Mau Ngo (i.e., June 7, 1738), at the age of 42. His death marked the end of a comparatively stable phase of Dang Trong governance in the first half of the eighteenth century.

His coffin was interred at Truong Phong Mausoleum, within the Thien Tho Lang area (today part of the Gia Long imperial tomb complex) in Huong Tra district, Thua Thien province. The court conducted posthumous rites and conferred upon him the posthumous title Dai Do Thong Tong Quoc Chinh Vu Hieu Ninh Vuong, acknowledging his contributions to state administration and defense of the southern frontiers.

In 1806 (Binh Dan), under Emperor Gia Long, Nguyen Phuc Chu was posthumously elevated to the status of emperor, granted the honorific Hieu Ninh Emperor, the temple name Tuc Tong, and his spirit tablet was enshrined at the Thai Mieu, on the third altar to the right. This posthumous elevation not only affirmed the Nguyen dynasty’s orthodox succession but also underscored Lord Ninh’s historical position in the Nguyen family’s state-building and territorial expansion.

Assessment

In the historical trajectory of eighteenth-century Dang Trong, Nguyen Phuc Chu (Lord Ninh) is assessed by historians as an important ruler in the phase of consolidating and completing the governing apparatus, especially in the newly opened southern regions. Although not the initiator of the southward expansion, he inherited and institutionalized the territorial gains of earlier Nguyen lords, bringing newly annexed lands under a relatively stable administrative framework.

Politically and administratively, he stood out for establishing and refining administrative units in the Mekong Delta, thereby asserting Dang Trong’s sovereignty over the southern territories. Policies of organizing the governing machinery, appointing officials to frontier posts, together with population stabilization and border defense, laid a foundation for the long-term development of Nam Bo, enabling the region to become an inseparable part of Dai Viet under Nguyen rule.

Domestically, Lord Ninh is viewed as relatively moderate, prioritizing social order and the stabilization of people’s livelihoods. He did not pursue major, breakthrough reforms, but tended to maintain political balance and ensure the continuous functioning of state institutions in a context where Dang Trong had entered a comparatively stable era after decades of expansion. His Buddhist devotion also reflected a conciliatory intellectual tendency, helping to ease internal social tensions.

However, his reign also revealed limitations in the sphere of renewal and reform. Under his rule, early seeds of instability in finance, the bureaucracy, and social life had not yet erupted strongly, but began to accumulate, leaving difficulties for subsequent lords, especially in the latter half of the eighteenth century.

References

Lê Quý Đôn (2007), Phủ biên tạp lục, Viện sử học (dịch), Nxb Văn hóa – Thông tin.
Trịnh Hoài Đức (1972), Gia Định thành thông chí, Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa.
Hội Đồng Trị Sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, Nxb Thuận Hóa.
Trần Trọng Kim (1928), Việt Nam sử lược, quyển Hạ, Imprimerie Vĩnh & Thành.
Phan Khoang (1969), Việt sử: Xứ Đàng Trong, Nxb Khai Trí.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục, Tập 1, Viện sử học (dịch), Nxb Giáo dục.

Tiếng Pháp (Français’)

Origines et ascendance

Nguyen Phuc Chu (1697–1738), également appelé Nguyen Phuc Tru ou Nguyen Phuc Thu, honoré par la postérité sous le nom de Nguyen Tuc Tong, fut le septième seigneur Nguyen du gouvernement du Dang Trong dans l’histoire du Viet Nam. Il était le fils aîné du seigneur Nguyen Phuc Chu et de Tu Hue phu nhan Tong Thi Duoc, laquelle fut plus tard honorée à titre posthume comme Hieu Minh Hoang Hau. Il succéda à son père, le seigneur Minh Nguyen Phuc Chu, et régna de 1725 à 1738, période durant laquelle le Dang Trong avait atteint une vaste étendue territoriale relativement stable.

Au début, Nguyen Phuc Chu fut nommé au poste de Cai co et reçut le titre de Dinh Thinh hau ; il participa à la conduite des affaires militaires et acquit progressivement une expérience de gestion. En 1715, il fut promu Chuong co et obtint l’autorisation d’établir une résidence à Ta Sung, ce qui marqua l’affermissement de sa position parmi les princes et témoigna de la confiance particulière que lui accordait le seigneur Minh en tant que fils aîné.

En l’année At Ty (1725), à la mort du seigneur Minh Nguyen Phuc Chu, Nguyen Phuc Chu, alors âgé de vingt-neuf ans, fut intronisé par les hauts dignitaires conformément au testament. Il reçut les titres de Tiet Che Thuy Bo Chu Dinh, Kiem Tong Noi Ngoai Quoc Trong Su, Thai pho Dinh Quoc Cong, concentrant entre ses mains l’ensemble des pouvoirs militaires et politiques du Dang Trong.

Carrière
Gouvernance et redressement de l’administration intérieure du Dang Trong

Après son avènement, le seigneur Ninh accorda une attention particulière à la stabilisation de la société et au renforcement des bases économiques. Au premier mois de l’année Binh Ngo (1726), il promulgua des admonestations officielles, mettant l’accent sur l’encouragement de l’agriculture, tout en interdisant strictement les excès liés à l’alcool et aux jeux d’argent, afin de corriger les mœurs et de renforcer la discipline sociale.

En avril de l’année Ky Dau (1729), il ordonna l’établissement d’un atelier de frappe monétaire, montrant ainsi son souci d’administrer la monnaie et de réguler la circulation économique à l’échelle du Dang Trong, contribuant à consolider les ressources financières du gouvernement.

En l’année At Mao (1735), le commandant général de Ha Tien, Mac Cuu, décéda. Le seigneur Ninh maintint la politique de recours aux notables des confins en permettant à Mac Thien Tu, fils aîné de Mac Cuu, d’en poursuivre l’œuvre. L’année suivante (Binh Thin, 1736), il nomma Mac Thien Tu Tong binh Dai do doc tran Ha Tien, lui confiant la mission de défendre et de développer cette région méridionale stratégique, garantissant ainsi la stabilité durable d’une importante zone frontière.

Plus particulièrement, à l’été 1737 (douzième année du règne du seigneur Ninh), la cour procéda à une révision des règlements administratifs et des tenues officielles, tout en ajustant les usages selon de nouvelles normes. Ces réformes contribuèrent à forger une physionomie proprement « civilisatrice » du Dang Trong, nettement distincte des coutumes du Bac Ha, faisant du Sud un espace de culture et de raffinement doté d’une identité spécifique.

Gestion des troubles au Chenla et extension du contrôle à Gia Dinh

Sur le plan extérieur et militaire, le seigneur Ninh dut faire face à plusieurs perturbations dans les nouvelles terres méridionales. En l’année Tan Hoi (1729), un aventurier du Chenla nommé Prea Sot incita la population à la révolte, massacra des Vietnamiens à Banam, puis poursuivit ses raids dans la région de Sai Gon – Gia Dinh.

Dans un premier temps, le général Truong Phuoc Vinh dépêcha le Cai co Dat Thanh pour contenir l’attaque, mais celui-ci fut vaincu et trouva la mort. Ensuite, l’inspecteur militaire Nguyen Cuu Triem fut envoyé en renfort ; il repoussa les troupes du Chenla vers Vung Gu (My Tho). Enfin, avec le soutien du Thong binh Tran Dai Dinh (fils de Tran Thuong Xuyen), les forces de Prea Sot furent totalement anéanties.

À la lumière de ces combats, le seigneur Ninh comprit la nécessité d’établir un commandement unifié dans les nouvelles terres. En l’année Nham Ty (1732), il institua un bureau de Dieu khien à Sai Gon, nomma Truong Phuoc Vinh Dieu khien su so Gia Dinh et confia à Nguyen Cuu Triem la charge de Thong tran dinh Tran Bien (Bien Hoa), afin de traiter rapidement les questions militaires et administratives.

La même année, le roi du Chenla Satha II (Nac Tha), craignant d’être impliqué, sollicita la soumission et offrit deux territoires, Peam Mesar (My Tho) et Longhor (Vinh Long), pour obtenir la paix. Le seigneur Ninh accepta et entreprit alors une réorganisation administrative de la vaste région de Gia Dinh : il créa le chau Dinh Vien, établit le dinh Long Ho, nomma des fonctionnaires et envoya davantage de colons vietnamiens pour défricher et s’installer, consolidant progressivement une souveraineté effective.

Consolidation administrative et militaire au Nam Bo

Afin de renforcer la gouvernance, au printemps 1732, la cour poursuivit la répartition des circonscriptions de Gia Dinh, établissant officiellement le chau Dinh Vien et le dinh Long Ho (siège situé dans la zone de Cai Be aujourd’hui). Cette organisation marqua une étape d’achèvement dans le contrôle et la mise en valeur du delta du Mekong.

Au premier mois de l’année Quy Suu (1733), le seigneur Ninh fit installer des horloges dans les provinces militaires ; ces dispositifs, fabriqués dans le pays mais inspirés des techniques occidentales, témoignent d’une réception sélective des innovations techniques au service de l’administration et de l’armée.

À l’hiver de l’année Quy Dau (1735), la cour nomma Thien Chanh hau commandant en chef et Nguyen Cu Trinh conseiller militaire, leur confiant les troupes de cinq provinces stratégiques — Binh Khang, Binh Thuan, Tran Bien, Phien Tran et Long Ho — pour mener une expédition d’exploration au Cao Mien. Les forces Nguyen stationnèrent à Ben Nghe, établirent des camps, entraînèrent les soldats, organisèrent les vivres et élaborèrent une stratégie de long terme pour l’expansion et la défense du Nam Bo.

Famille

Père : le seigneur Minh Nguyen Phuc Chu (Hien Tong Hieu Minh Hoang De), sixième seigneur Nguyen, ayant grandement contribué à l’expansion territoriale et à la consolidation politico-culturelle du Dang Trong.

Mère : Truong Thi Thu (1699–1720), originaire du district de Tong Son, province de Thanh Hoa, fille du dignitaire Truong Phuc Phan (Chuong dinh). Elle entra au service de Nguyen Phuc Chu (le seigneur Ninh) lorsqu’il était encore héritier, et reçut le rang de Nha co. Après sa mort, elle fut honorée du titre posthume Tu Dung A phu nhan. Sous le règne de Vu vuong, elle fut élevée au rang de Tu Y Quang Thuan Thuc phi ; l’empereur Gia Long poursuivit l’élévation posthume en lui conférant le titre de Tu Y Quang Thuan Chieu Hien Thuc Hue Hieu Ninh Hoang Hau, avec le nom de tombeau Vinh Phong, inhumée au village de Long Ho (Huong Tra, Thua Thien) et associée au culte de Ninh vuong au Thai Mieu, sur le troisième autel à droite.

Épouses et concubines

Truong Thi Thu (impératrice honorée à titre posthume) : épouse principale, mère de princes importants de la famille, notamment du seigneur Nguyen Phuc Khoat.

Ta Cung tan Truong Thi Hoac : mère de la princesse Nguyen Phuc Ngoc Thuong.

Huu Cung tan Nguyen Thi Ta : mère de Nguyen Phuc Tuong et de la princesse Nguyen Phuc Ngoc Bien.

Descendance
a) Princes

Nguyen Phuc Khoat, honoré comme The Tong Hieu Vu Hoang De, couramment appelé Chua Vu (Vu vuong), successeur de Nguyen Phuc Chu, poursuivit la direction du Dang Trong durant une période de fortes turbulences.

Nghiem Quan cong Nguyen Phuc Du (?–1751), honoré à titre posthume comme Thai bao Nghiem Quan cong ; il eut trois fils : Diep, Lieu, Khanh.

Tuong Quang hau Nguyen Phuc Tuong (1728–1758), qui atteignit de son vivant le rang de Cai doi ; après sa mort, il fut honoré comme Cai co Tuong Quang hau ; il eut un fils nommé Huy.

b) Princesses

Nguyen Phuc Ngoc Thuong (?–1790), fille de Ta Cung tan Truong Thi Hoac, épousa le Cai doi Nguyen Phuc Mao (auquel fut accordé le nom dynastique).

Nguyen Phuc Ngoc San (1717–1767), épousa le Chuong dinh Tong Phuc Dinh.

Nguyen Phuc Ngoc Duyen, épousa le Noi huu Chuong dinh Hoan Quan cong Nguyen Cuu Phap. Lors de l’événement Giap Ngo (1774), elle s’enfuit avec son époux et Due Tong Dinh Vuong vers Quang Nam, erra ensuite jusqu’à Gia Dinh puis partit au Siam avec Gia Long. En 1803, ses restes furent réinhumés au village de Duong Xuan (Hue).

Nguyen Phuc Ngoc Bien, fille de Huu Cung tan Nguyen Thi Ta, épousa le Cai doi Nguyen Phuc Tin.

Nguyen Phuc Ngoc Uyen, connue sous le titre de My Hoa Cong chua, épousa le Cai co Nguyen Cuu Chinh.

Décès

Après treize années de règne, Nguyen Phuc Chu décéda le 20 avril de l’année Mau Ngo (c’est-à-dire le 7 juin 1738), à l’âge de quarante-deux ans. Sa disparition marqua la fin d’une période de gouvernement relativement stable du Dang Trong dans la première moitié du XVIIIe siècle.

Son cercueil fut inhumé au mausolée Truong Phong, dans la zone de Thien Tho Lang (aujourd’hui le complexe funéraire de Gia Long) dans le district de Huong Tra, province de Thua Thien. La cour lui conféra un titre posthume : Dai do thong Tong quoc chinh Vu Hieu Ninh vuong, reconnaissant ses mérites dans la conduite des affaires publiques et la protection des frontières méridionales.

En l’année Binh Dan (1806), sous le règne de l’empereur Gia Long, Nguyen Phuc Chu fut honoré à titre posthume comme empereur, recevant le titre de Hieu Ninh Hoang De et le nom de temple Tuc Tong ; sa tablette fut introduite au Thai Mieu, sur le troisième autel à droite. Cette promotion posthume exprima la continuité de la légitimité dynastique des Nguyen et affirma la place historique du seigneur Ninh dans le processus de fondation et d’expansion de la maison Nguyen.

Appréciation et évaluation

Dans l’évolution historique du Dang Trong au XVIIIe siècle, Nguyen Phuc Chu (le seigneur Ninh) est généralement considéré par les historiens comme un souverain jouant un rôle important dans la phase de consolidation et d’achèvement des structures de gouvernement, en particulier dans le Nam Bo récemment ouvert. Sans être l’initiateur de la Marche vers le Sud, il en hérita les acquis et les transforma en dispositifs institutionnels, intégrant les nouveaux territoires au cadre d’une administration relativement stable.

Sur le plan politico-administratif, il se distingua par l’établissement et la mise au point des unités administratives dans le delta du Mekong, affirmant ainsi la souveraineté du Dang Trong sur les terres méridionales. La politique de structuration de l’appareil de gouvernement, la nomination de fonctionnaires résidents, combinées à la stabilisation démographique et à la défense des confins, posèrent les bases d’un développement durable du Nam Bo, qui devint progressivement une partie indissociable de l’État de Dai Viet sous l’autorité des seigneurs Nguyen.

Sur le plan intérieur, le seigneur Ninh est décrit comme relativement modéré, attaché au maintien de l’ordre social et à la stabilisation des conditions de vie du peuple. Il n’engagea pas de réformes majeures et rupturistes, mais privilégia le maintien d’un équilibre politique, assurant la continuité du fonctionnement de l’État à un moment où le Dang Trong entrait dans une phase de stabilité relative après plusieurs décennies d’expansion. Sa piété bouddhique reflète également une orientation intellectuelle conciliante, susceptible d’atténuer certaines tensions sociales.

Toutefois, son règne révéla aussi des limites en matière de modernisation : sous son gouvernement, les germes d’instabilité financière, de dysfonctionnements administratifs et de difficultés sociales, sans éclater encore fortement, commencèrent à s’accumuler, léguant des défis aux seigneurs ultérieurs, en particulier dans la seconde moitié du XVIIIe siècle.

References

Lê Quý Đôn (2007), Phủ biên tạp lục, Viện sử học (dịch), Nxb Văn hóa – Thông tin.
Trịnh Hoài Đức (1972), Gia Định thành thông chí, Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa.
Hội Đồng Trị Sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, Nxb Thuận Hóa.
Trần Trọng Kim (1928), Việt Nam sử lược, quyển Hạ, Imprimerie Vĩnh & Thành.
Phan Khoang (1969), Việt sử: Xứ Đàng Trong, Nxb Khai Trí.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục, Tập 1, Viện sử học (dịch), Nxb Giáo dục.

Tiếng Trung (中文)

身世

阮福注（1697—1738），亦称阮福胄或阮福树，后世尊为阮肃宗，为越南历史上南河（Đang Trong）政权第七代阮主。阮福注是明主阮福周与慈惠夫人宋氏得之长子；宋氏得后被追尊为孝明皇后。阮福注继承其父明主阮福周之位，自1725年至1738年在位，此时南河疆域已臻辽阔，且大体稳定。

早年，阮福注受封该机（Cai co），爵鼎盛侯，参与军务施行，并逐步积累治理经验。至1715年，晋为掌机（Chuong co），获准于左崇营（Ta Sung）建立府第，标志其在诸公子中地位日益稳固，亦体现明主对长子的特殊信任。

乙巳年（1725）明主阮福周去世时，阮福注年二十九，群臣遵遗命奉立继位。其尊号为：节制水步诸营、兼总内外国重事、太傅鼎国公，掌握南河全部军事与政治大权。

事业
治理与整饬南河内政

即位后，宁主尤重社会安定与经济基础巩固。丙午年（1726）正月，颁布条规，以劝民务农为核心，并严禁酗酒、赌博等恶习，以整肃风化、提高社会纲纪。

己酉年（1729）四月，设立铸钱局（铸钱场），显示其对货币管理与经济流通调节的重视，有助于巩固阮主政权财政实力。

乙卯年（1735），河仙镇总兵鄚玖去世，宁主延续倚重边地豪强之政策，令鄚玖长子鄚天赐承继其业。次年丙辰（1736），封鄚天赐为河仙镇总兵大都督，委以守御并开拓极南之重任，从而保障这一关键边地的长期稳定。

尤为重要的是，1737年夏（宁主十二年），朝廷推行官制与服色之改定，并据新规范调整风俗。这些改革塑造了南河独具特色的文治面貌，与北河风俗区隔更明，使南方成为衣冠文物灿然、风格自成的一方。

应对真腊变局与加定控制扩展

对外与军事方面，宁主需面对南方新开疆域的多重动荡。辛亥年（1729），一名真腊浪人名Prea Sot煽动民众叛乱，在Banam屠杀越人，继而率军骚扰西贡—加定一带。

初时，将领张福永遣该机达城迎击，败北阵亡。继而，监军该队阮久霑奉调驰援，将真腊军击退至涌咕（美拖）地区。最终，在统兵陈大定（陈上川之子）增援下，Prea Sot之军被彻底击溃。

由战事经验，宁主认识到在新地建立统一指挥机制的必要性。壬子年（1732），于西贡设“调遣所”，命张福永任加定调遣使署事，并令阮久霑为镇边营（边和）统镇，以便及时处理军政事务。

同年，真腊王Satha II（匿Tha）因惧受牵连，请求归顺，并献出Peam Mesar（美拖）与Longhôr（永隆）两地以求和。宁主允之，随即重整广阔加定地区行政：设定远州，建立龙湖营，任命官吏，并增徙越人流民前来垦殖定居，逐步巩固实际主权。

加强南部行政—军事体系

为强化治理，1732年春，朝廷继续划分加定地界，正式确立定远州与龙湖营（治所约在今丐贝一带）。此种行政组织标志着对九龙江三角洲控制与开发进程的重要完善。

癸丑年（1733）正月，宁主命各营镇设置“钟表”（计时器），器物由本土制造但仿西方技术，反映对新技术的选择性吸收，以服务行政调度与军事运作。

至癸酉年（1735）冬，朝廷命善政侯为统率，阮居贞为参谋，统领五大要营之兵：平康、平顺、镇边、藩镇与龙湖，出师经略高棉（Cao Mien）之地。阮军驻扎槟乂（Ben Nghe）地区，建立营寨，训练士卒，调度粮饷，并筹划长期开拓与守护南部疆域之策略。

家族

父亲：明主阮福周（显宗孝明皇帝），第六代阮主，对拓展疆域与巩固南河政治—文化体系有重大功绩。

母亲：张氏书（1699—1720），清化省宋山县人，掌营张福潘之女。自阮福注潜邸时期入侍，被封雅机。卒后追赠修容亚夫人。至武王时追尊为慈意光顺淑妃；嘉隆帝再追尊为慈意光顺昭宪淑惠孝宁皇后，陵号永丰，葬于承天香茶县龙湖村，配祀宁王于太庙右侧第三案。

配偶

张氏书（追尊皇后）：正室，为皇族重要诸公子之生母，尤以阮福阔（后为阮主继位者）最著。

左宫嫔张氏或：生公女阮福玉常。

右宫嫔阮氏Ta：生阮福祥与公女阮福玉辩。

子女
a) 公子

阮福阔：即世宗孝武皇帝，常称武主（武王），继承阮福注之位，在多变局势下继续统治南河。

俨郡公阮福逾（？—1751）：追封太保俨郡公，有三子：叶、寮、庆。

祥光侯阮福祥（1728—1758）：在世时官至该队，卒后追赠该机祥光侯，有一子名辉。

b) 公女

阮福玉常（？—1790）：左宫嫔张氏或所生，下嫁该队阮福茂（赐改国姓）。

阮福玉珊（1717—1767）：下嫁掌营宋福营。

阮福玉缘：下嫁内右掌营奂郡公阮久法。甲午年变故（1774）中，与夫及睿宗定王入广南，后漂泊至嘉定并随嘉隆赴暹罗。1803年，其遗骸改葬回顺化阳春村。

阮福玉辩：右宫嫔阮氏Ta所生，下嫁该队阮福信。

阮福玉苑：号美和公主，下嫁该机阮久正。

去世

在位十三年后，阮福注于戊午年四月二十日（即1738年6月7日）去世，享年四十二岁。宁主之逝，标志着18世纪上半叶南河政权相对稳定的一段统治时期的结束。

其灵柩安葬于长丰陵，属天寿陵区域（今嘉隆陵群）之内，位于承天省香茶县。朝廷举行追赠礼，奉上谥号：大都统总国政武孝宁王，以表彰其治理国政与保卫南部疆域之功。

丙寅年（1806），嘉隆帝朝追尊阮福注为皇帝，尊号孝宁皇帝，庙号肃宗，并将神位奉入太庙右侧第三案。此追尊不仅体现阮朝正统承继，也确认宁主在阮氏创业与开国进程中的历史地位。

评述

在18世纪南河历史进程中，史家普遍认为宁主阮福注在“巩固并完善统治结构”方面具有重要作用，尤其在新开拓的南部地区。虽非南进的开创者，却是承继并制度化前代扩张成果之人，使新并入地区纳入相对稳定的行政管理框架。

在政治—行政层面，宁主的突出贡献在于设立并完善九龙江平原地区的行政单位，从而强化南河政权对南方疆域的主权宣示。通过组织统治机构、派官镇守，并配合安定民众与边防守御，为南部长期发展奠定基础，使该地区逐渐成为阮主治下大越国家不可分割的一部分。

就内政而言，宁主被评价为较为温和，重视社会秩序与民生稳定。他未推行具有突破性的大改革，而倾向维持政治均衡，确保国家机器在相对稳定时期持续运转。其崇佛倾向亦体现一种调和思想，有助于缓解社会内部紧张。

然而，其统治亦显露在“革新与振兴”方面的局限：财政、官僚体系与社会生活中的不稳定因素虽未在其时剧烈爆发，却已开始累积，给后继诸主，尤其是18世纪后半叶，留下更为艰难的局面。

参考资料

Lê Quý Đôn (2007), Phủ biên tạp lục, Viện sử học (dịch), Nxb Văn hóa – Thông tin.
Trịnh Hoài Đức (1972), Gia Định thành thông chí, Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa.
Hội Đồng Trị Sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả, Nxb Thuận Hóa.
Trần Trọng Kim (1928), Việt Nam sử lược, quyển Hạ, Imprimerie Vĩnh & Thành.
Phan Khoang (1969), Việt sử: Xứ Đàng Trong, Nxb Khai Trí.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục, Tập 1, Viện sử học (dịch), Nxb Giáo dục.