Thân thế
Điện Đô Vương Trịnh Cán (1775 – 1782) là vị Chúa Trịnh thứ 9, con trai thứ hai của Thánh Tổ Thịnh vương Trịnh Sâm và Tuyên phi Đặng Thị Huệ. Trịnh Cán sinh năm 1775, sau khi Chúa Sâm đã tuổi cao mà chỉ có một người con trai là Trịnh Tông.
Vì Chúa Sâm không công nhận Trịnh Tông làm thế tử, lại được sự hỗ trợ từ Bồi tụng Nguyễn Khản, Đặng Thị Huệ đã sinh ra Trịnh Cán. Chúa Trịnh Sâm hết sức yêu chiều mẹ con ông; khi Cán sinh ra, Chúa đã đi lễ khắp trăm thần để cầu con thánh, và lúc đầy trăm ngày đã lấy tên lúc nhỏ của mình (Cán) đặt cho con để tỏ ý giống mình.
Ngay từ nhỏ, Trịnh Cán đã bộc lộ sự thông minh phi thường, lúc đầy tuổi đã có cốt cách khôi ngô, đẫy đà; khi biết nói thì đối đáp gãy gọn, cử chỉ nghiêm chỉnh như người lớn, thậm chí còn nhớ rõ họ tên quan viên lâu ngày mới gặp. Trịnh Sâm càng yêu quý con bội phần khi Trịnh Cán có thể nghe qua một lượt là đọc thuộc bài tụng 16 chữ do quan từ hàn soạn. Với sự sủng ái này, Trịnh Cán đã được chỉ định ngôi vị kế nghiệp khi mới 5 tuổi (năm 1781).
Bối cảnh lịch sử
Lập thế tử
Trịnh Cán làm Thế tử vào năm 1781, mặc dù được Chúa Trịnh Sâm sủng ái tuyệt đối, Trịnh Cán vẫn là một đứa trẻ mới 5 tuổi, thường xuyên đau ốm, với thể chất suy kiệt đến mức danh y Lê Hữu Trác phải mô tả là “tinh khí khô hết, tay chân gầy gò” do sự xa hoa thái quá nơi cung cấm. Chính điều này đã thúc đẩy mẹ ông là Tuyên phi Đặng Thị Huệ phải ra sức củng cố quyền lực bằng cách liên kết với Huy quận công Hoàng Đình Bảo, người em rể bị Chúa ghét bỏ trước kia nhưng đã được Thị Huệ khéo léo bênh vực. Hai người nhanh chóng tạo thành một thế lực “kẻ trong, người ngoài” hùng mạnh, khiến cuộc đối đầu với phe phái ủng hộ Trịnh Tông do Nguyễn Khản và Nguyễn Khắc Tuân dẫn đầu càng thêm gay gắt.
Bất chấp sự can ngăn thống thiết của Thứ phi Nguyễn Thị Ngọc Diễm (mẹ Chúa Sâm) về vấn đề tuổi tác non nớt và bệnh tật của Trịnh Cán, Chúa Trịnh Sâm vẫn quyết lập con trai út làm Thế tử. Khi Chúa Sâm lâm bệnh nặng và ở ẩn trong nhà kín, Đặng Thị Huệ đã nắm lấy cơ hội để sắp đặt mọi việc, chính thức đưa Trịnh Cán lên ngôi Thế tử, đồng thời phong Hoàng Đình Bảo làm A phó để nuôi dưỡng và bảo vệ. Quyết định này đã đẩy Phủ Chúa vào tình thế cực kỳ bất ổn, khi mọi người đều lo lắng cho vận mệnh xã tắc trước một vị Thế tử nhỏ tuổi và một triều đình bị ngoại thích thao túng.
Lên ngôi
Khi Chúa Trịnh Sâm bệnh tình nguy kịch, Tuyên phi Đặng Thị Huệ đã ngày đêm chầu chực bên cạnh, cùng với phe cánh thân cận là Hoàng Đình Bảo, Tạ Danh Thùy và Lê Đình Châu được quyền ra vào. Lo sợ cho số phận mẹ con mình, Thị Huệ đã khéo léo gợi ý Chúa Sâm về tương lai. Hoàng Đình Bảo nhân cơ hội này đã đề nghị Chúa Sâm lập tức truyền ngôi cho Thế tử Cán và đặc biệt, sách phong cho Tuyên phi Chính cung được quyền tham dự việc quyết đoán chính sự, nhằm đảm bảo mệnh lệnh rõ ràng. Khi Trịnh Sâm đã gần tắt thở, Hoàng Đình Bảo đã vội vàng triệu tập các cố mệnh đại thần như Trịnh Kiều và Nguyễn Hoàn vào nhận di mệnh, và táo bạo lấy tờ cố mệnh đã thảo sẵn ra dâng lên. Dù Chúa Sâm đã nhắm mắt không còn biết gì nữa, Hoàng Đình Bảo vẫn nhờ Trịnh Kiều ghi tên Thế tử, hoàn tất các thủ tục pháp lý một cách nhanh chóng. Ngay sau khi Trịnh Sâm mất (tháng 9 năm 1782), Trịnh Cán, lúc ấy mới 6 tuổi, được chính thức lập làm Điện Đô Vương, với Đặng Thị Huệ được tham dự chính sự. Trong lễ rước sắc lập chúa, Diễm quận công Trần Xuân Huy đã bồng Thế tử Trịnh Cán, người đã được mặc áo triều phục, ra sân quỳ xuống nhận sắc, rồi bồng lên sập ngự để làm lễ mừng chúa mới, dù ai ai cũng nôn nao lo sợ cho tương lai của triều đình.
Cuối đời
Triều đại của Điện Đô Vương Trịnh Cán là một trong những triều đại ngắn ngủi nhất trong lịch sử các chúa Trịnh, chỉ kéo dài vỏn vẹn hơn một tháng. Dưới thời Cán trị vì, Hoàng Đình Bảo chuyên quyền và cùng Đặng Thị Huệ điều khiển triều chính, khiến quân đội và nhân dân bất bình. Tháng 10 năm 1782, chỉ một tháng sau khi Cán lên ngôi, Dự Vũ (tay chân của Trịnh Tông) đã xúi giục kiêu binh (lính Tam phủ) nổi loạn. Cuộc binh biến diễn ra chớp nhoáng, mục tiêu chính là thế lực ngoại thích. Hoàng Đình Bảo bị giết chết, Trịnh Cán bị truất ngôi và giáng xuống làm Cung quốc công, còn Tuyên phi Đặng Thị Huệ bị truất xuống thứ dân và sau đó phải tự tử. Trịnh Cán, một cậu bé 6 tuổi mang bệnh, đã bị đưa ra ở phủ Lượng quốc. Cú sốc chính trị quá lớn đã khiến ông ốm chết không lâu sau đó, vào ngày 17 tháng 12 năm 1782, kết thúc bi kịch thân phận của một vị chúa non trẻ, trở thành nạn nhân tiêu biểu nhất của cuộc tranh giành quyền lực tàn khốc cuối thời Lê trung hưng.
Tài liệu tham khảo
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Nhiều tác giả (2018), Đại Việt sử ký tục biên, Ngô Thế Long; Nguyễn Kim Hưng biên dịch, Nxb Hồng Đức.
- Ngô gia văn phái (2006), Hoàng Lê nhất thống chí, Kiều Thu Hoạch, Nguyễn Đức Vân dịch, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1959), Việt sử tân biên, quyển 3, Cơ sở xuất bản Đại Nam.
- Đinh Khắc Thuần (2009), Tứ Bình thực lục thời chúa Trịnh, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
- Tạ Chí Đại Trường (2009), Bài sử khác cho Việt Nam, Quyển 1, Nxb Kệ sách.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Background
Dien Do Vuong Trinh Can (1775–1782) was the ninth Trinh lord, the second son of Thanh To Thinh Vuong Trinh Sam and Tuyen phi Dang Thi Hue. Trinh Can was born in 1775, when Lord Sam was already advanced in age and had only one son, Trinh Tong.
Because Lord Sam refused to acknowledge Trinh Tong as Heir Apparent (The tu), and with support from Boi tung Nguyen Khan, Dang Thi Hue gave birth to Trinh Can. Lord Trinh Sam doted on mother and child; when Can was born, he visited countless shrines to pray for a “sage son,” and at the one-hundredth-day celebration he even gave the boy his own childhood name, Can, to signify their likeness.
From a very young age, Trinh Can displayed extraordinary intelligence. By his first birthday he already had a handsome, robust bearing; once he could speak, his replies were crisp and his manner solemn beyond his years, and he could even recall the full names of officials he had not seen for some time. Trinh Sam cherished him all the more when the boy could memorize, after a single hearing, a sixteen-character panegyric composed by a court literatus. With such favor, Trinh Can was designated successor at the age of five (1781).
Historical context
Investiture as Heir Apparent
In 1781, Trinh Can was made Heir Apparent (The tu). Although he enjoyed Lord Trinh Sam’s absolute favor, he was only five, frequently ill, and physically so debilitated that the eminent physician Le Huu Trac described him as having his “essence and qi dried up, with gaunt limbs,” the result of excessive luxury within the inner palace. This compelled his mother, Tuyen phi Dang Thi Hue, to shore up her power by aligning with Huy quan cong Hoang Dinh Bao (Duke of Huy), formerly disliked by the Lord but adroitly defended by Hue. Together they quickly formed a powerful “inside–outside” alliance, intensifying confrontation with the faction backing Trinh Tong, led by Nguyen Khan and Nguyen Khac Tuan.
Despite the heartfelt remonstrance of Thu phi Nguyen Thi Ngoc Diem (Lord Sam’s mother) concerning Trinh Can’s tender age and poor health, Lord Trinh Sam was determined to establish his youngest son as Heir Apparent. When the Lord fell gravely ill and withdrew into seclusion in the inner apartments, Dang Thi Hue seized the moment to arrange affairs: she formally elevated Trinh Can to Heir Apparent and appointed Hoang Dinh Bao as A pho (Assistant Guardian) to rear and protect him. This decision plunged the Lord’s Palace (Phu Chua) into extreme instability, as many feared for the realm under a child Heir Apparent and a court dominated by the consort’s kin (affinal relatives).
Accession
As Lord Trinh Sam’s condition became critical, Tuyen phi Dang Thi Hue kept constant vigil beside him, while close allies Hoang Dinh Bao, Ta Danh Thuy, and Le Dinh Chau had free access. Fearing for her and her son’s fate, Hue subtly broached the question of succession. Hoang Dinh Bao urged the Lord to transmit the lordship immediately to the Heir Apparent Can and, crucially, to invest Tuyen phi as Chinh cung with authority to participate in decisive state matters, so that commands would be unambiguous. When Trinh Sam was on the verge of death, Hoang Dinh Bao hastily summoned the ministers entrusted with the last testament—Trinh Kieu and Nguyen Hoan—to receive the dying injunctions, boldly producing a pre-drafted testament. Although the Lord had already closed his eyes and was no longer conscious, Hoang Dinh Bao had Trinh Kieu inscribe the Heir Apparent’s name, thus completing the legal formalities in haste.
Immediately after Trinh Sam died (September 1782), Trinh Can, then only six, was formally installed as Dien Do Vuong, with Dang Thi Hue authorized to take part in government. During the ceremony to receive the investiture edict, Diem quan cong Tran Xuan Huy carried the Heir Apparent—already robed in full court regalia—into the courtyard to kneel and receive the decree, then lifted him onto the royal dais to perform the rites celebrating the new lord, even as all present were anxious about the court’s future.
Downfall and death
The reign of Dien Do Vuong Trinh Can was among the shortest in the history of the Trinh lords, lasting barely over a month. During his rule, Hoang Dinh Bao monopolized power and, together with Dang Thi Hue, directed the government, provoking resentment among the army and populace. In October 1782, scarcely a month after his enthronement, Du Vu (a henchman of Trinh Tong) incited the kieu binh—the Three Garrisons (Tam phu) troops—to revolt. The coup unfolded swiftly, targeting the consort’s clan. Hoang Dinh Bao was killed; Trinh Can was deposed and demoted to Cung quoc cong (Duke of Cung); Tuyen phi Dang Thi Hue was reduced to commoner status and later forced to commit suicide. The ailing six-year-old Trinh Can was sent to reside at Phu Luong Quoc. The political shock proved fatal: he died not long afterward, on December 17, 1782, ending the tragic life of a child-lord—perhaps the most emblematic victim of the brutal power struggles at the close of the Later Le Restoration.
References
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Nhiều tác giả (2018), Đại Việt sử ký tục biên, Ngô Thế Long; Nguyễn Kim Hưng biên dịch, Nxb Hồng Đức.
- Ngô gia văn phái (2006), Hoàng Lê nhất thống chí, Kiều Thu Hoạch, Nguyễn Đức Vân dịch, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1959), Việt sử tân biên, quyển 3, Cơ sở xuất bản Đại Nam.
- Đinh Khắc Thuần (2009), Tứ Bình thực lục thời chúa Trịnh, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
- Tạ Chí Đại Trường (2009), Bài sử khác cho Việt Nam, Quyển 1, Nxb Kệ sách.
Tiếng Pháp (Français)
Origines
Dien Do Vuong Trinh Can (1775-1782) fut le neuvième seigneur Trinh, deuxième fils de Thanh To Thinh vuong Trinh Sam et de Tuyen phi Dang Thi Hue. Trinh Can naquit en 1775, alors que le seigneur Sam, déjà âgé, n’avait qu’un seul fils, Trinh Tong.
Comme le seigneur Sam ne reconnaissait pas Trinh Tong comme prince héritier (The tu) et avec l’appui de Boi tung Nguyen Khan, Dang Thi Hue mit au monde Trinh Can. Trinh Sam combla la mère et l’enfant de faveurs ; à la naissance de Can, il se rendit de sanctuaire en sanctuaire pour prier d’obtenir un « fils sage », et, à la cérémonie du centième jour, il donna à son fils son propre nom d’enfance, Can, pour marquer leur ressemblance.
Dès son plus jeune âge, Trinh Can manifesta une intelligence peu commune : à un an, il avait déjà une prestance belle et robuste ; lorsqu’il sut parler, ses réponses étaient nettes, ses manières graves comme celles d’un adulte, et il se rappelait même les noms complets d’officiers revus après de longs intervalles. Trinh Sam l’aima plus encore lorsqu’il vit l’enfant réciter, après une seule écoute, un panégyrique de seize caractères composé par un lettré de la chancellerie. Grâce à cette faveur, Trinh Can fut désigné pour la succession à l’âge de cinq ans (1781).
Contexte historique
Investiture du prince héritier
En 1781, Trinh Can fut fait prince héritier (The tu). Malgré l’affection absolue du seigneur Trinh Sam, il n’était qu’un enfant de cinq ans, souvent malade, au point que le grand médecin Le Huu Trac le décrivit comme ayant « l’essence et le qi desséchés, les membres maigres », conséquence du luxe excessif des appartements interdits. Cela poussa sa mère, Tuyen phi Dang Thi Hue, à consolider son pouvoir en s’alliant au duc de Huy, Hoang Dinh Bao, beau-frère jadis honni du seigneur mais que Dang Thi Hue avait habilement défendu. Tous deux formèrent rapidement un puissant bloc « intérieur–extérieur », ce qui accrut l’affrontement avec la faction favorable à Trinh Tong, menée par Nguyen Khan et Nguyen Khac Tuan.
Malgré les supplications poignantes de Thu phi Nguyen Thi Ngoc Diem (la mère du seigneur Sam) au sujet de l’âge tendre et de la maladie de Trinh Can, Trinh Sam demeura résolu à établir son fils cadet comme prince héritier. Lorsque le seigneur tomba gravement malade et se retira dans les appartements intérieurs, Dang Thi Hue saisit l’occasion pour tout arranger : elle fit officiellement élever Trinh Can au rang de prince héritier, et nomma Hoang Dinh Bao A pho (tuteur adjoint) chargé de l’élever et de le protéger. Cette décision plongea le Palais seigneurial (Phu Chua) dans une instabilité extrême, chacun s’inquiétant du destin de l’État sous un prince héritier enfant et une cour dominée par les parents affins.
Avènement
À l’agonie de Trinh Sam, Tuyen phi Dang Thi Hue veilla jour et nuit à son chevet, tandis que les proches alliés Hoang Dinh Bao, Ta Danh Thuy et Le Dinh Chau avaient libre accès. Craignant pour le sort d’elle-même et de son fils, Dang Thi Hue évoqua avec doigté l’avenir. Hoang Dinh Bao profita de l’occasion pour proposer que le seigneur transmette aussitôt la dignité au prince héritier Can et, surtout, que la Tuyen phi fût investie Chinh cung avec droit de participer aux décisions gouvernementales, afin d’assurer des ordres sans équivoque. Lorsque Trinh Sam fut à l’extrême, Hoang Dinh Bao convoqua en hâte les ministres dépositaires des dernières volontés, Trinh Kieu et Nguyen Hoan, et présenta audacieusement un acte testamentaire déjà rédigé. Bien que le seigneur eût les yeux clos et ne fût plus conscient, Hoang Dinh Bao fit inscrire par Trinh Kieu le nom du prince héritier, bouclant promptement les formalités légales.
Aussitôt après la mort de Trinh Sam (septembre 1782), Trinh Can, âgé de six ans, fut officiellement établi Dien Do Vuong, Dang Thi Hue étant autorisée à prendre part aux affaires. Lors de la cérémonie de réception de l’édit d’investiture, Tran Xuan Huy, duc de Diem, porta le prince héritier Trinh Can, déjà revêtu du costume de cour, dans la cour pour s’agenouiller et recevoir le décret, puis le déposa sur le trône pour les rites célébrant le nouveau seigneur, tandis que tous étaient gagnés par l’angoisse quant à l’avenir de la cour.
Fin de vie
Le règne de Dien Do Vuong Trinh Can fut l’un des plus éphémères de l’histoire des seigneurs Trinh, ne durant guère plus d’un mois. Sous son gouvernement, Hoang Dinh Bao exerça un pouvoir sans partage et, de concert avec Dang Thi Hue, dirigea la cour, suscitant le mécontentement de l’armée et du peuple. En octobre 1782, à peine un mois après l’avènement, Du Vu (créature de Trinh Tong) excita les kieu binh — les soldats des Tam phu (les « Trois Préfectures ») — à la révolte. Le coup de palais fut fulgurant, visant au premier chef le clan de l’épouse. Hoang Dinh Bao fut tué ; Trinh Can déposé et ravalé au rang de Cung quoc cong (duc de Cung) ; Tuyen phi Dang Thi Hue déchue au rang de roturière, puis contrainte au suicide. Enfant maladif de six ans, Trinh Can fut envoyé résider au Phu Luong quoc. Le choc politique fut trop grand : il mourut peu après, le 17 décembre 1782, scellant la tragédie d’un seigneur enfant — victime emblématique des luttes de pouvoir féroces à la fin de la période des Le Trung Hung (Restauration postérieure des Le).
References
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Nhiều tác giả (2018), Đại Việt sử ký tục biên, Ngô Thế Long; Nguyễn Kim Hưng biên dịch, Nxb Hồng Đức.
- Ngô gia văn phái (2006), Hoàng Lê nhất thống chí, Kiều Thu Hoạch, Nguyễn Đức Vân dịch, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1959), Việt sử tân biên, quyển 3, Cơ sở xuất bản Đại Nam.
- Đinh Khắc Thuần (2009), Tứ Bình thực lục thời chúa Trịnh, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
- Tạ Chí Đại Trường (2009), Bài sử khác cho Việt Nam, Quyển 1, Nxb Kệ sách.
Tiếng Trung (中文)
身世
奠都王鄭檊（1775—1782）為鄭主第九位，乃聖祖盛王鄭森與宣妃鄧氏惠之次子。鄭檊生於1775年，其時鄭森年事已高，僅有一子曰鄭棕。
因鄭森不承認鄭棕為世子，又得副相阮侃相助，宣妃鄧氏惠遂生鄭檊。鄭森極加寵愛其母子；鄭檊初生時，鄭森遍禮百神以祈「聖子」，及滿百日，復以其幼名「檊」賜之，以示相肖。
鄭檊自幼聰慧絕倫；及滿周歲，形貌端秀豐腴；既能言，應對俐落，舉止嚴正如成人，乃至久別復見，猶能記諸官姓名。及其能過目即誦詞翰官所撰十六字頌，鄭森益加鍾愛。承此殊寵，鄭檊於五歲（1781年）即被指定為嗣位之人。
歷史背景
立世子
鄭檊於1781年被立為世子。雖蒙鄭森絕對寵遇，然其時年僅五歲，又時多疾患，形體羸弱，至名醫黎友晫（號海上懶翁）亦形之曰「精氣枯竭，手足羸瘦」，皆由宮禁過度奢靡所致。是以其母宣妃鄧氏惠力圖鞏固權勢，遂聯暉郡公黃廷保——其妹夫，昔為鄭森所惡，後為鄧氏曲為護持——內外相應，蔚成一股「內外相表裏」之強勢，使與阮侃、阮克遵所率之鄭棕擁戴派之對峙益烈。
縱有次妃阮氏玉琰（鄭森之母）以年幼多病為由，極力切諫，鄭森仍決意立幼子為世子。及鄭森病篤居內，鄧氏乘機操辦諸務，正式舉立鄭檊為世子，並授黃廷保為阿傅，以資撫育護衛。此舉使府第局勢極度不穩，眾皆憂社稷安危：一則世子年幼，再則外戚柄政。
登位
鄭森病勢危殆之際，宣妃鄧氏惠晝夜侍側，親黨黃廷保、謝名垂、黎廷珠等得自由出入。鄧氏為母子前途憂懼，婉轉啟迪鄭森。黃廷保乃乘機請鄭森速傳位於世子檊，並特冊宣妃為正宮得預決大政，以昭命令。及鄭森將絕，黃廷保急召故命大臣如鄭喬、阮桓等入受遺命，並冒進以預擬之故命上呈；雖鄭森已闔目不知，猶請鄭喬書錄世子之名，以速備法度。鄭森既薨（1782年九月），年僅六歲之鄭檊遂正式立為奠都王，並許鄧氏參預政務。其時迎冊立主之禮，豔郡公陳春暉親抱世子鄭檊（已著朝服）出庭跪受冊命，復抱登御榻受賀。眾雖依次行禮，然無不惴惴於朝局前途。
末局
奠都王鄭檊之朝，為鄭主史上最為短促之一，僅逾一月。其間黃廷保專權，與鄧氏惠共攬朝政，軍民由是憤怨。至1782年十月，自鄭棕黨羽之一豫武煽動「驕兵」（三府兵）作亂，兵變迅雷不及掩耳，所指即外戚之勢。黃廷保為亂軍所殺，鄭檊被廢，降為恭國公；宣妃鄧氏惠貶為庶民，後被迫自盡。年僅六歲且多病之鄭檊，被送往諒國府居處。巨變之驟，致其不久病歿，於1782年12月17日卒。至此，一位年幼之主的悲劇性身世告終，成為黎中興末世權力角逐之慘烈犧牲者。
参考文献
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Nhiều tác giả (2018), Đại Việt sử ký tục biên, Ngô Thế Long; Nguyễn Kim Hưng biên dịch, Nxb Hồng Đức.
- Ngô gia văn phái (2006), Hoàng Lê nhất thống chí, Kiều Thu Hoạch, Nguyễn Đức Vân dịch, Nxb Văn học.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1959), Việt sử tân biên, quyển 3, Cơ sở xuất bản Đại Nam.
- Đinh Khắc Thuần (2009), Tứ Bình thực lục thời chúa Trịnh, Nxb Văn hóa Thông tin
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
- Tạ Chí Đại Trường (2009), Bài sử khác cho Việt Nam, Quyển 1, Nxb Kệ sách.
