Cô Đôi Cam Đường là ai ?
Cô Đôi Cam Đường không phải là thánh cô đứng thứ hai trong hệ thống Tứ phủ Thánh Cô, mà từ “Cô Đôi” ở đây chỉ nghĩa là hai Cô quê gốc ở đất Đình Bảng (Bắc Ninh), làm nghề buôn bán vải sau này hiển linh trên đất Cam Đường.
Thần tích Cô Đôi Cam Đường
Cô Đôi Cam Đường vốn là hai thiếu nữ tuổi đôi mươi, quê ở vùng Đình Bảng, tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Thuở ấy, Lào Cai là vùng đất buôn bán sầm uất, thương nhân từ miền xuôi lên miền xuôi đều đổ về đây buôn bán. Hai cô gái đến bản Chiềng On để bán vải và đổi lấy các sản phẩm khác. Nhưng thực chất, hai bà được triều đình giao nhiệm vụ lên Lào Cai yết kiến quân Thanh xâm lược và cầu cứu.
Dù không ai rõ lai lịch, song tình cảm giữa dân làng và hai cô gái vẫn rất thân thiết. Một thời gian sau, người dân bản Chiềng On không thấy hai Bẵng đi một thời gian không thấy 2 cô gái đến nữa, rồi một ngày, họ phát hiện xác hai cô gái trôi về làng (nơi đền Đôi Cô ngày nay). Mọi người đều thương xót họ và xây dựng một ngôi đền để thờ họ ở đây. Các già làng kể rằng, trong lúc bí mật tiếp tế cho quân ta đánh quân Thanh, hai cô gái đã bị chúng phát hiện và giết chết. Thi thể các cháu rơi xuống suối dạt vào bản Chiềng On.
Làng Chiềng lập miếu thờ hai cô. Từ đó dân làng làm ăn phát đạt, mùa màng bội thu. Tiếng lành đồn xa, không những người dân địa phương mà cả du khách khắp mọi miền cũng về đây thắp hương tưởng nhớ 2 cô gái trẻ tốt bụng luôn phù hộ cho người dân có cuộc sống ấm no, yên bình. Ngày tháng trôi qua, am miếu nhỏ đã được nhiều lần sửa sang trùng tu lại thành đền khang trang hơn gắn với tên gọi là “đền Đôi Cô” như ngày nay.
Người già trong làng còn kể rằng, chính hai cô gái trẻ đó là người thường xuyên vận chuyển hàng hóa vải vóc lên vùng Lào Cai tiếp tế quân lính chống giặc ngoại xâm. Hai cô bị giặc phát hiện giết chết ném xác xuống suối, rồi trôi dạt về làng Chiềng On.
Cô Đôi Cam Đường có thuộc hệ thống thần linh Tứ phủ?
Có người thắc mắc rằng, Cô Đôi Cam Đường có thuộc hệ thống thần linh Tứ Phủ hay không? Câu trả lời là Không.
Bản chất của thuật ngữ nói về hai cô là “Đôi Cô Cam Đường”, tức là ám chỉ hai cô gái hiển linh tại xứ Cam Đường. Nhưng dần dần, nhân dân truyền miệng và đảo lại thành “Cô Đôi Cam Đường”. Hai cô thực chất không có mối liên hệ với Cô Đôi Thượng Ngàn và Mẫu Thượng Ngàn nên không chính thức thuộc hàng Tứ Phủ. Nhưng hai cô cũng rất hay về giáng hầu.
Thờ phụng
Tuy cùng quê ở Đình Bảng, Bắc Ninh nhưng hai bà đã thành thánh ở xứ Lạng nên được nhân dân lập đền, rồi đền thờ ở đây. Đền Cô Đôi Cẩm Đường hay Đền Đôi Cô tọa lạc tại thôn Chiềng On, xã Cẩm Đường, phường Bình Minh, TP. Lào Cai, tỉnh Lào Cai, trở thành nơi thờ phụng chính của hai bà. Ngôi chùa nằm gần chùa Cam Lộ, được chứng nhận là quần thể di tích văn hóa cấp tỉnh. Ngày nay, Đền Đôi Cô đã được tôn tạo khang trang và là nơi tâm linh linh thiêng mà người dân nơi đây vô cùng thành kính. Hàng năm Đền thờ Cô Đôi Đường Cam vẫn là địa điểm thu hút rất nhiều người lui tới.
Cũng giống như những ngôi đền khác, đền Đôi Cô hàng năm cũng có một số ngày lễ hội chính như:
- Lễ tết thượng nguyên tổ chức vào ngày 10 tháng Giêng âm lịch.
- Lễ vào hè tổ chức vào ngày 10 tháng 4 âm lịch.
- Lễ ra hè tổ chức vào ngày 10 tháng 7 âm lịch.
Ngày lễ chính đền Đôi Cô vào ngày 13 tháng 9 âm lịch.
