Lạc Long Quân

Lạc Long Quân

Thân thế

Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép:

Lạc Long Quân tên húy là Sùng Lãm, con của Kinh Dương Vương. Vua lấy con gái của Đế Lai là Âu Cơ, sinh ra trăm con trai (tục truyền sinh trăm trứng), là tổ của Bách Việt. Một hôm, vua bảo Âu Cơ rằng: “Ta là giống rồng, nàng là giống tiên, thủy hỏa khắc nhau, chung hợp thật khó”. Bèn từ biệt nhau, chia 50 con theo mẹ về núi, 50 con theo cha về ở miền Nam (có bản chép là về Nam Hải), phong cho con trưởng làm Hùng Vương, nối ngôi vua.

Dựa theo Đại Việt sử ký toàn thư và Lĩnh Nam chích quái, Lạc Long Quân là hậu duệ của Thần Nông. Vua Đế Minh (cháu ba đời của họ Viêm Đế Thần Nông) có hai người con trai: “con trưởng là Đế Nghi, con thứ là Lộc Tục”. Tuy yêu quý Lộc Tục hơn và muốn truyền ngôi phương Bắc cho ông, nhưng Lộc Tục vốn khiêm nhường nên xin nhường lại cho anh cả. Vì thế, Đế Minh phong Lộc Tục làm vua phương Nam, tức vùng đất Văn Lang sau này.

Văn Lang, còn gọi là nước Xích Quỷ, là nơi có phong cảnh tươi đẹp. Dải Lĩnh Nam nối tiếp trùng điệp, xanh thẫm như chàm, nhìn từ xa tựa hình rồng uốn lượn. Khi lên ngôi, Lộc Tục lấy hiệu là Kinh Dương Vương. Ban đầu, ông dự định đóng đô dưới chân núi Miễu Sơn, sau đó quyết định xây thành, đắp lũy tại vùng Cửu Lĩnh. Vua kết duyên với Long Nữ, con gái Động Đình Quân, và sinh ra Sùng Lãm, tức Lạc Long Quân, người kế tục sự nghiệp của cha.

Trị vì đất nước

Lạc Long Quân thay cha trị vì đất nước. Truyện Hồng Bàng trong Lĩnh Nam chích quái chép rằng:

Lạc Long Quân dạy dân ăn mặc, bắt đầu có trật tự về quân thần tôn ty, có luân thường về phụ tử phu phụ; hoặc có lúc đi về Thủy phủ nhưng trăm họ vẫn được yên ổn. Dân lúc nào có việc cần thời kêu Lạc Long Quân: “Bố đi đằng nào, không đến mà cứu chúng ta” (Người Nam gọi cha bằng Bố, gọi quân bằng vua là từ đấy), thì Lạc Long Quân lập tức đến ngay, uy linh cảm ứng không ai có thể trắc lượng được. Đế Nghi truyền ngôi cho Đế Lai cai trị phương Bắc; nhân khi thiên hạ vô sự, sực nhớ đến chuyện ông nội là Đế Minh nam tuần gặp được tiên nữ, Đế Lai bèn khiến Xi Vưu tác chủ quốc sự mà nam tuần qua nước Xích Quỷ, thấy Long Quân đã về Thủy phủ, trong nước khộng vua, mới lưu ái thê là Âu Cơ cùng với bộ chúng thị thiếp ở lại hành tại. Đế Lai chu lưu khắp thiên hạ, trải xem tất cả hình thể, trông thấy kỳ hoa dị thảo, trân cầm dị thú, tê tượng, đồi mồi, kim ngân, châu ngọc, hồ tiêu, nhũ hương, trầm đàn, các loại sơn hào hải vị không thứ nào là không có; khí hậu bốn mùa lại không nóng không lạnh, Đế Lai ái mộ quá, quên cả ngày về. Nhân dân nước Nam khổ về sự phiền nhiễu, không yên ổn như xưa, đêm ngày mong đợi Long Quân về nên mới đem nhau kêu rằng:

– Bố ở phương nào, nên mau về cứu nhân dân

Lạc Long Quân bỗng nhiên lại về…

Nơi còn lưu được sự tích đầy đủ nhất về Lạc Long Quân là làng Xích Đằng, nay thuộc TP. Hưng Yên. Ngọc phả Lạc Long Quân ở đây do Hàn lâm học sĩ Nguyễn Bính thời Lê Hồng Phúc biên soạn, kể khá giống với truyện họ Hồng Bàng trong Lĩnh Nam chích quái:

Kinh Dương Vương thường dạo chơi dưới Thủy phủ, sau lấy con gái Động Đình quân Long Vương sinh ra Sùng Lãm (tức Lạc Long Quân) thay mình trị nước. Rồi… Long Quân đã về thủy phủ… Long Quân ở lâu tại Thủy quốc.

Thủy quốc là tên gọi khu vực nước ta được thành lập từ Kinh Dương Vương. Lạc Long Quân là vua Thủy phủ, thông tin rất rõ ràng. Nước Xích Quỷ, dọc phiên thiết Xủy – Thủy, là tên gọi trực tiếp của Thủy quốc thời Kinh Dương Vương – Lạc Long Quân.

Dưới thời Lạc Long Quân cuộc chiến tranh duy nhất được kể là cuộc chiến với Đế Lai để chiếm nàng Âu Cơ: “… Đế lai quay về nơi ở không thấy Âu CƠ, sai quần thần tìm kiếm khắp nơi trong thiên hạ. Long Quân có thần thuật ẩn hiện biến hóa ra muộn trạng, yêu tinh quỷ mị, rồng rắn, tê giác, voi. Những kẻ tìm đến đều sợ hãi không dám tiếp tục tìm nữa. Đế Lai đành phải quay về”.

Cuộc chiến này đã loại bỏ quyền lực của chính dòng Đế Minh (tức Đế Lai) mà đem đến sự lên ngôi chủ thiên hạ của Lạc Long Quân. Trong các thần tích về các Thủy thần sự kiện này được kể là việc các thủy quan đã giúp vua Hùng (Lạc Long Quân) đánh đuổi giặc Thục.

Những điều ghi trong Lĩnh Nam chích quái, chỉ cho biết đàn con của Lạc Long Quân và Âu Cơ, 50 con theo cha xuống biển, 50 con theo mẹ lên núi, 50 con theo mẹ lên núi mà không rõ là họ đi về phương nào. Tuy nhiên, từ xưa, người dân Việt Nam đã tin rằng những người con ấy đã về từng xóm thôn, khai hoang, dạy dỗ văn hóa… và trở thành Thành hoàng của quê hương họ.

Chẳng hạn, người con thứ hai của Lạc Long Quân, tức em của Hùng Vương, đã về vùng Trí Quả (tục gọi là Kẻ Trả) bên bờ sông Đáy để lập làng, gây dựng cuộc sống và dạy dân làm ăn. Trong bài vị còn ghi rõ Ngài là đệ nhị nam của Lạc Long Quân, còn được tôn xưng là đệ nhị Thủy Vương.

Người con thứ ba, tức đệ tam nam, lại về lập làng Cổ Giang (nay thuộc Gia Lâm) và được tôn là Hùng Triều nhất vị thủy thần, có công khai sáng, giúp nước, an dân. Theo các thần phả, có thể lần theo đến người con thứ 37 của Lạc Long Quân được thờ tại xã Phú Mỹ. Ông được cha giao khai khẩn vùng Quảng Hóa nên được tôn là Quảng Hóa Đại Vương.

Trong tâm thức người Việt, hình ảnh mẹ và các con gái không hề mờ nhạt. Nhân dân tin rằng Âu Cơ có nhiều con gái và bà còn truyền dạy cách làm các loại bánh. Những người con gái ấy dần được tôn thờ thành một hệ thống nữ thần như các bà chúa Dâu ở nhiều nơi, bà Chằm Chỉ (làng Đại Trạch), Thành hoàng xã Hoài Thượng ven sông Đuống, hay bà Hồng Thị ở xã Vạn Linh… Nhiều vị được kể là có con cháu, gọi Âu Cơ là bà ngoại, gọi Hùng Vương là cậu, cùng mẹ có công tát nước, dẫn thủy nhập điền. Điều đó cho thấy ý nghĩa “đại gia đình” và truyền thuyết “trăm trứng” đã ăn sâu trong đời sống tinh thần của người dân.

Để gọi chung các vị Thành hoàng được xem là con cháu trực tiếp của Lạc Long Quân – Âu Cơ, dân gian dùng thuật ngữ “Thành hoàng Bách Noãn”. Tuy nhiên, thực hư cụ thể vẫn khó xác định. Trong số các vua Hùng được thờ làm Thành hoàng có Hùng Nghị Vương, Hùng Duệ Vương, Hùng Hậu Vương, Hùng Minh Vương, Hùng Thắng Vương… (thờ tại huyện Chương Mỹ, nay thuộc Hà Nội). Ngoài ra còn có các hoàng tử như Hùng Lang – con vua Hùng thứ sáu (thờ ở Mỹ Đức), hay Đại Long hầu – con vua Hùng thứ mười ba (thờ ở Ứng Hòa).

Ngọc Phả Lạc Long Quân chép: “Lại đặt tướng văn là Lạc hầu, tướng võ là Lạc tướng; con trai vua là Quan lang, con gái vua gọi là Mỵ Nương… Các Lạc hầu, Lạc tướng do đó là tên gọi những người con đã theo cha Lạc Long Quân về biển, cai trị các vùng ở miền đất Lạc.

Đặc biệt, Ngọc phả cho biết nguyên nhân tại sao Lạc Long Quân và các Lạc hầu, Lạc tướng lại gắn với hình tượng Rồng:

Bấy giờ, người trong rừng, chân núi đi bắt cá dưới nước thường bị giao long làm hại, liền nói với Vương bảo:

– Người Man ở núi với Thủy tộc khác biệt nhau, có kẻ xấu người tốt cho nên xâm hại lẫn nhau.

Vương liền lệnh cho thích mực vào người các hình trạng Long Quân, thủy quái thì giao long không dám cắn. Vì vậy, người Bách Việt có tục xăm mình

Lạc Long Quân cùng cùng Lạc tộc là những người sống ở vùng ven sông biển (Thủy quốc Động Đình), lấy nghề bắt cá để sinh sống, phân biệt với “người Man trên núi” (chỉ dòng theo mẹ lên núi). Tục xăm hình giao long lên người để xua đuổi thủy quái khi xuống nước là nguyên do những người con Lạc thị được hình tượng hóa thành các vị thần rồng.

Bốn vĩ tích của Lạc Long Quân

Jean de La Bruyère là một nhà triết học và đạo đức người Pháp, sống vào thế kỉ XVII, ông đã đặt tên sách là Bốn vĩ tích của Lạc Long Quân (Les Caracières de Théophraste, traduits du grec, avec les Caractères ou les Mœurs de ce sièc’e)

Bốn vĩ tích ấy chính là truyện Hồng Bàng, Ngư Tinh, Hồ Tinh và Mộc Tinh.

Chiến công đầu tiên của Lạc Long Quân là tiêu diệt Ngư Tinh. Đây là một quái vật chuyên ăn thịt người, thân dài hơn năm mươi trượng, mặt giống mặt người, chân như chân rết và có thể biến hóa dữ dội như gió bão, khiến dân chúng vô cùng khiếp sợ. Thương dân, Lạc Long Quân cho đóng một chiếc thuyền lớn, chèo ra tận hang ổ của Ngư Tinh giữa Biển Đông. Ông cho rèn một khối sắt lớn, nung đỏ rồi dùng người làm mồi nhử. Khi Ngư Tinh há miệng định nuốt, khối sắt nung đỏ lập tức được ném thẳng vào miệng nó. Sau đó, một trận thủy chiến dữ dội bùng nổ giữa Lạc Long Quân và quái vật. Nhờ có Thủy Dạ Xoa giúp sức ngăn gió bão, Lạc Long Quân dần chiếm thế thượng phong. Ông chém đứt khúc đuôi trước, rồi tiếp tục chém rời phần đầu của Ngư Tinh. Cuối cùng, con quái vật chỉ còn lại một khúc thân giữa nổi lềnh bềnh trên mặt biển.

Chiến công thứ hai của Lạc Long Quân là trừ diệt Hồ Tinh chín đuôi. Đây là một yêu quái đã sống hơn một nghìn năm, thường dụ dỗ trai gái vào hang, không ai biết rõ chúng làm gì sau đó, chỉ biết dân chúng vô cùng lo sợ. Lạc Long Quân liền sai bộ hạ dẫn nước sông vào hang, khiến nơi ở của Hồ Tinh bị ngập lụt và cuốn trôi. Về sau, chỗ ấy trở thành một vực sâu, được gọi là Tây Hồ. Không dừng lại ở đó, Lạc Long Quân còn dùng bùa phép để trấn yểm, khiến Hồ Tinh không thể quay lại quấy nhiễu dân lành nữa.

Chiến tích thứ tư của Lạc Long Quân là việc đưa nàng Âu Cơ – người vợ yêu của Đế Lai về chung sống cùng mình. Khi sự việc xảy ra, Đế Lai đã quyết liệt chống lại. Tuy nhiên, trước sức mạnh vượt trội của Lạc Long Quân, ông không thể giữ được Âu Cơ, nhất là khi nàng đã thuận ý kết duyên. Sau đó, Đế Lai buồn bã quay trở về phương Bắc và về sau bị hại dưới tay Hoàng Đế.

Thờ phụng

Người Việt ai cũng biết sự tích Quốc tổ Lạc Long Quân lấy nàng Âu Cơ, sinh ra trăm trứng, nở ra trăm trai, là tổ của Bách Việt. Thế nhưng số làng ở nước ta thờ Lạc Long Quân là Thành hoàng lại rất ít, có thể đếm trên đầu ngón tay. Trên vùng đất tổ chỉ có làng Thiện Kế ở Bình Xuyên, Vĩnh Phúc với sự tích vị thần Thạch Linh đã hiển linh báo cho Lạc Long Quân tìm đến đất Lăng Sương bên bờ Đà Bắc mà gặp được Âu Cơ. Còn thở Thanh Oai, có đình Nội Bình Đà với bức giá: “Ngũ thập tử tòng phụ, ngữ thập tử tòng mẫu” và tấm bia cổ ghi: “Dân có tổ, tổ có miếu, nước thì thờ, làng thì cúng, đều là để tưởng nhớ vậy. Làng ta phụng thờ quốc tổ Lạc Long Quân từ xưa…”

Ở vùng Kinh Bắc – Bắc Ninh có đình làng Đại Bái và đền Á Lữ thờ Lạc Long Quân – Âu Cơ. Đình chùa làng Hán Đà, đình chùa làng Ngọc Xuyên và đình chùa làng Đoan Bái thờ đức Lạc Long Quân.

Tài liệu tham khảo

Quỳnh Cư – Đỗ Đức Hùng (2005), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh niên.
Nhóm nghiên cứu Di sản văn hóa Đền Miếu Việt (2025), Kinh Triều Bảo Lục: Sử tích Long Quân và các vị Thủy thần Lạc thị, Nxb Lao động.
Trần Đình Luyện (Chủ biên), 2003, Lễ hội Bắc Ninh, Sở văn hóa thông tin Bắc Ninh.
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam dịch, 1993, Nxb Khoa học xã hội.
Trần Thế Pháp, Lĩnh Nam chích quái, Lê Hữu Mục dịch, In lần thứ nhất, Nhà sách Khai Trí.
Nguyễn Khắc Thuần (2006), Việt sử giai thoại, Tập 1: 40 giai thoại từ thời Hùng Vương đến hết thế kỉ X, Nxb Giáo dục.
Văn Quảng (Biên soạn), 2009, Văn hóa tâm linh Thăng Long – Hà Nội, Nxb Lao Động.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

Biography of Lac Long Quan
Background

The chronicle Dai Viet su ky toan thu records:

“Lac Long Quan, whose personal name was Sung Lam, was the son of Kinh Duong Vuong. The king married Au Co, daughter of De Lai, and she gave birth to one hundred sons (according to legend, one hundred eggs), who became the ancestors of the Bach Viet peoples. One day, the king told Au Co: ‘I am of the dragon lineage, while you are of the fairy lineage; water and fire are incompatible, so living together is difficult.’ They then parted ways: fifty children followed their mother to the mountains, and fifty followed their father to the southern lands (some texts say the Southern Sea). The eldest son was enthroned as Hung Vuong to continue the royal line.”

According to Dai Viet su ky toan thu and Linh Nam chich quai, Lac Long Quan was a descendant of Than Nong. Emperor De Minh, the third-generation descendant of Viem De Than Nong, had two sons: the elder De Nghi and the younger Loc Tuc. Although he favored Loc Tuc and intended to pass the northern realm to him, Loc Tuc humbly declined and yielded the succession to his elder brother. Consequently, De Minh appointed Loc Tuc ruler of the southern region, the land later known as Van Lang.

Van Lang, also called Xich Quy, was described as a beautiful land. The mountains of the Linh Nam region rose in endless ranges, dark green like indigo, resembling a dragon winding across the landscape when viewed from afar. After ascending the throne, Loc Tuc took the royal title Kinh Duong Vuong. Initially he intended to establish the capital at the foot of Mount Mieu Son, but later decided to build a citadel and defensive walls in the Cuu Linh region. He married Long Nu, the daughter of the Dragon King of Dong Dinh Lake, and their son Sung Lam—later known as Lac Long Quan—inherited the throne.

Reign and Governance

Lac Long Quan succeeded his father in ruling the country. The Hong Bang chapter of Linh Nam chich quai records:

“Lac Long Quan taught the people how to dress and established order in the hierarchy between ruler and subject, as well as moral relations between father and son, husband and wife. Sometimes he would return to the Water Palace, yet the people remained peaceful. Whenever difficulties arose, they would call: ‘Father, wherever you are, please come and save us!’ (In the southern land people call their father ‘Bo’ and call the ruler ‘Vua’ from that time onward.) Immediately Lac Long Quan would appear, his divine power beyond comprehension.”

Meanwhile De Nghi passed the throne to De Lai, who ruled the northern lands. During a peaceful time, De Lai remembered that his grandfather De Minh had once encountered a fairy during his southern journey. Inspired by this story, he entrusted the state to Xi Vuu and traveled south to the land of Xich Quy.

Finding that Lac Long Quan had returned to the Water Palace and that the country had no king present, De Lai left his beloved wife Au Co with her attendants at the temporary court. While De Lai traveled throughout the world admiring exotic landscapes, rare animals, precious goods, and the temperate climate of the southern land, the people of the South suffered from disorder and longed for Lac Long Quan’s return.

They cried out:

“Bo o phuong nao, nen mau ve cuu nhan dan.”

Lac Long Quan suddenly appeared once again.

Legends of the Children of Lac Long Quan

According to traditional belief, the hundred sons of Lac Long Quan and Au Co dispersed across the land, founding villages and becoming tutelary deities.

For example:

The second son settled in Tri Qua village along the Day River, teaching the people agriculture and livelihood. He was worshipped as the Second Water King.

The third son founded Co Giang village (now in Gia Lam) and became a tutelary water deity of the Hung dynasty.

The thirty-seventh son was worshipped at Phu My and honored as Quang Hoa Dai Vuong for reclaiming land in the Quang Hoa region.

In Vietnamese spiritual consciousness, the female lineage is also significant. Folk traditions say Au Co had many daughters and taught people how to make various cakes. These daughters later became worshipped as female deities in many villages.

Such beliefs created the concept of “Thanh hoang Bach Noan” (tutelary gods descended from the Hundred Eggs), referring collectively to the descendants of Lac Long Quan and Au Co.

Social Organization

The Ngoc Pha Lac Long Quan records that the king organized his administration as follows:

Civil officials were called Lac hau

Military leaders were called Lac tuong

Sons of the king were called Quan lang

Daughters were called My Nuong

These titles referred to the descendants who followed Lac Long Quan to the coastal and riverine regions and governed the lands of the Lac people.

The Tattooing Custom

Another legend explains why the descendants of Lac Long Quan were associated with dragon imagery.

People who lived near rivers often suffered attacks from giao long (water dragons). Lac Long Quan therefore ordered people to tattoo dragon images on their bodies so that aquatic monsters would not attack them. This is considered the origin of the ancient tattooing custom of the Bach Viet peoples.

The Four Great Deeds of Lac Long Quan

According to traditional accounts, the four great exploits of Lac Long Quan include the legends:

Hong Bang

Ngu Tinh

Ho Tinh

Moc Tinh

The Slaying of Ngu Tinh

Ngu Tinh was a monstrous sea creature that devoured humans. It was said to be more than fifty truong long, with a human-like face and centipede-like legs. Lac Long Quan sailed into the East Sea and used a heated iron block as bait. When the monster opened its mouth to swallow it, the iron was thrown inside, leading to a fierce battle. With the help of the Water Yaksha spirits, Lac Long Quan defeated and killed the monster.

The Destruction of Ho Tinh

Ho Tinh was a nine-tailed fox demon that had lived for over a thousand years. It lured young men and women into its cave. Lac Long Quan ordered water diverted into the cave, flooding it and washing the demon away. The place later became a deep lake, now known as West Lake in Hanoi.

The Marriage with Au Co

Another famous legend recounts how Lac Long Quan took Au Co, the beloved wife of De Lai. Despite resistance, De Lai could not prevent their union, especially after Au Co willingly chose Lac Long Quan.

Worship

Although Lac Long Quan is revered as the national ancestor of the Vietnamese people, surprisingly few villages worship him as their tutelary deity.

Examples include:

Thien Ke village in Vinh Phuc

Noi Binh Da communal house in Thanh Oai

Dai Bai communal house and A Lu temple in Bac Ninh

Several temples in villages such as Han Da, Ngoc Xuyen, and Doan Bai

These sites maintain rituals honoring Lac Long Quan and Au Co as the mythical ancestors of the Vietnamese people.

References

Quỳnh Cư – Đỗ Đức Hùng (2005), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh niên.
Nhóm nghiên cứu Di sản văn hóa Đền Miếu Việt (2025), Kinh Triều Bảo Lục: Sử tích Long Quân và các vị Thủy thần Lạc thị, Nxb Lao động.
Trần Đình Luyện (Chủ biên), 2003, Lễ hội Bắc Ninh, Sở văn hóa thông tin Bắc Ninh.
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam dịch, 1993, Nxb Khoa học xã hội.
Trần Thế Pháp, Lĩnh Nam chích quái, Lê Hữu Mục dịch, In lần thứ nhất, Nhà sách Khai Trí.
Nguyễn Khắc Thuần (2006), Việt sử giai thoại, Tập 1: 40 giai thoại từ thời Hùng Vương đến hết thế kỉ X, Nxb Giáo dục.
Văn Quảng (Biên soạn), 2009, Văn hóa tâm linh Thăng Long – Hà Nội, Nxb Lao Động.

Tiếng Trung

身世

《大越史记全书》（Dai Viet Su Ky Toan Thu）记载：

“貉龙君（Lac Long Quan）讳崇览（Sung Lam），为泾阳王（Kinh Duong Vuong）之子。王娶帝来（De Lai）之女瓯姬（Au Co），生百子（俗传为生百卵），为百越之祖。一日，王谓瓯姬曰：‘吾为龙种，汝为仙种，水火相克，共处实难。’于是辞别，各分其子：五十子随母上山，五十子随父南居（或云入南海）。乃立长子为雄王（Hung Vuong），继承王位。”

据《大越史记全书》与《岭南摭怪》（Linh Nam Chich Quai）所述，貉龙君为神农氏（Than Nong）之后裔。帝明（De Minh，为炎帝神农氏三世孙）有二子：“长曰帝宜（De Nghi），次曰禄续（Loc Tuc）。”帝明虽更喜禄续，并欲以北方之位授之，然禄续素性谦逊，请让位于兄。于是帝明封禄续为南方之王，即后世之文郎（Van Lang）之地。

文郎，又称赤鬼国（Xich Quy），山川秀丽。岭南山脉连绵起伏，青黛如染，远望宛若巨龙盘旋。禄续即位后，号泾阳王。初拟建都于庙山（Mieu Son）之麓，后决意于九岭（Cuu Linh）筑城建垒。王与洞庭君（Dong Dinh Quan）之女龙女（Long Nu）结为夫妇，生子崇览，即貉龙君，继承父业。

治国

貉龙君继父治国。《岭南摭怪》鸿庞氏传记载：

“貉龙君教民衣食，使社会始有君臣尊卑之序，父子夫妇之伦。或往返水府，而百姓仍得安宁。百姓若有急难，则呼曰：‘父在何处，不来救我等乎？’（南人称父为‘父’，称君为王亦自此始。）貉龙君即刻出现，其威灵感应不可测度。

帝宜传位于帝来，使其统治北方。天下太平之时，帝来忽忆祖父帝明南巡遇仙女之事，遂命蚩尤（Xi Vuu）代理国政，自南巡至赤鬼国。见貉龙君已归水府，国中无主，遂留其爱妻瓯姬与随从居于行宫。帝来遍游天下，观览山川形胜。见奇花异草、珍禽异兽、犀象玳瑁、金银珠玉、胡椒乳香、沉香檀木，以及山珍海味，无不具备；且气候四时温和，不寒不暑。帝来甚为倾慕，以至忘归。

南国百姓苦其扰乱，不复如昔日安宁，昼夜盼望龙君归来，于是相呼曰：
‘父在何方，速来救民。’

貉龙君遂忽然再归。”

现存关于貉龙君事迹最完整之地，为赤滕村（Xich Dang），今属兴安省兴安市（Hung Yen）。当地《貉龙君玉谱》为黎朝洪福年间（Hong Phuc）翰林学士阮秉（Nguyen Binh）所编，其记述与《岭南摭怪》鸿庞氏传颇为相似：

“泾阳王常游于水府，后娶洞庭龙王之女，生崇览（即貉龙君），代父治国。其后……龙君归于水府……久居水国。”

所谓水国（Thuy Quoc），即自泾阳王时代所建立之国家。貉龙君被视为水府之王，史迹记载甚为明确。赤鬼之名，其反切“啜—水”，亦被解释为水国之称。

在貉龙君时代，唯一被记载之战争，是与帝来争夺瓯姬之战：

“帝来归处，不见瓯姬，命群臣遍寻天下。龙君施神术，隐现变化，化作妖魅鬼神、龙蛇、犀象等形。寻者皆惊惧，不敢继续追寻。帝来遂不得已而返。”

此战使帝明一系之权威被削弱，而貉龙君遂成为天下之主。在多种水神神迹中，此事亦被叙述为水官协助雄王击退蜀寇（Thu）。

《岭南摭怪》仅记貉龙君与瓯姬所生诸子五十随父入海、五十随母上山，并未说明其后去向。然自古以来，越南民间相信这些子孙散居各地村落，开垦土地，教化百姓，最终成为各地之城隍神。

例如，貉龙君第二子，即雄王之弟，至智果（Tri Qua，俗称Ke Tra）定居，建村立业，教民生产。其神位称“貉龙君第二男”，亦被尊为“第二水王”。

第三子至古江（Co Giang，今属Gia Lam）建村，被尊为“雄朝一位水神”。神谱又记第三十七子受命开发广化（Quang Hoa）之地，尊号“广化大王”。

在越南民众心中，母亲与女儿形象亦十分重要。相传瓯姬亦生多女，并教授制作多种糕饼。这些女子后来逐渐被神化，形成一系列女神信仰，如豆夫人（Ba Chua Dau）、占只夫人（Ba Cham Chi）、洪氏夫人（Ba Hong Thi）等。许多地方神灵传说其子孙称瓯姬为外祖母、称雄王为舅父，共同参与治水与农业活动。

为统称被认为是貉龙君—瓯姬后裔的城隍神，民间称之为**“百卵城隍”**（Thanh Hoang Bach Noan）。

此外，被奉为城隍的雄王尚有：雄毅王（Hung Nghi Vuong）、雄睿王（Hung Due Vuong）、雄后王（Hung Hau Vuong）、雄明王（Hung Minh Vuong）、雄胜王（Hung Thang Vuong）等。

龙纹与纹身习俗

《貉龙君玉谱》记载：

“设文臣为貉侯（Lac Hau），武臣为貉将（Lac Tuong）；王子称关郎（Quan Lang），王女称媚娘（My Nuong）。”

又记述纹身习俗的由来：

“当时山林之人与水族不同。人下水捕鱼常为蛟龙所害。王遂命民在身上刺龙形纹。自此蛟龙不敢侵害。故百越之人有纹身之俗。”

因此，貉族居民多生活在江海沿岸，以捕鱼为生，与山地族群有所区分。纹龙图案既为护身符号，也逐渐演变为龙神形象的文化象征。

貉龙君四大伟绩

传说貉龙君有四大功绩：

诛鱼精（Ngu Tinh）
此怪身长数十丈，面似人，足如蜈蚣，能兴风作浪。貉龙君以烧红铁块诱杀之，终在海战中斩其尾、断其首。

灭狐精（Ho Tinh）
九尾狐精千年为患，诱人入洞。貉龙君引水灌洞，使其居所沉没，形成今日之西湖（Tay Ho）。

除木精（Moc Tinh）
木妖为祸山林，貉龙君将其斩灭。

迎娶瓯姬
帝来虽反对，但终不敌貉龙君之威。瓯姬遂与龙君结为夫妇。

崇祀

越南人皆知国祖貉龙君与瓯姬生百卵之传说，但全国奉祀貉龙君为城隍之村落却不多。

在祖地地区，仅有善计村（Thien Ke，今属Vinh Phuc）等地保存相关神迹。

在京北（Kinh Bac，今Bac Ninh）地区，则有大拜亭（Dai Bai）、阿吕祠（A Lu）等庙宇奉祀貉龙君与瓯姬。

参考文献

Quỳnh Cư – Đỗ Đức Hùng (2005), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh niên.
Nhóm nghiên cứu Di sản văn hóa Đền Miếu Việt (2025), Kinh Triều Bảo Lục: Sử tích Long Quân và các vị Thủy thần Lạc thị, Nxb Lao động.
Trần Đình Luyện (Chủ biên), 2003, Lễ hội Bắc Ninh, Sở văn hóa thông tin Bắc Ninh.
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam dịch, 1993, Nxb Khoa học xã hội.
Trần Thế Pháp, Lĩnh Nam chích quái, Lê Hữu Mục dịch, In lần thứ nhất, Nhà sách Khai Trí.
Nguyễn Khắc Thuần (2006), Việt sử giai thoại, Tập 1: 40 giai thoại từ thời Hùng Vương đến hết thế kỉ X, Nxb Giáo dục.
Văn Quảng (Biên soạn), 2009, Văn hóa tâm linh Thăng Long – Hà Nội, Nxb Lao Động.

Tiếng Pháp

Origine et genealogie

Le livre Dai Viet su ky toan thu rapporte : « Lac Long Quan, nom personnel Sung Lam, etait le fils de Kinh Duong Vuong. Le roi epousa Au Co, fille de De Lai, et elle donna naissance a cent fils (selon la tradition, cent oeufs), ancetres du peuple Bach Viet. Un jour, le roi dit a Au Co : “Je suis de race de dragon, toi de race de fee ; l’eau et le feu s’opposent, il est difficile de vivre ensemble.” Ils se separerent alors : cinquante enfants suivirent leur mere vers les montagnes, cinquante suivirent leur pere vers le Sud (certaines versions disent vers la mer du Sud). L’aine fut etabli comme Hung Vuong et continua la lignee royale. »

D’apres Dai Viet su ky toan thu et Linh Nam chich quai, Lac Long Quan etait descendant de Than Nong. Le roi De Minh (petit-fils de la lignee de Viem De Than Nong) eut deux fils : l’aine De Nghi et le cadet Loc Tuc. Bien que De Minh aimat davantage Loc Tuc et voulut lui transmettre le pouvoir du Nord, celui-ci, humble, refusa et laissa la succession a son frere. De Minh le nomma alors souverain du Sud, c’est-a-dire de la region qui deviendra plus tard le royaume de Van Lang.

Van Lang, egalement appele royaume de Xich Quy, etait une terre au paysage magnifique. Les montagnes de Linh Nam se succedaient a perte de vue, d’un vert profond semblable a l’indigo, et de loin leur silhouette evoquait un dragon ondulant. Une fois monte sur le trone, Loc Tuc prit le nom royal de Kinh Duong Vuong. Il envisagea d’abord d’etablir la capitale au pied du mont Mieu Son, puis decida de construire citadelle et remparts dans la region de Cuu Linh. Le roi epousa Long Nu, fille de Dong Dinh Quan, et donna naissance a Sung Lam, c’est-a-dire Lac Long Quan, qui herita du royaume.

Regne et gouvernement du pays

Lac Long Quan succeda a son pere et gouverna le pays. Le recit Hong Bang dans Linh Nam chich quai rapporte : « Lac Long Quan enseigna au peuple la maniere de se vetir et instaura l’ordre entre souverain et sujets, ainsi que les regles morales entre pere et fils, mari et femme. Parfois il se rendait au palais aquatique, mais le peuple restait en paix. Lorsque les habitants avaient besoin de lui, ils appelaient : “Ou est notre pere ? Pourquoi ne vient-il pas nous sauver ?” (les habitants du Sud appellent leur pere “Bo” et leur roi “Quan” depuis ce temps). Alors Lac Long Quan apparaissait aussitot, et sa puissance spirituelle etait insondable. »

Le texte raconte aussi que De Nghi transmit le pouvoir a De Lai au Nord. Lors d’une expedition vers le Sud, De Lai laissa son epouse Au Co dans la residence provisoire du royaume de Xich Quy pendant qu’il parcourait le monde. Le pays possedait une abondance de fleurs et plantes rares, d’animaux precieux, d’ivoire, d’or, d’argent et de parfums exotiques. Le climat y etait doux toute l’annee. Fascine par cette terre, De Lai oublia meme le jour de son retour. Pendant ce temps, le peuple souffrait du desordre et appelait Lac Long Quan a revenir. Celui-ci reapparut soudainement.

Le lieu qui conserve la tradition la plus complete sur Lac Long Quan est le village de Xich Dang, aujourd’hui dans la ville de Hung Yen. La genealogie sacree de Lac Long Quan, redigee a l’epoque du roi Le Hong Phuc par le lettré Nguyen Binh, raconte une histoire semblable a celle du recit Hong Bang : Kinh Duong Vuong se promenait souvent dans le palais aquatique et epousa la fille du roi dragon Dong Dinh, donnant naissance a Sung Lam qui lui succeda. Lac Long Quan regna ensuite sur le royaume aquatique appele Thuy Quoc.

Les descendants et les traditions populaires

Les recits mentionnent que les enfants de Lac Long Quan et Au Co se disperserent dans differentes regions. Certains devinrent les ancetres fondateurs de villages et furent veneres comme genies protecteurs locaux.

Par exemple, le deuxieme fils de Lac Long Quan, frere du premier Hung Vuong, s’etablit dans la region de Tri Qua au bord de la riviere Day pour fonder un village et enseigner l’agriculture au peuple. Le troisieme fils fonda le village de Co Giang (aujourd’hui dans la region de Gia Lam) et fut venere comme divinite fluviale protectrice. D’autres descendants sont egalement mentionnes dans diverses genealogies sacrées, comme le trente-septieme fils honore dans la region de Phu My.

Dans la conscience culturelle vietnamienne, la figure d’Au Co et de ses filles occupe egalement une place importante. La tradition raconte qu’elle transmit au peuple l’art de preparer certaines specialites culinaires, et plusieurs de ses filles furent plus tard venerées comme deesses locales. Ainsi naquit un vaste systeme de divinites feminines dans la religion populaire.

Pour designer collectivement les genies consideres comme descendants directs de Lac Long Quan et Au Co, la tradition populaire utilise le terme Thanh hoang Bach Noan (les genies issus des cent oeufs).

Les quatre exploits legendaires de Lac Long Quan

La tradition raconte quatre grands exploits attribues a Lac Long Quan.

Le premier est la destruction du monstre marin Ngu Tinh, une creature gigantesque devorant les humains. Lac Long Quan fit construire un grand bateau et se rendit dans son antre au large de la mer. Il utilisa un bloc de fer chauffe au rouge comme piege et reussit a tuer le monstre apres un violent combat.

Le second exploit est la destruction de Ho Tinh, le renard a neuf queues qui terrorisait la population. Lac Long Quan fit inonder sa caverne en detournant l’eau d’une riviere et l’endroit devint plus tard un lac profond appele aujourd’hui Tay Ho (lac de l’Ouest).

Le troisieme exploit concerne la destruction de Moc Tinh, un esprit demoniaque des forets qui terrorisait les habitants. Lac Long Quan le vainquit et apporta ainsi la paix a la region.

Le quatrieme exploit est l’union avec Au Co, epouse de De Lai. Apres un conflit avec ce dernier, Lac Long Quan emmena Au Co avec lui. De Lai retourna finalement vers le Nord.

Le culte de Lac Long Quan

Tous les Vietnamiens connaissent la legende du mariage entre Lac Long Quan et Au Co donnant naissance a cent oeufs, ancetres du peuple Bach Viet. Pourtant, les villages qui venerent Lac Long Quan comme genie tutélaire sont relativement peu nombreux.

Dans la region ancestrale des rois Hung, le village de Thien Ke (province de Vinh Phuc) conserve un sanctuaire associe a cette tradition. Dans la region de Thanh Oai, le temple Noi Binh Da possede une ancienne inscription rappelant que le village honore Lac Long Quan comme ancetre national.

Dans la region de Kinh Bac (Bac Ninh), plusieurs temples lui sont egalement consacres, notamment au village Dai Bai et au temple A Lu. D’autres sanctuaires existent dans les villages Han Da, Ngoc Xuyen et Doan Bai.

References

Quỳnh Cư – Đỗ Đức Hùng (2005), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh niên.
Nhóm nghiên cứu Di sản văn hóa Đền Miếu Việt (2025), Kinh Triều Bảo Lục: Sử tích Long Quân và các vị Thủy thần Lạc thị, Nxb Lao động.
Trần Đình Luyện (Chủ biên), 2003, Lễ hội Bắc Ninh, Sở văn hóa thông tin Bắc Ninh.
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam dịch, 1993, Nxb Khoa học xã hội.
Trần Thế Pháp, Lĩnh Nam chích quái, Lê Hữu Mục dịch, In lần thứ nhất, Nhà sách Khai Trí.
Nguyễn Khắc Thuần (2006), Việt sử giai thoại, Tập 1: 40 giai thoại từ thời Hùng Vương đến hết thế kỉ X, Nxb Giáo dục.
Văn Quảng (Biên soạn), 2009, Văn hóa tâm linh Thăng Long – Hà Nội, Nxb Lao Động.