Tiểu sử
Thế danh là Ngô Thị Thu Minh, tự Minh Nguyệt. Sinh năm 1936 trong một gia đình trung lưu tại làng Phú Cát, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên. Thân phụ là ông Ngô Đình Hòa, thân mẫu là bà Nguyễn Thị Nghĩa.
Khi còn nhỏ, Ni sư thường được song thân dẫn lên chùa lễ Phật. Sau khi đỗ bằng Trung Học Đệ Nhất Cấp; Ni sư đã trúng tuyển khóa Sư phạm đầu tiên tại Nha Trang. Sau một thời gian đi dạy học, Ni sư đã xin thôi, không đi dạy nữa, và xuất gia cầu Pháp với Sư bà Diệu Hoa tại Ni Viện Vạn Thạnh – Nha Trang.
Trước đó mấy lần tại Thành phố Nha Trang, Ni sư đã nguyện tự thiêu vì Chánh pháp nhưng bị can ngăn. Đến ngày 15 – 08 – 1963, Ni sư đi xe đò ra Ninh Hòa cách Nha Trang 35 cây số về hướng Bắc để thực hiện ý đồ của mình là tự thiêu để bảo vệ Chánh pháp, ý đồ đó được thực hiện. Vào lúc 8h30 trên một khoảng đất trong gần ga xe lửa Ninh Hòa cách chùa Chi Hội 1 cây số, Ni sư đã
châm lửa và tự thiêu tại đây. Trong lúc Ni sư tự thiêu, Tăng ni và Phật tử đang canh giữ nhục thân thì chính quyền dùng áp lực và phương tiện sẵn có để cướp thi hài Ni sư đi mất. Ông Quận trưởng Ninh Hòa đánh lừa quý Thầy và mọi người rằng: “đó là xác của người điên lâu nay ở trong quận”.
Tất cả những Di bút của Ni sư để lại cũng như thi hài của Ni sư lập tức bị cảnh sát đưa đi biệt tích, không ai biết nội dung của những bức thư mà Ni sư để lại.
Phẩn uất về thái độ của giới cầm quyền, ngày hôm sau (16/8/1963), ngay tại Thành phố Nha Trang, sáng sớm tinh sương tồn thể Tăng Ni và đồng bào Phật tử bắt đầu biểu tình để đòi nhục thân của Ni sư . Cuộc biểu tình này bị đàn áp dã man, hơn 200 người bị bắt giữ và gần 30 người bị đả thương. Thành phố Nha Trang biến thành một chiến trường, công an mật vụ dùng mọi khí giới để đánh đập những kẻ tay không nhưng những tiếng đả đảo, la ó vẫn vang lên một gốc trời. Phật học viện Hải Đức và chùa Hội quán bị phong tỏa, điện nước bị cắt trong 3 ngày liền. Khoảng 300 Tăng Ni và Cư sĩ thân cận chư Tăng bị cô lập trong hai địa điểm đó. Sau 3 ngày phong tỏa, một số Tăng Ni và Cư sĩ liều chạy ra ngồi cầu cứu nhưng họ bị đàn áp dữ dội, 4 vị Tăng, 1 vị Ni và 3 Cư sĩ bị trọng thương, 2 vị Tăng khác bị liệng xuống hồ, rất đông thanh thiếu Niên bị bắt. Việc chưa kết quả ra sao thì xảy ra biến cố 20/8/1963 lệnh giới nghiêm tồn quốc.
Mặc dù vậy, xác Ni sư Diệu Quang vẫn không được trả lại, chính quyền địa phương đã vội vả vùi dập một chổ nào không biết.
Tại Sài gòn, ngày hôm sau Hồ thượng Tịnh Khiết Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam đã gởi một kháng thư cho Tổng Thống Diệm phản đối về sự đàn áp này.
Khánh Hòa đã trải qua một thời kỳ sáng lạng nhất trong việc tranh đấu Phật giáo. Đây là khoảng thời gian đáng ghi nhớ cho Phật tử Khánh Hòa và người Phật tử Khánh Hòa luôn cầu nguyện cho Ni sư Diệu Quang sớm về cõi Niết Bàn.
Ni sư thọ 27 tuổi.
Ôi! Cao quý thay tấm lòng hy sinh của Ni sư Diệu Quang, làm sáng ngời lòng dũng cảm vì đạo của Ni giới Việt Nam trong phong trào bảo vệ Chánh pháp, bảo vệ dân tộc trong một thời khắc đen tối nhất của đất nước.
Nguồn: Thích Trung Hậu-Thích Hải Ấn, Chư Tôn Thiện Đức & Cư sĩ Hữu Công Phật giáo Thuận Hóa – Tập 1, xuất bản 2011.
