Tiểu sử
Ni trưởng Pháp huý Hồng Chí, Tự Tâm ý, hiệu Chí Kiên, thế đanh Đặng Thị Mười, sinh ngày: 12 – 5 – Quý Sửu (1913). Xuất thân từ một gia đình Nho phong thanh bạch tại xã Tân An, Tổng Lợi Trinh, Huyện Tân Bình, Tỉnh Mỹ Tho (Định Tường). Thân phụ là cụ Đặng Văn Đông, Pháp danh Từ Định, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Hiệu, Pháp danh Diệu Hiền. Hai cụ sanh được ba người con, hai trai một gái. Ni trưởng là con gái út trong gia đình.
Vừa tròn 5 tuổi, chưa tận hưởng hết vị ngọt của suối nguồn từ mẫu thiêng liêng thì mẹ đã ra đi một chuyến không về nữa, để lại đàn con thơ côi cút bên cạnh người cha trẻ khắc khoải nhớ thương. Để bù vào sự mất mát to lớn của đám con thơ, người cha càng cần cù tạo ra của cải và dồn cả tình thương cho các con. Sống trong gia đình đời đời tin Phật, tín thành thờ Tam Bảo. Tuy gia thế trung lưu, sắc tài vẹn đủ, nhưng sớm nhận thấy cuộc thế vô thường. Ni trưởng đã quyết chí xuất trần. Vào lúc 12 giờ đêm ngày 17 – 11 năm Mậu Thìn (1928) Ni trưởng để lại bức thư cho cha nói rõ ý định của mình, Ni trưởng đã cải nam trang, lặng lẽ trốn đi.
Thế rồi, đêm đông thân gái dặm trường, nhưng may mắn Thay vào lúc ấy, Ni trưởng đã được Hòa thượng Huệ Mạng, Chùa Từ Ân xã Hội Cư dang tay tiếp độ.
Với tư chất thông minh hiếu học, sau một thời gian tinh tấn tu trì, Hòa thượng đã sớm phát hiện ra căn cơ của người đệ tử này cần phải được tài bồi để mai sau hoằng dương chánh pháp. Thế nên, Hòa thượng đã gởi thư đến các nơi cho Ni trưởng tầm sư học đạo.
Bấy giờ Sư cụ Diệu Tịnh chùa Từ Hóa một vị sư chân tu thạc đức đầu tiên của Ni giới miền nam được Hòa thượng chọn làm Y chỉ sư cho Ni trưởng.
Trải qua các nơi nào Vĩnh Tràng, Linh Thứu, Tịnh Minh, Bảo Tạng, Từ Hố, Bình Quang nhưng chưa nơi nào đáp ứng được nguyện vọng của mình. Quá khao khát với sữa pháp cơm thiền, năm 1934 tuy đường xá xa xôi, giao thông chưa thuận lợi, mọi thủ tục nhập học rất phức tạp, nhưng Ni trưởng đã vượt qua bao trở lực, xin phép Tôn Sư ra Huế học tại Ni trường của Ni bộ Bắc tông đầu tiên đặt trụ sở tại Từ Đàm, sau dời về Diệu Đức, và được các giáo thọ sư gồm quý ngài như Hòa thượng Đôn Hậu, Mật Nguyện, Hòa thượng Mật Hiển… và Sư cụ Đàm Hương tận tâm truyền trao giáo pháp.
Năm 1940 sắp tốt nghiệp cao đẳng Phật học thì Y chỉ sư là Cụ Diệu Tịnh gọi về dạy lớp Sơ đẳng tại chùa Giác Linh ở Cái Tàu Hạ tỉnh Vĩnh Long. Ba tháng sau, trường dời về chùa Vạn An, Xã An Nhơn, Tỉnh Sa Đéc và được Hòa thượng Trụ trì đài thọ tồn bộ. Một sự trùng hợp diệu kỳ là khi Ni trưởng về dạy học tại Vạn An, cũng chính là nơi mà Bổn sư của Ni trưởng đã trao thư gởi gấm từ trước. Khi biết được ý nguyện của Bổn sư, Ni trưởng lạy Hòa thượng cầu là Thầy phó pháp, và được Hòa thượng cho bài kệ đặt tên:
Hồng y tịnh tận tọa liên đài
Chí tại chỉ trì định tuệ khai
Diệu đạo xiển dương hoằng hóa đạo
Kiên thành nhất niệm kiến Như Lai
Năm 1942, Ni trưởng được mời về Trụ trì chùa Tập Thành ở Sa Đéc và tiếp tục mở trường dạy cho Ni chúng khoảng 80 vị.
Năm 1946, Ni trưởng khai Đại Giới đàn tại chùa Tập Thành truyền ba đàn cho hơn 100 giới tử, Hòa thượng Vạn An là chứng minh Đạo sư truyền chánh giới cho Tỳ Kheo Ni và Ni trưởng làm Hòa thượng Đàn đầu cho đàn Tỳ kheo Ni. Bên cạnh đó, Ni trưởng còn làm Hòa thượng Đàn đầu cho các giới đàn ở Ni bộ Bắc tông và ở các tỉnh Đồng Tháp, Bến Tre đặc biệt là Bà Rịa Vũng Tàu. Kể từ ngày khai sơn Ni viện Thiện Hòa bao nhiêu lần tổ chức Giới đàn là bấy nhiêu lần Ni sư Như Như – Viện chủ Ni viện Thiện Hòa đều cung thỉnh Ni trưởng làm Hòa thượng Ni Đàn đầu 3 tháng trước khi viên tịch, mặc dầu tuổi già sức yếu nhưng vì thương Ni chúng, nhất là Ni sư Như Như, Ni trưởng vẫn nhận lời, trong cương vị là Hòa thượng Đàn đầu của giới đàn Thiện Hòa lần thứ V, được tổ chức vào tháng 11 – 2006.
Sinh hoạt Chùa Tập Thành đang ngày càng phát triển thì chiến tranh, đã tàn phá bao công trình kiến tạo và những ước mơ về một tương lai sáng lạn trong công cuộc hoằng truyền chánh pháp. Trên khắp quê hương dấu yêu mang đầy những vết hằn bom đạn, cửa nát nhà tan, đôi vai gầy của người nữ tu trẻ đã gánh vác trọng trách đào tạo Ni tài, phải gánh thêm những đau thương của chiến cuộc.
Năm 1950, Ni sư Huê Lâm mời về hợp tác, mở lớp dạy Ni chúng với chức giám học. Mấy năm sau lại trở về Sa Đéc tự tạo lập một cái am nhỏ, nhưng nhận thấy giáo dục là trọng trách hàng đầu để đào tạo lớp kế thừa nên Ni trưởng tiếp tục mở lớp gia giáo dạy cho Ni chúng. Cũng năm này, Chùa Bửu Hưng – Mỹ Tho khai trường hương thỉnh Ni trưởng làm Pháp sư.
Năm 1951, Hòa thượng Viện chủ Chùa Phú Thọ, huyện Bình Đại, Bến Tre mời Ni trưởng thuyết giảng. Thời đó, Ni giới xuất gia đã hiếm mà giảng sư ni lại như sao buổi sáng, nhưng do ảnh hưởng đạo phong của Sư cụ Diệu Tịnh cộng thêm tinh thần vô úy, Ni trưởng đã đăng đàn thuyết pháp với đề tài: “Sự bố thí với tình thương rộng lớn của Đức Phật”.
Chính thời Pháp đó đã để lại dấu ấn trong cuộc đời làm giảng sư của Ni trưởng. Vì sau thời Pháp đó, ông Quan Tư là Ban Biện Lầu đã hoan hỷ phóng thích 300 tù nhân, bởi trước khi đăng đàn ông có vẻ xem thường Ni giới và thách thức một câu rằng: “Nếu nghe Sư cô này thuyết pháp lọt tai, tôi sẽ thả hết tù nhân đang bị giam giữ”. Nói là giữ lời, 300 tù nhân ngay hôm đó được tự do sau thời pháp ấy.
Sau khi tang chế Sư cụ Vạn An xong, Ni sư Đạt Đạo mời Ni trưởng về dạy nội điển chuyên khoa tại Linh Sơn (sau này là Pháp Quang).
Những thập niên 40 và 50 một giảng sư lên pháp tòa là hiếm thấy. Phần trở ngại lớn nhất là có được Chư Tăng đồng thuận hay không. Với Ni trưởng, không chỉ do sở học uyên thâm mà chính y vào Bát kỉnh pháp đã đưa Ni trưởng lên pháp tòa thuyết giảng những thời pháp quan yếu giữa những Pháp sư Tăng đồng nghiệp. Chính trong năm này, một Phật tử là Đồn Thị Rớt đã cúng đất để Ni trưởng xây đựng chùa Từ Quang, Sa Đéc.
Năm 1953. Ni trưởng chính thức khai giảng Phật học Ni trường Từ Quang.
Năm 1956 cùng Ni trưởng Huê Lâm, Như Hoa, Hải Huệ, Từ Nguyên, Diệu ấn, Liễu Tánh, Huyền Học, Vinh Bửu, Giác Thiên, Phổ Đức, Huyền Huệ, Như Trí, Như Huy.v.v… thành tập Ni bộ Bắc tông miền Nam tại chùa Huê Lâm dưới sự chứng minh và chỉ đạo của Hòa thượng Pháp Chủ Huệ Quang cùng chư Tôn đức Đại Tăng. Hội nghị công cử Ni trưởng Huê Lâm chức vụ Ni trưởng và Ni trưởng là Phó Ni trưởng Ban Quản Trị Ni bộ Bắc tông. Năm 1957 dời trụ sở về chùa Dược Sư, sau cùng dời trụ sở Ni bộ Bắc tông về chùa Từ Nghiêm.
Năm 1957, Ni trưởng được mời làm Trụ trì chùa Huỳnh Long – Cai Lậy.
Năm 1958, đại trùng tu chùa Huỳnh Long.
Năm 1962, Giáo hội công cử Ni trưởng làm Trưởng ban Hoằng Pháp Ni bộ kiêm Trưởng Ban Giáo dục. Trong công cuộc giáo dục, Ni trưởng cho mở trường tại chùa Quan âm – Bến Tre, chùa Sắc tứ Linh Thứu – Mỹ Tho, Giác Thiên v.v…
Năm 1964 đệ tử Nhựt Pháp trong đó có phần đóng góp của đệ tử Nhựt Tâm, đã kiến tạo chùa Thiền Quang và thỉnh Ni trưởng về Trụ trì ngay vào ngày mùng 1 Tết Nguyên Đán năm Giáp Thìn 1964.
Tháng 10 năm l964, cùng quý Sư bà tháp tùng Chư Tăng dự Đại hội Phật giáo Thế giới tại Ấn Độ, đồng thời rước di cốt Hòa thượng Pháp chủ Huệ Quang về nước.
Năm 1967 – 1969 làm Giám học Ni trường Từ Nghiêm.
Năm 1975 làm Vụ trưởng Ni bộ Bắc tông.
Tuy Phật sự đa đoan, nhưng Ni trưởng vẫn dành thời giờ cho việc dịch kinh sách và gởi gấm tâm sự mình vào những thi ca.
Những tác phẩm gồm có: Thành Duy thức luận thuật ký, tâm chúng sanh, Về thăm xứ Phật, Từ Quang thi, tập I, Từ Quang thi, tập II.
Suốt đời vì sự nghiệp giáo dục, đào tạo Ni tài, đem thân thị chúng với ước mong Ni chúng tự khẳng định mình bằng chính đạo phong và sở học. Ni giới đồn kết một lòng để xây dựng một Ni bộ vững mạnh, trang nghiêm thanh tịnh, đem cả tâm lực, trí lực đóng góp cho ngôi nhà chánh pháp ngày một xương minh – Ni trưởng luôn nung đúc tinh thần Ni giới, vì cho rằng tính Phật không hai.
Vào lúc 18 giờ ngày 29 tháng 2 năm Đinh Hợi, nhằm ngày 16 – 04 – 2007. Ni trưởng xả huyễn thân về cho tứ đại, trở về Như lai cố quận, trụ thế 95 tuổi, 75 hạ lạp.
(theo tài liệu của Thích nữ Nhật Khương)
Nguồn: Thích Trung Hậu-Thích Hải Ấn, Chư Tôn Thiện Đức & Cư sĩ Hữu Công Phật giáo Thuận Hóa – Tập 2, xuất bản
