Thân thế
Ni trưởng pháp danh Như Thanh (Đàm Thanh), húy Hồng Ẩn, tự Diệu Tánh, thế danh Nguyễn Thị Thao, sanh ngày 8 tháng 2 năm 1911 (Tân Hợi) tại làng Tăng Nhơn Phú, huyện Thủ Đức, là đệ tử Sư tổ Pháp Ấn chùa Phước Tường (Thủ Đức), thuộc dòng Lâm Tế gia phổ, đời thứ 40.
Ni trưởng xuất thân từ một gia đình quan chức thuộc tầng lớp trên của xã hội. Với chí nguyện xuất gia vượt bậc, nguồn gốc gia đình thời bấy giờ là một thuận duyên lớn đối với Ni trưởng. Tận dụng lợi thế đó, Ni trưởng đã đến với Phật giáo và dành trọn cuộc đời tu hành và phụng sự đạo pháp.
Cơ duyên tu học
Năm 1932, ở tuổi 22, Ni trưởng đến chùa Giác Hoàng (Bà Điểm) cầu Hòa thượng chứng minh trường hương ở đây làm thầy, được Hòa thượng thâu nhận, làm lễ thế phát xuất gia và đặt pháp danh là Hồng Ẩn.
Khoảng 10 năm tiếp theo là thời gian Ni trưởng dành để học tập Kinh, Luật, Luận ở khắp các vị danh tăng trong cả nước. Đến năm 1939, Ni trưởng được thọ giới Tỳ kheo ni ở giới đàn chùa Phúc Loại, tỉnh Hà Đông, được pháp hiệu Đàm Thanh. Với trí thông minh và lòng hiếu học cộng thêm nhẫn lực vô biên, Ni trưởng đã đạt được thành quả trên đường tham cầu học đạo từ Nam chí Bắc.
Từ đây, Ni giới miền Nam nói riêng và lịch sử Ni giới Việt Nam nói chung, đã xuất hiện một bậc danh ni lỗi lạc, một con người mở đường dẫn lối và lãnh đạo Ni chúng.
Những đóng góp cho Phật giáo
Người xuất gia coi giới luật là trọng bậc nhất. Giới luật là kỷ cương trong Phật pháp, là mạng mạch Tăng già. Nơi nào giới luật được hoằng truyền, nơi đó Phật pháp hưng thịnh. Nhận thức được điều đó, Ni trưởng tham gia dạy Luật cho các vị Ni trẻ nhằm xây dựng nếp sống Tăng già cho Ni chúng. Người thường nhắc nhở Ni chúng: “Giới luật là thọ mạng của Phật pháp”.
Rồi từ đó, đều đặn hằng năm, Ni trưởng luôn dành thời gian an cư để dạy Luật cho các trường hạ, từ Kim Sơn – Phú Nhuận ban đầu cho hệ thống các Ni trường về sau.
Ni trưởng là bậc uyên thâm tinh tường giới pháp, là bậc nghiêm minh giới luật. Vì thế, trong các giới đàn từ năm 1946 đến năm 1998, một năm trước khi Ni trưởng viên tịch, Hội đồng Ni bộ Bắc Tông cung thỉnh Ni trưởng làm Hòa thượng Đàn đầu truyền giới cho giới tử Ni.
Cùng với công việc dạy dỗ chúng ni, Ni trưởng đã vận động xây dựng hệ thống Ni trường Bắc tông ở Sài Gòn – Gia Định, bao gồm Ni trường Dược Sư, Từ Nghiêm, Huê Lâm. Sau này, hầu hết những vị Ni sư đứng ra cáng đáng công việc Phật sự thành công và có uy tín hầu như đều xuất thân từ hệ thống Ni trường do Ni trưởng tổ chức lãnh đạo và trực tiếp giáo huấn. Công lao giáo dưỡng để duy trì mạng mạch của Phật giáo và của Ni giới của Ni trưởng là vô cùng lớn. Bên cạnh sự nghiệp giáo dục Ni chúng, Ni trưởng cũng đứng ra thành lập trường Kiều Đàm để dạy cho các thiếu nhi con nhà nghèo. Hệ thống Kiều Đàm sau này đã phát triển thành hệ thống trường học phổ thông từ lớp 1 đến 12.
Tuy nhiên, công lao đóng góp lớn nhất của Ni trưởng là vận động thành lập Ni bộ Bắc tông. Giáo hội Tăng già Nam Việt thành lập (1952), đã mở đường cho Ni bộ Nam Việt ra đời. Là vị tri thức và bậc trưởng lão Ni thời bấy giờ đủ uy đức để lãnh đạo Ni chúng, Ni trưởng gánh phần trách nhiệm nặng nề, đứng ra vận động chư tôn đức Ni ở các tổ đình khác nhau, cùng hiệp lực để xây dựng Ni bộ Bắc tông. Với tài trí và uy đức của mình, Ni trưởng đã gặp nhiều thuận lợi trong tiến trình vận động thành lập Ni bộ. Đến năm 1956, Ni bộ Bắc Tông ra đời với sự trợ lực của Giáo hội Tăng già Nam Việt cũng như toàn thể Ni chúng trong toàn miền Nam. Ban quản trị Ni bộ Bắc tông ra đời có nội quy riêng, tổ chức hành chánh riêng, trụ sở đặt tại chùa Huê Lâm. Ni trưởng là người duy nhất được tôn xưng Ni trưởng, tức vị đứng đầu Ni chúng, và không có ai được gọi là Ni trưởng. Về sau, khi Ni trưởng viên tịch thì danh xưng này mới được sử dụng đại trà cho đến nay.
Ngoài ra, Ni trưởng cũng dành nhiều thời gian cho công việc dịch thuật, trước tác kinh điển, làm thơ. Suốt 60 năm tu hành, Ni trưởng đã trước tác và phiên dịch nhiều tác phẩm Kinh Luật Luận quan trọng, khoảng trên dưới 20 công trình và khoảng 10 tác phẩm thi họa. Những công trình dịch thuật của Ni trưởng thường để dùng làm tư liệu cho các trường Ni lúc bấy giờ. Ngoài ra, Ni trưởng còn là chủ bút của các tập san, như tập san Nhân Cách, tập san Hoa Đàm.
Cuộc đời hành đạo của Ni trưởng gắn liền với sự hưng thịnh của Phật giáo nước nhà và của Ni chúng. Công lao của Ni trưởng trong suốt cuộc đời là không thể tính kể.
Nguồn: Quảng Tuấn, Giác Ngộ Online, Ba vị danh Ni tiêu biểu trong tiến trình phát triển Ni giới Nam Bộ.
