Thân Cảnh Phúc (1030 – 1077)

Thân thế

Thân Cảnh Phúc (1030 – 1077), còn được biết đến với các tên gọi Cảnh Nguyên, Đạo Nguyên hoặc Cảnh Long, là một tù trưởng người Tày và là danh tướng của triều Lý trong cuộc kháng chiến chống quân Tống lần thứ hai (1075 – 1077). Trong dân gian, ông còn được gọi là “Phò mã Áo Chàm”, gắn với hình ảnh vị tù trưởng miền núi vừa là phò mã của triều Lý, vừa là người lãnh đạo các đội quân dân tộc thiểu số bảo vệ biên cương Đại Việt. Một số thần tích lưu truyền tại các đền thờ dọc sông Lục Ngạn còn cho rằng Thân Cảnh Phúc có tên thật là Thân Vũ Thành, tuy nhiên thông tin này chưa được các bộ chính sử xác nhận.

Theo các nguồn sử liệu và thần tích địa phương, Thân Cảnh Phúc sinh năm 1030 trong một gia đình nhiều đời giữ chức thổ mục ở Động Giáp, thuộc vùng biên viễn phía đông bắc Đại Việt. Thân Cảnh Phúc xuất thân trong dòng họ Thân, một gia tộc tù trưởng có thế lực lớn ở Động Giáp (nay thuộc khu vực Lạng Sơn và một phần Bắc Giang), nhiều đời giữ vai trò cai quản vùng biên viễn phía Đông Bắc của Đại Việt. Theo các nguồn sử liệu và thần tích địa phương, tổ tiên của ông vốn mang họ Giáp, là dòng họ thổ mục lâu đời của Động Giáp. Từ đầu thời Lý, nhằm tăng cường sự gắn kết giữa triều đình trung ương với các tù trưởng miền núi, các vua nhà Lý đã thực hiện chính sách kết thông gia với các thủ lĩnh địa phương, đặc biệt ở khu vực biên giới giáp nhà Tống.

Nhờ tài năng và uy tín, Thân Cảnh Phúc được triều đình nhà Lý trọng dụng, được ban hôn với công chúa của triều Lý, được phong giữ chức Tri châu, trực tiếp quản lý vùng biên giới phía bắc. Việc ban họ mới và gả công chúa không chỉ là sự ghi nhận đối với công lao và địa vị của ông mà còn phản ánh chính sách đoàn kết giữa triều đình trung ương với các tù trưởng miền núi của nhà Lý. Thông qua quan hệ hôn nhân và việc phong quan, triều Lý đã củng cố sự gắn kết với các cộng đồng dân tộc ở khu vực biên giới, góp phần tăng cường sức mạnh phòng thủ quốc gia.

Là người am hiểu địa hình miền núi và có ảnh hưởng lớn đối với đồng bào các dân tộc vùng Đông Bắc, Thân Cảnh Phúc đã xây dựng được lực lượng quân sự địa phương đông đảo và thiện chiến. Chính nền tảng ấy đã tạo điều kiện để ông trở thành một trong những thủ lĩnh quân sự quan trọng của triều Lý trong cuộc kháng chiến chống quân Tống (1075 – 1077). Dưới sự chỉ huy của ông, các đội quân người Tày đã phát huy lợi thế của địa hình rừng núi, vận dụng linh hoạt chiến thuật tập kích, phục kích và đánh du kích, góp phần làm suy yếu lực lượng quân Tống trên đường tiến quân, hỗ trợ đắc lực cho chiến thắng của quân dân Đại Việt tại phòng tuyến sông Như Nguyệt năm 1077.

Sự nghiệp

Được triều đình trọng dụng và trấn giữ vùng biên viễn

Sinh trưởng trong một gia tộc nhiều đời làm tù trưởng Động Giáp và có quan hệ thông gia với hoàng tộc nhà Lý, Thân Cảnh Phúc sớm kế thừa vai trò cai quản vùng biên giới phía Đông Bắc của Đại Việt. Sau khi kết hôn với công chúa Thiên Thành vào năm 1066, ông được triều đình phong giữ chức Châu mục Lạng Châu, trực tiếp quản lý một khu vực có vị trí chiến lược trên tuyến biên giới tiếp giáp với nhà Tống.

Lạng Châu thời Lý không chỉ là cửa ngõ quan trọng nối Đại Việt với phương Bắc mà còn là địa bàn tập trung nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống. Vì vậy, việc giao cho Thân Cảnh Phúc – một tù trưởng người Tày có uy tín lớn trong vùng đảm nhiệm chức Châu mục thể hiện sự tin cậy của triều đình đối với năng lực quản lý và khả năng tập hợp lực lượng của ông. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho chính sách đoàn kết các dân tộc và kết hợp giữa chính quyền trung ương với các tù trưởng địa phương trong việc bảo vệ biên cương của vương triều Lý.

Trong thời gian cai quản Lạng Châu, Thân Cảnh Phúc không chỉ duy trì trật tự vùng biên mà còn xây dựng lực lượng quân sự địa phương gồm chủ yếu là người Tày và các dân tộc miền núi. Những đội quân này thông thuộc địa hình rừng núi, thiện chiến và trở thành lực lượng quan trọng trong hệ thống phòng thủ biên giới phía Bắc của Đại Việt.

Tham gia cuộc tiến công phủ đầu vào đất Tống năm 1075

Năm 1075, trước nguy cơ nhà Tống ráo riết chuẩn bị lực lượng để xâm lược Đại Việt, triều đình nhà Lý quyết định thực hiện chiến lược “tiên phát chế nhân” do danh tướng Lý Thường Kiệt đề xuất: chủ động tiến công sang lãnh thổ đối phương nhằm phá hủy căn cứ hậu cần và làm tan rã kế hoạch xâm lược.

Trong chiến dịch này, Thân Cảnh Phúc là một trong những thủ lĩnh quân sự giữ vai trò quan trọng. Ông cùng các tù trưởng Vi Thủ An, Tông Đản, Lưu Kế Tông và Hoàng Kim Mãn chỉ huy đạo quân bộ tiến đánh châu Ung, căn cứ quân sự lớn nhất của nhà Tống ở khu vực biên giới. Trong khi đó, đạo quân thủy do Lý Thường Kiệt chỉ huy tiến công các châu Khâm và Liêm, tạo nên thế gọng kìm uy hiếp toàn bộ hệ thống phòng thủ của quân Tống.

Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các cánh quân, quân Đại Việt nhanh chóng phá vỡ các tuyến phòng thủ của đối phương, tiêu diệt nhiều lực lượng đồn trú và phá hủy kho lương, khí giới phục vụ cho cuộc chiến tranh xâm lược. Chiến thắng tại Ung Châu cùng các châu Khâm và Liêm đã làm chậm đáng kể kế hoạch tiến quân của nhà Tống, tạo điều kiện để Đại Việt chủ động chuẩn bị cho cuộc kháng chiến phòng ngự sau đó.

Việc được giao chỉ huy một đạo quân tiến công vào lãnh thổ nhà Tống cho thấy Thân Cảnh Phúc là một trong những tù trưởng có năng lực quân sự nổi bật và được triều đình đặc biệt tín nhiệm.

Chỉ huy lực lượng dân binh chống quân Tống năm 1077

Đầu năm 1077, sau khi hoàn tất công tác chuẩn bị, nhà Tống huy động một lực lượng lớn do Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ huy tiến đánh Đại Việt. Đại quân Tống vượt qua biên giới theo đường ải Nam Quan, tiến vào Lạng Châu với mục tiêu nhanh chóng đánh chiếm Thăng Long.

Là người trực tiếp trấn giữ vùng biên giới, Thân Cảnh Phúc cùng lực lượng dân binh Động Giáp là những người đầu tiên đương đầu với cuộc tiến công của quân Tống. Tại khu vực ải Chi Lăng, ông tổ chức lực lượng chặn đánh quyết liệt nhằm làm chậm bước tiến của đối phương. Tuy nhiên, trước ưu thế vượt trội về quân số và trang bị của quân Tống, ông chủ động rút lực lượng vào vùng rừng núi để bảo toàn binh lực, tránh đối đầu trực diện với đại quân địch.

Đây là một quyết định quân sự sáng suốt. Thay vì cố giữ những vị trí không thể phòng thủ lâu dài, Thân Cảnh Phúc chuyển sang áp dụng chiến thuật chiến tranh du kích, một hình thức tác chiến đặc biệt phù hợp với điều kiện địa hình miền núi Đông Bắc. Cùng với các tù trưởng Sầm Khánh Tuân, Nùng Trọng Linh và nhiều thủ lĩnh địa phương khác, ông tổ chức các đội dân binh cơ động, liên tục phục kích, tập kích các toán quân nhỏ, cắt đứt đường vận chuyển lương thực, quấy rối hậu quân và làm tiêu hao sinh lực của quân Tống.

Bên cạnh hoạt động quân sự, Thân Cảnh Phúc còn thực hiện chiến thuật “vườn không nhà trống”, tổ chức cho nhân dân sơ tán vào rừng, mang theo lương thực, gia súc và các vật dụng cần thiết, khiến quân Tống dù chiếm được địa bàn cũng không thể khai thác nguồn tiếp tế tại chỗ. Các làng bản gần như bỏ trống, chỉ còn lại một số người già yếu ở lại. Chính sách này khiến quân Tống lâm vào tình trạng thiếu lương thực và gặp rất nhiều khó khăn trong việc duy trì chiến dịch.

Hiệu quả của chiến thuật du kích do Thân Cảnh Phúc chỉ huy lớn đến mức chính sử nhà Tống cũng phải thừa nhận sức chiến đấu của lực lượng dân binh vùng biên. Tống sử ghi nhận rằng: “Lưu Kỷ, Thân Cảnh Phúc đều cầm cường binh”, đồng thời mô tả quân của ông thường xuyên phục kích, tiêu diệt hoặc bắt sống các toán quân Tống đi lẻ. Những cuộc tập kích liên tục đã khiến quân Tống luôn sống trong tình trạng lo sợ và bị uy hiếp ngay cả ở phía sau đội hình hành quân.

Những hoạt động quân sự của Thân Cảnh Phúc đã góp phần quan trọng làm chậm bước tiến của đại quân Quách Quỳ, tạo điều kiện để Lý Thường Kiệt có đủ thời gian hoàn thiện hệ thống phòng thủ trên phòng tuyến sông Như Nguyệt. Đồng thời, việc quân Tống phải phân tán lực lượng để đối phó với các đội dân binh miền núi cũng làm suy giảm đáng kể sức mạnh của đội quân chủ lực trước khi bước vào trận quyết chiến với quân Đại Việt.

Gia quyến

Ông nội của Thân Cảnh Phúc là Thân Thừa Quý, tên cũ là Giáp Thừa Quý, người đứng đầu Động Giáp dưới thời Lý Thái Tổ. Nhờ có nhiều công lao trong việc cai quản và bảo vệ vùng biên giới, ông được nhà vua gả công chúa và ban quốc tính. Theo truyền thống được lưu truyền trong các thần tích, từ họ Giáp (甲), triều đình thêm một nét để đổi thành họ Thân (申), biểu thị sự ghi nhận và gắn bó đặc biệt giữa gia tộc với hoàng triều. Từ đó, Giáp Thừa Quý đổi tên thành Thân Thừa Quý, và nhiều cư dân Động Giáp cũng chuyển sang mang họ Thân để ghi nhớ ân điển của triều đình. Đây được xem là một trong những nguồn gốc hình thành họ Thân ở vùng Lạng Sơn và Bắc Giang ngày nay.

Cha của Thân Cảnh Phúc là Thân Thiệu Thái, con trai của Thân Thừa Quý và là người kế tục chức tù trưởng Động Giáp. Năm 1029, dưới triều Lý Thái Tông, ông được nhà vua gả công chúa Bình Dương, trở thành phò mã của triều Lý. Không chỉ là một thủ lĩnh địa phương, Thân Thiệu Thái còn có nhiều đóng góp trong việc bảo vệ biên cương. Năm 1060, ông chỉ huy quân Động Giáp tiến đánh huyện Như Ngao thuộc châu Tây Bình của nhà Tống, bắt sống viên Chỉ huy sứ Dương Bảo, góp phần củng cố an ninh khu vực biên giới.

Vợ ông là Thiên Thành công chúa. Tháng 11 năm Bính Ngọ (1066), dưới triều Lý Thánh Tông, ông được gả công chúa Thiên Thành, trở thành phò mã của triều đình. Trước đó, vào năm 1059, trong một chuyến tuần du và săn bắn tại vùng Nam Bình thuộc châu Lạng, vua Lý Thánh Tông đã ngự giá đến tư dinh của Thân Cảnh Phúc. Sự kiện này cho thấy ông và gia tộc Thân đã có vị thế đặc biệt, nhận được sự quan tâm và tín nhiệm của nhà vua ngay từ trước khi kết thông gia với hoàng tộc.

Các nguồn chính sử và thư tịch hiện còn không ghi chép cụ thể về con cái của Thân Cảnh Phúc. Vì vậy, hậu duệ trực hệ của ông đến nay vẫn chưa được xác định rõ qua các tài liệu lịch sử. Tuy nhiên, ảnh hưởng của gia tộc Thân vẫn tiếp tục được duy trì trong nhiều thế hệ sau, và dòng họ này tiếp tục giữ vị trí quan trọng ở khu vực Đông Bắc Đại Việt dưới thời Lý, góp phần bảo vệ biên cương và củng cố mối quan hệ giữa triều đình với các cộng đồng dân tộc miền núi.

Qua đời – thờ phụng

Trong quá trình tiếp tục chiến đấu chống quân Tống, Thân Cảnh Phúc đã anh dũng hy sinh trong một trận giao tranh tại vùng Lục Ngạn. Mặc dù sử sách không ghi rõ diễn biến và thời điểm cụ thể của trận đánh, nhưng sự hy sinh của ông được xem là tổn thất lớn đối với lực lượng kháng chiến ở vùng Đông Bắc.

Sau khi hy sinh, Thân Cảnh Phúc được nhân dân nhiều địa phương ở vùng Đông Bắc tôn thờ như một vị thành hoàng và anh hùng bảo quốc. Ông thường được phối thờ với các công chúa triều Lý và các thành viên trong dòng họ Thân dưới tên gọi Thân Vũ Thành hoặc Vũ Thành tướng quân.

Những di tích thờ phụng tiêu biểu gồm Đình Thân ở Kép và Đồi Ngô (nay thuộc tỉnh Bắc Giang), đình làng Tòng Lệnh (xã Nghĩa Phương) – nơi tương truyền là quê hương của ông, đình Thổ Hà (phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh) và đặc biệt là khu di tích đền Từ Hả (phường Chũ, tỉnh Bắc Giang), được xem là trung tâm thờ Thân Cảnh Phúc. Tại đây, ông được tôn xưng là Đương Cảnh Thành hoàng, Tri biên đầu Thượng tướng quân Vũ Thành tôn thần, với tượng thờ có niên đại từ thời Lê.

Nhiều di tích thờ Thân Cảnh Phúc đã được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa và vẫn duy trì các lễ hội truyền thống hằng năm để tưởng nhớ công lao của vị “Phò mã Áo chàm”. Trong dân gian còn lưu truyền nhiều truyền thuyết về sự hy sinh oanh liệt của ông, góp phần làm phong phú thêm hình tượng một vị tướng trung dũng, có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ biên cương Đại Việt dưới triều Lý.

Nhận định – đánh giá

Thân Cảnh Phúc là một trong những tù trưởng và danh tướng tiêu biểu của triều Lý, có vai trò quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ biên cương phía Bắc và cuộc kháng chiến chống quân Tống (1075–1077). Mặc dù không được ghi chép nhiều trong chính sử như Lý Thường Kiệt hay Tông Đản, nhưng những tư liệu lịch sử và thần tích địa phương đều cho thấy ông là một thủ lĩnh quân sự xuất sắc, có ảnh hưởng lớn đối với các cộng đồng dân tộc vùng Đông Bắc Đại Việt. Cuộc đời và sự nghiệp của ông phản ánh vai trò đặc biệt của các tù trưởng miền núi trong việc xây dựng thế trận quốc phòng và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ dưới thời Lý.

Đóng góp nổi bật nhất của Thân Cảnh Phúc là khả năng tổ chức và chỉ huy lực lượng quân dân địa phương. Với cương vị Châu mục Lạng Châu và là thủ lĩnh của cộng đồng người Tày ở Động Giáp, ông đã xây dựng được lực lượng dân binh thiện chiến, am hiểu địa hình rừng núi và có tinh thần chiến đấu bền bỉ. Trong cuộc tiến công phủ đầu sang đất Tống năm 1075, ông cùng các tù trưởng miền biên giới chỉ huy đạo quân bộ đánh vào Ung Châu, góp phần phá vỡ hệ thống phòng thủ và hậu cần của đối phương. Khi quân Tống mở cuộc xâm lược Đại Việt năm 1077, ông tiếp tục chỉ huy lực lượng địa phương kiên cường cản bước quân địch, sau đó chuyển sang chiến thuật phục kích, tập kích và đánh du kích, làm tiêu hao sinh lực đối phương và buộc chúng phải phân tán lực lượng đối phó.

Tài năng của Thân Cảnh Phúc không chỉ thể hiện ở lòng dũng cảm mà còn ở tư duy quân sự linh hoạt. Trước ưu thế áp đảo của quân Tống, ông không lựa chọn đối đầu trực diện mà chủ động bảo toàn lực lượng, tận dụng địa hình rừng núi để triển khai chiến tranh du kích kết hợp với chiến thuật “vườn không nhà trống”. Đây là phương thức tác chiến phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng biên giới, vừa hạn chế tổn thất cho lực lượng của mình, vừa gây nhiều khó khăn cho quân xâm lược trong việc hành quân và tiếp tế. Những hoạt động của ông đã góp phần quan trọng làm chậm bước tiến của đại quân Quách Quỳ, tạo điều kiện để quân chủ lực nhà Lý hoàn thiện phòng tuyến sông Như Nguyệt và giành thắng lợi quyết định trong cuộc kháng chiến.

Một dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời Thân Cảnh Phúc là vai trò cầu nối giữa triều đình trung ương và các cộng đồng dân tộc miền núi. Xuất thân từ một gia tộc tù trưởng nhiều đời cai quản Động Giáp, đồng thời ba thế hệ liên tiếp kết thông gia với hoàng tộc nhà Lý, ông là minh chứng sinh động cho chính sách đoàn kết dân tộc của vương triều Lý. Thông qua việc trọng dụng các tù trưởng bản địa, ban chức tước và thiết lập quan hệ hôn nhân với hoàng tộc, nhà Lý đã xây dựng được một hệ thống phòng thủ biên giới vững chắc, trong đó Thân Cảnh Phúc là một đại diện tiêu biểu. Sự gắn kết ấy không chỉ củng cố sức mạnh quốc gia mà còn tạo nên sự đồng thuận giữa triều đình và các cộng đồng dân tộc trong công cuộc bảo vệ lãnh thổ.

Việc Thân Cảnh Phúc anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Tống càng làm nổi bật phẩm chất của một vị tướng tận trung với đất nước. Ông đã cống hiến trọn cuộc đời cho sự nghiệp giữ gìn biên cương và bảo vệ nền độc lập của Đại Việt. Sau khi mất, ông được nhân dân nhiều địa phương lập đền thờ, tôn kính như một vị anh hùng có công với nước. Điều đó cho thấy hình tượng của ông không chỉ được lưu giữ trong sử sách mà còn sống bền vững trong ký ức và tín ngưỡng dân gian.

Từ góc nhìn lịch sử, Thân Cảnh Phúc là đại diện tiêu biểu cho lớp thủ lĩnh người dân tộc thiểu số đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Những đóng góp của ông khẳng định rằng thắng lợi của triều Lý trước quân Tống không chỉ là kết quả của tài thao lược của các danh tướng và triều đình trung ương, mà còn là thành quả của sự đoàn kết giữa các dân tộc anh em trên khắp lãnh thổ Đại Việt. Cuộc đời và sự nghiệp của Thân Cảnh Phúc vì vậy có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một cá nhân, trở thành biểu tượng cho tinh thần yêu nước, ý chí bảo vệ chủ quyền và sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong lịch sử Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

Hoàng Xuân Hãn (2014), Lý Thường Kiệt, lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, Nxb Khoa học xã hội.
Ts Nguyễn Văn Phong, Phò mã họ Thân động Giáp qua những trang sử, Báo Bắc Ninh, ngày 20/08/2017.
Gs. Phan Huy Lê, Thân Cảnh Phúc
Trịnh Như Tấu (1937), Bắc Giang địa chí, Nxb Chân Phương.
Thân Cảnh Phúc – Một vị tướng tài – Thân Tộc Nhất Gia
Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập I, Nxb Khoa học Xã hội.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Background

Thân Cảnh Phúc (1030-1077), also known by the names Cảnh Nguyên, Đạo Nguyên, or Cảnh Long, was a Tày chieftain and a famous general of the Lý dynasty during the second resistance war against the Song army (1075-1077). In folk tradition, he was also called “Phò mã Áo Chàm,” associated with the image of a mountain chieftain who was both an imperial son-in-law of the Lý dynasty and the leader of ethnic minority troops defending the frontier of Đại Việt. Some divine legends preserved at temples along the Lục Ngạn River also state that Thân Cảnh Phúc’s real name was Thân Vũ Thành, but this information has not been confirmed by official historical records.

According to historical sources and local divine legends, Thân Cảnh Phúc was born in 1030 into a family that had served for generations as local chieftains in Động Giáp, in the northeastern frontier region of Đại Việt. Thân Cảnh Phúc came from the Thân lineage, a powerful chieftain family in Động Giáp, now corresponding to the area of Lạng Sơn and part of Bắc Giang, which for many generations had governed the northeastern frontier region of Đại Việt. According to historical sources and local divine legends, his ancestors originally bore the surname Giáp, an old lineage of native chieftains in Động Giáp. From the beginning of the Lý period, in order to strengthen the bond between the central court and mountain chieftains, the Lý kings implemented a policy of marital alliance with local leaders, especially in the border area adjoining the Song dynasty.

Thanks to his talent and prestige, Thân Cảnh Phúc was entrusted with important responsibilities by the Lý court. After marrying a princess of the Lý dynasty, he was granted the royal surname, changing from the surname Giáp to Thân, and was appointed to the position of Tri châu, directly governing the northern frontier region. The granting of a new surname and the marriage to a princess were not only recognition of his merits and status, but also reflected the Lý dynasty’s policy of unity between the central court and mountain chieftains. Through marital ties and official appointments, the Lý court strengthened its connection with ethnic communities in the border region, contributing to the enhancement of national defense.

As someone who thoroughly understood the mountainous terrain and had great influence among the ethnic communities of the Northeast, Thân Cảnh Phúc built a large and battle-hardened local military force. This foundation enabled him to become one of the important military leaders of the Lý dynasty in the resistance war against the Song army (1075-1077). Under his command, Tày troops took advantage of the forested mountain terrain and flexibly applied raiding, ambush, and guerrilla tactics, helping weaken Song forces on their march and effectively supporting the victory of the army and people of Đại Việt at the Như Nguyệt River defensive line in 1077.

Career

Entrusted by the Court and Guarding the Frontier Region

Born into a family that had served for generations as chieftains of Động Giáp and had marital ties with the Lý royal family, Thân Cảnh Phúc soon inherited the role of governing the northeastern frontier of Đại Việt. After marrying Princess Thiên Thành in 1066, he was appointed by the court as Châu mục of Lạng Châu, directly administering a strategically important area on the border adjoining the Song dynasty.

Lạng Châu in the Lý period was not only an important gateway connecting Đại Việt with the North, but also an area inhabited by many ethnic minority communities. Therefore, assigning Thân Cảnh Phúc, a Tày chieftain of great local prestige, to serve as Châu mục showed the court’s trust in his administrative ability and capacity to gather forces. At the same time, it also demonstrated the Lý dynasty’s policy of ethnic unity and the combination of central authority with local chieftains in protecting the frontier of the realm.

During his administration of Lạng Châu, Thân Cảnh Phúc not only maintained order in the frontier region but also built local military forces composed mainly of Tày people and other mountain ethnic groups. These troops were familiar with the forested mountain terrain, skilled in combat, and became an important force in Đại Việt’s northern border defense system.

Participation in the Preemptive Attack on Song Territory in 1075

In 1075, faced with the danger that the Song dynasty was actively preparing forces to invade Đại Việt, the Lý court decided to implement the strategy of “striking first to control the enemy,” proposed by the famous general Lý Thường Kiệt: proactively attacking enemy territory in order to destroy logistical bases and disrupt the invasion plan.

In this campaign, Thân Cảnh Phúc was one of the military leaders who played an important role. Together with the chieftains Vi Thủ An, Tông Đản, Lưu Kế Tông, and Hoàng Kim Mãn, he commanded the land army attacking Yongzhou, the largest Song military base in the border region. Meanwhile, the naval force led by Lý Thường Kiệt attacked Qinzhou and Lianzhou, creating a pincer movement that threatened the entire Song defensive system.

Thanks to close coordination among the different forces, the Đại Việt army quickly broke through the enemy’s defensive lines, destroyed many garrison forces, and burned granaries and weapons depots intended for the war of invasion. The victory at Yongzhou, together with those at Qinzhou and Lianzhou, significantly delayed the Song army’s advance plan, allowing Đại Việt to take the initiative in preparing for the subsequent defensive war.

The fact that Thân Cảnh Phúc was entrusted with commanding an army attacking Song territory shows that he was one of the chieftains with outstanding military ability and was especially trusted by the court.

Commanding Local Militia against the Song Army in 1077

In early 1077, after completing preparations, the Song dynasty mobilized a large force under the command of Guo Kui and Zhao Xie to attack Đại Việt. The main Song army crossed the border through the Nam Quan pass and advanced into Lạng Châu, aiming to quickly capture Thăng Long.

As the person directly guarding the frontier region, Thân Cảnh Phúc and the local militia of Động Giáp were among the first to confront the Song offensive. In the Chi Lăng pass area, he organized forces to resist fiercely in order to slow the enemy’s advance. However, faced with the Song army’s overwhelming advantage in numbers and equipment, he proactively withdrew his forces into the forested mountains to preserve his troops and avoid direct confrontation with the enemy’s main army.

This was a wise military decision. Instead of trying to hold positions that could not be defended for long, Thân Cảnh Phúc shifted to guerrilla warfare, a form of combat especially suited to the terrain of the northeastern mountains. Together with the chieftains Sầm Khánh Tuân, Nùng Trọng Linh, and many other local leaders, he organized mobile militia units that continuously ambushed and raided small enemy detachments, cut off grain transport routes, harassed the rear, and wore down the strength of the Song army.

Alongside military operations, Thân Cảnh Phúc also carried out the “empty fields and deserted houses” tactic, organizing the evacuation of the people into the forests, bringing with them food, livestock, and necessary belongings. This meant that even when the Song army occupied an area, they could not exploit local supplies. Villages were almost completely deserted, with only a few elderly and weak people remaining. This policy caused the Song army to fall into food shortages and face great difficulty in maintaining the campaign.

The effectiveness of the guerrilla tactics commanded by Thân Cảnh Phúc was so great that even official Song histories had to acknowledge the fighting strength of the frontier militia. The Song History recorded that “Lưu Kỷ and Thân Cảnh Phúc both commanded strong troops,” and also described how his troops frequently ambushed, killed, or captured isolated Song detachments. The continuous raids caused the Song army to live in constant fear and face threats even behind its marching formation.

Thân Cảnh Phúc’s military activities made an important contribution to slowing the advance of Guo Kui’s main army, giving Lý Thường Kiệt enough time to complete the defensive system along the Như Nguyệt River line. At the same time, the fact that the Song army had to disperse its forces to deal with the mountain militia significantly weakened the strength of its main force before the decisive battle with the Đại Việt army.

Family

Thân Cảnh Phúc’s grandfather was Thân Thừa Quý, formerly named Giáp Thừa Quý, the leader of Động Giáp under the reign of Lý Thái Tổ. Because of his many merits in governing and defending the frontier region, he was given a princess in marriage by the king and granted the royal surname. According to traditions preserved in divine legends, from the surname Giáp (甲), the court added one stroke to change it into the surname Thân (申), symbolizing the recognition and special bond between the family and the royal court. From then on, Giáp Thừa Quý changed his name to Thân Thừa Quý, and many inhabitants of Động Giáp also adopted the surname Thân to remember the court’s favor. This is considered one of the origins of the Thân surname in present-day Lạng Sơn and Bắc Giang.

Thân Cảnh Phúc’s father was Thân Thiệu Thái, son of Thân Thừa Quý and successor to the position of chieftain of Động Giáp. In 1029, under the reign of Lý Thái Tông, he was given Princess Bình Dương in marriage by the king, becoming an imperial son-in-law of the Lý dynasty. Thân Thiệu Thái was not only a local leader but also made many contributions to defending the frontier. According to historical records, in 1060, he commanded Động Giáp troops in an attack on Như Ngao district in Tây Bình prefecture of the Song dynasty, capturing alive the military commander Dương Bảo and contributing to the strengthening of border security.

His wife was Princess Thiên Thành. In the eleventh month of the Bính Ngọ year, 1066, under the reign of Lý Thánh Tông, he was given Princess Thiên Thành in marriage and became an imperial son-in-law of the court. Earlier, in 1059, during an inspection and hunting trip in the Nam Bình region of Lạng Châu, King Lý Thánh Tông personally visited Thân Cảnh Phúc’s residence. This event shows that he and the Thân family already held a special position and had received the king’s attention and trust even before entering into marriage ties with the royal family.

The surviving official histories and written sources do not record specific information about Thân Cảnh Phúc’s children. Therefore, his direct descendants have not yet been clearly identified through historical documents. However, the influence of the Thân family continued for many later generations, and this lineage continued to hold an important position in the northeastern region of Đại Việt under the Lý dynasty, contributing to frontier defense and strengthening the relationship between the court and mountain ethnic communities.

Death and Worship

While continuing to fight against the Song army, Thân Cảnh Phúc heroically sacrificed his life in a battle in the Lục Ngạn region. Although historical records do not clearly state the course or exact time of the battle, his death was regarded as a major loss to the resistance forces in the Northeast.

After his sacrifice, Thân Cảnh Phúc was worshiped by the people of many localities in the Northeast as a village tutelary deity and a hero who protected the country. He was often worshiped together with Lý-dynasty princesses and members of the Thân family under the name Thân Vũ Thành or General Vũ Thành.

Notable worship sites include Đình Thân in Kép and Đồi Ngô, now in Bắc Giang province; Tòng Lệnh village communal house in Nghĩa Phương commune, traditionally believed to be his homeland; Thổ Hà communal house in Vân Hà ward, Bắc Ninh province; and especially the Từ Hả Temple relic complex in Chũ ward, Bắc Giang province, regarded as the center of Thân Cảnh Phúc worship. There, he is honored as Đương Cảnh Thành hoàng, Tri biên đầu Thượng tướng quân Vũ Thành tôn thần, with a worship statue dating from the Lê period.

Many relics dedicated to Thân Cảnh Phúc have been classified as historical-cultural relics and still maintain annual traditional festivals to commemorate the merits of the “Phò mã Áo Chàm.” Folk tradition also preserves many legends about his heroic sacrifice, further enriching the image of a loyal and brave general who made great contributions to the defense of Đại Việt’s frontier under the Lý dynasty.

Assessment and Evaluation

Thân Cảnh Phúc was one of the representative chieftains and famous generals of the Lý dynasty, playing an important role in defending the northern frontier and in the resistance war against the Song army (1075-1077). Although he is not recorded as extensively in official histories as Lý Thường Kiệt or Tông Đản, historical materials and local divine legends all show that he was an outstanding military leader with great influence among the ethnic communities of northeastern Đại Việt. His life and career reflect the special role of mountain chieftains in building the national defense posture and protecting territorial sovereignty under the Lý dynasty.

Thân Cảnh Phúc’s most notable contribution was his ability to organize and command local military and civilian forces. As Châu mục of Lạng Châu and leader of the Tày community in Động Giáp, he built a battle-hardened militia force that understood the forested mountain terrain and possessed a resilient fighting spirit. During the preemptive attack on Song territory in 1075, he and other border chieftains commanded the land army attacking Yongzhou, contributing to the destruction of the enemy’s defensive and logistical system. When the Song army launched its invasion of Đại Việt in 1077, he continued to command local forces in stubbornly resisting the enemy’s advance, then shifted to ambush, raid, and guerrilla tactics, wearing down the enemy and forcing them to disperse their forces in response.

Thân Cảnh Phúc’s talent was shown not only in courage but also in flexible military thinking. Facing the overwhelming superiority of the Song army, he did not choose direct confrontation but proactively preserved his forces and took advantage of the forested mountain terrain to conduct guerrilla warfare combined with the “empty fields and deserted houses” tactic. This method of warfare was suited to the natural conditions of the frontier region, limiting losses for his own forces while creating many difficulties for the invaders in movement and supply. His activities made an important contribution to slowing the advance of Guo Kui’s main army, enabling the Lý main force to complete the Như Nguyệt River defensive line and win the decisive victory in the resistance war.

A special mark in Thân Cảnh Phúc’s life was his role as a bridge between the central court and mountain ethnic communities. Born into a chieftain family that had governed Động Giáp for generations, and with three consecutive generations entering into marriage ties with the Lý royal family, he was a vivid example of the Lý dynasty’s policy of ethnic unity. Through the use of local chieftains, the granting of titles, and the establishment of marriage ties with the royal family, the Lý dynasty built a strong border defense system, of which Thân Cảnh Phúc was a representative figure. This connection not only strengthened national power but also created consensus between the court and ethnic communities in the task of defending the territory.

Thân Cảnh Phúc’s heroic sacrifice in the resistance war against the Song further highlighted the qualities of a general wholly loyal to the country. He devoted his entire life to the cause of guarding the frontier and protecting the independence of Đại Việt. After his death, people in many localities built temples to worship him and honored him as a hero who had rendered service to the nation. This shows that his image has not only been preserved in historical records but also remains alive in folk memory and belief.

From a historical perspective, Thân Cảnh Phúc is a representative figure of the ethnic minority leaders who made important contributions to the Vietnamese nation’s cause of building and defending the country. His contributions affirm that the Lý dynasty’s victory over the Song was not only the result of the strategic talent of famous generals and the central court, but also the achievement of solidarity among fraternal ethnic groups across the territory of Đại Việt. The life and career of Thân Cảnh Phúc therefore have significance beyond that of an individual, becoming a symbol of patriotism, the will to defend sovereignty, and the strength of great national unity in Vietnamese history.

References

Hoàng Xuân Hãn (2014), Lý Thường Kiệt, lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, Nxb Khoa học xã hội.
Ts Nguyễn Văn Phong, Phò mã họ Thân động Giáp qua những trang sử, Báo Bắc Ninh, ngày 20/08/2017.
Gs. Phan Huy Lê, Thân Cảnh Phúc
Trịnh Như Tấu (1937), Bắc Giang địa chí, Nxb Chân Phương.
Thân Cảnh Phúc – Một vị tướng tài – Thân Tộc Nhất Gia
Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập I, Nxb Khoa học Xã hội

Tiếng Pháp (Français)

Origines

Thân Cảnh Phúc (1030-1077), également connu sous les noms de Cảnh Nguyên, Đạo Nguyên ou Cảnh Long, fut un chef local Tày et un célèbre général de la dynastie Lý durant la seconde résistance contre les troupes Song, de 1075 à 1077. Dans la tradition populaire, il est aussi appelé « Phò mã Áo Chàm », appellation associée à l’image d’un chef montagnard qui fut à la fois gendre impérial de la dynastie Lý et chef des troupes issues des minorités ethniques chargées de défendre les frontières du Đại Việt. Certaines traditions hagiographiques transmises dans les temples situés le long de la rivière Lục Ngạn affirment encore que Thân Cảnh Phúc aurait eu pour vrai nom Thân Vũ Thành ; toutefois, cette information n’a pas été confirmée par les histoires officielles.

Selon les sources historiques et les traditions hagiographiques locales, Thân Cảnh Phúc naquit en 1030 dans une famille qui détenait depuis plusieurs générations la fonction de chef local à Động Giáp, dans la région frontalière du Nord-Est du Đại Việt. Thân Cảnh Phúc était issu de la lignée Thân, une famille de chefs locaux puissants à Động Giáp, aujourd’hui rattaché à la région de Lạng Sơn et à une partie de Bắc Giang, qui avait depuis plusieurs générations le rôle d’administrer les confins nord-orientaux du Đại Việt. Selon les sources historiques et les traditions locales, ses ancêtres portaient à l’origine le nom de Giáp, ancienne lignée de chefs locaux de Động Giáp. Dès le début de la dynastie Lý, afin de renforcer les liens entre la cour centrale et les chefs montagnards, les rois Lý appliquèrent une politique d’alliances matrimoniales avec les chefs locaux, en particulier dans les zones frontalières limitrophes des Song.

Grâce à son talent et à son prestige, Thân Cảnh Phúc fut employé avec considération par la cour des Lý. Après son mariage avec une princesse de la dynastie Lý, il reçut le nom de famille royal, passant du nom Giáp au nom Thân, et fut nommé à la fonction de Tri châu, administrant directement la région frontalière du Nord. L’octroi d’un nouveau nom de famille et le mariage avec une princesse ne constituaient pas seulement une reconnaissance de ses mérites et de son rang ; ils reflétaient aussi la politique d’union entre la cour centrale et les chefs montagnards menée par les Lý. Par les relations matrimoniales et la nomination à des fonctions officielles, la dynastie Lý renforça ses liens avec les communautés ethniques des régions frontalières, contribuant ainsi à accroître la puissance défensive du pays.

Connaissant bien le relief montagneux et exerçant une grande influence sur les populations des différentes ethnies du Nord-Est, Thân Cảnh Phúc constitua une force militaire locale nombreuse et aguerrie. C’est précisément cette base qui lui permit de devenir l’un des chefs militaires importants de la dynastie Lý durant la résistance contre les Song, de 1075 à 1077. Sous son commandement, les troupes Tày exploitèrent les avantages du terrain montagneux et forestier, appliquant avec souplesse les tactiques d’attaque soudaine, d’embuscade et de guérilla. Elles contribuèrent ainsi à affaiblir les forces Song sur leur route d’avancée et apportèrent un soutien efficace à la victoire des soldats et du peuple du Đại Việt sur la ligne défensive de la rivière Như Nguyệt en 1077.

Carrière

Employé par la cour et chargé de garder la région frontalière

Né dans une famille qui détenait depuis plusieurs générations la chefferie de Động Giáp et entretenait des liens matrimoniaux avec la famille impériale des Lý, Thân Cảnh Phúc hérita très tôt du rôle d’administration de la frontière nord-orientale du Đại Việt. Après avoir épousé la princesse Thiên Thành en 1066, il fut nommé par la cour à la fonction de Châu mục de Lạng Châu, administrant directement une région occupant une position stratégique sur la frontière avec les Song.

À l’époque des Lý, Lạng Châu n’était pas seulement une porte d’entrée importante reliant le Đại Việt au Nord ; c’était aussi une région où vivaient de nombreuses communautés ethniques minoritaires. Ainsi, confier à Thân Cảnh Phúc, chef Tày jouissant d’un grand prestige local, la fonction de Châu mục manifestait la confiance de la cour envers ses capacités d’administration et son aptitude à rassembler les forces. En même temps, cela témoignait de la politique d’union des ethnies et de l’association entre le pouvoir central et les chefs locaux dans la défense des frontières de la dynastie Lý.

Durant son administration de Lạng Châu, Thân Cảnh Phúc ne se limita pas à maintenir l’ordre dans la région frontalière ; il constitua aussi une force militaire locale composée principalement de Tày et d’autres populations montagnardes. Ces troupes connaissaient parfaitement le relief forestier et montagneux, étaient aguerries au combat et devinrent une force importante dans le système défensif de la frontière nord du Đại Việt.

Participation à l’attaque préventive contre le territoire des Song en 1075

En 1075, devant le danger de voir les Song préparer activement leurs forces pour envahir le Đại Việt, la cour des Lý décida d’appliquer la stratégie de « frapper le premier pour prendre l’initiative », proposée par le célèbre général Lý Thường Kiệt : lancer une attaque proactive sur le territoire ennemi afin de détruire ses bases logistiques et de faire échouer son plan d’invasion.

Dans cette campagne, Thân Cảnh Phúc fut l’un des chefs militaires jouant un rôle important. Avec les chefs locaux Vi Thủ An, Tông Đản, Lưu Kế Tông et Hoàng Kim Mãn, il commanda l’armée terrestre chargée d’attaquer Ung Châu, la plus grande base militaire des Song dans la région frontalière. Pendant ce temps, l’armée navale commandée par Lý Thường Kiệt attaqua les châu de Khâm et de Liêm, formant ainsi une manœuvre en tenaille menaçant tout le système défensif des Song.

Grâce à la coordination étroite entre les différentes colonnes, les troupes du Đại Việt brisèrent rapidement les lignes défensives adverses, détruisirent de nombreuses forces de garnison ainsi que les réserves de vivres et d’armes destinées à la guerre d’invasion. La victoire à Ung Châu, ainsi qu’aux châu de Khâm et Liêm, retarda considérablement le plan d’avancée des Song, donnant au Đại Việt le temps de préparer activement la phase défensive de la résistance.

Le fait qu’il reçut le commandement d’une armée envoyée attaquer le territoire des Song montre que Thân Cảnh Phúc fut l’un des chefs locaux aux capacités militaires remarquables et bénéficiant d’une confiance particulière de la cour.

Commandement des milices populaires contre les Song en 1077

Au début de l’année 1077, après avoir achevé ses préparatifs, la dynastie Song mobilisa une grande armée commandée par Quách Quỳ et Triệu Tiết pour attaquer le Đại Việt. La grande armée Song franchit la frontière par la passe de Nam Quan, pénétra dans Lạng Châu avec pour objectif de s’emparer rapidement de Thăng Long.

Étant directement chargé de garder la région frontalière, Thân Cảnh Phúc et les milices populaires de Động Giáp furent parmi les premiers à faire face à l’offensive des Song. Dans la région de la passe de Chi Lăng, il organisa une résistance acharnée afin de ralentir l’avancée ennemie. Toutefois, face à la supériorité écrasante des Song en effectifs et en équipement, il choisit de retirer ses forces dans les montagnes et les forêts afin de préserver ses troupes et d’éviter un affrontement frontal avec la grande armée ennemie.

Ce fut une décision militaire judicieuse. Au lieu de s’obstiner à défendre des positions qui ne pouvaient être tenues longtemps, Thân Cảnh Phúc passa à la tactique de la guerre de guérilla, forme de combat particulièrement adaptée aux conditions du relief montagneux du Nord-Est. Avec les chefs locaux Sầm Khánh Tuân, Nùng Trọng Linh et de nombreux autres chefs régionaux, il organisa des détachements mobiles de milices, qui multiplièrent les embuscades et les attaques soudaines contre les petits groupes ennemis, coupèrent les routes de transport des vivres, harcelèrent l’arrière-garde et usèrent les forces des Song.

Parallèlement aux opérations militaires, Thân Cảnh Phúc appliqua aussi la tactique de la « terre déserte », organisant l’évacuation de la population vers les forêts, avec les vivres, le bétail et les objets nécessaires. Ainsi, même lorsque les Song occupaient une zone, ils ne pouvaient pas exploiter les ressources locales. Les villages étaient presque abandonnés, ne laissant sur place que quelques personnes âgées ou faibles. Cette politique plongea les troupes Song dans une situation de manque de vivres et rendit extrêmement difficile le maintien de leur campagne.

L’efficacité de la tactique de guérilla commandée par Thân Cảnh Phúc fut telle que les histoires officielles des Song durent elles-mêmes reconnaître la capacité de combat des milices frontalières. Le Songshi nota que « Lưu Kỷ et Thân Cảnh Phúc commandaient tous deux de fortes troupes », et décrivit que les hommes de Thân Cảnh Phúc tendaient fréquemment des embuscades, tuaient ou capturaient les soldats Song isolés. Ces attaques continuelles firent vivre les troupes Song dans la peur et la menace, même à l’arrière de leur dispositif de marche.

Les activités militaires de Thân Cảnh Phúc contribuèrent de manière importante à ralentir l’avancée de la grande armée de Quách Quỳ, donnant à Lý Thường Kiệt le temps nécessaire pour achever le système défensif sur la ligne de la rivière Như Nguyệt. En même temps, le fait que les Song durent disperser leurs forces pour faire face aux milices montagnardes diminua considérablement la puissance de leur armée principale avant l’affrontement décisif avec les troupes du Đại Việt.

Famille

Le grand-père de Thân Cảnh Phúc était Thân Thừa Quý, anciennement appelé Giáp Thừa Quý, chef de Động Giáp sous le règne de Lý Thái Tổ. Grâce à ses nombreux mérites dans l’administration et la protection de la région frontalière, il reçut une princesse en mariage et se vit accorder le nom de famille royal par le roi. Selon la tradition transmise dans les récits hagiographiques, à partir du nom Giáp (甲), la cour ajouta un trait pour former le nom Thân (申), exprimant la reconnaissance et le lien particulier entre cette famille et la dynastie. Dès lors, Giáp Thừa Quý prit le nom de Thân Thừa Quý, et de nombreux habitants de Động Giáp adoptèrent également le nom Thân afin de garder mémoire de la faveur impériale. Cela est considéré comme l’une des origines de la formation du nom Thân dans les régions actuelles de Lạng Sơn et Bắc Giang.

Le père de Thân Cảnh Phúc était Thân Thiệu Thái, fils de Thân Thừa Quý et successeur à la chefferie de Động Giáp. En 1029, sous le règne de Lý Thái Tông, le roi lui donna en mariage la princesse Bình Dương, faisant de lui un gendre impérial de la dynastie Lý. Thân Thiệu Thái ne fut pas seulement un chef local ; il apporta aussi de nombreuses contributions à la défense des frontières. Selon les livres d’histoire, en 1060, il commanda les troupes de Động Giáp pour attaquer le district de Như Ngao, relevant du châu de Tây Bình des Song, et captura vivant le commandant Dương Bảo, contribuant ainsi à renforcer la sécurité de la région frontalière.

Son épouse était la princesse Thiên Thành. Au onzième mois de l’année Bính Ngọ, soit en 1066, sous le règne de Lý Thánh Tông, il reçut en mariage la princesse Thiên Thành, devenant gendre impérial de la cour. Auparavant, en 1059, lors d’une tournée et d’une chasse dans la région de Nam Bình, relevant de Lạng Châu, le roi Lý Thánh Tông s’était rendu dans la résidence privée de Thân Cảnh Phúc. Cet événement montre que lui et la famille Thân occupaient déjà une position particulière et bénéficiaient de l’attention et de la confiance du roi avant même l’alliance matrimoniale avec la famille impériale.

Les histoires officielles et les documents conservés ne mentionnent pas précisément les enfants de Thân Cảnh Phúc. Par conséquent, ses descendants directs ne sont pas encore clairement identifiés à partir des sources historiques. Toutefois, l’influence de la famille Thân continua à se maintenir pendant plusieurs générations, et cette lignée conserva une position importante dans la région nord-orientale du Đại Việt sous la dynastie Lý, contribuant à la défense des frontières et au renforcement des relations entre la cour et les communautés ethniques montagnardes.

Décès et culte

Au cours de la poursuite de la lutte contre les Song, Thân Cảnh Phúc tomba héroïquement lors d’un combat dans la région de Lục Ngạn. Bien que les livres d’histoire ne consignent pas clairement le déroulement ni le moment précis de cette bataille, sa mort est considérée comme une grande perte pour les forces de résistance du Nord-Est.

Après sa mort, Thân Cảnh Phúc fut vénéré par les habitants de nombreuses localités du Nord-Est comme un génie tutélaire et un héros protecteur du pays. Il est souvent associé au culte des princesses de la dynastie Lý et des membres de la famille Thân sous le nom de Thân Vũ Thành ou Vũ Thành tướng quân.

Parmi les principaux vestiges de culte figurent le đình Thân à Kép et Đồi Ngô, aujourd’hui dans la province de Bắc Giang, la maison communale du village de Tòng Lệnh, commune de Nghĩa Phương, considérée par la tradition comme sa terre natale, la maison communale de Thổ Hà, quartier de Vân Hà, province de Bắc Ninh, et surtout le complexe du temple de Từ Hả, quartier de Chũ, province de Bắc Giang, considéré comme le centre du culte de Thân Cảnh Phúc. Là, il est honoré sous le titre de Đương Cảnh Thành hoàng, Tri biên đầu Thượng tướng quân Vũ Thành tôn thần, avec une statue de culte datant de l’époque Lê.

De nombreux vestiges consacrés à Thân Cảnh Phúc ont été classés monuments historiques et culturels, et les fêtes traditionnelles annuelles y sont toujours maintenues afin de commémorer les mérites du « Phò mã Áo chàm ». Dans la tradition populaire subsistent encore de nombreuses légendes sur son sacrifice héroïque, enrichissant l’image d’un général loyal et courageux, ayant rendu de grands services dans l’œuvre de protection des frontières du Đại Việt sous la dynastie Lý.

Appréciations et évaluations

Thân Cảnh Phúc fut l’un des chefs locaux et célèbres généraux représentatifs de la dynastie Lý, jouant un rôle important dans la défense de la frontière septentrionale et dans la résistance contre les Song, de 1075 à 1077. Bien qu’il ne soit pas autant mentionné dans les histoires officielles que Lý Thường Kiệt ou Tông Đản, les documents historiques et les traditions locales montrent tous qu’il fut un chef militaire remarquable, exerçant une grande influence sur les communautés ethniques de la région nord-orientale du Đại Việt. Sa vie et sa carrière reflètent le rôle particulier des chefs montagnards dans l’édification du dispositif de défense nationale et la protection de la souveraineté territoriale sous la dynastie Lý.

La contribution la plus remarquable de Thân Cảnh Phúc réside dans sa capacité à organiser et à commander les forces militaires locales. En tant que Châu mục de Lạng Châu et chef de la communauté Tày de Động Giáp, il constitua des milices aguerries, connaissant parfaitement le relief forestier et montagneux et dotées d’un esprit combatif persévérant. Lors de l’attaque préventive contre le territoire des Song en 1075, il commanda avec les chefs locaux de la frontière l’armée terrestre attaquant Ung Châu, contribuant à briser le système défensif et logistique de l’adversaire. Lorsque les Song lancèrent leur invasion du Đại Việt en 1077, il continua à commander les forces locales pour entraver avec ténacité l’avancée ennemie, puis passa aux tactiques d’embuscade, d’attaque soudaine et de guérilla, usant les forces adverses et les contraignant à disperser leurs troupes.

Le talent de Thân Cảnh Phúc ne se manifesta pas seulement dans son courage, mais aussi dans une pensée militaire souple. Face à la supériorité écrasante des Song, il ne choisit pas l’affrontement direct, mais préserva activement ses forces et exploita le relief forestier et montagneux pour déployer la guerre de guérilla, combinée à la tactique de la « terre déserte ». Ce mode de combat correspondait aux conditions naturelles de la région frontalière : il limitait les pertes de ses propres forces tout en causant de grandes difficultés à l’armée d’invasion dans ses déplacements et son ravitaillement. Ses actions contribuèrent de manière importante à ralentir la grande armée de Quách Quỳ, créant les conditions pour que l’armée principale des Lý achève la ligne défensive de la rivière Như Nguyệt et remporte la victoire décisive dans la résistance.

Un trait particulier de la vie de Thân Cảnh Phúc est son rôle de passerelle entre la cour centrale et les communautés ethniques montagnardes. Issu d’une famille de chefs locaux qui administrait Động Giáp depuis plusieurs générations, et dont trois générations successives contractèrent des alliances matrimoniales avec la famille impériale des Lý, il constitue une preuve vivante de la politique d’union des ethnies menée par la dynastie Lý. En employant les chefs locaux, en leur accordant titres et fonctions, et en établissant des relations matrimoniales avec la famille impériale, la dynastie Lý bâtit un solide système défensif frontalier, dont Thân Cảnh Phúc fut l’un des représentants typiques. Ce lien ne renforça pas seulement la puissance nationale ; il créa aussi un consensus entre la cour et les communautés ethniques dans l’œuvre de protection du territoire.

Le fait que Thân Cảnh Phúc tomba héroïquement durant la résistance contre les Song met encore davantage en valeur les qualités d’un général entièrement dévoué au pays. Il consacra toute sa vie à la défense des frontières et à la protection de l’indépendance du Đại Việt. Après sa mort, les habitants de nombreuses localités lui élevèrent des temples et l’honorèrent comme un héros ayant rendu service à la patrie. Cela montre que son image n’est pas seulement conservée dans les livres d’histoire, mais demeure vivante dans la mémoire et les croyances populaires.

Du point de vue historique, Thân Cảnh Phúc représente de manière typique la génération des chefs issus des minorités ethniques qui contribuèrent de manière importante à l’œuvre de fondation et de défense du peuple vietnamien. Ses contributions affirment que la victoire de la dynastie Lý contre les Song ne fut pas seulement le résultat du talent stratégique des grands généraux et de la cour centrale, mais aussi le fruit de l’union entre les ethnies sœurs sur tout le territoire du Đại Việt. La vie et la carrière de Thân Cảnh Phúc dépassent donc le cadre d’un destin individuel : elles deviennent le symbole de l’esprit patriotique, de la volonté de défendre la souveraineté et de la force de la grande union nationale dans l’histoire vietnamienne.

Documents de référence

Hoàng Xuân Hãn (2014), Lý Thường Kiệt, lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, Nxb Khoa học xã hội.
Ts Nguyễn Văn Phong, Phò mã họ Thân động Giáp qua những trang sử, Báo Bắc Ninh, ngày 20/08/2017.
Gs. Phan Huy Lê, Thân Cảnh Phúc
Trịnh Như Tấu (1937), Bắc Giang địa chí, Nxb Chân Phương.
Thân Cảnh Phúc – Một vị tướng tài – Thân Tộc Nhất Gia
Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập I, Nxb Khoa học Xã hội.

Tiếng Trung (中文)

身世

申景福（1030—1077），又名景元、道元或景龙，是一位岱依族土司，也是李朝在第二次抗宋战争（1075—1077）中的名将。在民间，他还被称为“青衣驸马”，这一称号与他既是李朝驸马，又是率领少数民族军队保卫大越边疆的山地首领形象密切相关。流传于陆岸江沿岸各庙宇的一些神迹还认为，申景福本名为申武成，不过这一信息尚未得到正史确认。

据史料和地方神迹记载，申景福生于1030年，出身于世代担任洞甲土目的家族。洞甲位于大越东北边远地区。申景福出自申氏家族，这是洞甲一带具有强大势力的土司家族，今属谅山及北江部分地区，世代负责管理大越东北边疆。据史料和地方神迹记载，其祖先原本姓甲，是洞甲地区历史悠久的土目家族。自李朝初年起，为加强中央朝廷与山地土司之间的联系，李朝诸帝实行与地方首领通婚的政策，尤其是在与宋朝接壤的边境地区。

凭借才能和威望，申景福受到李朝朝廷重用。与一位李朝公主成婚后，他被赐予国姓，由甲姓改为申姓，并被任命为知州，直接管理北部边境地区。赐姓和嫁公主，不仅是对其功劳与地位的承认，也反映了李朝中央朝廷联合山地土司的政策。通过婚姻关系和授官，李朝巩固了与边境地区各民族共同体之间的联系，有助于增强国家防御力量。

申景福熟悉山地地形，并在东北地区各民族中具有很大影响力，因此建立了一支人数众多且善战的地方武装力量。正是这一基础，使他成为李朝在抗宋战争（1075—1077）中重要的军事首领之一。在他的指挥下，岱依族军队充分利用山林地形优势，灵活运用突袭、伏击和游击战术，削弱宋军进军途中的力量，有力支援了1077年大越军民在如月江防线取得胜利。

事业
受朝廷重用并镇守边远地区

申景福成长于世代担任洞甲土司、又与李朝皇族有姻亲关系的家族，很早便继承了管理大越东北边境地区的职责。1066年，他与天成公主成婚后，被朝廷任命为谅州州牧，直接管理与宋朝接壤的战略要地。

李朝时期的谅州不仅是连接大越与北方的重要门户，也是许多少数民族聚居的地区。因此，朝廷委任申景福这样一位在当地享有高度威望的岱依族土司担任州牧，体现了朝廷对其治理能力和凝聚地方力量能力的信任。同时，这也证明了李朝在保卫边疆过程中实行民族团结，并将中央政权与地方土司力量相结合的政策。

在治理谅州期间，申景福不仅维护边地秩序，还建立了以岱依族和其他山地民族为主的地方军事力量。这些军队熟悉山林地形，善于作战，成为大越北部边境防御体系中的重要力量。

参加1075年先发制人的攻宋行动

1075年，面对宋朝加紧准备进攻大越的威胁，李朝决定实行由名将李常杰提出的“先发制人”战略：主动进攻敌方领土，摧毁其后勤基地，使其侵略计划瓦解。

在这次战役中，申景福是发挥重要作用的军事首领之一。他与韦守安、宗亶、刘继宗和黄金满等土司共同指挥陆路军队进攻邕州——宋朝在边境地区最大的军事据点。与此同时，李常杰率领水军进攻钦州和廉州，形成钳形攻势，威胁宋军整个防御体系。

凭借各路军队的紧密配合，大越军迅速突破敌方防线，消灭大量驻军，并摧毁了为侵略战争服务的粮仓和武器库。邕州以及钦州、廉州的胜利大大延缓了宋朝的进军计划，使大越能够主动准备随后进行的防御战。

申景福被委任指挥一支军队攻入宋朝领土，说明他是军事才能突出的土司之一，并受到朝廷特别信任。

指挥民兵抗击1077年宋军

1077年初，宋朝完成准备后，调集大军，由郭逵和赵卨指挥进攻大越。宋军主力越过边境，经南关隘进入谅州，企图迅速攻占升龙。

作为直接镇守边境的人，申景福和洞甲民兵是最早迎击宋军进攻的力量之一。在支陵隘一带，他组织部队顽强阻击，试图延缓敌军前进。不过，面对宋军在人数和装备上的优势，他主动将部队撤入山林，以保存实力，避免与敌军主力正面对抗。

这是一个明智的军事决定。他没有固守难以长期防御的据点，而是转而采用游击战术。这种作战方式特别适合东北山地的地形条件。他与岑庆遵、侬仲灵等土司及许多地方首领一起，组织机动民兵队伍，连续伏击、突袭小股敌军，切断粮道，袭扰后军，不断消耗宋军力量。

除军事行动外，申景福还实行“空舍清野”之策，组织百姓撤入森林，携带粮食、牲畜和必要物资，使宋军即便占据地方，也无法获得就地补给。村寨几乎全部空置，只留下少数老弱之人。这一策略使宋军陷入缺粮困境，并在维持战役方面遇到极大困难。

申景福所指挥的游击战成效显著，以至于宋朝正史也不得不承认边地民兵的战斗力。《宋史》记载：“刘纪、申景福皆拥强兵”，同时描述其部队经常伏击、歼灭或俘获落单宋军。连续不断的袭击使宋军始终处于恐惧之中，即使在行军队伍后方也不断受到威胁。

申景福的军事活动对延缓郭逵大军推进起到了重要作用，使李常杰有足够时间完善如月江防线。同时，宋军不得不分散力量应对山地民兵，也使其主力在与大越军进行决战之前大为削弱。

家属

申景福的祖父为申承贵，原名甲承贵，是李太祖时期洞甲的首领。由于在管理和保卫边疆方面多有功劳，他被皇帝赐婚公主并赐予国姓。按照神迹中流传的说法，朝廷在“甲”字上加一笔，改为“申”姓，以表示朝廷对该家族的承认以及双方之间的特殊联系。自此，甲承贵改名为申承贵，洞甲许多居民也改从申姓，以纪念朝廷恩典。这被视为今日谅山和北江地区申姓形成的来源之一。

申景福的父亲为申绍泰，是申承贵之子，并继承洞甲土司之职。1029年，李太宗将平阳公主嫁给他，使其成为李朝驸马。申绍泰不仅是地方首领，也在保卫边疆方面多有贡献。据史书记载，1060年，他率领洞甲军队进攻宋朝西平州如嶅县，生擒指挥使杨保，有助于巩固边境安全。

申景福的妻子为天成公主。丙午年十一月（1066），李圣宗将天成公主嫁给他，使他成为朝廷驸马。此前，1059年，李圣宗在谅州南平地区巡游狩猎时，曾亲临申景福私邸。这一事件说明，申景福和申氏家族在与皇族结亲之前，已经具有特殊地位，并得到皇帝的关注与信任。

现存正史和典籍没有具体记载申景福的子女。因此，他的直系后裔至今仍无法通过历史文献明确确认。不过，申氏家族的影响在后世仍持续存在，该家族继续在李朝时期的大越东北地区保持重要地位，为保卫边疆、巩固朝廷与山地民族共同体之间的关系作出贡献。

去世与祭祀

在继续抗击宋军的过程中，申景福于陆岸地区的一场战斗中英勇牺牲。虽然史书没有明确记载这场战斗的具体经过和时间，但他的牺牲被视为东北地区抗战力量的重大损失。

申景福牺牲后，被东北许多地方的百姓尊奉为城隍和护国英雄。他通常以申武成或武成将军之名，与李朝公主及申氏家族成员一同配祀。

具有代表性的祭祀遗迹包括今北江省的夹、堆吴一带申亭，义方社从令村亭——相传为其故乡，北宁省云河坊土河亭，尤其是北江省 Chũ 坊慈哈祠遗迹群，被视为祭祀申景福的中心。在这里，他被尊称为当境城隍、知边头上将军武成尊神，供奉的神像年代可追溯至后黎时期。

许多祭祀申景福的遗迹已被列为历史—文化遗迹，并至今仍保持年度传统节会，以纪念这位“青衣驸马”的功劳。民间还流传着许多关于他英勇牺牲的传说，进一步丰富了一位忠勇将军的形象；他在李朝保卫大越边疆事业中建立了重大功勋。

认定与评价

申景福是李朝具有代表性的土司和名将之一，在保卫北部边疆以及抗宋战争（1075—1077）中发挥了重要作用。虽然正史对他的记载不如李常杰或宗亶详尽，但历史资料和地方神迹都显示，他是一位杰出的军事首领，在大越东北地区各民族共同体中具有很大影响力。他的一生和事业反映了山地土司在李朝构建国防格局、保卫领土主权中的特殊作用。

申景福最突出的贡献，是其组织和指挥地方军民力量的能力。作为谅州州牧和洞甲岱依族共同体的首领，他建立了一支善战、熟悉山林地形且战斗意志坚韧的民兵力量。1075年先发制人的攻宋行动中，他与边境土司共同指挥陆军进攻邕州，协助摧毁敌方防御和后勤体系。1077年宋军入侵大越时，他继续率领地方力量顽强阻击敌军，随后转入伏击、突袭和游击战，消耗敌方兵力，迫使宋军分散应对。

申景福的才能不仅体现在勇敢上，也体现在灵活的军事思维上。面对实力占优的宋军，他没有选择正面对抗，而是主动保存力量，利用山地地形展开游击战，并结合“空舍清野”策略。这一作战方式适合边境地区的自然条件，既减少了己方损失，又给入侵军在行军和补给方面制造大量困难。他的行动对延缓郭逵大军前进发挥了重要作用，为李朝主力完善如月江防线、取得抗战决定性胜利创造了条件。

申景福一生中的另一个重要特点，是他在中央朝廷与山地民族共同体之间发挥桥梁作用。他出身于世代管理洞甲的土司家族，同时连续三代与李朝皇族结亲，是李朝民族团结政策的生动证明。通过重用本地土司、赐予官爵并与皇族建立婚姻关系，李朝构建起稳固的边境防御体系，而申景福正是其中的代表人物。这种联系不仅增强了国家力量，也在保卫领土的过程中形成了朝廷与各民族共同体之间的共识。

申景福在抗宋战争中英勇牺牲，更凸显了他忠于国家的将领品格。他将一生奉献给保卫边疆、维护大越独立的事业。去世后，他被许多地方百姓立庙祭祀，尊崇为有功于国家的英雄。这说明他的形象不仅保存在史书中，也长期存在于民间记忆和信仰之中。

从历史角度看，申景福是少数民族首领中为越南民族建国与卫国事业作出重要贡献的典型代表。他的贡献说明，李朝抗宋胜利不仅是中央朝廷和名将谋略的结果，也是大越全境各兄弟民族团结一致的成果。因此，申景福的一生和事业超越了个人范围，成为越南历史上爱国精神、保卫主权意志和民族大团结力量的象征。

参考资料

Hoàng Xuân Hãn (2014), Lý Thường Kiệt, lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý, Nxb Khoa học xã hội.
Ts Nguyễn Văn Phong, Phò mã họ Thân động Giáp qua những trang sử, Báo Bắc Ninh, ngày 20/08/2017.
Gs. Phan Huy Lê, Thân Cảnh Phúc
Trịnh Như Tấu (1937), Bắc Giang địa chí, Nxb Chân Phương.
Thân Cảnh Phúc – Một vị tướng tài – Thân Tộc Nhất Gia
Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập I, Nxb Khoa học Xã hội.