Thân thế
Trương Tấn Bửu có tên khác là Trương Tấn Long (張進隆); là một danh tướng của chúa Nguyễn Phúc Ánh trong lịch sử Việt Nam. Nhờ lập được nhiều công lao, ông được phong tước Long Vân Hầu và được người đương thời liệt vào Ngũ hổ tướng Gia Định.
Sự nghiệp dưới thời Gia Long
Ông sinh tại làng Hưng Lễ, tổng Bảo Phước, tỉnh Vĩnh Long xưa (nay thuộc xã Hưng Lễ, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre). Ông là người con thứ ba trong gia đình ông Trương Tấn Khương và bà Trần Thị Nghĩa; theo cách gọi của người Nam Bộ, ông được tính là con thứ tư.
Thuở thiếu thời, Trương Tấn Bửu đã sớm nổi danh trong vùng là người khôi ngô, cường tráng, sức lực hơn người, từng dám đối mặt và giao đấu với hổ dữ, khiến ai nấy đều kính nể.
Năm Đinh Mùi (1787), khi chúa Nguyễn là Nguyễn Phúc Ánh trên đường lánh nạn quân Tây Sơn, có ghé nhà thân phụ ông nghỉ lại một đêm. Nhân cơ hội ấy, Trương Tấn Bửu xin được theo phò tá. Vừa rời khỏi nhà thì gặp ngay cảnh giao tranh ác liệt; nhờ trí mưu và lòng dũng cảm hơn người, ông đã liều mình cứu nguy, bảo toàn tính mạng cho chúa Nguyễn. Sau đó, ông cùng các tướng theo Nguyễn Ánh sang cầu viện quân Xiêm, nhưng đạo quân này đã bị vua Quang Trung đánh tan trong trận Rạch Gầm – Xoài Mút lẫy lừng sử sách.
Trở về, ông được bổ làm cai cơ, thuộc đạo quân của Tôn Thất Hội. Đến tháng 6 năm Canh Tuất (1790), ông được thăng chức Hậu quân Hậu chi Chánh chưởng chi, sau đó chuyển sang giữ chức Chưởng quản Tiền quân.
Tháng 2 năm Đinh Tỵ (1797), trong bối cảnh lực lượng ngoại bang trợ giúp bằng tàu chiến và triều Tây Sơn lâm vào rối ren sau khi Quang Trung băng hà, Trương Tấn Bửu lập nhiều chiến công tại Bình Định, Hội An, nhờ đó được phong Tiền quân Phó tướng.
Năm Nhâm Tuất (1802), khi Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Gia Long, ông được cử giữ chức Chưởng dinh, thống lĩnh đạo quân trấn giữ Bắc Thành.
Đến năm 1806, nhờ công lớn trong việc dẹp yên bọn hải tặc Tàu Ô, ông được thăng làm Trung quân, kiêm Tả quân Phó tướng, đồng thời lãnh chức Quyền Tổng trấn Bắc Thành, thay cho Nguyễn Văn Thành.
Năm Canh Ngọ (1810), ông lại được điều vào Gia Định, giữ quyền Tổng trấn; đến năm 1812 thì chính thức đảm nhiệm chức Phó Tổng trấn Gia Định. Năm 1816, ông chỉ huy việc đắp thành Châu Đốc, sau đó được triệu về kinh đô Huế, tiếp tục giữ chức Trung quân Phó tướng.
Sự nghiệp dưới thời Minh Mệnh
Năm Nhâm Ngọ (1822), Trương Tấn Bửu được triều đình thăng lên hàng Chánh nhất phẩm, đạt đến phẩm trật cao nhất trong hệ thống quan chế đương thời. Cũng trong dịp này, vua Minh Mạng ban sắc truy phong cho thân phụ ông tước Nghiêm oai tướng quân, Trung quân Thống chế; mẹ ông cũng được truy phong vào hàng mệnh phụ phu nhân, ghi nhận công lao và uy danh của cả gia tộc.
Cùng năm 1822, khi đang giữ chức Phó Tổng trấn Gia Định, hình ảnh và vai trò của ông còn được ghi nhận trong trước tác của John Crawfurd, xuất bản năm 1828. Theo đó, ngày 2 tháng 9 năm 1822, đoàn sứ giả Anh quốc gồm hơn ba mươi người do Crawfurd dẫn đầu vào yết kiến Tổng trấn Gia Định là Lê Văn Duyệt. Trong buổi tiếp kiến tại thành Gia Định, phái đoàn được mời ngồi ghế phía bên phải Tổng trấn; còn phía bên trái là vị Phó Tổng trấn Trương Tấn Bửu – một lão thần chừng bảy mươi tuổi, phong thái trang nghiêm, dung mạo quắc thước, toát lên vẻ khả kính của bậc trọng thần lâu năm.
Sang năm Quý Mùi (1823), theo lệnh của Lê Văn Duyệt, ông đảm trách việc chỉ huy khoảng ba vạn năm nghìn quân dân, cùng với Thoại Ngọc Hầu tổ chức đào vét và hoàn thiện kênh Vĩnh Tế — một công trình thủy lợi và phòng thủ có ý nghĩa đặc biệt đối với vùng biên thùy Tây Nam. Không lâu sau khi công việc bước vào giai đoạn ổn định, do tuổi cao sức yếu, ông lâm bệnh và dâng sớ xin cáo lão, chính thức nghỉ hưu vào ngày 17 tháng 11 năm Ất Dậu (1825).
Dù đã về hưu, Trương Tấn Bửu vẫn được vua Minh Mạng đặc ân cho hưởng đầy đủ lương bổng như khi còn tại chức. Ngày 2 tháng 8 năm 1827 (tức mồng 10 tháng 6 âm lịch năm Đinh Hợi), ông qua đời, hưởng thọ 75 tuổi.
Triều đình nhà Nguyễn vô cùng trọng hậu: vua sai Lê Văn Duyệt đứng ra chủ trì tang lễ, cấp đất an táng, đồng thời ban cấp hai nghìn quan tiền cùng năm cây gấm quý để lo việc tống táng. Đến đời vua Tự Đức, năm thứ năm (1852), công lao của ông lại được truy tôn, cho thờ phụng tại miếu Trung Hưng công thần và đền Hiền Lương, chính thức ghi danh ông vào hàng khai quốc – trung hưng công thần của triều Nguyễn.
Thờ tự
Lăng Trương Tấn Bửu tọa lạc trong khuôn viên rộng hơn 2.300 m2, được bao quanh bởi tường gạch tổ ong phủ rêu, mái ngói âm dương mang đậm nét kiến trúc truyền thống Nam bộ. Từ cổng bước vào là khoảng sân vắng lặng và u tịch. Ngôi mộ cổ được xây bằng gạch thô, không trát, kết dính bằng hợp chất truyền thống gồm vôi, cát giấy dó, than hoạt tính và mật đường. Ngày nay, nhiều mảng tường bong tróc để lộ chất liệu bên trong. Mái mộ hình thuyền úp, 2 mặt vát đều, phần đế cao và liền khối. Phía trước là bàn thờ ngoài trời và bia tưởng niệm bằng đá trắng. 2 bên khuôn viên là tường xây bằng ô dước và gạch thức (loại gạch có đóng dấu). Đầu mộ và cuối mộ có bình phong, các mảng tường đắp nổi hình kỳ lân, búp sen, chim hạc, cây tùng và các cặp liễn đối. Vài cột đá, câu đối vẫn còn lưu dấu thư pháp uyển chuyển dù nét chạm đã phai mờ. Bên phải là đền thờ gồm có tiền điện và chính điện. Tiền điện có dạng nhà tứ trụ, mái lợp ngói âm dương tiểu đại. Chính điện cũng có dạng nhà tứ trụ nhưng được xây bằng bê tông, tường gạch, mái lợp tôn xi măng. Bước vào bên trong, đền thờ được bài trí với các linh vật quen thuộc trong đình đền Nam bộ như: bạch mã, cặp hạc đứng trên rùa, các loại vũ khí… Đặc biệt, có một bộ triều phục màu cam thêu rồng 4 móng đã bám màu thời gian.
Tưởng nhớ
Ở Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 1985 có tới hai con đường mang tên Trương Tấn Bửu. Đường Trương Tấn Bửu của Đô thành Sài Gòn cũ hiện nay là một phần của đường Lê Quang Sung ở quận 6 (từ công viên Cửu Long đến đường Phạm Đình Hổ); còn đường Trương Tấn Bửu của tỉnh Gia Định cũ nay là đường Trần Huy Liệu ở quận Phú Nhuận. Điều đặc biệt là cả hai con đường mang tên Trương Tấn Bửu này đều bị đổi tên vào cùng ngày 4 tháng 4 năm 1985.
Hiện nay, ở phường Kim Dinh thuộc ngoại ô thành phố Bà Rịa vẫn có một tuyến đường nhỏ mang tên Trương Tấn Bửu, dẫn ra Quốc lộ 51.
Tài liệu tham khảo
- Nguyễn Quang Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992.
- Huỳnh Minh, Kiến Hòa xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên, 2001, trang 118.
- Huỳnh Minh, Gia Định xưa, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin tái bản năm 2006.
- Diên Hương, Thành ngữ điển tích từ điển. Nhà xuất bản Đồng Tháp, trang 410.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (toàn tập). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2007.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam liệt truyện (toàn tập). Nhà Xuất Bản Thuận Hóa.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Truong Tan Buu (1752–1827)
Family Background
Truong Tan Buu, also known by the alternate name Truong Tan Long (張進隆), was a distinguished general serving Lord Nguyen Phuc Anh in Vietnamese history. Owing to his many military merits, he was granted the noble title Long Van Marquis and was regarded by contemporaries as one of the Five Tiger Generals of Gia Dinh.
Career under the Reign of Gia Long
He was born in Hung Le village, Bao Phuoc canton, former Vinh Long province (present-day Hung Le commune, Giong Trom district, Ben Tre province). He was the third son of Truong Tan Khuong and Tran Thi Nghia; according to Southern Vietnamese counting custom, he was considered the fourth child.
From a young age, Truong Tan Buu was already well known in the region for his imposing appearance, physical strength, and extraordinary courage. It was said that he once dared to confront and fight a ferocious tiger, earning widespread admiration.
In the year Dinh Mui (1787), when Lord Nguyen Phuc Anh was fleeing from Tay Son forces, he stopped overnight at the home of Truong Tan Buu’s father. Seizing this opportunity, Truong Tan Buu asked to follow and serve him. Shortly after leaving home, they encountered a fierce battle. Through exceptional courage and strategic acumen, Truong Tan Buu risked his life to rescue Nguyen Phuc Anh, preserving the lord’s life.
Thereafter, he followed Nguyen Phuc Anh to seek military assistance from Siam. However, this Siamese force was later decisively defeated by Emperor Quang Trung in the famous Battle of Rach Gam–Xoai Mut.
Upon returning, Truong Tan Buu was appointed Cai Co, serving in the army under Ton That Hoi. In the sixth lunar month of Canh Tuat (1790), he was promoted to Chief Commander of the Rear Army’s Rear Division, and later transferred to the post of Commander of the Vanguard Army.
In the second lunar month of Dinh Ty (1797), as foreign forces provided naval assistance and the Tay Son regime fell into turmoil following the death of Quang Trung, Truong Tan Buu achieved major victories in Binh Dinh and Hoi An. For these achievements, he was promoted to Deputy General of the Vanguard Army.
In the year Nham Tuat (1802), when Nguyen Phuc Anh ascended the throne and adopted the reign title Gia Long, Truong Tan Buu was appointed Commander-in-Chief, entrusted with leading the forces guarding the Northern Citadel.
By 1806, due to his major contributions in suppressing Chinese pirate groups known as Tau O, he was promoted to Central Army Commander, concurrently holding the position of Deputy General of the Left Army, and was assigned as Acting Governor-General of the Northern Citadel, replacing Nguyen Van Thanh.
In the year Canh Ngo (1810), he was again transferred to Gia Dinh to serve as Acting Governor-General. In 1812, he was formally appointed Deputy Governor-General of Gia Dinh. In 1816, he commanded the construction of the Chau Doc Citadel, after which he was summoned back to the imperial capital Hue and continued to serve as Deputy General of the Central Army.
Career under the Reign of Minh Mang
In the year Nham Ngo (1822), Truong Tan Buu was promoted by the court to Senior First Rank, the highest grade in the contemporary bureaucratic hierarchy. On this occasion, Emperor Minh Mang posthumously conferred upon Truong Tan Buu’s father the title Majestic and Awe-Inspiring General, Commander of the Central Army, and elevated his mother to the rank of noble lady, thereby honoring the merit and prestige of the entire family.
Also in 1822, while serving as Deputy Governor-General of Gia Dinh, Truong Tan Buu’s image and role were recorded in a work by John Crawfurd, published in 1828. According to this account, on 2 September 1822, a British diplomatic mission of over thirty members led by Crawfurd paid an audience visit to the Governor-General of Gia Dinh, Le Van Duyet.
During the reception at the Gia Dinh Citadel, the delegation was seated on the right side of the Governor-General, while on the left sat the Deputy Governor-General, Truong Tan Buu—an elderly senior official of about seventy years, dignified in bearing, robust in appearance, and exuding the venerable authority of a long-serving high minister.
In the following year, Quy Mui (1823), by order of Le Van Duyet, Truong Tan Buu took charge of commanding approximately thirty-five thousand soldiers and laborers, together with Thoai Ngoc Hau, to excavate and complete the Vinh Te Canal—an infrastructure and defensive work of exceptional importance to the southwestern frontier.
Not long after the project entered a stable phase, owing to advanced age and declining health, he fell ill and submitted a memorial requesting retirement. He officially retired on 17 November of the year At Dau (1825).
Despite his retirement, Truong Tan Buu continued to receive full salary and stipends by special imperial favor. On 2 August 1827 (the 10th day of the 6th lunar month of the year Dinh Hoi), he passed away at the age of 75.
The Nguyen court honored him lavishly: the emperor ordered Le Van Duyet to preside over the funeral, granted land for burial, and bestowed two thousand strings of cash along with five bolts of precious brocade to cover funeral expenses. During the reign of Emperor Tu Duc, in the fifth year (1852), his merits were again posthumously recognized, and he was enshrined at the Temple of Loyal and Meritorious Officials of the Restoration and at Hien Luong Temple, formally inscribing his name among the founding and restoration meritorious officials of the Nguyen dynasty.
Worship and Tomb
The tomb of Truong Tan Buu is situated within a compound of more than 2,300 square meters, enclosed by moss-covered honeycomb brick walls, with yin–yang tiled roofs characteristic of traditional Southern Vietnamese architecture. Passing through the gate leads into a quiet, secluded courtyard.
The ancient tomb is constructed of unplastered rough bricks, bonded with traditional materials including lime, paper mulberry fibers, activated charcoal, and molasses. Today, many sections have peeled away, revealing the inner structure. The tomb roof is shaped like an inverted boat, symmetrically sloped on both sides, with a high, monolithic base. In front stand an outdoor altar and a white stone memorial stele.
On both sides of the compound are walls built of laterite blocks and stamped bricks. At the head and foot of the tomb are screen walls, with relief decorations depicting kylins, lotus buds, cranes, pine trees, and paired parallel couplets. Several stone pillars and couplets still preserve traces of elegant calligraphy, though the carvings have faded with time.
To the right stands the shrine complex, consisting of a front hall and a main sanctuary. The front hall follows the four-pillar house style, roofed with small and large yin–yang tiles. The main sanctuary, also four-pillared, is built of concrete with brick walls and a corrugated cement roof. Inside, the shrine displays ritual objects typical of Southern communal temples, such as a white horse statue, paired cranes standing on turtles, and various weapons. Notably preserved is an orange imperial court robe embroidered with a four-clawed dragon, deeply marked by the passage of time.
Commemoration
In Ho Chi Minh City prior to 1985, there were two streets named Truong Tan Buu. The Truong Tan Buu Street of the former Saigon City is now part of Le Quang Sung Street in District 6 (from Cuu Long Park to Pham Dinh Ho Street). The Truong Tan Buu Street of the former Gia Dinh Province is now Tran Huy Lieu Street in Phu Nhuan District. Notably, both streets bearing his name were renamed on the same day, 4 April 1985.
At present, in Kim Dinh Ward on the outskirts of Ba Ria City, there remains a small street named Truong Tan Buu, leading to National Highway 51
References
- Nguyễn Quang Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992.
- Huỳnh Minh, Kiến Hòa xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên, 2001, trang 118.
- Huỳnh Minh, Gia Định xưa, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin tái bản năm 2006.
- Diên Hương, Thành ngữ điển tích từ điển. Nhà xuất bản Đồng Tháp, trang 410.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (toàn tập). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2007.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam liệt truyện (toàn tập). Nhà Xuất Bản Thuận Hóa.
Tiếng Pháp
Truong Tan Buu (1752–1827)
Origines
Truong Tan Buu, également connu sous le nom de Truong Tan Long (張進隆), fut un grand général au service du seigneur Nguyen Phuc Anh dans l’histoire du Vietnam. Pour ses nombreux mérites militaires, il reçut le titre de Long Van Hau et fut compté par ses contemporains parmi les Cinq Tigres de Gia Dinh.
Carrière sous le règne de Gia Long
Il naquit au village de Hung Le, canton de Bao Phuoc, dans l’ancienne province de Vinh Long (aujourd’hui commune de Hung Le, district de Giong Trom, province de Ben Tre). Il était le troisième fils de Truong Tan Khuong et de Tran Thi Nghia ; selon l’usage du Sud, il était toutefois considéré comme le quatrième enfant.
Dès sa jeunesse, Truong Tan Buu se distingua dans la région par sa haute stature, sa force exceptionnelle et son courage. On racontait qu’il avait osé affronter et combattre des tigres féroces, suscitant l’admiration générale.
En l’année Dinh Mui (1787), alors que le seigneur Nguyen Phuc Anh fuyait les troupes Tay Son, celui-ci fit halte pour une nuit au domicile du père de Truong Tan Buu. Profitant de l’occasion, Truong Tan Buu demanda à entrer à son service. À peine avaient-ils quitté la maison qu’ils furent pris dans un violent combat ; grâce à son intelligence stratégique et à son courage hors du commun, il risqua sa vie pour sauver le seigneur Nguyen et lui permit d’échapper au danger.
Par la suite, il accompagna Nguyen Phuc Anh dans sa tentative de solliciter l’aide militaire du Siam. Cette armée fut cependant écrasée par le roi Quang Trung lors de la célèbre bataille de Rach Gam – Xoai Mut.
De retour, Truong Tan Buu fut nommé cai co au sein des troupes de Ton That Hoi. En juin de l’année Canh Tuat (1790), il fut promu Hau quan Hau chi Chanh chuong chi, puis affecté au poste de Commandant de l’Avant-garde (Tien quan).
En février de l’année Dinh Ty (1797), dans un contexte où les forces étrangères apportaient un appui naval et où la cour des Tay Son était plongée dans le désordre après la mort de Quang Trung, Truong Tan Buu remporta de nombreuses victoires à Binh Dinh et Hoi An. Ces succès lui valurent le titre de Pho tuong de l’Avant-garde.
En l’année Nham Tuat (1802), lorsque Nguyen Phuc Anh monta sur le trône sous le nom de règne Gia Long, Truong Tan Buu fut nommé Commandant en chef (Chuong dinh), chargé de la défense de Bac Thanh.
En 1806, pour ses grands mérites dans la répression des pirates dits Tau O, il fut promu Commandant du Centre (Trung quan), cumulant la fonction de Pho tuong de l’Aile gauche, et nommé Gouverneur général intérimaire de Bac Thanh, en remplacement de Nguyen Van Thanh.
En l’année Canh Ngo (1810), il fut rappelé à Gia Dinh comme Gouverneur général par intérim, puis nommé officiellement Vice-gouverneur général de Gia Dinh en 1812. En 1816, il dirigea la construction de la citadelle de Chau Doc, avant d’être convoqué à la capitale Hue pour continuer à exercer la charge de Pho tuong du Centre.
Carrière sous le règne de Minh Mang
En l’année Nham Ngo (1822), Truong Tan Buu fut élevé au rang de Chanh nhat pham, le plus haut grade du système mandarinal de l’époque. À cette occasion, l’empereur Minh Mang conféra à titre posthume à son père le titre de Nghiem Oai Tuong quan, Thong che du Centre, et éleva sa mère au rang de dame mandarine, reconnaissant ainsi les mérites et le prestige de toute la lignée familiale.
La même année, alors qu’il occupait le poste de Vice-gouverneur général de Gia Dinh, son rôle fut mentionné dans les écrits de John Crawfurd, publiés en 1828. Selon ce témoignage, le 2 septembre 1822, une délégation britannique de plus de trente personnes, dirigée par Crawfurd, fut reçue par le Gouverneur général de Gia Dinh, Le Van Duyet. Lors de l’audience à la citadelle de Gia Dinh, la délégation fut installée à droite du Gouverneur général ; à gauche se tenait le Vice-gouverneur général Truong Tan Buu, un haut dignitaire d’environ soixante-dix ans, à l’allure grave et à l’apparence robuste, dégageant la dignité d’un grand serviteur de l’État de longue date.
En l’année Quy Mui (1823), sur ordre de Le Van Duyet, il fut chargé de commander environ trente-cinq mille soldats et ouvriers, en collaboration avec Thoai Ngoc Hau, afin de creuser et d’achever le canal de Vinh Te, ouvrage hydraulique et défensif d’une importance capitale pour la frontière sud-ouest. Peu après la stabilisation des travaux, affaibli par l’âge et la maladie, il présenta une requête pour se retirer et prit officiellement sa retraite le 17 novembre de l’année At Dau (1825).
Bien que retraité, Truong Tan Buu continua à percevoir l’intégralité de son traitement par faveur spéciale de l’empereur Minh Mang. Il décéda le 2 août 1827 (soit le 10e jour du 6e mois lunaire de l’année Dinh Hoi), à l’âge de soixante-quinze ans.
La cour des Nguyen lui rendit de grands honneurs : l’empereur chargea Le Van Duyet d’organiser les funérailles, accorda un terrain pour la sépulture et octroya deux mille ligatures de monnaie ainsi que cinq pièces de brocart précieux. Sous le règne de l’empereur Tu Duc, en la cinquième année (1852), ses mérites furent de nouveau reconnus ; il fut admis au culte dans le temple des Trung Hung Cong Than et au sanctuaire Hien Luong, inscrivant officiellement son nom parmi les fondateurs et restaurateurs méritoires de la dynastie Nguyen.
Culte et mausolée
Le tombeau de Truong Tan Buu est situé dans un vaste enclos de plus de 2 300 m², entouré de murs en briques alvéolées couvertes de mousse, avec des toitures de tuiles yin-yang caractéristiques de l’architecture traditionnelle du Sud. En franchissant le portail, on découvre une cour silencieuse et austère. La sépulture ancienne est construite en briques brutes non enduites, liées par un mortier traditionnel composé de chaux, de sable, de papier do, de charbon actif et de mélasse. Aujourd’hui, plusieurs pans de mur se sont écaillés, laissant apparaître les matériaux internes.
Le toit du tombeau, en forme de coque de bateau renversée, présente deux faces symétriquement inclinées, reposant sur une base élevée et massive. À l’avant se trouvent un autel à ciel ouvert et une stèle commémorative en pierre blanche. Les murs latéraux sont construits en briques perforées et en briques estampillées. Des écrans de pierre se dressent à la tête et au pied du tombeau, ornés de reliefs représentant qilins, boutons de lotus, grues, pins et paires de sentences parallèles. Quelques colonnes de pierre et panneaux calligraphiés conservent encore des traces d’une écriture élégante, bien que les gravures soient estompées.
À droite se trouve le temple commémoratif, composé d’un pavillon antérieur et d’un sanctuaire principal. Le pavillon antérieur adopte la forme d’une maison à quatre piliers, couverte de tuiles yin-yang. Le sanctuaire principal, également à quatre piliers, est construit en béton et briques, avec une toiture en fibrociment. À l’intérieur, le temple est décoré de figures rituelles typiques des sanctuaires du Sud : cheval blanc, grues posées sur des tortues, diverses armes. On y conserve notamment un habit de cour de couleur orangée, brodé d’un dragon à quatre griffes, marqué par l’épreuve du temps.
Mémoire
Avant 1985, la ville de Ho Chi Minh comptait deux rues portant le nom de Truong Tan Buu. La rue Truong Tan Buu de l’ancienne ville de Saigon correspond aujourd’hui à une section de la rue Le Quang Sung, dans le district 6 (du parc Cuu Long à la rue Pham Dinh Ho). Quant à la rue Truong Tan Buu de l’ancienne province de Gia Dinh, elle est devenue l’actuelle rue Tran Huy Lieu, dans le district de Phu Nhuan. Fait remarquable, ces deux rues furent renommées le même jour, le 4 avril 1985.
Aujourd’hui, dans le quartier de Kim Dinh, en périphérie de la ville de Ba Ria, subsiste encore une petite voie portant le nom de Truong Tan Buu, menant à la route nationale 51.
Références
- Nguyễn Quang Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992.
- Huỳnh Minh, Kiến Hòa xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên, 2001, trang 118.
- Huỳnh Minh, Gia Định xưa, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin tái bản năm 2006.
- Diên Hương, Thành ngữ điển tích từ điển. Nhà xuất bản Đồng Tháp, trang 410.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (toàn tập). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2007.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam liệt truyện (toàn tập). Nhà Xuất Bản Thuận Hóa.
Tiếng Trung
张进宝（Truong Tan Buu，1752–1827）
身世
张进宝（Truong Tan Buu），又名张进隆（Truong Tan Long，張進隆），为越南历史上辅佐阮福映（Nguyen Phuc Anh）的一位名将。因屡建战功，受封为龙云侯，并被同时代人列入嘉定五虎将之列。
嘉隆朝时期的仕途
张进宝生于兴礼村，保福总，旧永隆省（今属槟椥省榕椴县兴礼社）。其父为张进姜（Truong Tan Khuong），母为陈氏义（Tran Thi Nghia）。按南部民间习惯，其在家中排行第四，实为第三子。
少时，张进宝即以体貌魁伟、力大过人而闻名乡里，曾勇敢与猛虎搏斗，令众人敬服。
丁未年（1787），阮主阮福映（Nguyen Phuc Anh）避西山军之乱途中，曾夜宿其父家。张进宝乘机请求随侍左右。甫离家门，便遭遇激烈战斗，张进宝凭借过人胆略与机智，舍身救主，保全阮主性命。其后，他随诸将与阮福映渡海赴暹罗求援，但该支暹军在著名的𦭷甘–𦭷沐之战中为光中帝（Quang Trung）所击溃。
返国后，张进宝被任命为该机，隶属尊室会（Ton That Hoi）麾下。庚戌年（1790）六月，升任后军后支正掌支，继而改任前军掌管
丁巳年（1797）二月，值外援舰队助战、西山朝在光中帝去世后陷入内乱之际，张进宝在平定、会安一带屡立战功，因而晋封前军副将。
壬戌年（1802），阮福映即皇帝位，改元嘉隆，任命张进宝为掌营，统率军队镇守北城。
1806年，因剿平“𦭷乌”海盗有功，张进宝擢升中军，兼任左军副将，并署理北城总镇，接替阮文诚（Nguyen Van Thanh）
庚午年（1810），他再被调往嘉定，署理总镇；至1812年，正式出任嘉定副总镇。1816年，张进宝主持筑建洲笃城，随后奉召回顺化京城，继续担任中军副将。
明命朝时期的仕途
壬午年（1822），张进宝获朝廷擢升为正一品，达到当时官制体系中的最高品秩。同年，明命帝（Minh Mang）下诏，追封其父为严威将军、中军统制；其母亦获追封为命妇夫人，以彰显其家族之功业与威望。
同在1822年，张进宝时任嘉定副总镇，其形象与地位亦见诸英国人约翰·克劳福德（John Crawfurd）于1828年出版的著作。据载，1822年9月2日，由克劳福德率领、三十余人的英国使团入觐嘉定总镇黎文悦（Le Van Duyet）。在嘉定城接见仪式中，使团被安排坐于总镇右侧，而左侧则为副总镇张进宝——一位年约七十的宿将，仪态端肃，容貌矍铄，尽显久历朝局的重臣风范。
癸未年（1823），依黎文悦之命，张进宝与绥玉侯（Thoai Ngoc Hau）共同统率约三万五千名军民，主持开凿并完善永济运河一项对西南边陲具有重大水利与防御意义的工程。工程进入稳定阶段后，因年高体弱，张进宝染病，上疏请致仕，并于乙酉年（1825）11月17日正式退休。
退居之后，明命帝仍特许其照旧全额领取俸禄。1827年8月2日（即丁亥年六月初十），张进宝去世，享年七十五岁。
阮朝对其礼遇甚厚：皇帝命黎文悦主持丧礼，赐地安葬，并拨给二千贯钱及五匹名贵锦缎以资葬仪。至嗣德帝（Tu Duc）五年（1852），其功绩再获追尊，奉祀于中兴功臣庙与贤良祠，正式列名为阮朝开国暨中兴功臣。
祀奉
张进宝陵园占地二千三百余平方米，四周以覆满青苔的蜂窝砖墙环绕，屋顶铺设阴阳瓦，呈现浓厚的南部传统建筑风格。由大门入内，为一片静谧肃穆的庭院。古墓以粗砖砌成，未施灰浆，采用石灰、纸桑砂、活性炭与糖蜜等传统材料黏合，今多处墙面剥落，内部结构清晰可见。
墓顶呈覆舟形，双面斜削，基座高而一体。墓前设露天祭台及白石纪念碑。园区两侧为𦭷木墙与印纹砖墙。墓首与墓尾立有屏风，墙面浮雕麒麟、莲蕾、仙鹤、松树及楹联。数根石柱与对联尚留流畅书法痕迹，虽刻纹已然斑驳。
墓右侧为祠庙，设前殿与正殿。前殿为四柱式建筑，覆以大小阴阳瓦；正殿亦为四柱式，但以混凝土与砖墙建成，屋顶覆水泥瓦。殿内陈设南部庙宇常见之灵物，如白马、立于龟背之双鹤及各类兵器。尤为珍贵者，为一套橙色四爪龙纹朝服，历经岁月，色泽斑驳。
追念
1985年以前，胡志明市曾有两条道路以张进宝命名。原西贡都城的张进宝路，今为第六郡黎光崧路的一段（自九龙公园至范廷虎街）；原嘉定省的张进宝路，今为富润郡陈辉料路。值得注意的是，这两条同名道路皆于1985年4月4日同日更名。
现今，在巴地市郊金丁坊，仍保留一条名为张进宝的小路，通往51号国道。
参考
- Nguyễn Quang Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1992.
- Huỳnh Minh, Kiến Hòa xưa. Nhà xuất bản Thanh Niên, 2001, trang 118.
- Huỳnh Minh, Gia Định xưa, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin tái bản năm 2006.
- Diên Hương, Thành ngữ điển tích từ điển. Nhà xuất bản Đồng Tháp, trang 410.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (toàn tập). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2007.
- Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam liệt truyện (toàn tập). Nhà Xuất Bản Thuận Hóa.
