Vị trí
Chùa Ngọc Am hướng mặt về phía Đông Nam, tọa lạc bên bờ tả sông Thao (sông Hồng) thuộc làng Yên Bái, tổng Bách Lẫm, huyện Trấn Yên, Phủ Quy Hóa, tỉnh Hưng Hóa (nay thuộc phường Hồng Hà, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái). Khách thập phương xuống ga Yên Bái đi bộ hơn 1km là tới chùa.
Tên gọi
Từ khi hình thành, chùa Ngọc Am đón nhận cùng lúc hai tên: Nhân dân nói chung và Phật tử nói riêng thường dùng tên dân gian để đặt cho ngôi chùa thiêng kính của mình: .”Chùa Am“; còn nhà chùa, sư, tiểu và thày cung văn lại sử dụng pháp danh “Tùng Lâm Tự” một cách trân trọng.
Lược sử
Chùa Ngọc Am (Tùng Lâm) được xem như trung tâm Phật giáo của tỉnh Yên Bái. Chùa được khởi dựng cuối triều Nguyễn (thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20) do một số nhà buôn và chủ thuyền vận tải đường sông người Việt ở Kẻ Chợ (Hà Nội), Trúc Phê (Hưng Hóa) và Bạch Hạc trở hàng lên bán ở Tuần Quán, Lào Cai hoặc vận chuyển thuê khí giới, quân nhu cho quân đội Pháp thường hay cắm sào đỗ nghỉ ở bến Tuần Quán và suốt dọc sông lên tới địa đầu thành phố Yên Bái. Có người đi tiếp, có người quay xuôi theo hàng lâm sản. Ngoài họ ra còn khá đông thuyền của thương nhân Hoa Kiều cư trú tại Hà Nội hoặc phu thuyền quê quán ở Mông Tự – Mạn Hảo – Hà Khẩu (Trung Quốc) sang Việt Nam làm chân sào. Họ cũng dừng chân tại bến bãi trên. Để cầu bình an, may mắn cho “người yên, vật thịnh” trên những cung đường sông nước, họ góp tiền dựng “Am”. Am – ngôi chùa nhỏ này, ban đầu được bằng những nguyên vật liệu đơn sơ, như: tranh, tre, nứa, lá đã góp phần từng bước hình thành đời sống sinh hoạt văn hóa tinh thần cho nhân dân nơi đây và khách buôn trên sông.
Tháng 4/1900, tỉnh Yên Bái được thành lập, nhờ sự nhiệt tâm của các vị Bố Chánh Bùi Bành, Trần Gia Du, Am được mở rộng khang trang, phát triển thành chùa, có sư trụ trì và lấy tên là Tùng Lâm. Chùa Tùng Lâm còn được gọi là chùa Am để kỷ niệm cùng thời gian đó, chính quyền Pháp chủ trương di chuyển nghĩa trang thị xã cũ trên địa bàn phố Cao Su (phố Yên Thái, phường Hồng Hà ngày nay) về khu nghĩa địa bên bờ hồ Yên Bái (khu vực di tích Nguyễn Thái Học – công viên Yên Hòa thuộc địa phận phường Nguyễn Thái Học ngày nay) do đó toàn bộ đồ thờ, chân nhang tại Am Âm Hồn phố Cao Su được chuyển nhập về chùa Tùng Lâm.
Ngày 31/5/1966, chùa bị không quân Mỹ ném bom tàn phá, các hiện vật quý như: tượng thờ, chuông đồng, hoành phi, câu đối… được đưa về chùa Bách Lẫm – chùa Linh Long (phường Yên Ninh), đền Nhị Châu (xã Giới Phiên). Tháng 12/1973, Công ty Lâm sản Yên Bái được chính quyền lúc bấy giờ cho phép xây dựng xưởng sản xuất trong khuôn viên chùa.
Ngày 22/4/1996, thể theo nguyện vọng của đông đảo bà con nhân dân và Phật tử, Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái quyết định khôi phục lại chùa Tùng Lâm – Ngọc Am trên nền xưa, đất cũ. Năm 1998, chùa chính hoàn thành, hạng mục Đại Hùng Bảo Điện có kiến trúc hình chữ Đinh gồm 05 gian Đại bái và 03 gian Hậu cung, phía sau là nhà Tổ. Ngay sau khi phục dựng xong, chùa Tùng Lâm đã nhanh chóng trở thành một trung tâm tôn giáo – tín ngưỡng lớn mạnh, linh thiêng tại thị xã Yên Bái (thành phố Yên Bái ngày nay) nói riêng, tỉnh Yên Bái nói chung.
Năm 2004, Đại đức Thích Minh Huy được bổ nhiệm về trụ trì tại chùa. Năm 2005, Đại đức cùng Ban quản lý di tích chùa Tùng Lâm hoàn tất thủ tục lấy lại mặt bằng từ Công ty Lâm sản Yên Bái, đồng thời tiến hành tu bổ, tôn tạo lại chùa. Đánh giá rõ vai trò quan trọng của chùa Tùng Lâm – Ngọc Am trong việc truyền bá và định hướng Phật pháp ở Yên Bái, ngay trong thời gian này, chùa đã được Trung ương giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ủy ban nhân dân tỉnh chọn là trụ sở Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại tỉnh Yên Bái. Năm 2006, chùa xây dựng thêm hạng mục đền thờ Tam phủ, Đức Thánh Trần và Ông Hoàng Bảy; quy hoạch lại toàn bộ khuôn viên, xây dựng Bảo tháp, xây dựng cổng Tam quan trên trục đường Thanh Niên.
Kiến trúc
Khuôn viên chùa được chia thành ba khu gồm: chùa chính, đền Mẫu và điện thờ. Khu chùa chính và đền mẫu được xây dựng bề thế, tôn nghiêm theo lối kiến trúc cổ, hướng mặt tiền về phía sông Hồng quanh năm cuộn đỏ phù sa. Phía bên trái sân chùa là bức tượng Quan Thế Âm Bồ Tátvà bên phải sân chùa là khu đền Mẫu.
Hiện nay, Ban quản lý chùa Tùng Lâm – Ngọc Am đang hoàn tất thủ tục hành chính nhằm tiến hành tiếp tục quy hoạch, tu bổ chùa. Dự kiến trong tháng 9/2018, khu vực Đại Hùng Bảo Điện sẽ được tôn tạo từ 1 tầng lên 2 tầng; tu bổ Văn phòng Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại tỉnh Yên Bái từ 2 tầng lên 3 tầng, giữ nguyên khu vực nhà Tổ; tổng diện tích quy hoạch dự kiến khoảng 1.500m2.
Di vật
Các hiện vật quý như: tượng thờ, chuông đồng, hoành phi, câu đối… Và các tượng như Quan Thế Âm, Đức Thánh Trần, Ông Hoàng Bảy…
Sự kiên – Lễ hội
Ngoài dịp mùng một, ngày Rằm, hàng năm tại chùa diễn ra nhiều nghi lễ Phật giáo quan trọng, như: lễ giỗ Tổ sư Thích Đàm Phúc (ngày 06 tháng Giêng); lễ Phật đản (ngày 08/4 âm lịch); lễ Vu lan báo hiếu (Rằm tháng 7); tết Trung thu (Rằm tháng 8); tiệc Tất niên (Rằm tháng Chạp)… Vào những dịp này, nhà chùa thu hút được tham gia đông đảo của nhân dân địa phương, bà con Phật tử và du khách thập phương tới tham quan, chiêm bái, hành lễ.
Trải qua lịch sử hàng trăm năm, vượt qua thiên tai và chiến tranh chùa vẫn giữ vững vai trò hành đạo và truyền đạo của mình. Ngôi chùa trở thành chứng tích hiện hữu gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của thị xã Yên Bái trước đây và thành phố Yên Bái ngày nay. Do đó, Chùa Ngọc Am, phường Hồng Hà được Ủy ban nhân tỉnh Yên Bái công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh.
_____________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
The Ngoc Am Pagoda, also known by its official name as Tung Lam Pagoda, is located in the southeast of Hong Ha Ward, Yen Bai City, Yen Bai Province. Situated on the bank of the Thao River (Red River), the pagoda has become an important center of Buddhism in this area. Originally built in the late Nguyen Dynasty, it was known by the common name “Am Pagoda” and later renamed Tung Lam Tu.
The history of Ngoc Am Pagoda is closely related to the development of this area. In the past, merchants and boat captains passing through the Red River often stopped here, contributing money to build this small pagoda to pray for safety during their journeys. Since then, Ngoc Am Pagoda has become an important stopover on the river route.
Despite many historical upheavals, such as being destroyed during the war and later restored, Ngoc Am Pagoda still maintains its important role in the Buddhist community in Yen Bai. In 1996, after restoration, the pagoda became a strong religious center, attracting many believers and tourists.
The architecture of Ngoc Am Pagoda is impressive, with three main areas including the main pagoda, the Mother Temple, and the ancestral hall, built in ancient architectural style, solemn and majestic. In recent times, the pagoda continues its restoration and embellishment efforts to maintain and enhance its value in the local community and history.
Tiếng Trung (Chinese)
玉庵寺，也以其正式名字的东南方的红河区，文县，玉庵市，玉庵省。位于桃江（红河）的河岸上，寺庙已成为该地区佛教的重要中心。最初建于后期阮朝时期，以通林寺的常见名称“庵寺”而闻名，并后来更名为通林寺。
玉庵寺的历史与该地区的发展密切相关。过去，通过红河的商人和船长经常在这里停留，并捐款修建这座小庙，祈求旅途中的安全。从那时起，玉庵寺成为河道上的一个重要驿站。
尽管经历了许多历史动荡，比如在战争中被摧毁后又被恢复，但玉庵寺仍然在玉庵的佛教社区中保持着重要地位。 1996年，经过修复后，寺庙成为一个强大的宗教中心，吸引了许多信徒和游客。
玉庵寺的建筑令人印象深刻，有三个主要区域，包括主寺庙，母亲庙和祖堂，采用古老的建筑风格，庄严而宏伟。近年来，寺庙继续进行修复和装饰工作，以保持并提升其在当地社区和历史中的价值。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Ngoc Am, également connu sous son nom officiel de temple Tung Lam, est situé au sud-est du quartier de Hong Ha, dans la ville de Yen Bai, province de Yen Bai. Situé sur la rive de la rivière Thao (fleuve Rouge), le temple est devenu un centre bouddhiste important dans cette région. Initialement construit à la fin de la dynastie Nguyen, il était connu sous le nom commun de “temple Am” et a ensuite été rebaptisé Tung Lam Tu.
L’histoire du temple Ngoc Am est étroitement liée au développement de cette région. Autrefois, les marchands et les capitaines de bateau naviguant sur la rivière Rouge s’arrêtaient souvent ici, contribuant de l’argent pour construire ce petit temple afin de prier pour leur sécurité lors de leurs voyages. Depuis lors, le temple Ngoc Am est devenu un arrêt important sur la route fluviale.
Malgré de nombreux bouleversements historiques, tels que sa destruction pendant la guerre puis sa restauration, le temple Ngoc Am conserve toujours son rôle important dans la communauté bouddhiste de Yen Bai. En 1996, après sa restauration, le temple est devenu un centre religieux fort, attirant de nombreux croyants et touristes.
L’architecture du temple Ngoc Am est impressionnante, avec trois zones principales comprenant le temple principal, le temple de la Mère et la salle ancestrale, construite dans un style architectural ancien, solennel et majestueux. Ces derniers temps, le temple poursuit ses efforts de restauration et d’embellissement pour maintenir et améliorer sa valeur dans la communauté locale et dans l’histoire.
