Thông tin chung
Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu (chữ Hán: 欽慈保聖皇后, ? – 13/9/1293) là Hoàng hậu của vua Trần Nhân Tông và là mẹ ruột của Trần Anh Tông. Bà xuất thân từ dòng dõi danh gia, là con gái của danh tướng Trần Hưng Đạo. Trong các sử liệu và truyền thuyết, bà được ghi nhận với hình ảnh hiền hậu, đức độ, nổi bật với câu chuyện che chắn voi, hổ để bảo vệ phu quân, thể hiện tấm lòng tận trung và sự dũng cảm trong vai trò Hoàng hậu.
Xuất thân
Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu xuất thân từ dòng dõi hoàng tộc và danh gia võ tướng, là con gái trưởng của Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn và Thiên Thành Trưởng công chúa, con gái trưởng của vua Trần Thái Tông. Bà gọi Khâm Minh đại vương Trần Liễu là ông nội, gọi Thái Tông hoàng đế Trần Cảnh là ông ngoại, đồng thời xem Thái Tổ hoàng đế Trần Thừa vừa là cụ tổ nội, vừa là cụ tổ ngoại. Trong gia đình, bà là chị gái của Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn – phò mã của Trần Thánh Tông khi cưới Thiên Thụy công chúa, Hưng Trí vương Trần Quốc Hiện và Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng, cha của Bảo Từ Thuận Thánh hoàng hậu, vợ của Trần Anh Tông. Bà còn có hai em gái, trong đó một người sau trở thành Kế hậu của Trần Nhân Tông, tức Tuyên Từ Hoàng hậu, và người kia là vợ của danh tướng Phạm Ngũ Lão, tức Anh Nguyên quận chúa.
Cuộc đời
Năm Bảo Phù thứ 2 (1274), dưới triều Trần Thánh Tông, bà được gả cho Hoàng thái tử Trần Khâm và được lập làm Hoàng thái tử phi. Hai năm sau, ngày 17 tháng 9 năm 1276, Thái tử phi sinh hạ Hoàng trưởng tôn Trần Thuyên, tức Trần Anh Tông sau này. Bà còn là mẹ của Huyền Trân công chúa và Trần Quốc Chẩn. Năm Thiệu Bảo thứ 1 (1279), khi Trần Khâm lên ngôi Hoàng đế, bà được tôn làm Hoàng hậu, nổi bật với đức hạnh nhu mì, thông minh sáng suốt và nhân từ với kẻ dưới, được nhà vua yêu mến hết mực.
Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu còn nổi bật với tấm gương “tòng phu” và lòng dũng cảm phi thường. Khi Trần Nhân Tông đi tu tại Yên Tử, bà vẫn cam chịu, giữ trọn vai trò phu nhân trong cung. Các sử sách còn ghi lại hai lần bà đối mặt trực tiếp với thú dữ để bảo vệ nhà vua: một lần tại thềm Vọng Lâu khi hổ thoát khỏi chuồng, bà bình tĩnh dùng chiếu che chở Thượng hoàng; một lần khác khi voi sổng chuồng định xông lên điện Thiên An, bà vẫn thản nhiên đứng vững, đảm bảo an toàn cho vua. Sử thần Ngô Sĩ Liên ca ngợi bà là nữ trung hào kiệt, so sánh với nàng Phùng Tiệp Dư ngày xưa, khẳng định tinh thần mạnh mẽ, lý trí sáng suốt của bà.
Năm Trùng Hưng thứ 9 (1293), khi Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con trai Trần Anh Tông, bà được suy tôn làm Bảo Thánh hoàng thái hậu. Chỉ vài tháng sau, ngày 13 tháng 9 năm 1293, bà qua đời tại Lỗ Giang, phủ Long Hưng, và sau đó được truy tôn là Thái hoàng thái hậu. Năm Hưng Long thứ 18 (1310), bà được hợp táng cùng Trần Nhân Tông tại Đức lăng, phủ Long Hưng.
Cuộc đời Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu là sự kết hợp hoàn hảo giữa đức hạnh nhu mì, nhân từ và lòng dũng cảm, tĩnh khí, chính khí, trở thành hình mẫu lý tưởng về một nữ trung hào kiệt trong lịch sử nhà Trần, chứng minh rằng “một trái tim nhân từ và một tinh thần mạnh mẽ luôn đồng hành cùng nhau”.
Về công trạng của bà, Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng:
…Thượng hoàng có lần làm chuồng hổ ở thềm Vọng Lâu, sai quân sĩ đánh nhau với hổ, [thượng hoàng] ngự trên lầu để xem, thái hậu và phi tần đều theo hầu. Lầu thấp, song chuồng hổ và thềm cũng thấp, hổ bỗng nhiên thoát khỏi chuồng trèo lên lầu. Người trên lầu đều tan chạy cả. Chỉ có Thượng hoàng và Thái hậu cùng 4, 5 thị nữ còn ở đó. Thái hậu nghĩ không khỏi bị hại, mới lấy chiếc chiếu che cho Thượng hoàng và tự che mình. Hổ lên lầu gầm rống rồi nhảy xuống không vồ hại ai cả. (1)
Vào một lần khác, Trần Nhân Tông đang ngự tại điện Thiên An, xem đấu voi ở Long Trì. Con voi bỗng nhiên sổng thoát định xông lên điện tới nơi vua ngồi, khiến tả hữu sợ chạy tán loạn, chỉ có Bảo Thánh không dao động, bình tĩnh đối phó với thú dữ, bảo vệ nhà vua.
Sử thần Ngô Sĩ Liên bàn:
Hổ hay vồ, voi hay quật, há chẳng đáng khiếp sợ sao. Thế mà Thái hậu đương lúc chúng lồng lộn xông xáo, tâm thần không dao động, bình tĩnh đối phó vì bà suy nghĩ chín chắn, lý lẽ đã sáng tỏ vậy (2)
Thờ phụng
Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng hậu từ lâu đã được sử sách ca ngợi về đức hạnh và lòng dũng cảm phi thường. Bà nổi bật với phẩm chất nhu mì, thông minh sáng suốt và nhân hậu với kẻ dưới, đồng thời là tấm gương “nhẫn chịu vì chồng sáng chói” khi Trần Nhân Tông mộ đạo muốn xuất gia. Công trạng dũng khí của bà được ghi nhận qua hai lần đối diện trực tiếp với thú dữ để bảo vệ nhà vua, cho thấy sự bình tĩnh, lý trí và chính khí hiếm có. Sử thần Ngô Sĩ Liên đã khen ngợi bà hết lời, so sánh với nàng Phùng Tiệp Dư thời Hán, khẳng định bà “không thẹn gì” trước hiểm nguy, đồng thời tôn vinh bà là “nữ trung hào kiệt”, hình tượng kết hợp hoàn hảo giữa dũng khí, tĩnh khí và chính khí, minh chứng rằng “một trái tim nhân từ và một tinh thần mạnh mẽ là bạn đồng hành của nhau”.
Về an táng và thờ phụng, Khâm Từ Bảo Thánh Thái hoàng thái hậu băng hà ngày 13 tháng 9 năm 1293 tại Lỗ Giang, phủ Long Hưng. Năm 1310, bà được hợp táng cùng Trần Nhân Tông tại Đức lăng (Quy Đức lăng), phủ Long Hưng. Linh cữu của Trần Nhân Tông từng được tôn trí xá lỵ nhiều nơi trước khi an táng, và Khâm Từ Bảo Thánh Thái hoàng thái hậu cũng được “đem hợp táng ở đấy”, minh chứng cho sự kính trọng và ghi nhận công đức trọn đời của bà.
Ngày nay, tại Đền thờ Đức Thánh Trần ở Nha Trang, bà được thờ trong ban Đệ Nhất Vương Cô Quyên Thanh công chúa – Bảo Thánh hoàng hậu. Tại đó có bức bửu cáo viết những dòng ca ngợi bà như sau:
Đông A chi ngọc diệp lưu căn, giang sơn chung tú
Nam Việt chi kim âu vĩnh diện, thảo mộc quyết linh
Hương trú xuân viên, thụ kiếm nhi cao tiên chỉ điểm
nghĩa là:
Vốn là lá ngọc của nhà Trần, hun đúc bởi khí thiêng sông núi
Mãi như âu vàng của đất Việt, kết tinh từ linh diệu cỏ cây
Hương thơm bát ngát vườn xuân, gởi kiếm cung nhờ cao tiên chỉ dạy
Chú thích
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội, tr.203.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội, tr.203.
Tham khảo
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Bảo Thánh Hoàng hậu, Wikipedia.
- Bảo Thánh Hoàng hậu dũng cảm đối mặt với hổ bảo vệ vua Trần Nhân Tông, trên trang dkn.tv, đăng tải ngày 07/04/2019.
- Trần Nhân Tông Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu, trên trang kechuyenlichsu.home.blog.
- Bs Phan Thượng Hải biên soạn, Thơ và sử Việt – Tình sử nhà Trần, trên trang phanthuonghai.com.
_______________________
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
General Information
Empress Kham Tu Bao Thanh (Chinese: 欽慈保聖皇后, ? – September 13, 1293) was the Empress of Emperor Tran Nhan Tong and the birth mother of Emperor Tran Anh Tong. She came from a prestigious lineage as the daughter of the great general Tran Hung Dao. In historical records and legends, she is remembered for her gentle virtue and noble character, especially the famous stories in which she shielded her husband from tigers and elephants, demonstrating her devotion, loyalty, and bravery as an empress.
Origin
Empress Kham Tu Bao Thanh was born into a royal and military aristocratic lineage. She was the eldest daughter of Grand Prince Hung Dao Tran Quoc Tuan and Princess Thien Thanh, the eldest daughter of Emperor Tran Thai Tong. She called Grand Prince Kham Minh Tran Lieu her paternal grandfather and Emperor Thai Tong Tran Canh her maternal grandfather; thus, Emperor Thai To Tran Thua was both her great-grandfather on her father’s and mother’s sides.
She was the elder sister of Prince Hung Vu Tran Quoc Nghien – imperial son-in-law to Emperor Tran Thanh Tong through marriage to Princess Thien Thuy; Prince Hung Tri Tran Quoc Hien; and Prince Hung Nhuong Tran Quoc Tang, father of Empress Bao Tu Thuan Thanh, wife of Tran Anh Tong. She also had two younger sisters: one later became the Second Empress of Tran Nhan Tong, titled Empress Tuyen Tu; the other married the renowned general Pham Ngu Lao, granted the title Lady Anh Nguyen.
Life
In the 2nd year of the Bao Phu era (1274), under Emperor Tran Thanh Tong, she was married to Crown Prince Tran Kham and ennobled as Crown Princess. Two years later, on September 17, 1276, she gave birth to the heir apparent, Tran Thuyen, later Emperor Tran Anh Tong. She was also the mother of Princess Huyen Tran and Prince Tran Quoc Chan. In the 1st year of the Thieu Bao era (1279), when Tran Kham ascended the throne as emperor, she was elevated to Empress. She was admired for her gentle disposition, intelligence, clarity of mind, and kindness toward attendants, and was deeply cherished by the emperor.
Empress Kham Tu Bao Thanh was further distinguished by her exemplary devotion as a wife and extraordinary courage. When Emperor Tran Nhan Tong renounced the throne and retired to Yen Tu as a monk, she endured quietly and fulfilled her responsibilities in the palace. Historical chronicles record two dramatic moments in which she faced wild beasts to protect the emperor: once at the Vong Lau Pavilion when a tiger escaped its cage, she calmly used a mat to shield the retired emperor; another time when an elephant broke loose and charged toward the Thien An Hall, she stood firm and ensured the emperor’s safety. Historian Ngo Si Lien praised her as a heroic woman, comparing her to Lady Phung Thiep Du of ancient times, affirming her strength of mind and clarity of reasoning.
In the 9th year of the Trung Hung era (1293), when Emperor Tran Nhan Tong abdicated in favor of his son Tran Anh Tong, she was elevated to Empress Dowager Bao Thanh. Only a few months later, on September 13, 1293, she passed away at Lo Giang in the Long Hung prefecture, and was posthumously honored as Grand Empress Dowager. In the 18th year of the Hung Long era (1310), she was buried alongside Tran Nhan Tong at Duc Tomb in Long Hung.
The life of Empress Kham Tu Bao Thanh represents a harmonious balance of gentleness, compassion, courage, calm dignity, and righteousness. Her legacy exemplifies the ideal of a heroic and virtuous woman of the Tran dynasty, proving that “a compassionate heart and a strong spirit always walk together.”
The Dai Viet Su Ky Toan Thu records:
…The Retired Emperor once kept a tiger cage at the Vong Lau Pavilion and ordered soldiers to fight the tiger while he watched from above. The Empress and the consorts were also present. The pavilion was low, as was the tiger cage, and the tiger suddenly escaped and leaped onto the pavilion. Everyone fled in terror. Only the Retired Emperor, the Empress, and four or five attendants remained. Believing that danger was unavoidable, the Empress took a mat to shield the Retired Emperor and herself. The tiger roared on the pavilion and then leaped back down, harming no one (1)
On another occasion, Emperor Tran Nhan Tong was seated in the Thien An Hall watching an elephant battle at Long Tri. An elephant suddenly broke loose and charged toward the hall where the emperor was seated. The attendants fled in panic, but Empress Bao Thanh remained unmoved, calmly confronting the beast and protecting the emperor.
Historian Ngo Si Lien wrote:
Tigers strike and elephants crush—are these not terrifying? Yet when they rampaged and attacked, the Empress showed no fear. Her mind was steady and her actions calm because her reasoning was clear and her thoughts well considered (2)
Veneration
Empress Kham Tu Bao Thanh has long been praised in historical records for her virtue and extraordinary bravery. She was renowned for her gentle disposition, intelligence, and kindness toward subordinates, and for her unwavering devotion when Tran Nhan Tong sought to become a monk. Her courage was affirmed in the two famous incidents in which she directly confronted wild beasts to protect the emperor—testimony to her rare calmness, clarity, and righteousness. Historian Ngo Si Lien lauded her highly, comparing her to Lady Phung Thiep Du of the Han dynasty, asserting that she “felt no shame before danger” and honoring her as a “heroic woman of the inner palace,” a perfect union of courage, composure, and virtue, proving that “a compassionate heart and a strong spirit are lifelong companions.”
Regarding her burial and veneration: Empress Dowager Bao Thanh passed away on September 13, 1293 at Lo Giang, Long Hung prefecture. In 1310, she was interred together with Tran Nhan Tong in Duc Tomb (Quy Duc Tomb), Long Hung. The relics of Tran Nhan Tong were enshrined in many places before burial, and Empress Dowager Bao Thanh was “buried together with him,” reflecting the profound respect and recognition of her lifelong merit.
Today, at the Temple of Saint Tran in Nha Trang, she is worshipped under the title “De Nhat Vuong Co Quyen Thanh Princess – Empress Bao Thanh.” There, a sacred inscription praises her with the following verses:
Dong A chi ngoc diep luu can, giang son chung tu
Nam Viet chi kim au vinh dien, thao moc quyet linh
Huong tru xuan vien, thu kiem nhi cao tien chi diem
meaning:
A jade leaf of the Tran family, imbued with the sacred essence of rivers and mountains;
Forever a golden vessel of Viet, formed from the mystic spirits of grasses and trees;
Fragrant in the spring garden, raising the sword in reverence to divine guidance
Notes
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội, tr.203.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội, tr.203.
References
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Bảo Thánh Hoàng hậu, Wikipedia.
- Bảo Thánh Hoàng hậu dũng cảm đối mặt với hổ bảo vệ vua Trần Nhân Tông, trên trang dkn.tv, đăng tải ngày 07/04/2019.
- Trần Nhân Tông Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu, trên trang kechuyenlichsu.home.blog.
- Bs Phan Thượng Hải biên soạn, Thơ và sử Việt – Tình sử nhà Trần, trên trang phanthuonghai.com.
Tiếng Trung (中文)
基本信息
欽慈保聖皇后（？—1293年9月13日），为陳仁宗皇后，是陳英宗的生母。她出身名门，是大将軍興道大王陳國峻之长女。在史籍与传说中，她以贤良、仁德著称，并以为夫君遮挡猛兽之事而闻名，体现了忠贞与勇敢，堪为皇后典范。
出身
欽慈保聖皇后出身皇族及武将世家，是興道大王陳國峻与天城长公主（陳太宗之长女）之长女。她称欽明大王陳柳为祖父，称太宗皇帝陳景为外祖父，并以陳朝太祖皇帝陳承为内外高祖。
其兄弟姐妹包括：興武王陳國儼（娶天瑞公主，为陳聖宗之婿）、興智王陳國現、興讓王陳國顙（乃保慈順聖皇后之父，即陳英宗皇后）。她另有两位妹妹，其一后成为陳仁宗之继后，即宣慈皇后；其一为名将范五老之妻，封号英原郡主。
生平
保福二年（1274年），陳聖宗朝，她被册为皇太子陳欽之妃。两年后，1276年9月17日，她生下皇长孙陳烇，即后来的陳英宗。她亦为玄珍公主与陳國鎮之母。
紹保元年（1279年），陳欽即位，是为陳仁宗，她被立为皇后，以温柔、贤德、聪颖及仁惠著称，深受皇帝宠爱。
欽慈保聖皇后以“从夫”之德及非凡勇气闻名。陳仁宗入山修道于安子（安子山、燕子山），她安忍奉事，恪尽皇后之职。史籍载她两次以身护驾：其一在望楼虎棚之变时，她以席遮蔽上皇，使虎未伤人；其二在天安殿前观象时，战象脱控冲向殿阶，她仍镇定面对猛兽，护卫皇帝。史臣吳士連赞她为女中豪杰，可比汉代馮婕妤，称其心智坚定，义理分明。
重兴九年（1293年），陳仁宗禅位于陳英宗，她被尊为保聖皇太后。不久，于1293年9月13日崩逝于魯江、隆興府，后被追尊为太皇太后。興隆十八年（1310年），她与陳仁宗合葬于德陵（規德陵），隆興府。
她的一生兼具温柔仁德与勇气刚烈，成为陳朝史上女中豪杰的典范，证明“仁慈与坚毅可以并存”。
史载事迹
《大越史记全书》记载：上皇于望楼设虎檻，令军士搏虎，上皇在楼观之，皇后侍侧。虎逸出攀楼，人皆奔散，唯上皇、皇后与数婢留。皇后以为必难免祸，遂以席覆上皇，并自覆。虎至楼上咆哮后跳下，终未伤人。
又载：陳仁宗在天安殿观龙池斗象，一象突脱控冲向御座，左右奔散，惟保聖皇后不动声色，沉着护驾。
吳士連评曰：
虎善搏，象善击，岂不骇哉？太后当其奔突，心不动摇，以理自明。
祠奉
欽慈保聖皇后以贤德与勇气为世所推崇。她以温柔、聪明、仁厚著称，并在陳仁宗欲出家时展现“以夫为重、忍辱奉侍”的光辉典范。其两度以身护驾之事，显示其沉着、理智与正气，史臣以“女中豪杰”赞之，谓其“仁心与强志并行”。
安葬方面：太皇太后于1293年9月13日薨逝于魯江，1310年与陳仁宗合葬于德陵（規德陵），隆興府。陳仁宗舍利曾置于多处，后移入德陵，太皇太后亦随合葬，以示至高礼遇。
今日，在芽庄德圣陳庙，她在“第一王姑娟青公主——保聖皇后”之位受祀。
庙中宝诰赞曰：
東阿之玉叶留根，江山鍾秀
南越之金甌永固，草木聚灵
香驻春园，寄劍弓而高仙指点
大意为：
陈氏贵胄，承山河灵秀；
永为南国瑰宝，由万物精粹所成；
芳香永驻，蒙高仙指教。
参考文献
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Bảo Thánh Hoàng hậu, Wikipedia.
- Bảo Thánh Hoàng hậu dũng cảm đối mặt với hổ bảo vệ vua Trần Nhân Tông, trên trang dkn.tv, đăng tải ngày 07/04/2019.
- Trần Nhân Tông Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu, trên trang kechuyenlichsu.home.blog.
- Bs Phan Thượng Hải biên soạn, Thơ và sử Việt – Tình sử nhà Trần, trên trang phanthuonghai.com.
Tiếng Pháp (Français’)
Informations generales
La reine Kham Tu Bao Thanh (caracteres chinois : 欽慈保聖皇后, ? – 13/9/1293) fut l’epouse de Tran Nhan Tong et la mere biologique de Tran Anh Tong. Issue d’une famille prestigieuse, elle etait la fille du grand general Tran Hung Dao. Dans les sources historiques et les recits traditionnels, elle est decrite comme une souveraine douce, vertueuse, et particulierement connue pour les histoires ou elle protege son epoux contre un tigre et un elephant, symbolisant sa fidelite absolue et son courage dans son role de reine.
Origines
La reine Kham Tu Bao Thanh appartenait a la fois a la famille royale et a une grande lignee de generaux. Elle etait la fille ainée du Hung Dao dai vuong Tran Quoc Tuan et de Thien Thanh Truong cong chua, fille ainée du roi Tran Thai Tong. Elle appelait Kham Minh dai vuong Tran Lieu son grand-pere paternel, et Thai Tong hoang de Tran Canh son grand-pere maternel. Ainsi, Thai To hoang de Tran Thua etait a la fois son arriere-grand-pere paternel et maternel.
Dans sa fratrie, elle etait la soeur du Hung Vu vuong Tran Quoc Nghien, epoux de la princesse Thien Thuy cong chua, du Hung Tri vuong Tran Quoc Hien, et du Hung Nhuong vuong Tran Quoc Tang, pere de la reine Bao Tu Thuan Thanh, epouse de Tran Anh Tong. Elle avait encore deux soeurs, dont l’une devint l’epouse secondaire de Tran Nhan Tong, connue sous le titre de Tuyen Tu hoang hau, et l’autre fut l’epouse du celebre general Pham Ngu Lao, devenue Anh Nguyen quan chua.
Vie
En l’an Bao Phu 2 (1274), sous le regne de Tran Thanh Tong, elle fut mariee au prince heritier Tran Kham et fut instituee princesse heritiere. Deux ans plus tard, le 17 septembre 1276, elle donna naissance au premier petit-fils royal Tran Thuyen, futur roi Tran Anh Tong. Elle fut egalement la mere de Huyen Tran cong chua et de Tran Quoc Chan.
En l’an Thieu Bao 1 (1279), lorsque Tran Kham monta sur le trone sous le nom de Tran Nhan Tong, elle fut proclamee reine. Elle se distingua par sa douceur, son intelligence et sa bienveillance envers ses sujets, et jouissait d’une grande affection de la part du roi.
La reine Kham Tu Bao Thanh fut aussi reconnue pour son sens exemplaire du devoir conjugal et son courage extraordinaire. Lorsque Tran Nhan Tong se retira a Yen Tu pour mener une vie religieuse, elle resta dans le palais, assumant la charge de reine avec patience et dignite.
Les sources historiques rapportent deux evenements ou elle affronta des betes sauvages pour proteger le roi :
– Une fois, a la terrasse Vong Lau, un tigre s’echappa de sa cage et monta sur la terrasse. Tandis que tous prenaient la fuite, la reine demeura aupres du souverain et le couvrit d’un tapis pour le proteger.
– Une autre fois, un elephant s’echappa pendant un spectacle a Long Tri et se precipita vers le pavillon Thien An ou se trouvait le roi. Ses serviteurs prirent la fuite, mais la reine resta immobile, assurant la securite du souverain.
L’historien Ngo Si Lien la loua comme une heroine exceptionnelle, comparable a Phung Tiep Du de l’epoque des Han, soulignant sa lucidity et sa force d’esprit.
En l’an Trung Hung 9 (1293), lorsque Tran Nhan Tong transmit le trone a son fils Tran Anh Tong, elle fut elevee au rang de Bao Thanh hoang thai hau. Quelques mois plus tard, le 13 septembre 1293, elle mourut a Lo Giang, dans le district de Long Hung, et fut ensuite honoree du titre de Thai hoang thai hau. En l’an Hung Long 18 (1310), elle fut enterree aux cotes de Tran Nhan Tong dans la tombe imperiale Duc lang.
La vie de la reine Kham Tu Bao Thanh fut l’expression parfaite de la douceur, de la compassion, du courage et de la droiture. Elle demeure une figure exemplaire parmi les femmes d’exception de la dynastie Tran, montrant que « un cœur bienveillant et un esprit fort vont toujours de pair ».
Extraits historiques
Le Dai Viet su ky toan thu rapporte :
Le souverain fit un jour construire une cage a tigre pres de la terrasse Vong Lau et ordonna aux soldats de combattre l’animal, tandis qu’il observait depuis la terrasse. La reine et les concubines etaient presentes. La terrasse etait basse, et la cage egalement. Soudain, le tigre s’echappa et grimpa jusqu’a la terrasse. Tous les gens presents prirent la fuite, sauf le roi, la reine et quatre ou cinq suivantes. La reine pensa qu’ils allaient tous mourir, mais elle prit un tapis pour couvrir le roi ainsi qu’elle-meme. Le tigre rugit, puis sauta en bas sans attaquer personne.(1)
Un autre episode relate que, lors d’un spectacle de combat d’elephants a Long Tri, un elephant s’echappa et se dirigea vers le pavillon Thien An ou etait assis le roi. Tous fuirent, sauf Bao Thanh, qui resta parfaitement calme pour proteger le souverain.
Selon Ngo Si Lien :
Le tigre attaque, l’elephant renverse – qui n’en serait pas effraye ? Mais la reine, au moment ou ces betes etaient enragees, ne trembla point et les affronta avec serenite, car sa pensee etait claire et son jugement lumineux. (2)
Culte et veneration
Depuis longtemps, les historiens louent la reine Kham Tu Bao Thanh pour sa vertu et son courage extraordinaire. Elle incarne la douceur, l’intelligence et la bienveillance envers les inferieurs, mais aussi la patience éclatante d’une epouse lorsque Tran Nhan Tong choisit de se consacrer a la religion.
Ses actes de bravoure face aux betes sauvages illustrent une serenite et une lucidity rares. Ngo Si Lien la decrivit comme une « heroine parmi les femmes », combinant courage, calme et droiture.
Elle mourut le 13 septembre 1293 a Lo Giang, district de Long Hung. En 1310, elle fut enterree avec Tran Nhan Tong dans le tombeau Duc lang (Quy Duc lang).
De nos jours, au Den tho Duc Thanh Tran a Nha Trang, elle est venerée dans le sanctuaire consacre a De Nhat Vuong Co Quyen Thanh cong chua – Bao Thanh hoang hau. Une stèle y porte les vers suivants :
Dong A chi ngoc diep luu can, giang son chung tu
Nam Viet chi kim au vinh dien, thao moc quyet linh
Huong tru xuan vien, thu kiem nhi cao tien chi diem
traduction :
Feuille precieuse de la maison Tran, forgee par l’essence sacree des montagnes et des rivieres.
Qui demeurera a jamais comme la coupe d’or du pays Vietnam, nee de l’esprit mystique des herbes et des arbres.
Le parfum embaume le jardin printanier, l’epee levee, suivant l’enseignement des immortels.
Notes
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội, tr.203.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội, tr.203.
Références
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, Nxb Khoa học xã hội.
- Bảo Thánh Hoàng hậu, Wikipedia.
- Bảo Thánh Hoàng hậu dũng cảm đối mặt với hổ bảo vệ vua Trần Nhân Tông, trên trang dkn.tv, đăng tải ngày 07/04/2019.
- Trần Nhân Tông Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu, trên trang kechuyenlichsu.home.blog.
- Bs Phan Thượng Hải biên soạn, Thơ và sử Việt – Tình sử nhà Trần, trên trang phanthuonghai.com.
