Kiên Thái Vương (1845 –1876)

Thân thế sự nghiệp

Hoàng tử Hồng Cai sinh ngày 5 tháng 11 (âm lịch) năm Ất Tỵ (1845). Ông là con trai thứ 26 của vua Thiệu Trị, mẹ là Tài nhân Trương Thị Vĩnh (về sau được truy tặng tước Kỷ tần). Ngay từ nhỏ, Hồng Cai đã nổi tiếng là người hiền hậu, sống giản dị, biết giữ lễ nghi và tuân theo phép tắc trong hoàng gia. Ông chăm chỉ học tập, khi trưởng thành ra ở phủ riêng thì cùng học với các vương công khác, đọc nhiều kinh điển và sử sách.

Đến năm Tự Đức thứ 18 (1865), Hồng Cai được phong tước Kiên Quốc công (堅國公). Trước khi ban tước, nhà vua ra đề để ba hoàng thân là Hồng Cai, Hồng Diêu và Hồng Dật cùng làm bài. Theo lệ thông thường, các hoàng thân ban đầu chỉ được phong tước Quận công, nhưng vì Hồng Cai được đánh giá là người có học vấn và phẩm hạnh nổi bật hơn nên được đặc cách phong tước cao hơn. Cũng trong năm này, con trai trưởng của ông được đưa vào nuôi dạy trong cung, về sau trở thành vua Đồng Khánh.

Năm Tự Đức thứ 29 (1876), ngày 22 tháng 4 (âm lịch), quốc công Hồng Cai qua đời. Vua Tự Đức vô cùng thương tiếc, cho nghỉ triều ba ngày để tỏ lòng ai điếu, đồng thời ban thụy hiệu là Thuần Nghị (純毅). Nhà vua còn ban thêm quan tài của Đông Viên, một sự ưu ái đặc biệt thể hiện sự quý trọng dành cho ông.

Quốc công Hồng Cai được an táng tại huyện Hương Thủy, phủ Thừa Thiên (thuộc khu vực Huế ngày nay). Điểm đặc biệt của lăng này là có hai bi đình (nhà đặt bia) bố trí đối xứng ở hai bên trái và phải của khu lăng, trong khi hầu hết các lăng mộ của vua và hoàng thân, công chúa khác chỉ có một bi đình. Sau khi mất, ông được thờ tại phường Dưỡng Sinh trong Hoàng thành.

Truy tôn

Tháng 9 (âm lịch) năm Ất Dậu 1885, vua Đồng Khánh lên ngôi thay cho em là Hàm Nghi. Sau khi đăng cơ, ông vâng theo chỉ dụ của Từ Dụ Thái hậu để truy tôn cha ruột là Hồng Cai từ tước Kiên Quốc công lên tước Kiên vương (堅王), ban thụy hiệu Ôn Nghị (溫毅). Việc truy tôn này nhằm thể hiện đạo hiếu của nhà vua đối với cha và khẳng định vị thế của dòng tộc trong hoàng gia. Bài sách văn ban tước ca ngợi Hồng Cai là người có phẩm chất đoan chính, hiền hậu, giàu nghĩa tình, xứng đáng được tôn vinh dù đã qua đời.

Đến năm Đồng Khánh thứ 3 (1888), theo đề nghị của Bộ Lễ, triều đình bàn việc tôn thêm huy hiệu cho Kiên vương Hồng Cai và phong tước cho phủ thiếp Bùi Thị Thanh (mẹ ruột của vua Đồng Khánh). Đồng thời, triều đình cũng đề nghị khôi phục thụy hiệu của Kiên vương trở lại là Thuần Nghị như trước kia. Các quan trong triều và phủ Tôn Nhân xét thấy việc này hợp tình hợp lễ nên đề nghị tôn Kiên vương lên Kiên Thái vương (堅太王), gọi là Hoàng thúc phụ, còn Bùi Thị Thanh được tôn làm Kiên Thái vương phi, gọi là Hoàng thúc mẫu.

Tuy nhiên, do trước đó chưa từng có tiền lệ phong tước Vương phi cho một phủ thiếp, nên hai hoàng thân là Miên Trữ và Miên Tuấn phản đối quyết định này. Việc phản đối khiến vua Đồng Khánh không hài lòng, và sau đó hai người này bị tước bỏ tước vị.

Cũng trong năm 1888, vua Đồng Khánh cho xây dựng đền Hân Vinh, dự định để Tài nhân Trương Thị Vĩnh (mẹ của Hồng Cai) đến ở. Nhưng cuối năm đó, vua Đồng Khánh qua đời. Triều đình tạm quàn linh cữu của vua tại đền này, và sau khi an táng xong thì lấy đền Hân Vinh làm nơi thờ tự Kiên Thái vương Hồng Cai (cha của vua). Về sau, đền Hân Vinh còn được gọi là Đình Phương từ đường, hiện nằm tại thành phố Huế.

Gia đình

Phủ thiếp

Nguyễn Thị Thảo, chánh thất, được nhắc đến qua việc vua Khải Định ban cho bà một chiếc Kim bội có dây tua nhân tiết Thánh Thọ ngũ tuần (mừng thọ 50 tuổi của bà Thánh Cung Nguyễn Hữu Thị Nhàn, đích mẫu của Khải Định).

Bùi Thị Thanh (1845 – 1900), được tôn làm Kiên Thái vương phi (堅太王妃), sau khi mất được ban thụy là Đoan Nhu (端柔).

Phan Thị Nhàn (? – 21 tháng 1 năm 1889).

Kiên Thái vương Hồng Cai còn nhiều thứ thiếp chưa rõ tên.

Hậu duệ

Nguyễn Phúc Ưng Thị, làm hoàng tử đổi tên thành Ưng Đường rồi Ưng Kỷ, tức Đồng Khánh. Ông được vua Tự Đức nhận làm con nuôi thứ 2, được Thiện phi Nguyễn Thị Cẩm nuôi dưỡng. Công tử trưởng.

Nguyễn Phúc Ưng Đăng, làm hoàng tử đổi tên thành Ưng Hỗ, tức vua Kiến Phúc, được Tự Đức nhận làm con nuôi thứ 3, do Học phi Nguyễn Văn Thị Hương nuôi dưỡng.  Công tử thứ ba.

Nguyễn Phúc Ưng Quyến (1871 – 1901), công tử thứ tư, tập phong Kiên Quận công (堅郡公). Công tử Ưng Quyến có hai con trai tên là Bửu Phong và Bửu Thùy. Công tôn Bửu Phong có một người con trai là Vĩnh Cẩn, là người bạn tâm giao của vua Bảo Đại và là người được Bảo Đại tin tưởng nhất. Ông Cẩn lấy bà Nguyễn Hữu Bích Tiên, con của Tân Phong Công chúa Châu Hoàn và ông Nguyễn Hữu Khâm (con trai của Vĩnh Quốc công Nguyễn Hữu Độ), tức cháu ngoại vua Dục Đức.

Công nữ Như Khuê.

Công nữ Như Đạm.

Công nữ Tú Lộc, mới 5 tuổi thì chết yểu, tặng làm An Nghĩa Huyện chúa (安義縣主). Theo đình thần bàn nghị, vua phỏng theo lễ chế nhà Đường truy tặng người chị lớn chết yểu làm Huyện chúa. Công nữ trưởng.

Nguyễn Phúc Ưng Phong, 8 tuổi thì mất, truy tặng Kiến huyện hầu (堅縣侯).  Công tử thứ hai.

Nguyễn Phúc Ưng Lịch, tức Hàm Nghi, kế vị vua anh Kiến Phúc. Công tử thứ năm.

Công nữ thứ sáu mất sớm, không rõ tên, mẹ là một người thiếp họ Nguyễn. Mộ của công nữ này hiện tọa lạc tại phường Thủy Xuân, thành phố Huế.

Công nữ thứ năm là Như Phiên (hoặc Phan), có chỗ ghi là Như Sắc, không rõ mẹ, lấy danh thần Thân Trọng Huề. Một người con gái của hai ông bà là Thân Thị Nam Trân, lấy ông Trần Văn Chương, sinh Trần Lệ Xuân, hay còn được biết với tên là Madame Nhu.

Lăng mộ

Lăng Kiên Thái Vương tọa lạc trên một ngọn đồi kế bên lăng Đồng Khánh thuộc phường Thủy Xuân, phía Nam kinh thành Huế. Tổng thể mặt bằng của lăng không có thành bao xác định ranh giới như các lăng hoàng thân quốc thích hay lăng các vua, nhưng lại được định vị rất rõ không gian từ cổng chính gồm những pano pháp lam và trụ đá khắc văn với tấm bia đặt ở giữa, còn gọi là bia Tam vương, từ đây sẽ dẫn đến khuôn viên lăng mộ bằng hai đường ven chứ không theo trục đạo chính như các lăng trước và sau đó.

Điểm đặc biệt của lăng mộ này là ở đây có hai bi đình (nhà bia) trong khi tất cả các lăng mộ khác chỉ có một bi đình. Hai bi đình nằm đối xứng ở hai bên trái và phải của lăng mộ. Tiếp đến là thành bao (thành ngoại) cao chừng 1.8 m, vì vậy che khuất tầm nhìn vào các cụm kiến trúc bên trong. Thành trong với cổng gạch vòm cung truyền thống của Thời Nguyễn, với lớp lớp các ô hộc trang trí gạch hoa và trang trí đắp nổi. Bên trong là bình phong và tẩm của Hoàng tử Kiên Thái Vương. Nhìn chung bố cục của lăng là cân xứng, đăng đối với trục chính hướng Nam theo thuật Phong thuỷ rất được coi trong lúc bấy giờ. Với những đặc trưng về kết cấu kiến trúc, đã dẫn đến những yêu cầu riêng về tạo hình trang trí cho tổng thể của lăng. Nghệ thuật khảm sứ ở khu lăng mộ được đánh giá rất cao. Các nhà nghiên cứu Pháp đầu thế kỷ 20 đã nhận xét: “Người ta cũng thấy được ở ngôi lăng này những hình trang trí khảm rất phong phú và rất có hiệu quả. Những người thợ trang trí đã biết rút từ sự phối hợp màu sắc của những mảnh sành sứ ra vẻ đẹp mỹ diệu”.

Phủ đệ Kiên Thái Vương

Phủ Kiên Thái Vương (179 Phan Đình Phùng, Huế) hiện nay là tư gia nơi thờ tự 5 vị vua Nguyễn nhưng chưa nằm trong danh mục các di tích lịch sử tại Huế. Đây là một công trình thuộc sở hữu tư nhân, nhưng vương phủ cổ xưa này vừa được con cháu Hoàng tộc nhà Nguyễn phát tâm tu bổ, tôn tạo rất chỉn chu, bài bản.  

Về kiến trúc, với ý nghĩa rồng luôn là con vật linh thiêng, biểu tượng cho quyền uy, sức mạnh. Vậy nên mô tip rồng được trang trí ở phủ Kiên Thái Vương được thể hiện khá đa dạng và sống động. Không những thế, nét nghệ thuật khảm sành sứ của những nghệ nhân xưa kia còn được khắc họa rõ nét trên những bình phong của phủ Kiên Thái Vương. Đó là những mảnh gốm sứ, mảnh chai được các nghệ nhân cắt tỉa theo hình dáng và màu sắc rất tinh tế, công phu để tạo nên một bức tranh có vẻ đẹp, sinh động, hấp dẫn.

Cùng với các phủ đệ khác, phủ Kiên Thái Vương như một gạch nối giữa cung đình và dân dã, làm nên một xứ Huế, một tính cách Huế khác biệt, vừa quyền quý vừa bình dị, vừa sang trọng vừa khiêm nhường.

Tài liệu tham khảo

1. Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam
2. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục
4. Đồng Khánh Khải Định chính yếu (2010), Nguyễn Văn Nguyên dịch, Nhà xuất bản Thời Đại

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

Kien Thai Vuong (1845–1876)

Background and Career

Prince Hong Cai was born on the 5th day of the 11th lunar month in the year At Ty (1845). He was the 26th son of Emperor Thieu Tri, and his mother was the concubine Truong Thi Vinh (later posthumously granted the title Ky Tan). From a young age, Hong Cai was known for his gentle character, simple lifestyle, and strict observance of royal etiquette and rules. He studied diligently; after reaching adulthood and moving to his own residence, he studied together with other princes, reading many classical texts and historical works.

In the 18th year of Tu Duc (1865), Hong Cai was granted the title Kien Quoc Cong (Prince of Kien). Before conferring the title, the emperor set an examination topic for three princes—Hong Cai, Hong Dieu, and Hong Dat—to compose essays. According to usual practice, princes were initially granted the rank of Quan Cong (Commandery Duke), but because Hong Cai was considered to possess superior learning and moral character, he was exceptionally granted a higher title. In the same year, his eldest son was brought into the palace for upbringing and later became Emperor Dong Khanh.

In the 29th year of Tu Duc (1876), on the 22nd day of the 4th lunar month, Prince Hong Cai passed away. Emperor Tu Duc mourned him deeply and suspended court sessions for three days as a sign of grief, while also granting him the posthumous title Thuan Nghi. The emperor additionally bestowed a coffin from Dong Vien, a special favor demonstrating the esteem in which he was held.

Hong Cai was buried in Huong Thuy District, Thua Thien Prefecture (in the area of present-day Hue). A distinctive feature of this tomb is that it has two stele pavilions placed symmetrically on the left and right sides of the tomb complex, whereas most tombs of emperors and other princes or princesses have only one. After his death, he was worshiped at Duong Sinh Ward within the Imperial City.

Posthumous Honors

In the 9th lunar month of the year At Dau (1885), Emperor Dong Khanh ascended the throne, replacing his younger brother Ham Nghi. After his enthronement, following the directive of Empress Dowager Tu Du, he posthumously elevated his father Hong Cai from the title Kien Quoc Cong to Kien Vuong (Prince of Kien) and granted him the posthumous title On Nghi. This elevation was intended to express the emperor’s filial piety toward his father and to affirm the status of his lineage within the royal family. The imperial proclamation praising Hong Cai described him as a man of upright character, kindness, and deep loyalty, worthy of honor even after death.

In the 3rd year of Dong Khanh (1888), following a proposal from the Ministry of Rites, the court discussed adding further honorary titles to Kien Vuong Hong Cai and granting a title to the secondary consort Bui Thi Thanh (the biological mother of Emperor Dong Khanh). At the same time, the court proposed restoring his posthumous title to Thuan Nghi as before. Court officials and the Imperial Clan Council agreed that this arrangement was appropriate according to ritual norms, and proposed elevating Kien Vuong to Kien Thai Vuong (Grand Prince Kien), addressed as Hoang thuc phu (Imperial Paternal Uncle), while Bui Thi Thanh was honored as Kien Thai Vuong Phi (Grand Princess Consort of Kien), addressed as Hoang thuc mau.

However, since there had been no precedent for granting the title of Vuong Phi (Princess Consort) to a secondary consort, two princes, Mien Tru and Mien Tuan, opposed the decision. Their opposition displeased Emperor Dong Khanh, and both were later stripped of their titles.

Also in 1888, Emperor Dong Khanh ordered the construction of Han Vinh Temple, originally intended as a residence for the concubine Truong Thi Vinh (mother of Hong Cai). However, at the end of that same year, Emperor Dong Khanh passed away. The court temporarily placed his coffin at this temple, and after the burial was completed, Han Vinh Temple was designated as the place of worship for Kien Thai Vuong Hong Cai (the emperor’s father). Later, Han Vinh Temple came to be known as Dinh Phuong Tu Duong, which is now located in Hue City.

Family

Consorts

• Nguyen Thi Thao, the principal wife, known through the event when Emperor Khai Dinh presented her with a Kim Boi ornament with tassels on the occasion of the fiftieth birthday celebration of Thanh Cung Nguyen Huu Thi Nhan, the principal consort of Khai Dinh.
• Bui Thi Thanh (1845–1900), later honored as Kien Thai Vuong Phi (Grand Princess Consort of Kien), and after her death granted the posthumous title Doan Nhu.
• Phan Thi Nhan (? – January 21, 1889).
• Kien Thai Vuong Hong Cai also had several other secondary consorts whose names remain unknown.

Descendants

• Nguyen Phuc Ung Thi, who as a prince changed his name to Ung Duong and later Ung Ky, becoming Emperor Dong Khanh. He was adopted as the second adopted son of Emperor Tu Duc and was raised by Thien Phi Nguyen Thi Cam. Eldest son.
• Nguyen Phuc Ung Dang, who as a prince changed his name to Ung Ho, becoming Emperor Kien Phuc. He was adopted as the third adopted son of Tu Duc and was raised by Hoc Phi Nguyen Van Thi Huong. Third son.
• Nguyen Phuc Ung Quyen (1871–1901), fourth son, later invested as Kien Quan Cong. He had two sons, Buu Phong and Buu Thuy. Buu Phong had a son named Vinh Can, who was a close confidant of Emperor Bao Dai and one of the people most trusted by him. Vinh Can married Nguyen Huu Bich Tien, daughter of Tan Phong Princess Chau Hoan and Nguyen Huu Kham (son of Vinh Quoc Cong Nguyen Huu Do), thus a maternal granddaughter of Emperor Duc Duc.
• Princess Nhu Khue.
• Princess Nhu Dam.
• Princess Tu Loc, who died at the age of five and was posthumously granted the title An Nghia Huyen Chu. According to a court deliberation, the emperor followed Tang dynasty ritual precedent in posthumously granting the title of Huyen Chu to an elder sister who had died young. Eldest daughter.
• Nguyen Phuc Ung Phong, who died at the age of eight and was posthumously granted the title Kien Huyen Hau. Second son.
• Nguyen Phuc Ung Lich, later Emperor Ham Nghi, who succeeded his elder brother Emperor Kien Phuc. Fifth son.
• The sixth daughter died young; her name is unknown. Her mother was a concubine surnamed Nguyen. Her tomb is currently located in Thuy Xuan Ward, Hue City.
• The fifth daughter was Nhu Phien (or Phan), in some sources recorded as Nhu Sac; her mother is unknown. She married the distinguished official Than Trong Hue. One of their daughters, Than Thi Nam Tran, married Tran Van Chuong and gave birth to Tran Le Xuan, also known as Madame Nhu.

Tomb

The tomb of Kien Thai Vuong is located on a hill next to the tomb of Emperor Dong Khanh in Thuy Xuan Ward, south of the Hue Imperial Citadel. The overall layout of the tomb does not have a surrounding wall clearly defining the boundary as in the tombs of other princes or emperors, but its spatial organization is clearly defined from the main entrance, which includes enamel panels and stone pillars inscribed with texts, with a stele placed in the center known as the “Stele of the Three Princes.” From there, two side paths lead into the tomb complex rather than a single central axis as seen in other tombs before and after it.

A distinctive feature of this tomb is the presence of two stele pavilions, whereas all other tombs typically have only one. These two pavilions are arranged symmetrically on the left and right sides of the tomb. Beyond them stands an outer wall about 1.8 meters high, which partially obscures the view of the architectural clusters inside. The inner enclosure has a traditional arched brick gate of the Nguyen period, decorated with layered recessed panels and relief ornamentation. Inside are a screen wall and the burial chamber of Prince Kien Thai Vuong. Overall, the layout of the tomb is symmetrical and aligned along a main axis facing south according to feng shui principles highly valued at the time.

Because of these architectural characteristics, the tomb required distinctive decorative designs. The art of ceramic inlay at the tomb complex is highly appreciated. French researchers in the early 20th century remarked: “One can also see in this tomb extremely rich and effective inlaid decorations. The artisans knew how to draw marvelous beauty from the combination of colors of ceramic fragments.”

Residence of Kien Thai Vuong

The residence of Kien Thai Vuong (179 Phan Dinh Phung Street, Hue) is currently a private house where five Nguyen emperors are worshiped, although it has not yet been included in the list of historical monuments in Hue. This is a privately owned structure, but this ancient princely residence has recently been carefully restored and renovated by descendants of the Nguyen royal family.

Architecturally, because the dragon has long been regarded as a sacred creature symbolizing authority and strength, dragon motifs are richly and vividly displayed throughout the residence. In addition, the ceramic mosaic artistry created by craftsmen of the past is clearly visible on the screen walls of the residence. These mosaics are composed of fragments of pottery and porcelain meticulously cut and arranged according to shape and color to create vivid and attractive decorative compositions.

Together with other princely residences, the residence of Kien Thai Vuong serves as a bridge between courtly and popular culture, contributing to the distinctive character of Hue—both noble and simple, both elegant and modest.

References

1. Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam
2. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục

Tiếng Pháp        

Kien Thai Vuong (1845 – 1876)

Origines et carrière

Le prince Hong Cai naquit le 5e jour du 11e mois (calendrier lunaire) de l’année At Ty (1845). Il était le 26e fils de l’empereur Thieu Tri ; sa mère était la concubine de rang Tai nhan Truong Thi Vinh (qui reçut plus tard à titre posthume le titre de Ky tan). Dès son jeune âge, Hong Cai fut réputé pour sa bonté, sa simplicité et son respect des règles et de l’étiquette de la famille impériale. Il étudia assidûment ; une fois adulte et installé dans sa propre résidence princière, il poursuivit ses études avec d’autres princes, lisant de nombreux classiques et ouvrages historiques.

En la 18e année de Tu Duc (1865), Hong Cai reçut le titre de Kien Quoc cong (堅國公). Avant l’octroi de ce titre, l’empereur donna un sujet d’examen à trois princes — Hong Cai, Hong Dieu et Hong Dat — afin qu’ils rédigent chacun un texte. Selon la règle habituelle, les princes recevaient d’abord le titre de Quan cong (duc de commanderie), mais Hong Cai fut exceptionnellement promu à un rang plus élevé en raison de son érudition et de ses qualités morales remarquables. La même année, son fils aîné fut admis au palais pour y être éduqué et devint plus tard l’empereur Dong Khanh.

En la 29e année de Tu Duc (1876), le 22e jour du 4e mois lunaire, le duc Hong Cai mourut. L’empereur Tu Duc en fut profondément affligé et suspendit les audiences de la cour pendant trois jours pour marquer le deuil, tout en lui conférant le nom posthume Thuan Nghi (純毅). L’empereur lui accorda également un cercueil provenant du Dong Vien, marque particulière d’estime et d’honneur.

Hong Cai fut inhumé dans le district de Huong Thuy, préfecture de Thua Thien (dans la région de Hue actuelle). La particularité de ce tombeau est la présence de deux pavillons de stèles disposés symétriquement à gauche et à droite du complexe funéraire, alors que la plupart des tombes d’empereurs, de princes et de princesses n’en possèdent qu’un seul. Après sa mort, il fut vénéré dans le quartier Duong Sinh à l’intérieur de la Cité impériale.

Élévation posthume

Au 9e mois lunaire de l’année At Dau (1885), l’empereur Dong Khanh monta sur le trône à la place de son frère Ham Nghi. Après son avènement, il suivit l’édit de l’impératrice douairière Tu Du et éleva à titre posthume son père biologique Hong Cai du titre de Kien Quoc cong à celui de Kien vuong (堅王), lui accordant le nom posthume On Nghi (溫毅). Cette élévation visait à manifester la piété filiale de l’empereur envers son père et à affirmer la position de leur lignée au sein de la famille impériale. Le texte officiel d’investiture louait Hong Cai pour sa droiture, sa bonté et son sens de la loyauté, estimant qu’il méritait cet honneur même après sa mort.

En la 3e année de Dong Khanh (1888), sur proposition du ministère des Rites, la cour discuta de l’ajout d’un titre honorifique supplémentaire pour Kien vuong Hong Cai et de l’octroi d’un titre à la concubine principale Bui Thi Thanh (mère biologique de l’empereur Dong Khanh). En même temps, la cour proposa de rétablir le nom posthume de Kien vuong à Thuan Nghi, comme auparavant. Les mandarins de la cour et le Conseil du clan impérial estimèrent que cela était conforme aux rites et proposèrent d’élever Kien vuong au rang de Kien Thai vuong (堅太王), appelé Hoang thuc phu, tandis que Bui Thi Thanh fut honorée comme Kien Thai vuong phi, appelée Hoang thuc mau.

Cependant, comme il n’existait pas auparavant de précédent pour accorder le titre de vuong phi à une concubine princière, deux princes, Mien Tru et Mien Tuan, s’opposèrent à cette décision. Cette opposition mécontenta l’empereur Dong Khanh, et ces deux princes furent par la suite déchus de leurs titres.

La même année (1888), l’empereur Dong Khanh ordonna la construction du temple Han Vinh, destiné initialement à accueillir Truong Thi Vinh (la mère de Hong Cai). Mais à la fin de cette même année, l’empereur Dong Khanh mourut. La cour plaça temporairement son cercueil dans ce temple ; après les funérailles, le temple Han Vinh devint le lieu de culte dédié à Kien Thai vuong Hong Cai (le père de l’empereur). Plus tard, ce temple fut également appelé Dinh Phuong tu duong, aujourd’hui situé dans la ville de Hue.

Famille

Concubines

• Nguyen Thi Thao, épouse principale, mentionnée dans un événement où l’empereur Khai Dinh lui offrit un bijou en or (Kim boi) avec cordon à franges à l’occasion du cinquantième anniversaire de l’impératrice-mère Nguyen Huu Thi Nhan, mère adoptive de Khai Dinh.
• Bui Thi Thanh (1845 – 1900), honorée du titre de Kien Thai vuong phi (堅太王妃) ; après sa mort, elle reçut le nom posthume Doan Nhu (端柔).
• Phan Thi Nhan (? – 21 janvier 1889).
• Kien Thai vuong Hong Cai eut également plusieurs autres concubines dont les noms ne sont pas connus.

Descendance

• Nguyen Phuc Ung Thi, devenu prince puis renommé Ung Duong, ensuite Ung Ky, c’est-à-dire l’empereur Dong Khanh. Il fut adopté comme second fils par l’empereur Tu Duc et élevé par la concubine Thien phi Nguyen Thi Cam. Fils aîné.
• Nguyen Phuc Ung Dang, devenu prince puis renommé Ung Ho, c’est-à-dire l’empereur Kien Phuc ; il fut adopté comme troisième fils par Tu Duc et élevé par Hoc phi Nguyen Van Thi Huong. Troisième fils.
• Nguyen Phuc Ung Quyen (1871 – 1901), quatrième fils, hérita du titre de Kien Quan cong (堅郡公). Il eut deux fils nommés Buu Phong et Buu Thuy. Buu Phong eut un fils nommé Vinh Can, ami intime de l’empereur Bao Dai et l’une des personnes en qui celui-ci avait le plus confiance. Vinh Can épousa Nguyen Huu Bich Tien, fille de la princesse Tan Phong Chau Hoan et de Nguyen Huu Kham (fils de Vinh Quoc cong Nguyen Huu Do), donc petite-fille de l’empereur Duc Duc.
• Princesse Nhu Khue.
• Princesse Nhu Dam.
• Princesse Tu Loc, morte prématurément à l’âge de cinq ans, honorée à titre posthume comme An Nghia Huyen chu (安義縣主). Selon la décision de la cour, l’empereur s’inspira du système rituel de la dynastie Tang pour accorder ce titre à une princesse morte jeune. Fille aînée.
• Nguyen Phuc Ung Phong, mort à l’âge de huit ans, honoré à titre posthume comme Kien Huyen hau (堅縣侯). Deuxième fils.
• Nguyen Phuc Ung Lich, c’est-à-dire l’empereur Ham Nghi, qui succéda à son frère l’empereur Kien Phuc. Cinquième fils.
• La sixième fille mourut jeune, son nom n’est pas connu ; sa mère était une concubine de la famille Nguyen. Sa tombe se trouve aujourd’hui dans le quartier Thuy Xuan, ville de Hue.
• La cinquième fille, Nhu Phien (ou Phan), parfois mentionnée comme Nhu Sac, dont la mère n’est pas connue, épousa le grand mandarin Than Trong Hue. L’une de leurs filles, Than Thi Nam Tran, épousa Tran Van Chuong et donna naissance à Tran Le Xuan, également connue sous le nom de Madame Nhu.

Tombeau

Le tombeau de Kien Thai Vuong se situe sur une colline à côté du tombeau de Dong Khanh, dans le quartier Thuy Xuan, au sud de la citadelle de Hue. L’ensemble du site ne possède pas d’enceinte clairement définie comme celles des tombeaux impériaux ou princiers, mais l’espace est bien structuré depuis la porte principale, composée de panneaux en phap lam et de piliers en pierre gravés d’inscriptions, avec une stèle placée au centre, appelée bia Tam vuong. De là, deux chemins latéraux mènent à l’enceinte du tombeau au lieu de suivre l’axe central comme dans d’autres complexes funéraires.

La particularité de ce tombeau est la présence de deux pavillons de stèles, alors que tous les autres n’en possèdent généralement qu’un seul. Ces pavillons se trouvent symétriquement à gauche et à droite du tombeau. Ensuite vient une enceinte extérieure d’environ 1,8 m de hauteur, qui masque la vue sur les structures architecturales internes. L’enceinte intérieure possède une porte en briques voûtée de style traditionnel de l’époque Nguyen, décorée de compartiments et d’ornements en relief. À l’intérieur se trouvent un écran protecteur (binh phong) et le sanctuaire du prince Kien Thai Vuong.

Dans l’ensemble, la composition du tombeau est symétrique et alignée sur un axe principal orienté vers le sud, conformément aux principes du feng shui très respectés à l’époque. Les caractéristiques architecturales ont conduit à des exigences particulières pour la décoration de l’ensemble. L’art de l’incrustation de céramique y est particulièrement apprécié. Des chercheurs français du début du XXe siècle ont remarqué : « On voit également dans ce tombeau des décorations incrustées très riches et très efficaces. Les artisans ont su tirer de la combinaison des couleurs des fragments de céramique une beauté remarquable. »

Résidence de Kien Thai Vuong

La résidence de Kien Thai Vuong (179 rue Phan Dinh Phung, Hue) est aujourd’hui une maison privée servant de lieu de culte pour cinq empereurs de la dynastie Nguyen, mais elle ne figure pas encore dans la liste officielle des monuments historiques de Hue. Il s’agit d’un bâtiment appartenant à des particuliers, récemment restauré avec soin et méthode par les descendants de la famille impériale Nguyen.

Sur le plan architectural, le dragon, symbole sacré représentant l’autorité et la puissance, est largement utilisé comme motif décoratif dans cette résidence. De plus, l’art de l’incrustation de céramique réalisé par les artisans d’autrefois est clairement visible sur les écrans décoratifs (binh phong) de la résidence. Des fragments de porcelaine et de verre ont été soigneusement taillés selon leurs formes et leurs couleurs afin de créer des compositions artistiques vivantes et attrayantes.

Avec d’autres résidences princières, celle de Kien Thai Vuong constitue un lien entre la culture de cour et la vie populaire, contribuant à façonner l’identité particulière de Hue : à la fois noble et simple, élégante mais humble.

Références

1. Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam
2. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục

Tiếng Trung

坚太王（Kien Thai Vuong）阮福洪侅（Nguyen Phuc Hong Cai，1845－1876）

身世与生平

皇子洪侅（Hong Cai）生于乙巳年（1845年）农历十一月初五。他是绍治帝（Thieu Tri）第二十六子，母为才人张氏永（Truong Thi Vinh，后追赠纪嫔）。洪侅自幼以性情温和、生活简朴著称，行事守礼，严格遵循皇室礼法。他勤于学习，成年后迁居王府，与诸王公一同读书研习，博览经史典籍。

嗣德十八年（1865年），洪侅被封为坚国公（堅國公）。在赐封之前，皇帝曾出题，让三位皇亲洪侅、洪瑶（Hong Dieu）与洪逸（Hong Dat）共同作答。按惯例，皇亲最初多封为郡公，但因洪侅学识与品行尤为突出，故破例授予更高爵位。同年，他的长子被接入宫中抚养，后来即位为同庆帝（Dong Khanh）。

嗣德二十九年（1876年）农历四月二十二日，国公洪侅去世。嗣德帝深感悲痛，下令停朝三日以示哀悼，并赐谥号“纯毅”（純毅）。皇帝还特别赐予东园棺椁，此为极高的礼遇，显示对他的重视与哀荣。

洪侅安葬于承天府香水县（今属顺化一带）。其陵墓的特殊之处在于设有两座碑亭，左右对称分布，而多数皇帝及皇亲、公主陵墓通常只有一座碑亭。去世后，他被奉祀于皇城养生坊。

追尊

乙酉年（1885年）农历九月，同庆帝即位，继其弟咸宜帝（Ham Nghi）之后登基。登基后，他遵奉慈裕太后（Tu Du Thai Hau）的懿旨，将生父洪侅由坚国公追尊为坚王（堅王），赐谥号“温毅”（溫毅）。此举既体现皇帝对父亲的孝道，也进一步确立其宗族在皇室中的地位。册文中称赞洪侅品行端正、性情仁厚、重情重义，虽已去世，仍当受此尊崇。

同庆三年（1888年），礼部奏议为坚王洪侅增尊徽号，并为府妾裴氏清（Bui Thi Thanh，同庆帝生母）议封尊号。同时，朝廷建议恢复坚王原先的谥号“纯毅”。朝臣与宗人府认为合乎礼制，于是奏请尊洪侅为坚太王（堅太王），称“皇叔父”，而裴氏清被尊为坚太王妃（堅太王妃），称“皇叔母”。

然而，由于此前从未有将一位府妾封为王妃的先例，两位皇亲绵贮（Mien Tru）与绵俊（Mien Tuan）对此提出反对。此举使同庆帝颇为不悦，随后二人被削去爵位。

同年（1888年），同庆帝命建欣荣殿，原拟供才人张氏永（洪侅之母）居住。但同年年底同庆帝去世，朝廷暂将其灵柩停放于此殿。安葬完成后，欣荣殿遂改为祭祀坚太王洪侅之所。后来此地亦称“亭芳祠堂”（Dinh Phuong Tu Duong），今位于顺化市。

家庭

府妾

• 阮氏草（Nguyen Thi Thao），正室。史载启定帝曾在圣寿五旬庆典时赐予她一枚带流苏的金佩。
• 裴氏清（Bui Thi Thanh，1845－1900），后被尊为坚太王妃（堅太王妃），逝后赐谥“端柔”（端柔）。
• 潘氏闲（Phan Thi Nhan，？－1889年1月21日）。
• 另有若干侧室姓名未详。

后裔

• 阮福膺仕（Nguyen Phuc Ung Thi），后改名膺堂、膺纪，即同庆帝（Dong Khanh）。他为嗣德帝第二养子，由善妃阮氏锦（Nguyen Thi Cam）抚养，为长子。
• 阮福膺登（Nguyen Phuc Ung Dang），后改名膺护，即建福帝（Kien Phuc），为嗣德帝第三养子，由学妃阮文氏香（Nguyen Van Thi Huong）抚养，排行第三。
• 阮福膺眷（Nguyen Phuc Ung Quyen，1871－1901），第四子，袭封坚郡公（堅郡公）。其子宝峰（Buu Phong）之子永谨（Vinh Can）是保大帝（Bao Dai）的挚友与最信任的人。永谨娶阮有碧仙（Nguyen Huu Bich Tien），为新丰公主珠环（Chau Hoan）与阮有钦（Nguyen Huu Kham）之女，亦即育德帝（Duc Duc）的外孙女。
• 公女如珪（Nhu Khue）。
• 公女如澹（Nhu Dam）。
• 公女秀禄（Tu Loc），五岁早夭，追封安义县主（安義縣主），为长女。
• 阮福膺丰（Nguyen Phuc Ung Phong），八岁夭折，追封坚县侯（堅縣侯），为第二子。
• 阮福膺历（Nguyen Phuc Ung Lich），即咸宜帝（Ham Nghi），继其兄建福帝即位，为第五子。
• 第六女早逝，姓名不详，其母为阮姓侧室，墓在顺化市水春坊。
• 第五女如璠（Nhu Phien，或作Nhu Phan），又有记作如色（Nhu Sac），母不详，嫁名臣申重晦（Than Trong Hue）。其女申氏南珍（Than Thi Nam Tran）嫁陈文彰（Tran Van Chuong），生陈丽春（Tran Le Xuan），即著名的“Madame Nhu”。

陵墓

坚太王陵位于顺化京城以南水春坊的一座山丘上，毗邻同庆陵。陵园总体格局没有像许多皇亲或帝王陵墓那样有明确围墙界定范围，但从正门起即以法蓝装饰牌额与石柱刻文明确界定空间，中间立有石碑，称为“三王碑”。由此通往陵区的道路分为两侧路径，而不是沿传统的中轴线进入。

该陵最大的特点是设有两座碑亭，而其他陵墓一般仅有一座。两座碑亭对称分布于陵墓左右。再往内为约1.8米高的外墙，遮挡内部建筑群视线。内墙为阮朝传统砖砌拱门结构，并装饰有多层砖格与浮雕。内部设有屏风与坚太王寝陵。整体布局对称，主轴朝南，体现当时极为重视的风水理念。

在装饰艺术方面，陵区的瓷片镶嵌艺术水平极高。20世纪初的法国研究者曾评价：“在这座陵墓中可以看到非常丰富而且效果极佳的镶嵌装饰。工匠们善于从瓷片色彩的组合中提炼出精妙的美感。”

坚太王府

坚太王府位于顺化市潘廷逢街179号（179 Phan Dinh Phung, Hue），现为供奉阮朝五位皇帝的私家宗祠，尚未列入顺化历史遗迹名录。该建筑为私人所有，但近年由阮朝皇族后裔出资精心修缮与整饬。

在建筑装饰上，龙作为神圣象征与权威、力量的标志，被广泛运用于府邸装饰之中。此外，昔日匠人精湛的瓷片镶嵌艺术也在府邸的屏风上表现得淋漓尽致。各种陶瓷碎片被精细裁剪组合，形成色彩与形态兼具的装饰画面，生动而富有美感。

与其他王府一样，坚太王府仿佛连接宫廷与民间的一座桥梁，共同构成独具特色的顺化文化气质——既显尊贵，又不失朴素；既庄重典雅，又含蓄谦和。

参考资料

1. Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả Nguyễn Phúc Tộc Việt Nam
2. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam liệt truyện chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam thực lục chính biên, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục