Niên đại: Năm Long Khánh thứ 5, đời vua Trần Duệ Tông (1377)
Giai đoạn: Thời Trần
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 8,5 cm; mặt ấn khoảng 7,3 × 7,3 cm
Trọng lượng: 1,4 kg
Loại hiện vật: Cổ vật
Số đăng ký: LSb.25266
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Xếp hạng: Bảo vật Quốc gia
Nơi phát hiện: Xã Hương Giang, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh
Năm phát hiện: 1962
Giới thiệu hiện vật
Ấn đồng “Môn Hạ Sảnh ấn” là một hiện vật đặc biệt quan trọng của lịch sử Việt Nam thời Trần. Ấn được chế tạo năm 1377, dưới triều vua Trần Duệ Tông, có niên đại được ghi trực tiếp trên chính hiện vật. Đây là chiếc ấn thời Trần có nội dung và niên đại rõ ràng, liên quan trực tiếp đến Sảnh Môn Hạ – một cơ quan quan trọng trong bộ máy chính quyền trung ương của triều Trần. Không chỉ là một vật dụng hành chính, chiếc ấn còn là chứng tích trực tiếp về thiết chế nhà nước, hoạt động văn thư và cách tổ chức quyền lực của triều đình Đại Việt vào thế kỷ XIV.
Ấn được phát hiện vào năm 1962 tại xã Hương Giang, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Sau khi được phát hiện, hiện vật được chuyển về Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, để lưu giữ và nghiên cứu. Một bản sao của ấn cũng được tạo ra để lưu tại Bảo tàng Hà Tĩnh. Hiện vật mang số đăng ký LSb.25266 và hiện được lưu giữ, giới thiệu trong hệ thống trưng bày của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Việc chiếc ấn của một cơ quan trung ương triều Trần được phát hiện tại Hà Tĩnh đặt ra nhiều câu hỏi về quá trình lưu truyền của hiện vật. Tuy nhiên, những giả thuyết về nguyên nhân chiếc ấn xuất hiện tại khu vực này vẫn cần thêm tư liệu để có thể xác định chắc chắn.
Hình dáng và cấu tạo
Ấn được đúc bằng đồng, có dạng hình vuông và tạo thành ba cấp tương đối đều nhau. Phần quai ấn có dạng hình chữ nhật dẹt, phía trên uốn cong, hình thức gần giống một tấm bia nhỏ. Tổng chiều cao của ấn là 8,5 cm. Mặt ấn có dạng hình vuông, kích thước khoảng 7,3 × 7,3 cm. Trên mặt đúc nổi bốn chữ Hán theo thể Triện thư: 門下省印 – Môn Hạ Sảnh ấn nghĩa là “Ấn của Sảnh Môn Hạ”. Cách tạo hình chắc khỏe, cân đối cùng phần chữ triện rõ ràng phản ánh tính trang trọng và quyền uy của một chiếc ấn thuộc cơ quan trung ương triều đình.
Minh văn xác định chính xác niên đại
Hai bên cạnh lưng ấn đều có khắc chữ Hán.
Bên phải khắc bốn chữ: 門下省印 – Môn Hạ Sảnh ấn
Bên trái khắc mười một chữ: Long Khánh ngũ niên, ngũ nguyệt, nhị thập tam nhật tạo
nghĩa là:
“Chế tạo ngày 23 tháng 5, năm thứ 5 niên hiệu Long Khánh.”
Năm Long Khánh thứ 5 tương ứng với năm 1377, dưới triều vua Trần Duệ Tông.
Dòng minh văn này có giá trị đặc biệt bởi nó cho phép xác định chính xác thời điểm chế tạo chiếc ấn, thay vì phải dựa chủ yếu vào phương pháp so sánh kiểu dáng hay thư thể như đối với nhiều cổ vật khác.
Sảnh Môn Hạ trong bộ máy nhà Trần
Sảnh Môn Hạ là một cơ quan thuộc hệ thống Tam sảnh của chính quyền trung ương thời Trần, gồm: Sảnh Thượng thư; Sảnh Trung thư; Sảnh Môn hạ. Trong đó, Sảnh Môn Hạ là cơ quan hoạt động gần gũi với nhà vua, đảm nhiệm nhiều công việc quan trọng như giữ bảo ấn, chuyển đạt mệnh lệnh của vua, tiếp nhận và xử lý văn thư, tham gia thẩm tra các công việc trước khi ban hành, đồng thời phụ trách một số nghi lễ trong cung đình. Vì có vai trò đặc biệt như vậy, các chức vụ tại Sảnh Môn Hạ thường được giao cho những đại thần có năng lực và được triều đình tin cậy. Sử liệu thời Trần ghi nhận nhiều nhân vật từng đảm nhiệm chức vụ liên quan đến cơ quan này, trong đó có những danh thần như Vũ Nghiêu Tá, Trương Hán Siêu, Phạm Sư Mạnh.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn được chế tạo năm 1377, dưới triều Trần Duệ Tông, là chứng tích trực tiếp của hoạt động hành chính nhà nước Đại Việt vào thế kỷ XIV.
Giá trị hành chính: Tên gọi “Môn Hạ Sảnh ấn” xác định rõ hiện vật thuộc Sảnh Môn Hạ – một cơ quan quan trọng trong hệ thống chính quyền trung ương triều Trần. Qua đó, chiếc ấn giúp làm sáng rõ hơn cơ cấu và phương thức vận hành của bộ máy nhà nước đương thời.
Giá trị tư liệu: Các dòng chữ khắc trên lưng ấn ghi chính xác ngày tháng chế tạo, trong khi mặt ấn mang tên cơ quan bằng chữ Triện. Đây là nguồn tư liệu thành văn trực tiếp có giá trị đặc biệt.
Giá trị nghệ thuật và kỹ thuật: Hình thức ba cấp, quai ấn tạo dáng như bia cùng bốn chữ Triện thư đúc nổi cho thấy kỹ thuật chế tạo ấn đồng và nghệ thuật thư thể của thời Trần.
Giá trị độc bản: Trong hệ thống hiện vật ấn tín thời Trần còn được biết đến, “Môn Hạ Sảnh ấn” là một hiện vật đặc biệt hiếm có, với thông tin rõ ràng và gắn trực tiếp với một cơ quan trung ương của triều đình.
Với giá trị đặc biệt về lịch sử, hành chính, tư liệu và nghệ thuật, Ấn đồng “Môn Hạ Sảnh ấn” là một trong những chứng tích quan trọng giúp nhận diện bộ máy nhà nước Đại Việt thời Trần. Hiện vật được công nhận là Bảo vật Quốc gia Việt Nam trong đợt công nhận đầu tiên năm 2012.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
