Thân thế
Trương Hán Siêu quê ở làng Thăng phủ, huyện Yên Ninh, lộ Trường Yên (nay là phường Vân Giang, thành phố Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình).
Theo một số nguồn sử liệu dân gian, Trương Hán Siêu xuất thân là môn khách của Trần Hưng Đạo, tính tình cương nghị, học vấn uyên thâm. Lược truyện các tác giả Việt Nam viết: Trương Hán Siêu “lập được nhiều công trạng trong 2 trận đánh giặc Nguyên; Từ điển văn học ghi: Trương Hán Siêu “có ít nhiều đóng góp trong 2 cuộc kháng chiến chống Nguyên lần thứ 2 và thứ 3”.
Như vậy, Trương Hán Siêu tham dự cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 2 và thứ 3 khi ông còn trẻ và ông cùng với Nguyễn Trung Ngạn là những vị quan thời Trần thọ hơn 80 tuổi.
Sự nghiệp chính trị
Trương Hán Siêu là một nhà chính trị, nhà thơ và nhà sử học kiệt xuất của triều Trần, nổi tiếng với học vấn uyên thâm, nhân cách cứng cỏi và tư tưởng chính thống vững vàng. Uy tín học thuật và đạo đức của ông lớn đến mức các vua Trần luôn tôn xưng ông là “Thầy”, tuyệt nhiên không gọi tên húy, điều hiếm thấy trong lịch sử chế độ quân chủ. Cuộc đời làm quan của Trương Hán Siêu trải dài suốt bốn triều vua nhà Trần, để lại dấu ấn sâu đậm cả trong chính trị, quân sự lẫn văn hóa – tư tưởng.
Năm 1308, dưới triều vua Trần Anh Tông, Trương Hán Siêu được bổ nhiệm chức Hàn lâm học sĩ. Đây là vị trí dành cho những người có học vấn cao, trực tiếp tham gia soạn thảo văn thư triều đình và bàn luận chính sự, cho thấy ông đã sớm được triều đình trọng dụng như một trí thức hàng đầu.
Đến năm 1314, dưới triều vua Trần Minh Tông, ông được thăng giữ chức Hành khiển – một chức vụ quan trọng trong bộ máy điều hành triều chính, tham gia trực tiếp vào việc xử lý các công việc trọng yếu của quốc gia. Việc liên tiếp được giao phó những chức vụ then chốt phản ánh sự tin cậy đặc biệt của triều đình đối với tài năng và nhân cách của Trương Hán Siêu.
Năm 1339, đời vua Trần Hiến Tông, ông được phong làm Hữu ty lang trung. Đến năm 1342, dưới triều Trần Dụ Tông, Trương Hán Siêu được bổ nhiệm chức Tả ty lang trung, đồng thời kiêm nhiệm Kinh lược sứ trấn giữ vùng Lạng Giang – một địa bàn quan trọng về quân sự và hành chính. Năm 1345, ông được thăng Tả gián nghị đại phu, giữ vai trò can gián vua, thẳng thắn bàn luận chính sự, góp phần giữ vững kỷ cương triều đình.
Năm 1351, Trương Hán Siêu được cất nhắc lên chức Tham tri chính sự, tương đương chức Thượng thư sau này, trở thành một trong những đại thần cao cấp nhất của triều Trần. Hai năm sau, vào năm Quý Tỵ (1353), ông được giao chỉ huy quân Thần Sách ra trấn nhậm Hóa Châu (khu vực Huế ngày nay). Trong thời gian giữ chức tại đây, ông đã ổn định tình hình địa phương, giữ vững an ninh biên viễn, thể hiện rõ năng lực không chỉ ở văn trị mà còn ở quân sự.
Tháng 11 năm sau, vì tuổi cao và sức yếu, Trương Hán Siêu dâng sớ xin cáo bệnh về nghỉ. Tuy nhiên, khi còn chưa kịp trở về tới kinh sư, ông đã qua đời. Trước sự mất mát lớn lao ấy, triều đình truy tặng ông hàm Thái bảo, thể hiện sự tiếc thương và tôn vinh công lao của một bậc đại thần suốt đời tận tụy với quốc gia.
Đến năm 1363, thượng hoàng Trần Nghệ Tông tiếp tục truy tặng Trương Hán Siêu chức Thái phó. Đặc biệt, từ năm 1372, ông được thờ tại Văn Miếu quốc gia, sánh ngang với các bậc hiền triết đời trước – một vinh dự rất hiếm, chỉ dành cho những nhân vật tiêu biểu về đạo học và khí tiết.
Trong Đại Việt sử ký toàn thư, sử thần Phan Phu Tiên đã nhận xét về việc triều Trần cho thờ Trương Hán Siêu cùng Chu Văn An tại Văn Miếu như sau: “Bậc danh nho các đời có bài trừ được dị đoan, truyền giữ được đạo thống thì mới được tòng tự ở Văn Miếu, thế là để tỏ rõ đạo học có ngọn nguồn. Nghệ Tông cho Chu An, Trương Hán Siêu được dự vào đó, thì Hán Siêu là người cứng cỏi, bài xích đạo Phật; An sửa mình trong sạch, bền giữ khí tiết, không cầu hiển đạt.”
Lời đánh giá này không chỉ khẳng định vị trí học thuật của Trương Hán Siêu trong lịch sử tư tưởng Đại Việt, mà còn cho thấy ông là đại diện tiêu biểu của tầng lớp Nho sĩ chính thống thời Trần: cứng cỏi về lập trường, nghiêm khắc với dị đoan, kiên định trong việc bảo vệ đạo lý và kỷ cương xã hội.
Di sản văn chương
Trương Hán Siêu là người có học vấn sâu rộng, giàu lòng yêu nước, được các vua đời Trần tôn quý như bậc thầy. Theo Đại Việt Sử Ký, ông là người cứng cỏi bài xích (phản đối) đạo Phật. Các tác phẩm của ông hiện còn 7 bài thơ: Cúc hoa bách vịnh (Vịnh hoa cúc còn 4 bài), Hoá Châu tác (Thơ làm ở Hoá Châu), Dục Thuý sơn (Núi Dục Thuý), Quá Tống đô (Qua kinh đô nhà Tống). Về văn xuôi ông có 2 bài: Khai Nghiêm tự bi ký (Văn bia chùa Khai Nghiêm) và Dục Thuý sơn linh tế tháp ký (Bài ký tháp linh tế núi Dục Thuý), hai bài đều được viết bằng chữ Hán. Riêng hai quyển Hoàng triều đại điển và Hình thư soạn chung với Nguyễn Trung Ngạn, bài biểu Tạ trừ Hàn lâm viện trực học sĩ được dẫn trong Đại Việt sử ký toàn thư và Kiến văn tiểu lục hiện nay vẫn lưu lạc và chưa tìm thấy.
Trương Hán Siêu cũng soạn Linh tế thập ký (bài ký tháp Linh Tế), Quang nghiêm tự bi văn (bài văn bia chùa Quang Nghiêm). Hai bài đó có đề cao Nho học và phê phán Phật giáo. Ông và Nguyễn Trung Ngạn hợp soạn bộ Hoàng triều đại điển và Hình thư đặt nền tảng cho chế độ Phong kiến Việt Nam vận hành theo pháp luật. Ông còn là một nhà văn hoá, có tầm nhìn du lịch sớm nhất Việt Nam.
Thờ tự
Trương Hán Siêu được lập đền thờ tại chân núi Non Nước thuộc công viên Dục Thúy Sơn nằm bên sông Đáy ở thành phố Ninh Bình. Đền thờ Trương Hán Siêu kiến trúc theo kiểu chữ đinh, gồm 3 gian Bái Đường và 2 gian Hậu cung, hai tầng mái lợp bằng ngói, các góc có các đầu đao cong vút lên. Nhìn bán diện rìa mái cuộn lên ở hai đầu như hình ảnh một chiếc thuyền rồng ngoại mục. Trên nóc đền là hai con rồng chầu mặt nguyệt. Mặt tiền của đền có tấm đại tự bằng chữ Hán Trương Thăng Phủ Tư. Bái đường có cửa võng, hương án và hai giá ở hai bên cắm bát bửu. Gian cuối của hậu cung có hương án và tượng Trương Hán Siêu được đúc bằng đồng. Gần đền Trương Hán Siêu là di tích lịch sử văn hoá chùa Non Nước, nằm ở phía đối diện qua núi Non Nước. Tất cả hợp lại thành một khu văn hóa, tâm linh giữa thành phố Ninh Bình.
Làng Phúc Am xưa cũng thờ ông ở di tích chùa Đẩu Long, phường Tân Thành, thành phố Hoa Lư, Ninh Bình. Ông cũng được đúc tượng thờ tại di tích hành cung Vũ Lâm trong quần thể di sản thế giới Tràng An. Khu tưởng niệm danh nhân văn hóa Trương Hán Siêu được xây dựng trong khuôn viên khu di tích Nhà thờ họ Trương Việt Nam ở phường Ninh Mỹ, thành phố Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.
Tại tỉnh Hải Dương có đền Từ Xá, tại thôn Từ Xá, xã Đoàn Kết, Thanh Miện thờ Trương Hán Siêu Căn cứ vào kiến trúc có thể xác định đền có từ thời Lê Trung hưng, trùng tu năm 1907, kiểu chữ đinh, 5 gian tiến tế (14,5×6,2m), 3 gian hậu cung. Công trình hiện còn nhiều chi tiết kiến trúc của thế kỷ 18, nhiều cổ vật ở thế kỷ 18 và 19, trong đó có bức đại tự Trần triều nguyên suý. Hằng năm có hai kỳ hội, ngày 7 tháng 3, kỷ niệm ngày hoá, 12 tháng 8, kỷ niệm ngày sinh. Hội có nhiều trò vui dân gian, như thi quăng chài, đi cầu thùm, bơi lội… Di tích được xếp hạng năm 2001.
Tại Hà Nam có đền Từ Du hay đình Cao Đà thờ Trương Hán Siêu với vai trò là vị tổ lập làng Cao Đà ở xã Nhân Mỹ, huyện Lý Nhân ngày nay.
Đền Cố Trạch thuộc khu di tích đền Trần (Nam Định) có gian tả vu là nơi đặt bài vị thờ Trương Hán Siêu.
Tên của Trương Hán Siêu được đặt cho nhiều đường phố ở: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, thành phố Ninh Bình, thành phố Hải Dương, thành phố Huế, thành phố Nha Trang, thành phố Vũng Tàu, thành phố Bà Rịa thành phố Buôn Ma Thuột, thành phố Hải Phòng, thành phố Hòa Bình, thành phố Bạc Liêu, thành phố Tam Điệp, thành phố Cao Lãnh, thành phố Nam Định, thành phố Long Xuyên, thành phố Phan Thiết, thành phố Thanh Hóa, thành phố Hưng Yên, thành phố Kon Tum, thành phố Đông Hà, thành phố Biên Hòa, thành phố Rạch Giá, thành phố Sầm Sơn, Tx Bỉm Sơn,…, đặc biệt, tên ông còn được đặt cho con đường đi qua Trường THPT cùng tên ở quê hương ông – nơi đào tạo ra những học sinh tài năng.
Tài liệu tham khảo
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Lê Văn Siêu (2004),Việt Nam văn minh sử, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Truong Han Sieu (?–1354)
Background
Truong Han Sieu was a native of Thang Phu village, Yen Ninh district, Truong Yen circuit (now Van Giang ward, Hoa Lu city, Ninh Binh province).
According to the official histories, Truong Han Sieu began his career as a retainer of Tran Hung Dao. He was known for his resolute character and profound learning. Brief biographies by Vietnamese authors note that Truong Han Sieu “rendered many meritorious services in the two wars against the Yuan invaders.” The Dictionary of Literature records that he “made certain contributions in the second and third wars of resistance against the Yuan.”
Thus, Truong Han Sieu took part in the second and third Mongol–Yuan invasions while still young, and together with Nguyen Trung Ngan, he was among the Tran officials who lived beyond the age of eighty.
Political career
Truong Han Sieu was an outstanding statesman, poet, and historian of the Tran dynasty, renowned for his deep learning, upright character, and firm orthodox思想. His scholarly and moral prestige was so great that the Tran kings always addressed him as “Teacher,” never calling him by his personal name—an extremely rare practice in the history of monarchies. His official career spanned four Tran reigns, leaving a deep imprint on politics, the military, and cultural–intellectual life.
In 1308, under King Tran Anh Tong, Truong Han Sieu was appointed Han lam hoc si, a post reserved for highly learned scholars who directly drafted court documents and discussed state affairs, showing that he was early regarded as a leading intellectual of the court.
In 1314, under King Tran Minh Tong, he was promoted to the post of Hanh khien, an important position within the central administration, directly involved in handling major state matters. His repeated appointment to key offices reflected the court’s exceptional trust in his talent and character.
In 1339, during the reign of King Tran Hien Tong, he was appointed Huu ty lang trung. In 1342, under King Tran Du Tong, Truong Han Sieu was promoted to Ta ty lang trung and concurrently appointed Kinh luoc su to govern Lang Giang, a region of major military and administrative importance. In 1345, he was further promoted to Ta gian nghi dai phu, with responsibility for remonstrating with the king and frankly discussing state affairs, thereby helping to uphold court discipline.
In 1351, Truong Han Sieu was elevated to Tham tri chinh su, a position roughly equivalent to the later Shangshu, making him one of the highest-ranking ministers of the Tran court. Two years later, in the Quy Ty year (1353), he was entrusted with command of the Than Sach troops and sent to take up post in Hoa Chau (the area of present-day Hue). During his tenure there, he stabilized local conditions and safeguarded frontier security, clearly demonstrating his capabilities not only in civil administration but also in military affairs.
In the eleventh month of the following year, due to advanced age and declining health, Truong Han Sieu submitted a memorial requesting leave on grounds of illness. However, before he could return to the capital, he passed away. In recognition of this great loss, the court posthumously conferred upon him the rank of Thai bao, honoring the lifelong dedication of a senior statesman.
In 1363, the retired emperor Tran Nghe Tong further posthumously promoted Truong Han Sieu to Thai pho. Notably, from 1372 onward, he was enshrined at the National Temple of Literature, alongside sages of earlier ages—an exceptionally rare honor reserved only for exemplary figures of learning and moral integrity.
In Dai Viet su ky toan thu, the historian Phan Phu Tien commented on the Tran court’s decision to enshrine Truong Han Sieu together with Chu Van An at the Temple of Literature as follows: “Only those eminent Confucian scholars of successive ages who were able to eradicate heterodox beliefs and preserve the orthodox tradition were allowed to be worshiped at the Temple of Literature, thereby manifesting the proper lineage of learning. Nghe Tong permitted Chu An and Truong Han Sieu to be included: Han Sieu was firm and resolute, opposing Buddhism; An cultivated personal purity, steadfastly upheld integrity, and did not seek high office.”
This assessment not only affirms Truong Han Sieu’s scholarly position in the intellectual history of Dai Viet, but also shows him as a representative figure of orthodox Confucian scholars of the Tran period: firm in stance, strict toward heterodoxy, and steadfast in upholding moral principles and social order.
Literary legacy
Truong Han Sieu was a man of broad learning and deep patriotism, revered by the Tran kings as a teacher. According to Dai Viet Su Ky, he was firm and outspoken in opposing Buddhism. Seven of his poems survive today, including Cuc hoa bach vinh (of which four poems on chrysanthemums remain), Hoa Chau tac (Poems composed in Hoa Chau), Duc Thuy son (Duc Thuy Mountain), and Qua Tong do (Passing the Song capital).
In prose, he left two works: Khai Nghiem tu bi ky (Stele inscription of Khai Nghiem Pagoda) and Duc Thuy son linh te thap ky (Record of the Ling Te Pagoda at Duc Thuy Mountain), both written in Classical Chinese. Two other works, Hoang trieu dai dien and Hinh thu, co-compiled with Nguyen Trung Ngan, as well as the memorial Ta tru Han lam vien truc hoc si cited in Dai Viet su ky toan thu and Kien van tieu luc, have been lost and not yet rediscovered.
Truong Han Sieu also composed Linh te thap ky and Quang Nghiem tu bi van, both of which exalt Confucian learning and criticize Buddhism. Together with Nguyen Trung Ngan, he co-compiled Hoang trieu dai dien and Hinh thu, laying the foundations for the operation of the Vietnamese feudal state under a legal framework. He was also a cultural figure with one of the earliest visions of tourism in Vietnam.
Worship and commemoration
A temple dedicated to Truong Han Sieu stands at the foot of Non Nuoc Mountain in the Duc Thuy Son Park along the Day River in Ninh Binh city. The temple is built in the “dinh”-shaped architectural style, consisting of three bays of the main hall and two bays of the rear sanctuary, with a double-tiered tiled roof and upward-curving corners. Seen from the side, the roof edges curl upward like the image of a dragon boat. At the ridge are two dragons flanking a moon motif. The temple’s facade bears a large Chinese-character inscription reading Truong Thang Phu Tu. Inside the main hall are a ceremonial screen, an incense altar, and stands holding ritual objects. In the innermost bay of the rear sanctuary stands an incense altar and a bronze statue of Truong Han Sieu.
Near the temple is the historical and cultural site of Non Nuoc Pagoda, located across Non Nuoc Mountain. Together they form a cultural and spiritual complex in the heart of Ninh Binh city.
In the past, Phuc Am village also worshiped him at Dau Long Pagoda, Tan Thanh ward, Hoa Lu city, Ninh Binh. His statue is also enshrined at the Vu Lam royal retreat within the Trang An World Heritage complex. A memorial complex dedicated to the cultural luminary Truong Han Sieu has been built within the precincts of the Truong clan ancestral temple of Vietnam in Ninh My ward, Hoa Lu city, Ninh Binh province.
In Hai Duong province, Tu Xa Temple in Tu Xa hamlet, Doan Ket commune, Thanh Mien district, worships Truong Han Sieu. Based on its architecture, the temple dates back to the Le Restoration period and was restored in 1907. Built in the “dinh” style, it includes a five-bay forehall and a three-bay rear sanctuary. The site preserves many architectural details and artifacts from the eighteenth and nineteenth centuries, including a large inscription reading Tran trieu nguyen suy. Each year, two festivals are held: on the 7th day of the 3rd month, commemorating his death anniversary, and on the 12th day of the 8th month, commemorating his birth. The festivals feature various folk games such as net throwing, bamboo bridge walking, and swimming. The site was officially ranked as a historical monument in 2001.
In Ha Nam province, Tu Du Temple, also known as Cao Da Communal House, worships Truong Han Sieu as the founding ancestor of Cao Da village, now in Nhan My commune, Ly Nhan district.
At Co Trach Temple within the Tran Temple complex in Nam Dinh, the left wing houses the spirit tablet of Truong Han Sieu.
The name Truong Han Sieu has been given to many streets in cities across Vietnam, including Ha Noi, Ho Chi Minh City, Da Nang, Ninh Binh, Hai Duong, Hue, Nha Trang, Vung Tau, Ba Ria, Buon Ma Thuot, Hai Phong, Hoa Binh, Bac Lieu, Tam Diep, Cao Lanh, Nam Dinh, Long Xuyen, Phan Thiet, Thanh Hoa, Hung Yen, Kon Tum, Dong Ha, Bien Hoa, Rach Gia, Sam Son, Bim Son, and others. Notably, his name is also borne by the road leading to the high school named after him in his homeland—a place that has educated many talented students.
References
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Lê Văn Siêu (2004),Việt Nam văn minh sử, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Pháp
Truong Han Sieu (? – 1354)
Origines
Truong Han Sieu était originaire du village de Thang Phu, district de Yen Ninh, circuit de Truong Yen (aujourd’hui quartier Van Giang, ville de Hoa Lu, province de Ninh Binh).
Selon les chroniques officielles, Truong Han Sieu fut d’abord un hôte et disciple de Tran Hung Dao ; il se distinguait par un caractère ferme et résolu ainsi que par une érudition profonde. Les notices biographiques des auteurs vietnamiens indiquent qu’il « rendit de nombreux services méritoires lors des deux guerres contre les envahisseurs Nguyen ». Le Dictionnaire de la littérature précise qu’il « contribua, à des degrés divers, aux deuxième et troisième résistances contre les Nguyen ».
Ainsi, Truong Han Sieu participa aux deuxième et troisième campagnes de résistance contre les Nguyen-Mongols alors qu’il était encore jeune. Avec Nguyen Trung Ngan, il fait partie des hauts fonctionnaires de la dynastie Tran ayant vécu au-delà de quatre-vingts ans.
Carriere politique
Truong Han Sieu fut un homme politique, un poete et un historien d’exception de la dynastie Tran, célèbre pour son érudition approfondie, son intégrité morale inflexible et sa pensée orthodoxe solidement établie. Son autorité intellectuelle et éthique était telle que les empereurs Tran l’honoraient toujours du titre de « Maitre », sans jamais prononcer son nom personnel, fait extrêmement rare dans l’histoire de la monarchie. Sa carrière administrative s’étendit sur quatre règnes de la dynastie Tran, laissant une empreinte profonde tant sur les plans politique et militaire que culturel et idéologique.
En 1308, sous le règne de l’empereur Tran Anh Tong, Truong Han Sieu fut nommé Han lam hoc si. Cette fonction, réservée aux lettrés de haut niveau chargés de la rédaction des documents officiels et de la délibération des affaires d’Etat, montre qu’il fut très tôt reconnu comme l’un des plus grands intellectuels de la cour.
En 1314, sous le règne de Tran Minh Tong, il fut promu au poste de Hanh khien, une charge essentielle dans l’appareil gouvernemental, participant directement au traitement des affaires majeures du pays. La confiance renouvelée dont il bénéficia à travers ces nominations successives reflète l’estime particulière que la cour portait à son talent et à sa probité.
En 1339, sous le règne de Tran Hien Tong, il fut nommé Huu ty lang trung. En 1342, sous Tran Du Tong, Truong Han Sieu accéda à la fonction de Ta ty lang trung, tout en cumulant celle de Kinh luoc su chargé de l’administration et de la défense de la région de Lang Giang, un territoire d’importance stratégique tant sur le plan militaire qu’administratif. En 1345, il fut élevé au rang de Ta gian nghi dai phu, assumant le rôle de conseiller critique auprès du souverain, intervenant avec franchise dans les affaires politiques afin de préserver la discipline et l’ordre institutionnel.
En 1351, Truong Han Sieu fut promu Tham tri chinh su, une fonction équivalente à celle de ministre dans les périodes ultérieures, devenant ainsi l’un des plus hauts dignitaires de la cour Tran. Deux ans plus tard, en l’annee Quy Ty (1353), il reçut le commandement des troupes Than Sach et fut envoyé comme gouverneur militaire a Hoa Chau (region de l’actuelle ville de Hue). Durant son mandat, il stabilisa la situation locale et assura la securite des frontieres, demontrant des capacites remarquables aussi bien en administration civile qu’en commandement militaire.
En novembre de l’annee suivante, en raison de son age avance et de l’affaiblissement de sa sante, Truong Han Sieu presenta une requete pour se retirer. Toutefois, avant meme d’avoir regagne la capitale, il deceda. Face a cette perte majeure, la cour lui accorda a titre posthume le rang de Thai bao, marquant ainsi son profond regret et sa reconnaissance envers un grand serviteur de l’Etat.
En 1363, l’empereur abdique Tran Nghe Tong lui conféra a nouveau a titre posthume la dignite de Thai pho. Plus encore, a partir de 1372, Truong Han Sieu fut honore dans le Temple de la Litterature national, aux cotes des grands sages des epoques precedentes, un privilege exceptionnel reserve aux figures eminentes de la morale confucenne et de l’integrite intellectuelle.
Dans le Dai Viet su ky toan thu, l’historien Phan Phu Tien comenta la decision de la dynastie Tran d’honorer Truong Han Sieu et Chu Van An au Temple de la Litterature en ces termes : « Seuls les grands lettrés des differentes epoques, capables d’eliminer les croyances heterodoxes et de transmettre la lignée orthodoxe du savoir, peuvent etre admis au Temple de la Litterature, afin de montrer clairement l’origine et la continuite de la doctrine. Nghe Tong permit a Chu An et a Truong Han Sieu d’y etre associes. Han Sieu etait ferme et resolu, s’opposant au bouddhisme ; An se maintenait pur et intègre, preservant son integrite morale sans rechercher la gloire. »
Cette appreciation confirme non seulement la position intellectuelle de Truong Han Sieu dans l’histoire de la pensee du Dai Viet, mais montre aussi qu’il fut un representant exemplaire de la classe des lettrés confuceens orthodoxes de l’epoque Tran : ferme dans ses positions, rigoureux envers les croyances heterodoxes, et constant dans la defense de la morale et de l’ordre social.
Heritage litteraire
Truong Han Sieu etait un erudit d’une vaste culture, profondement patriote, honore par les empereurs Tran comme un veritable maitre. Selon le Dai Viet Su Ky, il etait resolument oppose au bouddhisme. Son œuvre conservee comprend sept poemes : Cuc hoa bach vinh (dont quatre poemes subsistent), Hoa Chau tac, Duc Thuy son, Qua Tong do. En prose, il est l’auteur de deux textes : Khai Nghiem tu bi ky et Duc Thuy son linh te thap ky, tous deux rediges en caracteres chinois.
Les deux ouvrages Hoang trieu dai dien et Hinh thu, composes conjointement avec Nguyen Trung Ngan, ainsi que le memorial Ta tru Han lam vien truc hoc si cite dans le Dai Viet su ky toan thu et le Kien van tieu luc, sont aujourd’hui perdus et n’ont pas encore ete retrouves.
Truong Han Sieu redigea egalement Linh te thap ky et Quang nghiem tu bi van, deux textes valorisant le confucianisme et critiquant le bouddhisme. Avec Nguyen Trung Ngan, il posa les fondements juridiques du fonctionnement de l’Etat feodal vietnamien par la redaction du Hoang trieu dai dien et du Hinh thu. Il fut egalement un grand homme de culture, considere comme l’un des premiers Vietnamiens a avoir manifeste une vision precoce du tourisme culturel.
Culte et memoire
Un temple dedie a Truong Han Sieu fut erige au pied de la montagne Non Nuoc, dans le parc de Duc Thuy Son, sur les rives de la riviere Day, dans la ville de Ninh Binh. Le sanctuaire, de plan en forme de caractere « dinh », comprend trois travées de la salle de culte et deux travées du sanctuaire arriere, avec une toiture a deux niveaux couverte de tuiles et des angles ornes de motifs releves en forme de lames courbes. Le faîte du toit est orne de deux dragons faisant face a la lune. A l’interieur se trouvent un autel, des objets rituels et une statue en bronze de Truong Han Sieu. A proximite se situe le site historique et culturel de la pagode Non Nuoc, formant avec le temple un ensemble culturel et spirituel au cœur de la ville de Ninh Binh.
Il est egalement honore dans plusieurs autres lieux de culte, notamment a Hai Duong, Ha Nam, Nam Dinh, ainsi que dans le complexe paysager de Trang An. Son nom a ete donne a de nombreuses rues dans de nombreuses villes du Vietnam, illustrant la reconnaissance durable de la nation envers ce grand personnage de l’histoire.
References bibliographiques
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Lê Văn Siêu (2004),Việt Nam văn minh sử, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Trung
張漢超（?–1354）
身世
張漢超籍貫昇府村，屬安寧縣、長安路（今寧平省華閭市雲江坊）。
據正史記載，張漢超出身為陳興道（Tran Hung Dao）的門客，性情剛毅，學識淵博。越南學者所撰略傳記載，張漢超「在兩次抗擊元軍的戰爭中建立了多項功績」；《文學辭典》亦記其「在第二次與第三次抗元戰爭中均有一定貢獻」。
由此可知，張漢超於青年時期即參與第二次與第三次抗擊元蒙的民族戰爭，並與阮忠彥（Nguyen Trung Ngan）同為陳朝少數壽逾八十的重臣。
政治生涯
張漢超是陳朝卓越的政治家、詩人與史學家，以學識深厚、人格剛正與堅定的正統思想聞名。其學術聲望與道德威望極高，歷代陳朝君主皆尊稱其為「師」，而不直呼其名諱，此在君主專制歷史中極為罕見。張漢超的仕宦生涯橫跨陳朝四位君主，在政治、軍事與文化思想等方面皆留下深刻印記。
1308年，陳英宗在位時，張漢超被任命為翰林學士，負責起草朝廷文書並參與議論政事，顯示其早已被視為頂尖學者而受重用。
1314年，陳明宗即位後，張漢超升任行遣，成為直接參與國家政務運作的重要官員。屢次受命於要職，充分反映朝廷對其才能與人格的高度信任。
1339年，陳憲宗時期，張漢超被封為右司郎中；1342年，陳裕宗在位時，又升任左司郎中，並兼任經略使，鎮守軍政要地朗江。1345年，他再擢升為左諫議大夫，肩負直諫君主、議論國政之責，對維持朝廷紀綱發揮重要作用。
1351年，張漢超被拔擢為參知政事，相當於後世尚書之職，躋身陳朝最高級別重臣之列。兩年後，即癸巳年（1353），他受命統率神策軍，出鎮化州（今順化一帶）。任內成功安定地方局勢，鞏固邊防，展現其不僅長於文治，亦具卓越軍事才能。
翌年十一月，因年高體弱，張漢超上表請病致仕，然尚未返抵京師便與世長辭。朝廷追贈其為太保，以示對其終身盡忠報國的深切哀悼與崇高表彰。
1363年，上皇陳藝宗再追贈其為太傅。尤為特殊的是，自1372年起，張漢超被奉祀於國家文廟，與前代聖賢並列，享有極為罕見的殊榮，僅賜予在道學與氣節上具有典範意義之人物。
《大越史記全書》中，史臣潘孚先（Phan Phu Tien）對陳朝將張漢超與朱文安（Chu Van An）同祀文廟評論道：
「歷代名儒，唯能排斥異端、傳承道統者，方得從祀文廟，以明道學之有本源。藝宗使朱安、張漢超同列其中，則漢超為人剛毅，排斥佛教；朱安修身清潔，堅守氣節，不求顯達。」
此評語不僅肯定張漢超在大越思想史中的學術地位，也凸顯其作為陳代正統儒士代表的形象：立場堅定、嚴斥異端，始終捍衛道德原則與社會秩序。
文學遺產
張漢超學識廣博，愛國情懷深厚，歷代陳朝君主皆尊其如師。據《大越史記》記載，他性情剛正，明確反對佛教。其現存詩作共七首，包括《菊花百詠》（今存詠菊四首）、《化州作》、《育翠山》、《過宋都》。散文作品有《開嚴寺碑記》與《育翠山靈祭塔記》，皆以漢文寫成。
另與阮忠彥合撰《皇朝大典》與《刑書》，為越南封建國家依法治國奠定制度基礎。其所作《靈祭十記》、《光嚴寺碑文》亦以尊崇儒學、批判佛教為主旨。張漢超不僅是政治家與文學家，亦被視為越南最早具有旅遊文化視野的文化人物之一。
祠祀
張漢超祠位於寧平市育翠山公園、石底河畔的儂水山腳下。祠宇採丁字形佈局，包括三間拜堂與兩間後宮，雙層屋頂覆瓦，屋角翹起如龍舟之勢，正脊飾雙龍朝月。祠前懸有漢文匾額「張昇府祠」。後宮內供奉銅鑄張漢超像。
此外，寧平省華閭市、海陽省清勉縣、河南省李仁縣、南定省陳祠遺址等地，皆建有祠堂或設牌位奉祀張漢超。其名亦被用於河內、胡志明市、峴港、順化、海防等全國多地街道與學校名稱，成為越南文化記憶中長久而鮮明的象徵。
參考資料
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Lê Văn Siêu (2004),Việt Nam văn minh sử, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
