Niên đại: Triều vua Khải Định
Chất liệu: Đá thanh tự nhiên
Kích thước: Tỷ lệ kích thước tương đương ngựa chiến thực tế (tỷ lệ 1:1; chiều cao khoảng 1,50 – 1,60 m)
Loại hình: Tượng linh thú
Nơi phát hiện: Sân Bái đình (tầng thứ ba), Lăng Khải Định (Ứng Lăng), núi Châu Chữ (Châu Ê), xã Thủy Bằng, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế
Đơn vị lưu giữ: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng ngựa đá (chiến mã) đứng trang nghiêm ở hàng linh thú chầu thuộc sân Bái đình, đối xứng qua trục thần đạo cùng với voi đá, tượng quan văn, quan võ và lính túc vệ. Giữa không gian kiến trúc ngập tràn chất liệu xi măng, bê tông và sắt thép hiện đại của Ứng Lăng, cặp ngựa đá là điểm xuyết hiếm hoi kế thừa kỹ thuật đục đẽo, chạm khắc đá thanh nguyên khối công phu và chuẩn mực từ truyền thống điêu khắc cung đình.
Tượng được tạc trong tư thế đứng thẳng trang nghiêm, bốn chân trụ vững chãi trên bệ đá, đầu hơi ngẩng cao thể hiện phong thái dũng mãnh của chiến mã hộ giá hoàng gia. Hệ thống trang sức và yên cương được chạm khắc tinh tế: trên lưng phủ thảm đệm chạm nổi hoa văn chỉn chu, yên cương thắt chặt với các dải đai da, móc kim loại, yếm ngực gắn lục lạc và cụm bờm được chải tết gọn gàng, toát lên sự chuẩn mực và vương giả của kỵ mã phụng sự đấng quân vương.
Dù trải qua cả thế kỷ dãi dầu mưa nắng khiến bề mặt đá xuất hiện dấu vết phong hóa, rêu phong và mòn mờ một số góc cạnh, pho tượng vẫn giữ trọn thần thái sống động và tỷ lệ giải phẫu chân thực. Từng đường gân, khối cơ ở ức, chân và cấu trúc đầu ngựa được nghệ nhân xưa đục đẽo với nhiệt tâm cao độ và sự tỉ mỉ phi thường; kỹ thuật chạm lộng, chạm nổi trên chất liệu đá cứng đã vượt khỏi tính chất của một công việc ăn công nhật thông thường để trở thành một tác phẩm điêu khắc giàu cảm xúc và đầy kiêu hãnh.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật gốc cấu thành không gian thiết triều thu nhỏ tại sân Bái đình Ứng Lăng, phản ánh quy chế bài trí linh thú hộ vệ lăng tẩm hoàng gia triều Nguyễn giai đoạn cuối cùng trước khi chế độ quân chủ khép lại.
Giá trị văn hóa: Biểu trưng cho biểu tượng chiến mã trung thành phụng vụ thiên tử theo quan niệm “sự tử như sự sinh”; gìn giữ nét văn hóa tâm linh phương Đông trong nghi lễ đưa tiễn và hộ giá nhà vua về cõi vĩnh hằng.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc đá truyền thống xứ Huế đầu thế kỷ XX; đường nét tả thực chuẩn xác về mặt giải phẫu học nhưng vẫn giữ được nét ước lệ tôn nghiêm của mỹ thuật cung đình cổ điển.
Giá trị độc đáo: Nằm trong số ít các cấu kiện điêu khắc bằng đá nguyên bản quý hiếm tại lăng Khải Định – nơi phần lớn công trình chuyển dịch sang vật liệu xi măng cốt thép và khảm sành sứ; hiện vật là tư liệu quý giá phục vụ công tác số hóa di sản 3D (VR3D) nhằm lưu giữ, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản cố đô trên không gian số.
Nguồn ảnh: VR3D
