Chùa Phật Tích (Chùa Vạn Phúc – Tiên Du, Bắc Ninh)

Chùa Phật Tích (Chùa Vạn Phúc – Tiên Du, Bắc Ninh)

Giới thiệu chung


Chùa Phật Tích (tên chữ là chùa Vạn Phúc) tọa lạc trên sườn phía Nam núi Phật Tích (còn gọi là núi Lan Kha, Non Tiên) trên địa bàn xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Trong chùa có tượng đức Phật bà bằng đá thời nhà Lý lớn nhất Việt Nam. Đây là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời với kiến trúc mang đậm dấu ấn thời Lý.

Lược sử


Theo tài liệu cổ thì chùa Phật Tích được khởi dựng vào năm Long Thụy Thái Bình thứ 4 (1057) với nhiều tòa ngang dãy dọc. Năm 1066, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng một tháp cao và không may bị đổ. Sau khi tháp đổ mới lộ ra ở trong đó bức tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối, phía ngoài dát vàng. Để ghi nhận sự xuất hiện kỳ diệu của bức tượng này, xóm Hỏa Kê (gà lửa) cạnh chùa đổi tên thành thôn Phật Tích và gọi ngôi chùa đó là chùa Phật Tích.

Được xây dựng cùng thời với nhiều ngôi chùa khác cùng thời nhưng chùa Phật Tích luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các vua thời Lý, Trần. Năm 1071, Lý Thánh Tông đã viết tặng chữ Phật dài 6 thước và cho khắc vào đá dựng tại núi Tiên Du. Đến thế ký XIV, vào thời nhà Trần, vua Trần Nghệ Tông đã lấy chùa Phật Tích làm nơi tổ chức cuộc thi Thái học sinh (thi Tiến sĩ).

Trong suốt nhiều niên đại của triều Lý – Trần, chùa Phật Tích đều được coi là Quốc tự – Trung tâm Văn hóa Phật Giáo của Đại Việt.

Vào thời nhà Lê, năm Chính Hòa thứ bảy đời vua Lê Hy Tông, năm 1686, chùa được xây dựng lại với quy mô rất lớn, có giá trị nghệ thuật cao và đổi tên là Vạn Phúc tự. Người có công trong việc xây dựng này là Bà Chúa Trần Ngọc Am – đệ nhất cung tần của Chúa Thanh Đô Vương Trịnh Tráng, khi Bà đã rời phủ Chúa về tu ở chùa này. Đời vua Lê Hiển Tông (1740-1786), một đại yến hội đã được mở ở đây.

Trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, Chùa Phật Tích đã bị quân Pháp đốt cháy hoàn toàn vào năm 1947, thời điểm đó chùa tồn tại được gần 300 năm.

Theo tài liệu của trường Viễn đông bác cổ Pháp để lại thì khoảng trước năm 1945, kiến trúc sư nổi tiếng của Pháp là Louis Bezacier đã tiến hành trùng tu ngôi chùa Phật tích. Trước khi trùng tu, theo yêu cầu của viện Viễn đông bác cổ, ông đã tiến hành khai quật nền chùa, đã phát hiện ra nền của ngôi tháp thời Lý còn nằm nguyên vẹn dưới lòng chùa, cùng rất nhiều di vật tiêu biểu cho nghệ thuật xây dựng chùa Phật Tích, cũng là nghệ thuật xây dựng đặc sắc thời Lý.

Khi hòa bình lập lại (1954) đến nay, chùa Phật Tích được khôi phục dần. Năm 1959, Bộ Văn hóa cho tái tạo lại 3 gian chùa nhỏ làm nơi đặt pho tượng A Di Đà bằng đá quý giá.

Kiến trúc


Khu thờ chính

Khu thờ chính gồm 7 gian tiền đường dùng để đón tiếp khách, 5 gian bảo thờ Phật, đức A Di Đà và các vị Tam Thế Phật, 8 gian thờ Tổ và 7 gian thờ Thánh Mẫu. Bên phải là miếu thờ để ghi nhận công lao trùng tu và phục dựng chùa của bà Trần Thị Ngọc Am – đệ nhất cung tần của chúa Trịnh Tráng tu ở chùa này. Bà chẳng những có công lớn trùng tu chùa mà còn bỏ tiền cùng dân 13 thôn dựng đình. Bên trái chùa chính là nhà tổ đệ nhất thờ Chuyết Chuyết Lý Thiên Tộ. Ông mất tại đây năm 1644 thọ 55 tuổi; hiện nay chùa còn giữ được pho tượng của Chuyết Công đã kết hỏa lúc đang ngồi thiền.

Khu thờ mang đậm nét kiến trúc Phật Giáo của thời nhà Lý với thiết kế “nội công ngoại quốc”, mái chùa cong chạm khắc hình mây, hình chạm khắc nổi bật là rồng và hoa sen,…

Ba cấp nền chùa

Ngôi chùa có kiến trúc của thời Lý, thể hiện qua ba bậc nền bạt vào sườn núi. Các nền hình chữ nhật dài khoảng 60m, rộng khoảng 33m, mặt ngoài bố trí các tảng đá hình khối hộp chữ nhật.

Theo tương truyền, bậc nền thứ nhấtsân chùa với vườn hoa mẫu đơn, nơi xảy ra câu truyện Từ Thức gặp tiên: “Từ Thức đi xem hội hoa mẫu đơn, gặp Giáng Tiên bị bắt trói vì tội hái trộm hoa. Từ Thức bèn cởi áo xin tha cho tiên nữ. Sau Từ Thức từ quan đi du ngoạn các danh lam thắng cảnh, đến động núi ở cửa biển Thần Phù gặp lại Giáng Tiên…” Do tích này, trước đây chùa Phật Tích mở hội Hoa Mẫu Đơn hàng năm vào ngày mồng bốn tháng giêng để nhân dân xem hoa và các văn nhân thi sĩ bình thơ.

Bậc nền thứ hai là nơi có các kiến trúc cổ ngày nay không còn được thấy. Khi đào xuống nền ngôi chùa này, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy nhiều di vật điêu khắc thời nhà Lý và nền móng của một ngôi tháp gạch hình vuông, mỗi cạnh dài 8,5 m.

Nền thứ ba cao nhất, có Long Trì (Ao Rồng) là một cái ao hình chữ nhật, đã cạn nước.

Vườn Tháp

Vườn Tháp của chùa Phật Tích có hơn 32 ngọn tháp, phần lớn được xây dựng vào thế kỷ XVII – là nơi cất giữ xá lị của các vị sư trụ trì và nhục thân của Thiền sư Chuyết Chuyết. Hầu hết  các ngọn tháp đều có tên và niên đại an tháp. Trong đó, ngọn tháp lớn nhất là tháp Phổ Quang. Tháp Phổ Quang là công trình nhằm tưởng nhớ sự hiện diện của tòa tháp cổ cao hơn 40m được vua Lý xây dựng trước kia. Tháp cao hơn 5m, có 14 tầng nhỏ dần lên trên, trên đỉnh tháp treo Đại Hồng Chung – một quả chuông lớn để đánh vào những dịp đặc biệt.

Di vật


Sau gần 1000 năm xây dựng và trùng tu, Chùa Phật Tích còn lưu giữ nhiều di vật quý như:

Tượng Phật A Di Đà 

Lý do tên chùa được đổi từ Vạn Phúc sang Phật Tích như ngày này là do sự phát hiện của bảo vật này sau một lần tháp trong chùa bị đổ. Bức tượng Phật A Di Đà được làm bằng đá xanh nguyên khối cao 2,7m nay được thờ tại Thượng điện của chùa. Bức tượng được điêu khắc từ thời nhà Lý và là bức tượng Phật có niên đại lâu nhất được xác định tại Việt Nam. Về mặt mỹ thuật, tượng Phật A Di Đà tại chùa Phật Tích được coi là bức tượng Phật mẫu mực, là kiệt tác mỹ thuật của Việt Nam và được sao y lại thành 2 phiên bản đặt ở 2 viện bảo tàng Lịch SửMỹ Thuật Việt Nam.

Hàng tượng linh thú 

Hàng tượng linh thú ngàn năm tuổi được bố trí án ngữ tại sân chùa, trước tòa Tam Bảo. Mười linh thú, bao gồm 5 đôi: sấu, ngựa, trâu, voi, sư tử.  Mỗi linh thú lại được khắc họa vô cùng sinh động với tư thế, biểu cảm độc đáo khác nhau. Các linh thú này đều gắn liền với cuộc đời của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, mang ý nghĩa bảo vệquy y Phật pháp

Long Trì (Ao Rồng)

Long Trì là một ao nhỏ hình vuông nay đã cạn nước. Gọi là Ao Rồng vì dưới đáy ao có một thềm đá hình bán nguyệt chạm nổi hình hai con rồng đặc trưng của thời Lý, đang uốn lượn bên sóng nước đang nhô cao. Rồng là linh vật biểu tượng cho đạo Phật của thời nhà Lý, bởi vậy sự xuất hiện của các hiện vật về rồng tại chùa Phật Tích càng minh chứng cho sự linh thiêng và an lành của vùng đất này. 

Bên cạnh đó chùa còn lưu giữ Pho tượng của Chuyết Công đã kết hỏa lúc đang ngồi thiền.

Lễ hội


Lễ hội chùa Phật Tích hay lễ hội Khán hoa Mẫu đơn thường được tổ chức trong ba ngày, từ mồng 3 đến mồng 5 Tết âm lịch hàng năm, trong đó ngày chính hội là mồng 4. Từ ngày khai hội (mồng 3 tết), rất đông du khách đã kéo về chùa Phật Tích để dâng hương tại những nơi thờ tự, tham gia Pháp hội đại bi cầu Quốc thái dân an.

Sự kiện – Thành tựu


  • Chùa Phật Tích được xếp hạng Di tích Lịch sử – Văn hóa tại Quyết định số 313/VH-VP ngày 28 tháng 4 năm 1962 của Bộ Văn hóa và được Thủ tướng chính phủ kýxếp hạng 62 Di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam.
  • Bức tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh ngồi trên tòa sen cao 2,7m, một tác phẩm điêu khắc đặc sắc của nền mỹ thuật nước nhà nói chung và nghệ thuật tạc tượng nói riêng. Đây là điểm nhấn độc đáo mà ai cũng nhớ đến khi nói về chùa Phật Tích.
  • Năm 2017, bộ tượng 10 linh thú tại chùa Phật Tích được công nhận là Bảo vật Quốc Gia.

Tham khảo


  • https://ximgo.com/tin-tuc/chua-phat-tich-bac-ninh-tho-ai-tim-hieu-ngay-nhe-1378
  • https://halotravel.vn/chua-phat-tich-bac-ninh/
  • https://www.bestprice.vn/blog/diem-den-8/chua-phat-tich-972.html
  • https://vi.wikipedia.org/wiki/Ch%C3%B9a_Ph%E1%BA%ADt_T%C3%ADch#Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc
  • https://www.vntrip.vn/cam-nang/chua-phat-tich-74747
Chấm điểm
Chia sẻ
1 chùa Phật Tích ( nguồn google )

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nhân vật
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *