Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Thiền Lâm, tên gọi chính thức, là một ngôi chùa nổi tiếng tại Huế, song trong đời sống dân gian, chùa còn được biết đến với cái tên thân thuộc là chùa Phật Đứng – Phật Nằm, do sở hữu hai pho tượng lớn nổi bật của Đức Phật trong tư thế đứng và nằm nhập Niết-bàn. Với phong cách kiến trúc mang đậm màu sắc Phật giáo Nam tông, chùa còn được nhiều du khách ưu ái gọi là “Thái Lan trên đất Huế” hay “xứ chùa Vàng giữa lòng cố đô”, gợi liên tưởng đến các chùa tháp xứ chùa Vàng, đồng thời làm nổi bật sự giao thoa văn hóa trong không gian Phật giáo tại miền Trung Việt Nam.
Chùa Thiền Lâm tọa lạc trên đồi Quảng Tế, một vị trí đắc địa về mặt phong thủy và cảnh quan. Địa chỉ cụ thể là đường Lê Ngô Cát, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ngôi chùa nằm không xa trung tâm thành phố, chỉ cách Đại Nội Huế khoảng 4 km, và cách trung tâm thành phố khoảng 5 km. Được xây dựng trên một ngọn đồi nhỏ, cổng chùa lớn, nổi bật và dễ nhận biết từ xa, chùa Thiền Lâm vừa mang vẻ thanh tịnh của chốn thiền môn, vừa gợi mở cho du khách một trải nghiệm văn hóa – tâm linh đặc sắc giữa vùng đất cố đô.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Thiền Lâm được thành lập vào năm 1960 bởi Hòa thượng Hộ Nhẫn, một bậc chân tu nổi tiếng với hạnh đầu đà khổ hạnh và pháp tu thiền định. Ban đầu, nơi đây chỉ là một liêu thất nhỏ đơn sơ giữa khu đất hoang vắng, được dân gian mô tả là “một cốc lá nhỏ giữa tha ma mộ địa”. Chính nơi ấy, Hòa thượng Hộ Nhẫn đã an trú thiền định mỗi ngày, sống đời Tam y Nhất bát, trì bình khất thực theo lối truyền thống Phật giáo Nguyên thủy. Vì hình ảnh dung dị và ẩn cư của ngài, người dân thuở ấy thường gọi ngài một cách gần gũi là “ông sư chùa Cốc”.
Trước đó, vào năm 1958, Hòa thượng được Giáo hội đề cử từ chùa Tam Bảo về trụ trì chùa Tăng Quang. Tuy nhiên, nhận thấy môi trường sinh hoạt ở đó không phù hợp với lối tu hành độc cư – đầu đà, ngài đã xin Giáo hội cho phép rời chùa Tăng Quang. Năm 1960, ngài tìm đến vùng thôn Thượng II, xã Thủy Xuân (nay là phường Thủy Xuân, TP. Huế) để dựng một liêu cốc và bắt đầu gầy dựng đạo tràng Thiền Lâm từ chính nơi ấy.
Nhờ đức hạnh và đạo phong của Hòa thượng Hộ Nhẫn, ngôi chùa dần thu hút sự kính ngưỡng của Phật tử và người dân địa phương. Đến năm 1966, với sự quyên góp của bá tánh và thập phương tín thí, chùa bắt đầu được xây dựng quy mô hơn. Trong giai đoạn này, tháp thờ Xá Lợi Phật và chính điện tầng dưới được kiến tạo, đánh dấu bước phát triển đầu tiên của Thiền Lâm từ một cốc lá trở thành ngôi phạm vũ trang nghiêm.
Trong suốt thời gian trụ trì, Hòa thượng Hộ Nhẫn đã nhiều lần cho tu bổ và mở rộng kiến trúc chùa, giữ gìn và phát huy truyền thống tu tập theo Phật giáo Nam tông. Đặc biệt, đến năm 2014, chùa Thiền Lâm được tiến hành một đợt đại trùng tu, hoàn thiện tổng thể kiến trúc như diện mạo hiện nay – nổi bật với những tháp vàng, tượng Phật lớn và lối thiết kế mang đậm dấu ấn Nam tông giữa lòng xứ Huế cổ kính.
Kiến trúc và cảnh quan
Tọa lạc trên đồi Quảng Tế, thuộc phường Thủy Xuân, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 5km, chùa Thiền Lâm không chỉ là một trung tâm tu học Phật giáo Nam tông nổi tiếng mà còn là một công trình kiến trúc mang sắc thái độc đáo bậc nhất tại cố đô. Người dân và du khách thường ưu ái gọi nơi đây là “Thái Lan trên đất Huế” hay “xứ chùa Vàng giữa lòng cố đô”, bởi lối kiến trúc đậm phong cách Thái Lan với màu vàng rực rỡ làm chủ đạo, nổi bật giữa không gian xanh mát và trầm mặc xứ Kinh kỳ.
Tổng thể kiến trúc của chùa mang phong cách Thái Lan đậm nét – một điều hiếm có tại Huế. Từ mái ngói, tường vách cho đến tượng thờ và tháp Phật, tất cả đều được thiết kế với các đường nét chạm trổ tinh xảo, gam màu vàng rực và trắng thanh khiết làm chủ đạo, gợi cảm giác thanh tịnh nhưng huy hoàng.
Cổng chùa được thiết kế công phu, nổi bật với sắc đỏ – vàng kết hợp hài hòa, khắc họa dòng chữ “Chùa Thiền Lâm” lộng lẫy. Kiến trúc cổng mang âm hưởng từ các quốc gia Phật giáo Nam tông như Thái Lan, Myanmar, Lào, tạo ấn tượng trang nghiêm ngay từ lối vào.
Một trong những nét đặc trưng khiến người dân gọi nơi đây là “chùa Phật Đứng – Phật Nằm” chính là nhờ hai tượng Phật lớn. Không gian chùa được bố trí nhiều tượng Phật và điêu khắc nghệ thuật tái hiện cuộc đời Đức Thích Ca.
Bảo tháp Miến Điện là điểm nhấn kiến trúc nổi bật của chùa, cao 15 mét, được mô phỏng từ kiểu dáng tháp Sirimagala của Myanmar. Dáng tháp hình chuông úp ngược, phần thân và đỉnh dát vàng, phần dưới phủ trắng tinh khiết, xung quanh có bốn tượng sư tử quay về bốn hướng – biểu trưng cho sự bảo hộ. Tầng dưới của tháp là chánh điện thờ tượng Phật Thích Ca cao 1,6 mét, tọa trên đài sen cao hơn 2 mét. Tầng trên tôn trí Xá lợi Phật và xá lợi chư Thánh Tăng, nơi linh thiêng bậc nhất của chùa.
Chùa Thiền Lâm hiện lên như một ốc đảo thanh tịnh giữa lòng thành phố, được bao quanh bởi rừng cây rợp bóng và vườn cảnh hài hòa. Hai hàng cây cao thẳng tắp dọc lối vào mở ra không gian trầm lặng, mát lành, rất thích hợp cho hành giả nhập thất, hành thiền hay du khách tìm về sự an yên nội tâm.
Không gian chùa như một lá phổi xanh quý giá giữa đô thị, giúp điều hòa không khí, là nơi trú ngụ của nhiều loài chim bản địa như chào mào, bồ câu… Các loại cây thuốc Nam quý được trồng ở vườn sau chùa góp phần bảo tồn tri thức y học dân tộc, cho thấy sự giao thoa giữa đạo Phật, thiên nhiên và y học cổ truyền.
Chùa Thiền Lâm, với kiến trúc độc đáo đậm phong cách Nam tông và khung cảnh thiên nhiên khoáng đạt, không chỉ là điểm đến tâm linh thiêng liêng mà còn là một tác phẩm nghệ thuật sống động giữa lòng cố đô Huế. Sự kết hợp hài hòa giữa tâm linh – kiến trúc – sinh thái khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân không thể bỏ lỡ đối với những ai tìm kiếm vẻ đẹp tĩnh lặng và chiều sâu nội tâm giữa xứ Huế mộng mơ.
Hiện vật
Chùa Thiền Lâm không chỉ nổi bật với kiến trúc độc đáo mà còn lưu giữ nhiều hiện vật mang giá trị tâm linh và nghệ thuật đặc sắc, thể hiện chiều sâu của truyền thống Phật giáo Nam tông tại Huế.
Nổi bật nhất là hai bức tượng Phật lớn ngoài trời – lý do người dân địa phương trìu mến gọi nơi đây là “chùa Phật Đứng – Phật Nằm”. Tượng Phật Thích Ca Đứng (Thế Tôn khất thực) cao khoảng 8 mét, đúc bằng đồng, thể hiện vẻ uy nghi, từ ái, gợi nhớ hình ảnh Thế Tôn ngày xưa trì bình khất thực. Đối diện là tượng Phật Thích Ca nhập Niết-bàn, dài hơn 7 mét, với tư thế nằm nghiêng thanh thản giữa rừng thông và dương liễu, biểu trưng cho trạng thái an lạc tuyệt đối.
Trong khuôn viên chùa, nhiều pho tượng tái hiện các sự kiện quan trọng trong cuộc đời Đức Phật được bố trí hài hòa. Phía bên trái là tượng Phật Thích Ca tọa thiền dưới sự che chở của Xà Vương, cao 5,2 mét, đặt trên bảo đài ba tầng cao 9 mét. Khu vực sân trong nổi bật với tượng Phật Thích Ca cao 1,6 mét ngồi trên bảo tọa cao hơn 2 mét, xung quanh là bảy bước chân đầu tiên của Đức Phật, được tái hiện sinh động qua các bức tượng nhỏ. Phía bên phải là vườn Ngự Uyển (vườn Nai) với hình tượng hoàng hậu Ma Gia và các tỳ nữ. Một số mô hình văn học dân gian Phật giáo cũng hiện diện như cảnh thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh, mang tính giáo dục và gợi nhắc tinh thần cầu pháp.
Chùa còn lưu giữ nhiều tượng thờ độc đáo mang phong cách Phật giáo Theravāda như tượng sư tử, tượng chim xí điểu, tượng khuôn mặt Phật và tượng rồng – tất cả đều được chế tác tinh xảo, tạo điểm nhấn nghệ thuật trong tổng thể không gian thiền môn.
Một trong những kiến trúc – hiện vật nổi bật nhất là Bảo tháp Miến Điện, cao 15 mét, mô phỏng chùa Sirimagala tại Myanmar – nơi Hòa thượng Hộ Nhẫn thọ đại giới. Tháp có hình chuông úp ngược, phần thân và đỉnh được sơn vàng, phần đế màu trắng, trang trí bằng phù điêu và hoa văn sinh động. Bốn bức tượng sư tử trắng quay về bốn hướng bảo hộ bảo tháp. Bên trong, tầng dưới là chánh điện rộng lớn tôn trí tượng Phật Thích Ca cao 1,6 mét, được đặt trên bảo tọa cao hơn 2 mét. Trên các bức tường là tranh miêu tả cuộc đời Đức Phật và những câu chuyện tiền thân. Tầng trên bảo tồn xá lợi của Đức Phật và chư Thánh Tăng, là nơi linh thiêng bậc nhất trong chùa.
Trong chánh điện, nổi bật là tượng sáp Hòa thượng Hộ Nhẫn – người sáng lập chùa – được tạo tác chân thật đến từng chi tiết, thể hiện sự kính trọng và tưởng nhớ sâu sắc của môn đồ đối với bậc thầy khả kính. Phía sau chánh điện là phòng khách và thiền thất, trước đây từng là nơi thờ y bát và di ảnh của ngài.
Một hiện vật đáng chú ý khác là đại hồng chung nặng 700kg, được treo trang nghiêm, là pháp khí quan trọng trong các nghi lễ và thời khóa tụng niệm tại chùa.
Sự kiện và lễ hội
Chùa Thiền Lâm Huế là nơi diễn ra nhiều hoạt động tâm linh ý nghĩa như lễ Vu Lan, tụng kinh tiếng Phạn và thuyết pháp vào các dịp lễ lớn. Chùa còn tổ chức thiền hành, trồng cây và các khóa tu ngắn ngày gắn liền với thiên nhiên. Một số lễ nghi dân gian cũng được gìn giữ, tạo nét giao thoa giữa Phật giáo và tín ngưỡng bản địa. Những trải nghiệm này mang lại không gian thanh tịnh, giúp du khách tìm về sự an yên trong tâm hồn.
Tham khảo
- Chùa Thiền Lâm, Trung tâm Hộ tông.
- Thụy Anh (2023), Lạc vào Chùa Thiền Lâm – “Xứ Chùa Vàng” giữa lòng cố đô Huế, trên trang: mia.vn
- Chùa Thiền Lâm Huế – Ngôi chùa với muôn vàn góc check-in ấn tượng (2023), trên trang: vinpearl.com
- Chùa Thiền Lâm Huế – Chốn tâm linh thanh tịnh giữa Cố đô (2023), trên trang traveloka.com
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English):
Thien Lam Buddhist Temple is located in Thuy Xuan commune, Huong Thuy ward, Hue city, Thua Thien Hue province. Most Venerable Ho Nhan founded the temple in 1960. Initially, he built a small room in Thuong 2 village to practice. In 1966, the faithful Buddhists made offerings of pure wealth to build the main hall and the tower to worship the Buddha’s relics. The Most Venerable passed away in 2002. The next abbot is Bhikkhu Ho Tinh. In 2009, Venerable Tam An accepted the responsibility of administering. The Venerable organized the temple’s restoration, expansion, and construction into a spacious and beautiful temple with an airy landscape and peaceful atmosphere.
The temple has a towering, majestic, golden stupa in the sky. The stupa is about 15m high, has 2 parts: the lower floor is the main hall, and the upper floor is decorated with relics of Buddha and relics of great saints. The Buddha shrine is presented with dignity and worships the statue of Sakyamuni Buddha. In the Buddha shrine, there are two dhamma seats, one sitting on the late Most Venerable Ho Nhan statue. The shape of the stupa is modeled based on the Pirimangala temple in Myanmar where the Most Venerable Ho Nhan was ordained in 1955 during the 6th Pali Tripitaka Council in Rangoon. In 2010, the temple constructed a row of two-story houses for a living room, a house for the dead, and a kitchen. In 2012, the bell tower was built. The fence was formed in 2015. The construction of a meditation hall and a monk’s residence was conducted in 2018. The works here are based on the motif of Myanmar temples and towers, creating the unique features of Vietnamese landscapes in the ancient capital of Hue.
