Lược sử
Làng Yên Xá vào đầu thời Nguyễn tên là An Xá, thuộc tổng Thượng Thanh Oai, phủ Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông. Làng cùng với làng Triều Khúc ở bên cạnh vốn có tên Nôm là Kẻ Đơ, sau thường được gọi Đơ Bùi, do nơi đây xưa kia trồng được một thứ khoai lang ăn rất bùi. Từ tháng 6-1961, hai làng Triều Khúc và Yên Xá nhập lại thành xã Tân Triều, thuộc huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội.
Thôn Yên Xá xưa tuy nhỏ nhưng ngoài đình làng và ngôi đền thiêng thờ Linh Lang đại vương lại còn có một ngôi chùa lớn, tên chữ là Thanh An thiền tự.
Kiến trúc
Chùa thuộc phái Bắc Tông tương truyền được lập từ rất lâu đời.
Trải qua mấy trăm năm, chùa Thanh An đã được trùng tu nhiều lần và không còn giữ được dáng vẻ ban đầu. Những gì du khách nhìn thấy bây giờ chủ yếu mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn và muộn hơn. Mặt bằng chùa đang được mở rộng: phía trước tam quan cũ đã xây thêm một tòa tháp cao hình bát giác ở bên hữu, còn bên tả là một giếng tròn với cây cầu nhỏ bắc sang hòn non bộ, trên đó đặt pho tượng Quan Âm trắng toát, chịu ảnh hưởng của một phong cách từ miền Nam lan ra.
Tam quan chùa xây theo kiểu gác chồng dạng tháp, nay là bộ phận kiến trúc cổ nhất còn sót lại song cũng đang phủ bạt và đứng trước nguy cơ bị sửa đổi. Xung quanh chùa đã có rất nhiều nhà dân và các cao ốc đang mọc lên, che chắn tầm nhìn từ đây ra bốn phương.
Bước qua tam quan, du khách sẽ thấy hai ngọn tháp nhỏ ở hai bên một sân gạch khá rộng và tòa tam bảo ở giữa, bên cạnh có lối vào sân hậu. Tiền đường rộng 5 gian 2 dĩ, cửa gỗ bức bàn, kết nối với hậu cung theo kiểu “chữ Đinh”. Liền sau tam bảo là ngôi đền Tứ phủ thờ các Mẫu Địa, Mẫu Thủy, Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Liễu Hạnh, tạo thành kiến trúc “tiền Phật, hậu Thánh”. Hai bên sân hậu còn có nhà Tổ, nhà Ni, phía sau là vườn và khu phụ. Phía tả tam bảo lại có một cổng phụ mở ra vườn tháp mộ, dấu tích nhà Văn chỉ và nghĩa trang của làng Yên Xá.
Di vật
Chùa Thanh An vẫn giữ được nhiều mảng chạm khắc tinh tế và một hệ thống tượng Phật giáo đầy đủ. Các pho tượng Tam thế Phật và A-di-đà đều được tạo tác đẹp đẽ với phong cách nghệ thuật điêu khắc thời cuối Lê, đầu Nguyễn. Trong chùa hiện còn tới 21 tấm bia đá, trong đó có 16 tấm bia hậu đều khắc chữ “Nhâm Tý” dưới thời Lê trung hưng (những năm Nhâm Tý thời đó là: năm 1612, năm 1672 và năm 1772), ghi tên những vị quan lại, vương phi… đóng góp tiền của tu bổ chùa và đền. Ngoài ra lại có một quả chuông đồng đúc từ thời Tây Sơn, mang niên hiệu Cảnh Thịnh (1793 – 1802).
Giá trị
Ngày 27-12-1990, cùng với đình làng và đền Yên Xá, ngôi chùa này đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia.
Lưu ý
Chùa là nơi linh thiêng nên khi đến đây bạn không nên ăn mặc những trang phục quá màu mè và gây phản cảm làm mất đi tính trang nghiêm vốn có của chùa.
Đến chùa, bạn nên thành tâm cầu bình an và tận hưởng vẻ đẹp an lạc, linh thiêng thay vì mải mê chụp ảnh.
Không tùy ý đụng, chạm hay lấy bất cứ đồ vật nào trong chùa khi không được sự cho phép của nhà chùa.
Không dẫm đạp lên cây cối, hoa cỏ hay bàn ghế trong chùa. Vứt rác đúng nơi quy định để tránh làm ô nhiễm môi trường.
Nên xin phép trước với ban quản lý nhà chùa để được sự đồng ý nếu muốn quay phim, chụp hình.
Chúng ta cần có một sự thành tâm khi đến chùa. Điều này quan trọng không chỉ trong tâm thức mỗi người khi tìm đến đây mà còn thể hiện sự thành kính, văn hoá của người đi lễ.
_____________________________________
Tiếng Anh (English)
Yen Xa village, formerly known as An Xa, was part of Thượng Thanh Oai district, Ung Hoa province, Hà Đông province, within the territory of the Nguyen dynasty. Alongside Trieu Khuc village, Yen Xa was formerly known as Ke Do, later called Do Bui, due to the cultivation of a particularly bitter variety of sweet potato. These two villages were later merged into Tan Trieu commune in June 1961. Yen Xa village, although small, was renowned for its cultural landmarks such as the village communal house, Linh Lang Dai Vuong temple, and a large temple named Thanh An Zen Temple, belonging to the Northern Zen sect, which has undergone several renovations over centuries. The temple now exhibits various architectural features from the Nguyen period and later, with significant expansions. Despite being influenced by the surrounding development, including the emergence of residential and high-rise buildings, the temple still preserves many valuable relics such as Buddha statues and historical stone steles. On December 27, 1990, together with the village communal house and Yen Xa temple, Thanh An temple was classified as a national historical and cultural monument. When visiting the temple, tourists should adhere to the rules and show respect for the sacred space and the surrounding environment.
Tiếng Trung (Chinese)
安社村，以前称为安社，是上清外镇的一部分，位于越南河东省英和市，属于阮朝的领土。与朝菊村一起，安社以前被称为啮耋，后来被称为耋傧，因为种植一种极苦的甘薯而闻名。这两个村庄随后于1961年6月合并为新朝镇。安社村曾经很小，但以村庄文化建筑闻名，如村庙，灵郎大王庙，以及一个名为清安禅寺的大寺庙，属于北宗，已经历多次修复数个世纪。这座寺庙现在展现出了许多阮朝及以后时期的建筑特色，经过了相当大的扩建。尽管受到周围发展的影响，随着民居和高楼大厦的出现，但寺庙仍然保留了许多珍贵的文物，如佛像和具有历史价值的石碑。1990年12月27日，与安社村庙和庙宇一起，清安寺被列为国家历史文化遗址。访问寺庙时，游客需要遵守规则，并重视尊重神圣空间和周围环境。
Tiếng Pháp (French)
Le village de Yên Xá, autrefois connu sous le nom d’An Xá, fait partie de la commune de Thượng Thanh Oai, dans le district de Ứng Hòa, province de Hà Đông, relevant du territoire de la dynastie des Nguyễn. Avec le village de Triều Khúc, Yên Xá était autrefois connu sous le nom de Kẻ Đơ, puis appelé Đơ Bùi, en raison de la culture d’un type de patate douce extrêmement amère. Ces deux villages ont ensuite été fusionnés pour former la commune de Tân Triều en juin 1961. Bien que Yên Xá ait été petit à ses débuts, il était célèbre pour ses monuments culturels tels que le temple du village, le temple de Linh Lang Đại Vương, et un grand temple appelé Thanh An Thiền Tự, appartenant à la secte du Bouddhisme du Nord, qui a été rénové à plusieurs reprises au fil des siècles. Ce temple présente maintenant de nombreux traits architecturaux de l’époque des Nguyễn et au-delà, avec une expansion considérable. Malgré l’influence du développement environnant avec l’apparition de maisons et de bâtiments en hauteur, le temple conserve de nombreux trésors précieux tels que des statues de Bouddha et des stèles historiques. Le 27 décembre 1990, avec le temple du village et le temple de Yên Xá, le temple Thanh An a été classé monument historique et culturel national. Lors de la visite du temple, les visiteurs doivent respecter les règles et témoigner d’un grand respect pour l’espace sacré et l’environnement environnant.
