Lăng vua Trần Minh Tông (Mục Lăng)

Tên gọi và vị trí địa lý 

Mục Lăng hay còn gọi là lăng Đồng Mục là lăng của vua Trần Minh Tông, vị vua thứ 5 của Vương triều Trần. Mục Lăng được xây dựng cách Thái Lăng khoảng 300m về phía Nam qua suối phủ Am Trà, nay thuộc phần hạ lưu đập Trại Lốc, xã An Sinh, Đông Triều, Quảng Ninh.

Lịch sử và nhân vật

Vua Trần Minh Tông sinh trưởng trong thời kỳ quốc gia thanh bình, khi nền chính trị và kinh tế của triều Trần đã đi vào quỹ đạo ổn định. Đến lúc đăng quang, ông tiếp quản một vương triều đang trên đà hưng thịnh và bằng sự điều hành thận trọng, mềm dẻo, kế tục những thành quả của các vua đời trước, đồng thời củng cố thêm nền tảng phồn vinh cho đất nước. Các bộ sử chính thống đều dành cho ông những lời đánh giá tích cực, coi ông là vị quân chủ lấy văn trị làm gốc, sửa sang phép nước, làm sáng tỏ công nghiệp của tổ tông, giữ đức trung hậu, biết lo xa cho hậu thế, khiến trong nước yên ổn, ngoài biên cương được thần phục. Đại Việt sử ký toàn thư chép, ngày 19 tháng 2 năm Đinh Dậu, Trần Minh Tông băng hà tại cung Bảo Nguyên, thọ 58 tuổi; đến ngày 11 tháng 11 năm 1357, linh cữu của ông được an táng tại Mục lăng, thuộc vùng Yên Sinh (nay là An Sinh).

Bia Trần triều bi ký cũng chép Minh Tông hoàng đế mất ngày 19 tháng 2 năm Đinh Dậu và được táng tại lăng xứ Đồng Mục. Đến năm Minh Mạng thứ 21 (1840), triều Nguyễn tiến hành dựng bia xác định vị trí các lăng mộ vua Trần tại An Sinh, trong đó có Mục lăng. Mặc dù tấm bia hiện nay không còn, song nội dung văn bia đã được sao chép và lưu giữ trong sách Trần Triều thánh tổ các xứ địa đồ. Văn bia ghi rõ việc phụng sắc dựng bia tại lăng Trần Minh Tông vào ngày mồng 6 tháng 9 năm Minh Mạng thứ 21, cho thấy triều Nguyễn vẫn chính thức thừa nhận và bảo lưu ký ức không gian về khu lăng mộ này.

Sách Đại Nam nhất thống chí cũng đề cập đến lăng Đồng Mục, xác định đây là lăng của vua Trần Minh Tông, tọa lạc dưới chân núi thuộc xã Yên Sinh, nơi vẫn còn dấu tích tẩm điện cũ cùng các linh vật bằng đá như rồng, kỳ lân. Trong khi đó, Trần Triều thánh tổ các xứ địa đồ cung cấp thông tin chi tiết hơn về địa danh hành chính, cho biết lăng Đồng Mục nằm tại xã Đốc Trại (nay là thôn Trại Lốc), tổng Mễ Sơn, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, tỉnh Hải Dương xưa. Theo họa đồ kèm theo, vị trí của lăng được bố trí đối ứng với Thái lăng, nằm về phía Đông Nam và cách nhau bởi dòng suối Phủ Am Trà.

Từ việc đối chiếu các nguồn thư tịch và bản đồ cổ, có thể khẳng định Mục lăng tọa lạc ở phía Đông Nam Thái lăng, qua suối Phủ Am Trà, và lăng này còn được gọi bằng tên khác là lăng Đồng Mục. Cũng như nhiều lăng mộ hoàng gia thời Trần, khu đất bao quanh lăng vốn được cấp riêng cho việc thờ phụng. Trường hợp này, “xứ đồng Mục” ban đầu dùng để chỉ khu đất quanh lăng, sau đó tên gọi ấy được rút gọn thành “đồng Mục”, rồi dần dần trở thành cách gọi phổ biến để chỉ chính lăng mộ. Vì vậy, các tên gọi Mục lăng hay lăng Đồng Mục thực chất đều cùng chỉ một công trình an táng của vua Trần Minh Tông, phản ánh quá trình chuyển hóa tên đất thành tên lăng trong kiến trúc lăng tẩm thời trung đại.

Kiến trúc cảnh quan

Hiện Mục Lăng chỉ còn là phế tích những thông qua cuốn Trần triều thánh tổ các xứ địa đồ, ta đã có được cái nhìn tổng quan về Mục Lăng. Theo các họa đồ cổ, vị trí của lăng được bố trí theo trục đối sánh với Thái Lăng, nằm về phía Đông Nam quan suối Phủ Am Trà, cho thấy sự tính toán kỹ lưỡng trong việc lựa chọn địa thế và mối liên hệ không gian giữa các lăng tẩm hoàng gia trong cùng quần thể.

Về tổng thể, Mục Lăng là một quần thể kiến trúc có quy mô lớn và tổ chức mặt bằng chặt chẽ. Các ghi chép còn lưu giữ, đặc biệt là tài liệu thời Nguyễn, cho thấy lăng có cấu trúc gần tương đồng với Thái Lăng, nổi bật ở hình thức ba cấp nền chồng xếp, tạo thành bố cục dạng “kim tự tháp” – một đặc trưng phổ biến trong kiến trúc lăng tẩm vương quyền giai đoạn này. Cách tổ chức không gian theo chiều cao không chỉ nhằm tôn vinh vị thế tối thượng của chủ nhân lăng, mà còn tạo nên trục thiêng, dẫn dắt nghi lễ từ thấp lên cao, từ ngoại vi vào trung tâm.

Hệ thống kiến trúc của lăng bao gồm đường thần đạo, sân hành lễ, và khu kiến trúc trung tâm, trong đó Chính Tẩm được đặt ở vị trí trung tâm trên cấp nền cao nhất. Bao quanh Chính Tẩm là các công trình phụ trợ, được bố trí theo nhiều lớp, vừa tạo sự che chắn, vừa nhấn mạnh tính chất linh thiêng và khép kín của không gian thờ tự. Các cấp nền và bậc thềm được xây dựng bằng đá xanh, với hệ thống thành bậc chạm khắc rồng và sấu đạt trình độ mỹ thuật cao, phản ánh rõ tay nghề tinh xảo của thợ thủ công đương thời cũng như ngôn ngữ trang trí mang đậm tính biểu trưng quyền lực vương triều.

Những truyền thuyết dân gian còn lưu lại cũng góp phần soi chiếu quy mô đồ sộ của khu lăng. Việc tồn tại nhiều bia đá lớn khiến người dân địa phương quen gọi nơi đây là đình Ông Bia. Bên cạnh đó, hiện tượng gạch ngói từ khu lăng bị trôi xuống và phủ kín khe nước lân cận, khiến cả đoạn khe như một dòng gạch ngói kéo dài, đã tạo nên địa danh dân gian Khe Gạch, phản ánh mức độ phong phú của vật liệu kiến trúc tại đây.

Đáng tiếc, toàn bộ quần thể Mục Lăng đã bị phá hủy hoàn toàn vào cuối thập niên 1970, trong quá trình xây dựng đập Trại Lốc. Sự biến mất của lăng không chỉ là tổn thất về mặt kiến trúc, mà còn là mất mát lớn đối với cảnh quan văn hóa – lịch sử của vùng Đông Triều. Tuy nhiên, qua tư liệu lịch sử, họa đồ và ký ức dân gian, diện mạo kiến trúc cảnh quan của Mục Lăng vẫn có thể được phác dựng lại như một minh chứng quan trọng cho trình độ quy hoạch, tư duy phong thủy và nghệ thuật kiến trúc lăng tẩm của một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Xếp hạng

Mục lăng là một trong 14 điểm di tích thuộc Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt (tại Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013).

Tài liệu tham khảo

1. Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh. 

2. Nguyên Lăng – Lăng mộ vua Trần Nghệ Tông – Cổng TTĐT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều – Tỉnh Quảng Ninh.

3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 4, Nxb Thuận Hóa.

4.  Viện sử học (dịch), 1998, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 1, Nxb Khoa học xã hội.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

Muc Lang, also known as Dong Muc Mausoleum, is the burial site of King Tran Minh Tong, the fifth emperor of the Tran Dynasty. Muc Lang was constructed approximately 300 meters south of Thai Lang, across the Phu Am Tra stream. Today, the site lies in the downstream area of the Trai Loc Dam, An Sinh Commune, Dong Trieu Town, Quang Ninh Province.

History and Historical Figure

King Tran Minh Tong was born and raised during a period of national peace, when the political and economic systems of the Tran Dynasty had already entered a stable trajectory. Upon ascending the throne, he inherited a dynasty in a phase of prosperity. Through cautious and flexible governance, he carried forward the achievements of his predecessors while further consolidating the foundations of national prosperity. Official historical records consistently offer favorable assessments of his reign, portraying him as a ruler who prioritized civil governance, rectified state institutions, glorified the accomplishments of his ancestors, upheld benevolence and integrity, and demonstrated foresight for future generations. As a result, the country remained peaceful internally, while border regions were brought into submission.

According to Dai Viet Su Ky Toan Thu, on the 19th day of the 2nd lunar month of the Dinh Dau year, Tran Minh Tong passed away at Bao Nguyen Palace at the age of 58. On the 11th day of the 11th lunar month in 1357, his coffin was interred at Muc Lang in the Yen Sinh area (now An Sinh).

The Tran Trieu Bi Ky (Stele Inscriptions of the Tran Dynasty) also records that Emperor Minh Tong died on the 19th day of the 2nd lunar month of the Dinh Dau year and was buried at the mausoleum in the Dong Muc area. In the 21st year of Minh Mang’s reign (1840), the Nguyen Dynasty erected steles to identify the locations of the Tran kings’ mausoleums in An Sinh, including Muc Lang. Although the stele itself no longer survives, its inscription was copied and preserved in the book Tran Trieu Thanh To Cac Xu Dia Do. The text notes that, by imperial decree, a stele was erected at the mausoleum of Tran Minh Tong on the 6th day of the 9th lunar month of the 21st year of Minh Mang, demonstrating that the Nguyen court officially acknowledged and preserved the spatial memory of this burial complex.

The Dai Nam Nhat Thong Chi also mentions Dong Muc Mausoleum, identifying it as the tomb of King Tran Minh Tong, located at the foot of a mountain in Yen Sinh Commune, where traces of the former mortuary hall and stone sacred animals such as dragons and kylins were still visible. Meanwhile, Tran Trieu Thanh To Cac Xu Dia Do provides more detailed administrative information, stating that Dong Muc Mausoleum was situated in Doc Trai Commune (now Trai Loc Hamlet), Me Son Canton, Dong Trieu District, Kinh Mon Prefecture, in the former Hai Duong Province. According to the accompanying maps, the mausoleum was positioned opposite Thai Lang, to the southeast, separated by the Phu Am Tra stream.

By cross-referencing historical texts and ancient maps, it can be confirmed that Muc Lang was located southeast of Thai Lang, across the Phu Am Tra stream, and that it was also known as Dong Muc Mausoleum. Like many royal mausoleums of the Tran period, the land surrounding the tomb was originally allocated specifically for ritual worship. In this case, “Xu Dong Muc” initially referred to the area around the mausoleum; over time, the name was shortened to “Dong Muc” and gradually became the common designation for the mausoleum itself. Thus, the names Muc Lang and Dong Muc Mausoleum both refer to the same burial monument of King Tran Minh Tong, reflecting the process by which a place name evolved into the name of a royal mausoleum in medieval funerary architecture.

Architectural Landscape

Today, Muc Lang survives only as ruins. However, through the volume Tran Trieu Thanh To Cac Xu Dia Do, it is still possible to gain an overall understanding of the mausoleum. According to ancient drawings, its location was arranged along an axis corresponding to Thai Lang, situated to the southeast across the Phu Am Tra stream. This demonstrates careful calculation in site selection and spatial relationships among royal mausoleums within the same complex.

Overall, Muc Lang was a large-scale architectural complex with a well-organized layout. Surviving records, particularly those from the Nguyen period, indicate that its structure closely resembled that of Thai Lang, most notably in its three-tiered terraced foundation, forming a “pyramidal” layout—a common feature in royal mausoleum architecture of this period. This vertical spatial organization not only emphasized the supreme status of the tomb’s occupant but also created a sacred axis, guiding rituals from lower to higher levels, from the periphery toward the center.

The architectural system included a spirit path, ceremonial courtyards, and a central architectural zone, with the Main Shrine (Chinh Tam) placed at the center on the highest terrace. Surrounding the Main Shrine were auxiliary structures arranged in multiple layers, providing both enclosure and reinforcement of the sacred, enclosed nature of the worship space. The terraces and stairways were constructed of blue stone, with stair railings carved with dragons and crocodile-like creatures (sau) of high artistic quality, clearly reflecting the refined craftsmanship of contemporary artisans as well as a decorative language rich in symbols of dynastic power.

Local folk legends further illuminate the grand scale of the mausoleum. The presence of numerous large stone steles led local residents to refer to the site as Dinh Ong Bia (Temple of the Stele Lord). In addition, bricks and tiles from the mausoleum reportedly washed down and accumulated in nearby streams, covering entire sections of the watercourse and creating the folk place name Khe Gach (Brick Stream), reflecting the abundance of architectural materials once present at the site.

Regrettably, the entire Muc Lang complex was completely destroyed in the late 1970s during the construction of the Trai Loc Dam. The disappearance of the mausoleum represents not only a loss of architectural heritage but also a significant loss to the cultural and historical landscape of the Dong Trieu region. Nevertheless, through historical documents, maps, and folk memory, the architectural and landscape features of Muc Lang can still be reconstructed in outline, serving as important testimony to the planning expertise, feng shui concepts, and funerary architectural art of a distinctive historical period.

Heritage Classification

Muc Lang is one of 14 heritage sites within the Tran Dynasty Historical Relic Complex in Dong Trieu that were designated as a Special National Monument by the Prime Minister of Vietnam (Decision No. 2383/QD-TTg dated 9 December 2013).

References

1. Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh. 

2. Nguyên Lăng – Lăng mộ vua Trần Nghệ Tông – Cổng TTĐT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều – Tỉnh Quảng Ninh.

3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 4, Nxb Thuận Hóa.

4.  Viện sử học (dịch), 1998, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 1, Nxb Khoa học xã hội.

Tiếng Pháp (Français’)

Dénomination et situation géographique

Muc Lang, également appelé Lang Dong Muc, est le mausolée du roi Tran Minh Tong, cinquième souverain de la dynastie des Tran. Le mausolée de Muc est édifié à environ 300 mètres au sud de Thai Lang, au-delà du ruisseau Phu Am Tra ; il se situe aujourd’hui dans la partie aval du barrage de Trai Loc, commune d’An Sinh, district de Dong Trieu, province de Quang Ninh.

Histoire et personnage

Le roi Tran Minh Tong naquit et grandit durant une période de paix et de stabilité, lorsque la vie politique et économique de la dynastie des Tran était déjà entrée dans une phase d’équilibre durable. Lors de son avènement, il hérita d’un royaume en plein essor et, grâce à une gouvernance prudente et souple, il sut prolonger les acquis de ses prédécesseurs tout en consolidant davantage les fondements de la prospérité nationale. Les chroniques officielles lui consacrent des appréciations très favorables, le considérant comme un souverain fondant son règne sur la primauté du gouvernement par la culture, réformant les institutions, mettant en valeur les mérites de ses ancêtres, faisant preuve de bienveillance et de prévoyance pour les générations futures, assurant la paix intérieure et la soumission des frontières.

Selon le Dai Viet su ky toan thu, le roi Tran Minh Tong décéda le 19e jour du 2e mois de l’année Dinh Dau, au palais Bao Nguyen, à l’âge de 58 ans. Le 11e jour du 11e mois de l’année 1357, son cercueil fut inhumé à Muc Lang, dans la région de Yen Sinh (actuelle An Sinh).

La Bia Tran trieu bi ky rapporte également que l’empereur Minh Tong mourut le 19e jour du 2e mois de l’année Dinh Dau et fut enterré au mausolée situé dans la région de Dong Muc. En la 21e année du règne de Minh Mang (1840), la dynastie des Nguyen procéda à l’érection de stèles destinées à identifier l’emplacement des mausolées des rois Tran à An Sinh, dont celui de Muc Lang. Bien que la stèle originale n’existe plus aujourd’hui, son texte a été copié et conservé dans l’ouvrage Tran Trieu thanh to cac xu dia do. L’inscription précise que la stèle fut érigée par décret impérial au mausolée de Tran Minh Tong le 6e jour du 9e mois de la 21e année de Minh Mang, attestant que la dynastie des Nguyen reconnaissait officiellement et préservait la mémoire spatiale de ce complexe funéraire.

L’ouvrage Dai Nam nhat thong chi mentionne également le mausolée de Dong Muc, identifié comme celui du roi Tran Minh Tong, situé au pied d’une montagne relevant de la commune de Yen Sinh, où subsistaient encore des vestiges de l’ancien temple funéraire ainsi que des animaux sacrés en pierre tels que dragons et kylins. De son côté, Tran Trieu thanh to cac xu dia do fournit des informations administratives plus détaillées, indiquant que le mausolée de Dong Muc se trouvait dans la commune de Doc Trai (aujourd’hui le hameau de Trai Loc), canton de Me Son, district de Dong Trieu, prefecture de Kinh Mon, ancienne province de Hai Duong. D’après les cartes illustrées jointes, le mausolée est disposé en vis-à-vis de Thai Lang, au sud-est, les deux sites étant séparés par le ruisseau Phu Am Tra.

Le croisement des sources textuelles et cartographiques anciennes permet d’affirmer que Muc Lang est situé au sud-est de Thai Lang, de l’autre côté du ruisseau Phu Am Tra, et qu’il est également connu sous l’appellation de Lang Dong Muc. Comme de nombreux mausolées royaux de l’époque des Tran, les terres environnantes étaient initialement concédées spécifiquement au culte funéraire. Dans ce cas précis, l’expression « xu Dong Muc » désignait à l’origine la zone foncière entourant le mausolée ; cette appellation fut ensuite abrégée en « Dong Muc », avant de devenir progressivement le nom courant du mausolée lui-même. Ainsi, les dénominations Muc Lang et Lang Dong Muc renvoient en réalité à un seul et même monument funéraire du roi Tran Minh Tong, illustrant le processus de transformation d’un nom de lieu en nom de mausolée dans l’architecture funéraire médiévale.

Architecture et paysage

À l’heure actuelle, Muc Lang n’est plus qu’un ensemble de vestiges. Toutefois, grâce à l’ouvrage Tran Trieu thanh to cac xu dia do, il est possible d’en reconstituer une vue d’ensemble. Selon les cartes anciennes, le mausolée est implanté selon un axe de symétrie répondant à celui de Thai Lang, au sud-est, au-delà du ruisseau Phu Am Tra, témoignant d’un calcul minutieux dans le choix du site et dans l’organisation spatiale des mausolées royaux au sein d’un même ensemble.

Dans son ensemble, Muc Lang constituait un complexe architectural de grande envergure, à l’organisation rigoureuse. Les documents conservés, notamment ceux de l’époque des Nguyen, indiquent que sa structure était largement comparable à celle de Thai Lang, caractérisée par un système de trois terrasses superposées formant une composition de type « pyramidal », caractéristique fréquente de l’architecture funéraire royale de cette période. Cette organisation spatiale verticale visait non seulement à magnifier le statut suprême du souverain inhumé, mais aussi à créer un axe sacré guidant les rituels du bas vers le haut, de la périphérie vers le centre.

Le système architectural comprenait la voie sacrée, la cour cérémonielle et le noyau monumental central, au sommet duquel se trouvait le Chinh Tam, implanté sur la terrasse la plus élevée. Autour de ce bâtiment principal s’organisaient des constructions annexes disposées en plusieurs enceintes successives, assurant à la fois protection et mise en valeur du caractère sacré et fermé de l’espace cultuel. Les terrasses et les escaliers étaient bâtis en pierre bleue, avec des rampes et degrés sculptés de dragons et de crocodiles mythiques, d’un niveau artistique élevé, reflétant le savoir-faire remarquable des artisans de l’époque ainsi qu’un langage décoratif fortement symbolique du pouvoir dynastique.

Les traditions orales locales contribuent également à éclairer l’ampleur monumentale du site. La présence de nombreuses grandes stèles de pierre a conduit les habitants à désigner familièrement l’endroit sous le nom de « dinh Ong Bia ». Par ailleurs, le phénomène de briques et de tuiles provenant du mausolée, entraînées et accumulées dans les ravins voisins au point de former une sorte de lit continu, a donné naissance au toponyme populaire de « Khe Gach », révélant l’abondance des matériaux architecturaux utilisés.

Malheureusement, l’ensemble du complexe de Muc Lang fut entièrement détruit à la fin des années 1970 lors de la construction du barrage de Trai Loc. La disparition du mausolée constitue non seulement une perte architecturale majeure, mais aussi un appauvrissement considérable du paysage culturel et historique de la région de Dong Trieu. Néanmoins, grâce aux sources historiques, aux cartes anciennes et à la mémoire collective, l’aspect architectural et paysager de Muc Lang peut encore être reconstitué comme un témoignage précieux du niveau de planification, de la pensée géomantique et de l’art architectural funéraire d’une période historique particulière.

Classement

Muc Lang est l’un des quatorze sites composant l’ensemble des vestiges historiques de la dynastie des Tran à Dong Trieu, classé Monument national spécial par le Premier ministre (Décision no 2383/QD-TTg du 9 décembre 2013).

Références

1. Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh. 

2. Nguyên Lăng – Lăng mộ vua Trần Nghệ Tông – Cổng TTĐT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều – Tỉnh Quảng Ninh.

3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), Đại Nam nhất thống chí, Tập 4, Nxb Thuận Hóa.

4.  Viện sử học (dịch), 1998, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 1, Nxb Khoa học xã hội.

Tiếng Trung (中文)