Tên gọi: Cửu phẩm Liên hoa chùa Giám
Tên chùa: Nghiêm Quang tự
Niên đại: Thế kỷ XVII
Giai đoạn: Lê Trung Hưng
Chất liệu: Gỗ, sơn son thếp vàng và các bộ phận kim loại
Hình thức: Tháp quay hình lục giác, 9 tầng
Chiều cao hiện nay: Khoảng 6,52 m, gồm thân tháp khoảng 5,32 m và tượng Phật A Di Đà trên đỉnh cao khoảng 1,2 m
Trọng lượng: Trên 4 tấn
Số tượng hiện bố trí: Khoảng 145 pho lớn nhỏ
Nơi lưu giữ: Chùa Giám, xã Cẩm Giang, thành phố Hải Phòng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Cửu phẩm Liên hoa chùa Giám là một công trình điêu khắc – kiến trúc Phật giáo bằng gỗ đặc biệt, có niên đại thế kỷ XVII. Tòa tháp được đặt trong một kiến trúc riêng gọi là Nhà Phẩm, có cấu tạo hình lục giác và gồm chín tầng đài sen xếp liên tiếp từ dưới lên trên. Toàn bộ tòa Cửu phẩm cao khoảng 6,52 m, trong đó thân tháp cao 5,32 m và pho A Di Đà trên đỉnh cao khoảng 1,2 m.
Trung tâm kết cấu là một cột trụ gỗ lim lớn, từ đó các thanh ngang vươn ra nâng đỡ sáu mặt của từng tầng. Cột giữa liên kết với hệ thống trụ phía ngoài bằng các xà gánh đan chéo, tạo nên một bộ khung vừa chắc chắn vừa có khả năng chuyển động quanh trục. Chín tầng được tạo thành từ những đài sen lục giác; mỗi tầng có nhiều lớp cánh sen chạm nối tiếp nhau, khiến khi nhìn từ dưới lên, toàn bộ tháp giống như những tầng hoa sen liên tục nở vươn cao trong không gian Nhà Phẩm.
Trên các mặt của từng tầng bố trí tượng Phật và Bồ tát. Theo cách bài trí hiện nay, mỗi tầng có 18 tượng nhỏ, mỗi mặt thường bố trí ba pho; trên đỉnh là pho Phật A Di Đà ngồi kiết già trên tòa sen. Tổng số tượng lớn nhỏ được ghi nhận hiện nay khoảng 145 pho. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng qua nhiều lần biến động và tu sửa, một phần tượng cổ đã bị thất lạc và hệ thống tượng hiện tồn có cả những pho được bổ sung trong các lần phục hồi, vì vậy không nên hiểu toàn bộ 145 pho hiện nay đều là tượng nguyên gốc thế kỷ XVII.
Toàn bộ tháp được phủ màu sơn truyền thống với nền đỏ, trắng và các chi tiết thếp vàng, đặc biệt ở cánh sen và tượng thờ. Sự kết hợp giữa kết cấu gỗ, điêu khắc, tượng Phật và màu sắc khiến Cửu phẩm Liên hoa không chỉ là một vật thờ mà còn là một chỉnh thể kiến trúc – điêu khắc có quy mô lớn trong không gian chùa Việt thời Lê Trung Hưng.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Cửu phẩm Liên hoa có niên đại thế kỷ XVII, là chứng tích về sự phát triển của kiến trúc và nghệ thuật Phật giáo Việt Nam trong thời Lê Trung Hưng.
Giá trị kiến trúc: Kết cấu lục giác, chín tầng, hệ thống trụ – xà liên kết quanh một trục trung tâm tạo nên một công trình gỗ có cấu trúc đặc biệt phức tạp.
Giá trị kỹ thuật: Khả năng cho một khối kiến trúc nặng trên 4 tấn chuyển động quanh trục là điểm đặc sắc nổi bật, thể hiện tư duy tính toán về kết cấu và cân bằng của người thợ truyền thống.
Giá trị điêu khắc: Hàng lớp cánh sen, các trụ trang trí, tượng Phật – Bồ tát cùng hệ thống chạm khắc tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật phong phú, trong đó kiến trúc và điêu khắc hòa làm một.
Giá trị tôn giáo: Chín tầng hoa sen cùng hình tượng A Di Đà phản ánh tư tưởng Phật giáo về quá trình tu tập và hướng tới cảnh giới giải thoát.
Giá trị quý hiếm: Cửu phẩm Liên hoa chùa Giám nằm trong nhóm rất ít tòa Cửu phẩm Liên hoa bằng gỗ cổ còn được bảo tồn tại Việt Nam, cùng những công trình nổi tiếng ở chùa Động Ngọ và chùa Bút Tháp.
Giá trị bảo tồn cộng đồng: Việc người dân từng di chuyển cả quần thể chùa trong những năm 1974–1975 và tiếp tục gìn giữ, tu bổ bảo vật cho thấy mối liên hệ đặc biệt giữa công trình với cộng đồng địa phương.
Với cấu trúc chín tầng hoa sen có khả năng quay quanh trục, hệ thống tượng Phật phong phú và nghệ thuật chế tác gỗ công phu, Cửu phẩm Liên hoa chùa Giám là một tác phẩm đặc biệt của mỹ thuật Phật giáo Việt Nam thế kỷ XVII. Giá trị của bảo vật không chỉ nằm ở hình thức kiến trúc hiếm gặp mà còn ở sự kết hợp giữa tín ngưỡng, điêu khắc, kỹ thuật cơ khí truyền thống và lịch sử bảo tồn lâu dài của cộng đồng xứ Đông.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
