Niên đại: Thế kỷ XVII, thời Lê Trung hưng
Chất liệu: Gỗ sơn son thếp vàng
Kích thước: Dài khoảng 227 cm; rộng 156 cm; cao 153 cm
Loại hình: Hương án thờ Phật
Nơi lưu giữ: Chùa Bút Tháp, phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020.
Giới thiệu bảo vật
Hương án chùa Bút Tháp là một tác phẩm chạm khắc gỗ quy mô lớn có niên đại thế kỷ XVII, thuộc thời Lê Trung hưng. Hiện vật được tạo tác trong giai đoạn chùa Bút Tháp được trùng tu và phát triển mạnh, đồng thời là thời kỳ nghệ thuật điêu khắc Phật giáo tại ngôi chùa đạt đến trình độ đặc biệt cao. Hương án có dáng bề thế, cấu trúc kiểu chân quỳ dạ cá, toàn bộ bề mặt được phủ dày những mảng chạm rồng, hoa sen, hoa cúc, hoa dây, mây lửa, ngọc báu và linh thú. Đặc biệt, hình tượng rồng xuất hiện với mật độ lớn và nhiều dạng thức khác nhau, tạo nên đặc trưng nổi bật của hiện vật.
Phần thân phía trước được chia thành nhiều ô hộc hình vuông, chữ nhật và chữ L. Trong các ô vuông là đồ án rồng cuộn trong lá đề, xung quanh bao phủ mây lửa. Những ô hình chữ L chạm hai con rồng bố trí theo chiều dọc và ngang, trong khi các ô chữ nhật thể hiện cảnh rồng vần vũ giữa các cụm mây. Một số thân rồng không nằm gọn trong ô trang trí mà kéo dài, uốn lượn và bám quanh các cột trụ, làm cho các bộ phận kiến trúc của hương án hòa nhập trực tiếp với hình tượng điêu khắc. Mỗi chân trụ được tạo một hình rồng hoàn chỉnh, đầu ngẩng lên, miệng ngậm ngọc báu, bờm và các tia lửa tỏa mạnh ra phía sau. Chân rồng có vảy, các móng nhọn được chạm nổi rõ. Những dải đao lửa và mây cuộn từ đầu và thân rồng tiếp tục lan sang các cạnh trước, sau và hai bên hồi của hương án. Tại các mặt hồi xuất hiện đồ án lưỡng long chầu nhật, hai rồng uốn lượn đối xứng hướng vào hình mặt trời ở trung tâm. Phần chân hương án còn trang trí hổ phù, kết hợp với hoa lá và các mảng chạm phụ. Xung quanh mặt hương án là nhiều lớp cánh sen ngửa, xếp nối tiếp như một đài sen đang nở. Toàn bộ hệ thống trang trí gồm hàng trăm cánh sen, hoa cúc cùng nhiều hoa dây, rồng và linh thú, tạo nên mật độ chạm khắc đặc biệt dày đặc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hương án có niên đại thế kỷ XVII, gắn với giai đoạn phát triển quan trọng của chùa Bút Tháp dưới thời Lê Trung hưng.
Giá trị nghệ thuật: Hệ thống rồng cuộn, rồng trong lá đề, lưỡng long chầu nhật, hổ phù, hoa sen, hoa cúc và mây lửa được tổ chức thành nhiều lớp, tạo nên một tổng thể chạm khắc đặc biệt phong phú.
Giá trị kỹ thuật: Các kỹ thuật chạm nổi, chạm lộng, bong kênh và xử lý nhiều lớp hình khối trên một cấu kiện gỗ lớn thể hiện trình độ cao của nghề điêu khắc gỗ thế kỷ XVII.
Giá trị Phật giáo: Hương án là một bộ phận quan trọng của không gian thờ tự, trong đó hệ thống cánh sen và nhiều biểu tượng tôn giáo làm nổi rõ chức năng của hiện vật.
Giá trị độc bản: Quy mô lớn, mật độ chạm khắc dày đặc và hệ thống đồ án rồng đặc biệt phong phú khiến Hương án chùa Bút Tháp trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật chạm gỗ thời Lê Trung hưng. Ngày 31/12/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Hương án chùa Bút Tháp là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc gỗ Phật giáo thế kỷ XVII, nổi bật ở quy mô lớn, kết cấu chân quỳ dạ cá và hệ thống hoa văn rồng – sen – mây đặc biệt phong phú. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về mỹ thuật, kỹ thuật chạm gỗ và đời sống Phật giáo thời Lê Trung hưng.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
