Tên hiện vật: Nắp hộp gốm men xanh lục
Niên đại: thế kỷ XI
Địa điểm khai quật: Nắp hộp gốm men xanh lục thời Lý, Hoàng thành Thăng Long được phát hiện trong các hố khai quật A09 (khu A) thuộc khu trung tâm của Hoàng thành Thăng Long.
Đặc điểm nổi bật
Nắp hộp gốm men xanh lục thời Lý, phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long, có dạng bán cầu, bề mặt lồi, phần mép gập vuông góc với thân hộp. Trung tâm nắp hộp được trang trí hình rồng cuộn tròn, tạo thành đồ án chủ đạo. Rồng được thể hiện trong tư thế bay lượn từ trái sang phải, theo chiều ngược kim đồng hồ; phần đầu cuộn vào trung tâm rồi bất ngờ vươn ngược lên, hướng về phía đuôi, tạo nên bố cục gần hình tròn. Đầu rồng ngẩng cao, miệng ngậm ngọc; mào và lôi văn hình chữ S vươn chếch lên khoảng 45°. Thân rồng dài, mềm mại như thân rắn, để trơn và uốn thành 18 khúc. Các khúc uốn có dáng mềm mại, tựa những túi vải buông rủ, tạo cảm giác uyển chuyển cho toàn bộ hình rồng. Bốn chân rồng được thể hiện với những tư thế khác nhau, đan xen giữa các khoảng trống là các mô típ văn mây, góp phần làm phong phú thêm bố cục trang trí. Bao quanh hình rồng ở trung tâm là 15 đồ án văn mây hình khánh. Các đồ án được sắp xếp nối tiếp, liền kề nhau, tạo thành một vòng trang trí khép kín bao quanh hình rồng, vừa làm nổi bật mô típ trung tâm vừa tạo sự cân đối, hài hòa cho toàn bộ mặt nắp.
Kỹ thuật
Hiện vật là minh chứng cho trình độ ngày càng hoàn thiện của kỹ thuật sản xuất đồ gốm men trong khoảng thế kỷ XI–XII. Các nghệ nhân đương thời đã làm chủ nhiều kỹ thuật tạo hình và trang trí như tạo dáng bằng bàn xoay, đắp nổi, trổ thủng, kết hợp với kỹ thuật phủ men dày, trong và nung ở nhiệt độ cao. Nhờ đó, bề mặt hiện vật đạt được hiệu ứng màu men lục với sắc độ đậm nhạt biến chuyển tự nhiên, làm tăng giá trị thẩm mỹ của sản phẩm. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật tạo hình, trang trí và xử lý men cho thấy những bước tiến đáng kể trong công nghệ chế tác gốm thời Lý, đồng thời phản ánh sự phát triển mạnh mẽ và đạt đến trình độ cao của nghề gốm tại Thăng Long cùng các trung tâm sản xuất gốm đương thời.
