Niên đại: 1802–1945, triều Nguyễn
Chất liệu: Gỗ, sơn son thếp vàng
Kích thước ngai: Cao 101 cm; rộng 72 cm; dài 87 cm
Kích thước đế: Dài 118 cm; rộng 90 cm; cao 20 cm
Loại hình: Ngự tọa – đồ ngự dụng cung đình
Nơi lưu giữ, trưng bày hiện nay: Điện Thái Hòa, Đại Nội Huế
Đơn vị quản lý: Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Ngai vua triều Nguyễn là một trong những hiện vật đặc biệt quan trọng của hệ thống di sản cung đình Huế, gắn trực tiếp với không gian thiết triều của các hoàng đế triều Nguyễn. Ngai được làm bằng gỗ, sơn son thếp vàng, đặt ở vị trí trung tâm và trang trọng nhất của Điện Thái Hòa – chính điện của Hoàng cung Huế. Hồ sơ Bảo vật quốc gia xác định niên đại của hiện vật trong khoảng 1802–1945, tương ứng với thời gian tồn tại của vương triều Nguyễn.
Ngai cao khoảng 101 cm, dài 87 cm, rộng 72 cm, đặt trên phần đế cao 20 cm có kích thước 118 × 90 cm. Toàn bộ được chế tác bằng gỗ và phủ sơn son thếp vàng. Phía trên ngai là bửu tán chạm trổ và thếp vàng, tạo thành một tổng thể nghiêm trang, nổi bật giữa không gian nội thất Điện Thái Hòa.
Về tạo hình, ngai mang dáng một chiếc ghế tựa lớn với phần lưng cao, tay vịn và hệ thống chạm khắc dày đặc. Các mô típ rồng, mây và hoa văn cung đình được bố trí trên nhiều bộ phận, trong đó hình tượng rồng giữ vai trò nổi bật. Trong nghệ thuật triều Nguyễn, rồng gắn chặt với hình ảnh hoàng đế và quyền lực vương triều, vì vậy việc sử dụng dày đặc hình tượng này trên ngai vừa mang tính trang trí vừa xác lập rõ địa vị đặc biệt của người ngồi trên đó. Nghệ thuật rồng cũng là một trong những thành tố nổi bật của mỹ thuật cung đình Nguyễn.
Màu đỏ son và vàng thếp bao phủ toàn bộ hiện vật tạo nên hiệu quả thị giác mạnh. Sự kết hợp giữa kết cấu gỗ, kỹ thuật chạm khắc, sơn truyền thống và thếp vàng khiến ngai không chỉ là một vật dụng nghi lễ mà còn là một tác phẩm tổng hợp của nhiều nghề thủ công cung đình.
Lịch sử bảo tồn và sự kiện phục chế năm 2026
Ngày 24/5/2025, bảo vật bị một người xâm nhập khu vực trưng bày làm gãy phần tựa phía trước của tay ngai bên trái. Ngay sau sự việc, hiện vật được đưa về kho của Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế để bảo quản và đánh giá hiện trạng, còn một bản phục chế được tạm thời đặt tại Điện Thái Hòa.
Thành phố Huế sau đó xây dựng phương án phục chế với yêu cầu bảo tồn tối đa yếu tố gốc, tận dụng các mảnh vỡ nguyên bản, hạn chế can thiệp và không sáng tạo thêm hoa văn mới. Việc phục chế được triển khai theo kế hoạch của UBND thành phố Huế và có hội đồng chuyên môn giám sát.
Sau quá trình xử lý, ngai được phục hồi phần tay bị hư hại, đồng thời xử lý các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến kết cấu như mối mọt và nấm mốc. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết sau phục chế, hiện vật ổn định về kết cấu, hình dáng, kích thước và màu sắc theo hồ sơ Bảo vật quốc gia. Ngày 4/6/2026, ngai nguyên gốc được đưa trở lại vị trí trưng bày tại Điện Thái Hòa.
Sự kiện này cũng khiến giá trị bảo tồn của ngai có thêm một lớp lịch sử mới: hiện vật không chỉ là chứng tích của chế độ quân chủ Nguyễn mà còn trở thành một trường hợp đáng chú ý về bảo vệ, phục chế và quản lý Bảo vật quốc gia trong điều kiện trưng bày tại di tích.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ngai gắn trực tiếp với Điện Thái Hòa và thiết chế hoàng cung triều Nguyễn, là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu nghi lễ và tổ chức quyền lực của nhà nước quân chủ Việt Nam thế kỷ XIX – đầu XX.
Giá trị biểu tượng: Vị trí trung tâm của ngai, kết hợp hình tượng rồng và sắc vàng hoàng gia, thể hiện rõ địa vị tối cao của hoàng đế trong hệ thống nghi lễ cung đình.
Giá trị nghệ thuật: Kỹ thuật chạm gỗ, sơn son, thếp vàng và hệ thống hoa văn cung đình tạo nên một tác phẩm có tính thống nhất cao giữa hình khối, màu sắc và trang trí.
Giá trị kiến trúc – không gian: Ngai không tồn tại biệt lập mà là một bộ phận hữu cơ của nội thất Điện Thái Hòa; vị trí, bửu tán và kiến trúc xung quanh cùng tạo nên một tổng thể biểu hiện quyền lực hoàng gia.
Giá trị nghiên cứu: Hiện vật cung cấp tư liệu về đồ ngự dụng, nghệ thuật trang trí, kỹ thuật sơn thếp và nghi thức đại triều dưới triều Nguyễn.
Giá trị bảo tồn: Quá trình phục chế năm 2026 tuân theo nguyên tắc giữ tối đa yếu tố gốc và đưa bảo vật trở lại đúng không gian lịch sử tại Điện Thái Hòa, tạo nên một trường hợp quan trọng về bảo tồn hiện vật cung đình trong bối cảnh hiện đại.
Với vị trí trung tâm tại Điện Thái Hòa, nghệ thuật chạm khắc – sơn son thếp vàng tinh xảo và mối liên hệ trực tiếp với thiết chế hoàng quyền, Ngai vua triều Nguyễn là một trong những hiện vật tiêu biểu nhất của di sản cung đình Huế. Đây không chỉ là biểu tượng của quyền lực hoàng đế mà còn là chứng tích vật chất đặc biệt của triều đại quân chủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
