Niên đại: Triều vua Trần Minh Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 24 mm; độ dày: 0,9 mm; trọng lượng: 1,7 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông theo quy chuẩn truyền thống. Thân tiền rất mỏng và nhẹ (độ dày chỉ 0,9 mm, trọng lượng 1,7 gram), phản ánh xu hướng tinh giản lượng kim loại đúc tiền ở giai đoạn nửa đầu thế kỷ XIV. Gờ viền mép ngoài ở mặt trước nhỏ hẹp; mặt sau biên tiền nông và mờ, không tạo gờ nổi rõ.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Khai Thái nguyên bảo 開泰元寳, bố cục theo lối Chân thư đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Nét chữ rõ ràng, mạch lạc, đúc chân phương với khổ chữ nhỏ nhắn, phân bổ cân xứng ở bốn phía quanh lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền đúc nổi chữ “Trần” (陳) theo thể Chân thư nằm ngay phía trên lỗ vuông, đóng vai trò là ký hiệu định danh vương triều.
Hiện vật ra đời sau sự kiện vua Trần Minh Tông đổi niên hiệu sang Khai Thái vào năm Giáp Tý (1324) và ban bố sắc lệnh cấm lưu hành tiền kẽm vào mùa đông cùng năm, nhằm chấn chỉnh thị trường tài chính và xác lập vị thế độc tôn của tiền đồng trong hệ thống lưu thông của Đại Việt.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền trực tiếp với quyết sách cải cách tiền tệ lớn vào tháng 12 năm 1324 được ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư. Việc triều đình ra lệnh cấm tiền kẽm và phát hành tiền đồng Khai Thái phản ánh nỗ lực kiểm soát lưu thông tiền tệ, củng cố tính chính thống và nâng cao uy tín tài khóa quốc gia dưới thời vua Trần Minh Tông.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Khai Thái” mang ý nghĩa mở ra thời kỳ thanh bình, hanh thông và phát triển; việc đưa danh xưng vương triều (Trần) lên lưng tiền là sự khẳng định trực tiếp về chủ quyền chính trị và ý thức tự tôn vương quyền của nhà Trần.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện nét đặc trưng của mỹ thuật tiền tệ thời Trần mạt kỳ với quy cách phôi đúc thanh mảnh; nét chữ Chân thư mực thước, gãy gọn, trong đó chữ “Trần” ở mặt lưng được khắc họa đĩnh đạc, cân đối với cấu trúc lỗ vuông.
Giá trị độc đáo: Là một trong những đồng tiền hiếm hoi của triều Trần đúc nổi quốc tính/tên triều đại ở lưng tiền; số lượng phát hiện trong khảo cổ học rất ít, đem lại nguồn tư liệu hiện vật quan trọng để đối sánh với các ghi chép chính sử về chính sách cấm tiền kẽm thế kỷ XIV.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
