Niên đại: Triều vua Trần Minh Tông
Chất liệu: Kim loại đồng / hợp kim đồng
Kích thước: Đường kính: 24,5 mm; độ dày: 1,5 mm; trọng lượng: 3,6 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền mang dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông theo quy thức truyền thống. Thân tiền đanh chắc, có độ dày dặn và trọng lượng đạt chuẩn hơn hẳn so với loại thứ nhất (dày 1,5 mm, nặng 3,6 gram), tạo cảm giác đầm tay và chắc chắn. Cả hai mặt trước và sau đều có phần biên viền mép đúc rộng bản, gờ nổi rõ ràng, giúp bảo vệ mặt chữ khỏi bị cọ xát, mài mòn trong quá trình lưu thông.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Khai Thái nguyên bảo 開泰元寳, bố cục theo lối Chân thư đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Đây là loại tiền có sự phân hóa diện mạo thư pháp rất đa dạng qua các mẻ đúc: xuất hiện đồng thời cả dạng chữ to và chữ nhỏ; chữ Nguyên 元 có bản nhỏ gọn, có bản vươn nét lớn; riêng chữ Bảo 寳 biến chuyển linh hoạt giữa dạng chữ lùn, dạng chữ mang bộ Bối 貝 tròn mềm mại hoặc bộ Bối vuông vức, mực thước.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc chữ hay dấu hiệu phụ trợ, bề mặt phẳng phiu để lộ ánh đồng cổ sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật là mẫu tiền tệ chính thức được phát hành rộng rãi trong dân gian sau lệnh cấm tiền kẽm vào mùa đông năm Giáp Tý (1324) của vua Trần Minh Tông, đóng vai trò phương tiện thanh toán chủ đạo trong các hoạt động thương mại của nước Đại Việt nửa đầu thế kỷ XIV.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật tiền tệ phản ánh kết quả thực thi chính sách cấm tiền kẽm và khôi phục lưu thông tiền đồng quy mô lớn thời vua Trần Minh Tông. Độ dày dặn và sự phổ biến của loại tiền này chứng minh triều đình đã huy động lượng đồng đáng kể để đúc tiền mới, nhằm ổn định thị trường tài chính và củng cố nền kinh tế Đại Việt trong giai đoạn chính trị tương đối yên bình.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Khai Thái” thể hiện khát vọng mở ra kỷ nguyên thái bình thịnh trị cho đất nước; minh văn “nguyên bảo” kế thừa danh xưng tiền tệ cổ điển, phản ánh tính liên tục của hệ thống biểu tượng kinh tế – chính trị và ý thức tự chủ của vương triều Trần.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ thuật đúc đồng đạt độ đồng đều và ổn định cao với phôi tiền dày dặn, gờ biên rộng vững chãi; các biến thể thư pháp phong phú ở chữ “Bảo” và “Nguyên” cho thấy sự linh hoạt, khoáng đạt của các nghệ nhân khắc khuôn đúc kinh thành mà vẫn giữ được tính mực thước của thể Chân thư.
Giá trị độc đáo: Đại diện cho loại hình lưu thông chủ lực của tiền Khai Thái với sự đa dạng hiếm thấy về phong cách chữ (bộ Bối vuông, Bối tròn, chữ lùn, chữ to); hiện vật được phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long cung cấp tư liệu hiện vật quan trọng để phân loại dị bản và nghiên cứu các đợt phát hành tiền tệ thời Trần mạt kỳ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
