Niên đại: Triều vua Lê Trang Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 24,5 mm; độ dày: 1,5 mm; trọng lượng: 3,7 gram
Loại hình: Tiền lưu hành / Tiền mang tính chính trị – biểu tượng
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông, thể hiện cấu trúc trời tròn đất vuông chuẩn mực của tiền tệ cổ truyền phương Đông. Thân tiền đanh chắc, bề mặt phẳng phiu và kỹ thuật đúc đạt độ hoàn thiện cao. Gờ viền mép ngoài cùng gờ viền quanh lỗ vuông ở cả hai mặt trước và sau đều đúc nổi cao, sắc gọn, tạo khung thành vững chãi bảo vệ mặt chữ khỏi sự mài mòn.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Nguyên Hòa thông bảo 元和通寳, bố cục theo lối đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Nét chữ áp dụng lối Tạp thư (kết hợp đa thể chữ) vô cùng độc đáo: chữ “Nguyên” (元) và chữ “Hòa” (和) viết theo lối chữ Triện cổ kính, trong khi chữ “Thông” (通) và chữ “Bảo” (寳) viết theo lối Chân thư mực thước (cá biệt có bản đúc 3 chữ “Nguyên”, “Hòa”, “Bảo” đều là chữ Triện, duy nhất chữ “Thông” là chữ Chân). Chữ viết có khổ nhỏ, nét đanh đậm, rõ ràng, đúc nổi khối sắc nét và phân bổ cân xứng quanh lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng mịn và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật được đúc với số lượng hạn chế sau khi Lê Duy Ninh (con vua Lê Chiêu Tông) được cựu thần Nguyễn Kim tìm thấy và phò tá lên ngôi hoàng đế tại đất Ai Lao (năm Quý Tỵ 1533), đặt niên hiệu Nguyên Hòa; mục đích đúc tiền chủ yếu mang ý nghĩa chính trị tuyên cáo sự phục hưng của vương triều Lê hơn là phục vụ nhu cầu lưu thông thương mại rộng rãi trong dân gian.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích vật chất trực tiếp đánh dấu bước ngoặt lịch sử mở đầu thời kỳ Lê Trung Hưng (giai đoạn Nam – Bắc triều phân tranh). Việc đúc tiền mang niên hiệu Nguyên Hòa tại căn cứ lưu vong là lời tuyên ngôn đanh thép về tính chính thống liên tục của dòng dõi nhà Hậu Lê, phủ nhận sự hợp hiến của nhà Mạc ở Thăng Long và cổ vũ tinh thần quy tụ của các lực lượng phù Lê diệt Mạc.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Nguyên Hòa” mang ý nghĩa khởi đầu lại nền thái bình và sự hòa hợp lớn lao của giang sơn xã tắc; việc lựa chọn minh văn “thông bảo” thể hiện sự kiên định duy trì quốc thể, quyền đúc tiền độc lập và truyền thống văn hiến của Đại Việt ngay trong hoàn cảnh bôn tẩu gian nan.
Giá trị nghệ thuật: Đánh dấu một hiện tượng mỹ thuật tiền tệ hiếm có với nghệ thuật thư pháp Tạp thư kết hợp điêu luyện giữa Triện thư cổ điển uốn lượn và Chân thư kỷ cương ngay ngắn trên cùng một mặt tiền; kỹ thuật đúc khuôn đạt độ chuẩn xác cao giúp các nét Triện phức tạp vẫn nổi khối sắc nét, thanh thoát.
Giá trị độc đáo: Là đồng tiền mở đầu cho thời kỳ Nam triều (Lê Trung Hưng), được đúc với số lượng rất ít và phục vụ mục đích tuyên truyền chính trị nhiều hơn là lưu thông tiền tệ thuần túy; hiện vật được phát hiện tại tầng văn hóa Hoàng thành Thăng Long, mang giá trị đặc biệt quý hiếm đối với nghiên cứu khảo cổ học kinh thành, lịch sử quân sự và cổ tiền học thế kỷ XVI.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
