Niên đại: Triều vua Lý Thái Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 22,5 mm; độ dày: 1,5 mm; trọng lượng: 3,3 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có hình dáng tròn, tâm đục lỗ vuông theo quy chuẩn vũ trụ quan truyền thống. Cốt tiền đanh chắc, tỷ lệ độ dày 1,5 mm cùng trọng lượng 3,3 gram tạo cảm giác đầm tay và chắc chắn. Cả hai mặt trước và sau đều có phần gờ biên mép đúc nổi cao, sắc cạnh, tạo vành đai bảo vệ kiên cố giúp chữ trong lòng tiền tránh bị mài mòn khi luân chuyển.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Thiên Cảm nguyên bảo 天感元寳, bố cục theo lối Chân thư và đọc xoay vòng theo chiều kim đồng hồ (Thiên – Cảm – Nguyên – Bảo). Minh văn trích từ niên hiệu Thiên Cảm Thánh Vũ; khổ chữ nhỏ gọn, đường nét đanh đậm, dứt khoát và phân bổ cân đối quanh 4 hướng của tâm vuông.
Mặt sau lưng tiền đúc nổi liền nhau hai chữ Hán: “Càn Vương” (乾王) nằm ngay phía trên lỗ vuông. Nguồn gốc của hai chữ này bắt nguồn từ việc hoàng tử Lý Nhật Trung (con trai thứ của vua Lý Thái Tông) tuy không được lập làm Thái tử, nhưng do mẹ của ông được vua hết mực sủng ái và tấn phong làm Hoàng hậu (năm 1035), nên Lý Thái Tông đã phong cho con tước hiệu “Càn Vương” (mang hàm ý vị thế đặc biệt tôn quý, dù không phải thiên tử nối ngôi nhưng quyền thế như một vị vua) và cho phép đúc tước hiệu này lên mặt sau của đồng tiền.
Hiện vật là bản đúc đặc biệt được phát hành dưới thời vua Lý Thái Tông, vừa có giá trị giao dịch vừa mang dấu ấn ân sủng tối cao của hoàng đế đối với người con trai thứ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật tiền tệ độc nhất vô nhị phản ánh trực tiếp các mối quan hệ quyền lực, quy chế hoàng thân quốc thích và sự sủng ái nội cung trong hoàng tộc nhà Lý thời sơ kỳ. Sự hiện diện của tước hiệu “Càn Vương” trên mặt sau đồng tiền minh chứng cho một câu chuyện cung đình có thật thời vua Lý Thái Tông, đồng thời phản ánh việc sử dụng tiền tệ như một công cụ biểu đạt quyền uy chính trị của các thân vương có thế lực lớn.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Thiên Cảm” kết hợp cùng tước phong “Càn Vương” thể hiện sâu sắc văn hóa chính trị và tư tưởng vương quyền thời Lý; chữ “Càn” (quẻ Càn trong Kinh Dịch, biểu trưng cho trời, cho vua) được trao cho một hoàng tử phản ánh quan niệm phong tước đặc thù và tính chất linh hoạt, giàu ân nghĩa trong nội bộ hoàng gia Đại Việt thế kỷ XI.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc khuôn kim loại rất tinh xảo của các xưởng đúc Thăng Long khi khắc nổi hoàn hảo cả 4 chữ mặt trước lẫn cụm từ hai chữ “Càn Vương” ở mặt sau trên một diện tích phôi tiền nhỏ gọn; nghệ thuật thư pháp Chân thư mực thước, nét chữ đanh đậm và bố cục hài hòa giữa hai mặt tiền.
Giá trị độc đáo: Thuộc diện hiện vật tiền cổ cực kỳ quý hiếm trong toàn bộ hệ thống cổ tiền học Việt Nam; đây là trường hợp hiếm có trong lịch sử tiền tệ phong kiến khi tước phong của một hoàng tử được chính thức đúc lên mặt sau của tiền tệ triều đình. Hiện vật được phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long cung cấp tư liệu vật thật vô giá phục vụ nghiên cứu lịch sử thể chế, khảo cổ học cung đình và thân thế các nhân vật hoàng thất thời Lý.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
