Niên đại: Triều vua Lý Cao Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 25 mm; độ dày: 1,8 mm; trọng lượng: 3,65 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có hình dáng tròn dẹt, tâm đục lỗ vuông theo quy chuẩn vũ trụ quan truyền thống. Cốt tiền đúc dày dặn (độ dày đạt 1,8 mm) và đanh chắc, trọng lượng 3,65 gram tạo cảm giác cầm đầm tay. Về cấu trúc biên viền, mặt trước có đường gờ mép tương đối hẹp nhưng nổi cao và sắc nét, tạo khung bảo vệ vững chãi cho bề mặt chữ; trong khi biên viền ở mặt sau lại mờ và nông, hòa phẳng với nền tiền.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Thiên Tư nguyên bảo 天資元寳, bố cục theo thể Chân thư và đọc xoay vòng theo chiều kim đồng hồ (Thiên – Tư – Nguyên – Bảo). Minh văn được rút gọn lấy hai chữ đầu từ niên hiệu bốn chữ “Thiên Tư Gia Thụy”; chữ viết có khổ lớn, nét chữ đậm đà, đường nét vuông vức, đĩnh đạc và phân bổ cân đối quanh 4 hướng của tâm vuông.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng phiu và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật là mẫu tiền tệ chính thức được triều đình đúc và ban hành dưới thời vua Lý Cao Tông trong giai đoạn mang niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy (1186 – 1202). Khác với các đồng Trị Bình nguyên bảo hay Trị Bình thông bảo được xác định là do tư nhân phỏng đúc vào đời sau, đồng Thiên Tư nguyên bảo là hiện vật quan đúc chuẩn mực của vương triều Lý còn bảo lưu đến nay nhưng với số lượng vô cùng hiếm hoi.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh thời kỳ trị vì kéo dài hơn ba thập kỷ của hoàng đế Lý Cao Tông – giai đoạn bản lề chứng kiến sự hưng thịnh cuối cùng trước khi triều Lý bắt đầu trượt vào khủng hoảng chính trị sâu sắc ở đầu thế kỷ XIII. Sự hiện diện của đồng tiền quan đúc chính thức khẳng định thể chế kinh tế và quyền phát hành tiền tệ của triều đình Thăng Long vẫn được duy trì nghiêm ngặt trong giai đoạn niên hiệu Thiên Tư Gia Thụy.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Thiên Tư Gia Thụy” mang ý nghĩa khí chất tốt lành do trời ban phú và điềm lành lớn cho non sông đất nước; việc kết hợp hai chữ “Thiên Tư” với danh xưng tiền tệ cổ điển “nguyên bảo” thể hiện tính tôn nghiêm của vương quyền và ước vọng thái bình, thịnh trị của triều đình Đại Việt cuối thế kỷ XII.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc đồng đạt độ già dặn, chuẩn mực của các xưởng đúc tiền kinh thành thời Lý với phôi tiền dày dặn, gờ biên trước đúc nổi sắc gọn; phong cách thư pháp Chân thư với nét chữ đanh đậm, khổ chữ lớn, bố cục đọc vòng nhịp nhàng, toát lên vẻ đẹp đĩnh đạc, cổ kính và mực thước.
Giá trị độc đáo: Là hiện vật tiền tệ quan đúc nguyên gốc duy nhất thuộc niên đại vua Lý Cao Tông được giới khảo cổ học và cổ tiền học xác tín khoa học, tách biệt hoàn toàn khỏi các dạng tiền phỏng đúc tư nhân đời sau mang niên hiệu Trị Bình; với số lượng còn lại đến nay cực kỳ hiếm hoi, hiện vật phát hiện tại Hoàng thành Thăng Long cung cấp tiêu bản chuẩn (vật chuẩn) vô giá phục vụ công tác giám định, nghiên cứu khảo cổ học kinh đô và lịch sử tiền tệ thời Lý mạt kỳ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
