Niên đại: Triều vua Trần Nghệ Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 24,5 mm; độ dày: 1,4 mm; trọng lượng: 3,4 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có kết cấu hình tròn, tâm đục lỗ vuông theo quy chuẩn trời tròn đất vuông truyền thống. Thân tiền đúc khá dày dặn, đanh chắc và đầm tay, phản ánh chất lượng đúc đồng được phục hồi tương đối tốt sau giai đoạn xáo trộn chính trị. Đường biên mép ở cả mặt trước và mặt sau đều được đúc nhỏ gọn, tạo khoảng lòng tiền rộng rãi, thoáng đãng để làm nổi bật hệ thống minh văn.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Thiệu Khánh thông bảo 紹慶通寳, bố cục theo lối Chân thư đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Nét chữ thanh mảnh nhưng đúc nổi khối rõ ràng, dứt khoát; khổ chữ to rộng, được bố trí cân xứng và đĩnh đạc quanh 4 phía của lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền đúc nổi hình vành trăng khuyết (nguyệt văn) nằm ngay phía trên lỗ vuông, bề mặt phẳng phiu và để lộ sắc ánh đồng cổ sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật ra đời sau cuộc chính biến mùa đông năm Canh Tuất (1370), khi tông thất nhà Trần dưới sự chỉ huy của Trần Nghệ Tông và Trần Duệ Tông khởi binh phế truất và xử tử Dương Nhật Lễ. Sau đó Cung Tĩnh vương Trần Phủ lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu Thiệu Khánh nhằm ổn định lòng dân và tái thiết trật tự lưu thông tiền tệ tại kinh sư Thăng Long.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Đồng tiền gắn liền với một bước ngoặt chính trị đặc biệt trong lịch sử vương triều Trần: cuộc trung hưng giành lại ngôi báu cho hoàng tộc họ Trần từ tay kẻ tiếm vị Dương Nhật Lễ. Việc đúc tiền Thiệu Khánh thông bảo khẳng định sự phục hồi của dòng dõi chính thống, đồng thời ghi dấu thời kỳ trị vì ngắn ngủi trước khi vua Nghệ Tông nhường ngôi làm Thái Thượng hoàng, mở ra giai đoạn ông nắm thực quyền điều hành triều chính suốt hơn hai thập kỷ cuối thời Trần.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Thiệu Khánh” mang hàm ý tiếp nối và đem lại những điều vui mừng, tốt lành lớn lao cho giang sơn sau cơn biến loạn; minh văn “thông bảo” cùng biểu tượng trăng khuyết trên lưng tiền phản ánh quan niệm thẩm mỹ cung đình và tư tưởng vũ trụ quan gắn liền với sự đổi mới, tái sinh của vận nước.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc tiền đồng đạt độ chuẩn mực cao thời Trần mạt với cốt tiền dày dặn, gờ biên thanh mảnh; phong cách thư pháp Chân thư khoáng đạt với khổ chữ lớn, nét chữ sắc gọn kết hợp hài hòa cùng đồ án nguyệt văn uốn cong mềm mại ở mặt lưng.
Giá trị độc đáo: Là một trong số ít đồng tiền thời Trần mang biểu tượng vầng trăng khuyết đúc nổi ở mặt sau gắn liền trực tiếp với niên hiệu của vua Trần Nghệ Tông; hiện vật phát hiện tại trung tâm Hoàng thành Thăng Long cung cấp tư liệu hiện vật quan trọng phục vụ nghiên cứu cổ tiền học, khảo cổ học kinh thành và lịch sử chính trị Đại Việt cuối thế kỷ XIV.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
