Niên đại: Triều vua Trần Dụ Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 22,5 – 24,8 mm; độ dày: 1 – 2 mm; trọng lượng: 3,1 – 3,8 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông theo quy thức cổ truyền. Thân tiền đanh chắc, độ dày biến thiên từ 1 mm đến 2 mm và trọng lượng đạt mức 3,1 – 3,8 gram, thể hiện kích thước vừa vặn và đầm tay. Cả hai mặt trước và sau đều có gờ viền mép ngoài cùng gờ viền quanh lỗ vuông đúc nổi rõ nét, tạo thành đai bảo vệ chắc chắn giúp bề mặt chữ tránh bị mòn cọ xát khi luân chuyển trên thị trường.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Thiệu Phong thông bảo 紹豐通寳. Điểm đặc sắc nhất của hiện vật nằm ở sự đa dạng vượt bậc về thư pháp và trật tự đọc: bản đúc theo thể Chân thư thì bố cục đọc chéo (đối đọc: trên – dưới, phải – trái); trong khi các bản đúc theo lối Thảo thư phóng khoáng hoặc Triện thư uốn lượn lại được bố cục đọc vòng theo chiều kim đồng hồ. Nét chữ thanh mảnh, rành mạch, khổ chữ nhỏ gọn, mang đậm tinh thần thẩm mỹ tiền tệ thời Trần.
Mặt sau lưng tiền phần lớn để trơn hoàn toàn; cá biệt có số ít mẫu tiền đúc nổi chữ “Trần” 陳 ở phía trên lỗ vuông nhằm biểu thị quốc hiệu/danh xưng vương triều, thuộc dạng cực kỳ hiếm gặp.
Hiện vật được triều đình đúc và ban hành song song cùng mẫu Thiệu Phong nguyên bảo dưới thời vua Trần Dụ Tông, đóng vai trò phương tiện trao đổi hàng hóa thiết yếu và điều tiết dòng tiền tệ của Đại Việt trong giai đoạn giữa thế kỷ XIV.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Đồng tiền là chứng tích vật chất quan trọng phản ánh bức tranh kinh tế – tài chính Đại Việt trong 16 năm trị vì dưới niên hiệu Thiệu Phong của vua Trần Dụ Tông. Sự xuất hiện đồng thời của nhiều dị bản cho thấy triều đình đã tổ chức nhiều đợt đúc quy mô lớn nhằm đáp ứng lượng tiền mặt lưu thông trước khi nền chính trị bước vào giai đoạn suy thoái sâu sắc ở nửa sau thế kỷ XIV.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Thiệu Phong” gửi gắm ước vọng kế tục và duy trì sự phong phú, thịnh vượng của vương triều; việc khắc chữ “Trần” ở mặt sau lưng tiền tiếp tục khẳng định mạnh mẽ tính chính thống của hoàng quyền cùng ý thức bảo vệ chủ quyền tiền tệ độc lập của Đại Việt.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện đỉnh cao sáng tạo trong thư pháp tiền tệ thời Trần với sự quy tụ hiếm thấy của ba phong cách chữ: Chân thư mực thước, Thảo thư bay bướm và Triện thư cổ kính kết hợp tương ứng hai lối đọc chéo và đọc vòng; kỹ thuật khắc khuôn điêu luyện giúp các đường nét dù rất mảnh vẫn nổi khối sắc nét, hài hòa trên mặt tiền.
Giá trị độc đáo: Sở hữu phổ dị bản thư pháp phong phú bậc nhất trong hệ thống tiền tệ triều Trần; đặc biệt, biến thể đúc nổi chữ “Trần” ở mặt lưng là hiện vật rất hiếm gặp, mang lại cứ liệu khoa học đặc biệt đắt giá cho ngành cổ tiền học và nghiên cứu khảo cổ học kinh thành Thăng Long.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
