Thông tin chung
Công chúa Từ Hoa là một nhân vật lịch sử quan trọng, đặc biệt gắn liền với sự phát triển của nghề trồng dâu nuôi tằm, dệt lụa tại kinh thành Thăng Long thời nhà Lý
Xuất thân
Công chúa Từ Hoa là ái nữ của vua Lý Thần Tông, sinh vào thời kỳ nhà Lý đang bước vào giai đoạn cực thịnh của văn hóa và Phật giáo. Trong gia phả hoàng tộc và các bộ chính sử như Đại Việt sử ký toàn thư, sử quan ghi chép rất sơ lược về thân thế của bà; chỉ xác nhận rằng bà là công chúa của Thần Tông hoàng đế, còn thân mẫu của công chúa không thấy sử sách để lại, có lẽ do lệ ghi chép thời Lý vốn không chú trọng chi tiết về các cung tần và hoàng nữ. Dẫu vậy, việc được triều đình sắc phong tước Từ Hoa Công chúa cho thấy bà thuộc hàng công nữ được coi trọng, có vị trí nhất định trong cung đình, đồng thời có vai trò gắn với đời sống sản xuất, đặc biệt là nghề trồng dâu nuôi tằm vốn phát triển mạnh dưới triều Lý.
Cuộc đời
Tuy sinh ra là bậc vương thất nhưng cuộc đời công chúa lại gắn bó sâu sắc với lao động thủ công và sự phát triển của nghề tằm tang. Tên tuổi công chúa được người đời sau gìn giữ qua dấu ấn mà bà để lại trên mảnh đất phía Đông hồ Dâm Đàm. Từ thuở nhỏ sống trong cung cấm, Từ Hoa đã được tiếp xúc với các nghệ nhân giỏi nhất được triều đình mời vào dạy nghề. Trong bối cảnh thủ công nghiệp thời Lý phát triển mạnh, đặc biệt khi năm 1040, vua Lý Thái Tông xuống chiếu phát hết gấm vóc mua của nhà Tống… để tỏ ý hoàng tộc sẽ dùng hàng quốc nội, việc học nghề dệt, kéo tơ, thêu gấm không chỉ là thú tiêu khiển của phụ nữ hoàng gia mà còn là biểu hiện của tinh thần tự chủ quốc gia. Công chúa cũng như bao cung nữ khác đều học trồng dâu, kén tằm, dệt lụa. Nhờ sự chăm chỉ, khéo léo và bản tính dịu hiền, tay nghề của nàng dần trở nên nổi tiếng không thua kém bất kỳ một nghệ nhân nào.
Một lần du ngoạn mùa xuân, khi cùng vài cung nữ dạo chơi vùng đất có phong cảnh đẹp ở phía đông hồ Dâm Đàm, tức Hồ Tây ngày nay, công chúa xúc động trước cảnh đời lam lũ của dân chúng. Làn khói mỏng bay trên mặt nước giữa ngày đông giá, cùng hình ảnh những người dân sống cơ cực, đã khiến nàng nảy sinh ước nguyện giúp đỡ họ bằng chính nghề tằm tang mà mình thông thạo. Khi trở về cung, bà tâu với vua cha, mong được ra nơi ấy lập trại trồng dâu nuôi tằm, tạo sinh kế cho dân. Ban đầu, vua Lý Thần Tông lo con gái vất vả nên không thuận, nhưng trước tấm lòng nhân hậu và ý chí kiên định của Từ Hoa, nhà vua đã chấp thuận.
Năm 1138, công chúa Từ Hoa cùng các cung nữ giỏi nghề ra vùng ven hồ Dâm Đàm thành lập Trại Tằm Tang, đồng thời trong năm ấy, vua còn cho dựng riêng một cung thất cho bà tại đây. Kể từ đó, cuộc sống của công chúa gắn liền với những bãi dâu xanh mướt, những nong tằm trắng nõn và tiếng thoi đưa lách cách suốt ngày đêm. Bà trực tiếp hướng dẫn dân làng từ việc chọn giống dâu, chăm tằm, ươm tơ cho đến dệt lụa, thêu gấm. Nhờ bàn tay khéo léo và tấm lòng tận tụy, nghề tằm tang tại vùng này phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những trung tâm sản xuất lụa nổi tiếng nhất Thăng Long. Tơ lụa nơi đây mềm mịn, sắc màu thanh nhã, từng được dùng trong cung đình và cả làm phẩm vật ngoại giao, tiêu biểu là khi vua Lý Anh Tông sai sứ thần mang sang nhà Tống “tám trăm năm mươi tấm lụa màu vàng trên nền có thêu hình hoa và rồng”, tương truyền được dệt từ nơi trại Tằm Tang do công chúa gây dựng.
Hình ảnh công chúa rời cung trong buổi sớm mai là một ký ức đẹp được truyền tụng. Người đời kể rằng hôm ấy nàng vận áo màu hồng cẩm chướng, mang đôi hài thêu hoa, váy viền mai trúc lan xanh biếc; ngũ quan thanh tú phản chiếu dưới ánh đèn lồng đỏ, khiến bầu không khí thêm phần ấm áp. Khi nàng cúi đầu tạ ơn vua cha, cả gian điện như rạng lên bởi sự nhu hòa và thanh lịch ấy.
Ngày nay, men theo ven Hồ Tây, ngang qua đường Yên Phụ đến vùng đất xưa từng có những cây cơm nguội cổ thụ, chính là nơi xưa kia thuộc Tằm Tang, nay là Nghi Tàm, phường Quảng An, quận Tây Hồ. Tại đây còn chùa Kim Liên và đền thờ công chúa Từ Hoa, minh chứng cho sự tôn kính của người dân đối với một vị công chúa không chỉ tài hoa mà còn đầy lòng nhân ái. Di sản của bà không chỉ là nghề tằm tang trứ danh, mà còn là biểu tượng về một người phụ nữ hoàng gia có tầm nhìn vượt thời đại, biết đem tri thức và công sức của mình phụng sự cho cộng đồng, để lại dấu ấn trường tồn hơn chín thế kỷ.
Thờ phụng
Việc tôn vinh và thờ phụng công chúa Từ Hoa người có công lớn trong việc phát triển nghề trồng dâu, nuôi tằm và dệt lụa ở kinh thành Thăng Long đã được dân gian duy trì qua nhiều thế kỷ, đặc biệt tại vùng đất nay thuộc phường Quảng An, quận Tây Hồ, Hà Nội. Công chúa không chỉ để lại dấu ấn nghề nghiệp mà còn là biểu tượng của đức hạnh, trí tuệ và lòng nhân hậu.
Tôn xưng và danh hiệu
Công chúa Từ Hoa được người đời trân trọng và tôn vinh qua nhiều danh hiệu gắn liền với công lao của bà. Sau khi công chúa qua đời, dân làng lập đền thờ, tôn bà làm Bà chúa nghề Tằm Tang, còn gọi là “Bà chúa Tằm Tang”, biểu tượng cho nghề tơ tằm nơi kinh thành Thăng Long. Từ Hoa là hiện thân của sự cần cù, khéo léo và lòng kiên trì. Nàng không chỉ học trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa mà còn truyền dạy nghề cho dân chúng, trở thành hình mẫu “công, dung, ngôn, hạnh” của người phụ nữ thời Lý.
Công chúa được đánh giá là người có nghị lực, biết vượt khó khăn, đồng thời có tầm nhìn hiện thực và đầy viễn kiến, góp phần phát triển nghề thủ công truyền thống của Đại Việt. Người dân vẫn tin rằng tấm lòng nhân hậu và tài hoa của công chúa Từ Hoa còn hiện hữu trong từng mối tơ, đường chỉ, từng sản phẩm lụa gấm tinh xảo của các nghệ nhân ngày nay.
Địa điểm thờ phụng
Công chúa Từ Hoa được thờ phụng tại những di tích quan trọng, thể hiện sự kính trọng và tưởng nhớ công lao của bà. Chùa Kim Liên là nơi thờ phụng chính của công chúa, một trong những ngôi chùa cổ nhất của Hà Nội. Tương truyền chùa Kim Liên được xây trên nền cũ của cung Từ Hoa từ thời Lý, giữ lại dấu tích hoàng cung và công trình do chính công chúa khai lập. Tại Thượng điện, tượng công chúa được chế tác bằng gỗ, sơn son thếp vàng. Tượng mô tả công chúa ngồi khoanh chân trên bệ, dáng khoan thai tĩnh tại, khuôn mặt bầu bĩnh, nước da trắng hồng, mắt mở to nhìn thẳng, mặc áo thụng nhiều lớp sơn thếp vàng và đặt trong khám gỗ lồng kính trang nghiêm.
Dấu ấn địa danh
Tên tuổi và công lao của công chúa Từ Hoa còn được lưu giữ qua các địa danh gắn liền với nghề tằm tang:
– Làng Nghi Tàm: Trại Tằm Tang do công chúa lập năm 1138 sau này trở thành làng Tích Ma thời Trần, rồi đổi thành làng Nghi Tàm thời Lê. Đây trở thành làng nghề nổi tiếng về tơ tằm và lụa dệt thủ công.
– Phố Từ Hoa: Tên công chúa được đặt cho một tuyến phố nối từ ngõ 11 đường Xuân Diệu đến ngõ 1 đường Âu Cơ, phường Quảng An, quận Tây Hồ từ năm 2013, ghi nhớ một thời vàng son của nghề dệt tơ tằm.
– Đình Nghi Tàm: Vùng đất này còn có đình Nghi Tàm, nơi tổ chức lễ hội văn hóa truyền thống vào ngày mồng 10 tháng 2 âm lịch hằng năm. Trong lễ hội, dân làng rước kiệu ra chùa Kim Liên rồi trở về đình, tưởng nhớ công chúa và nghề nghiệp mà bà gieo mầm.
Những di tích, lễ hội và tên gọi này không chỉ tôn vinh công lao của Từ Hoa mà còn giáo dục thế hệ hôm nay về lòng biết ơn tổ tiên, tình yêu quê hương đất nước và sự trân quý nghề thủ công truyền thống, để lại dấu ấn bền vững của một người phụ nữ tài năng, nhân hậu và có tầm nhìn vượt thời đại.
Tham khảo
- Công chúa Từ Hoa, trên trang annhien93.wordpress.com.
- Tượng Từ Hoa Công chúa, trên trang tayho360.vn.
- Trang Lê, Từ Hoa – Dấu Gấm Trên Đất Tằm Tang, trên trang vanvi.com.vn.
- Phố Từ Hoa: Hiện đại nhưng vẫn lưu giữ bản sắc truyền thống, trên trang vovgiaothong.vn, đăng tải ngày 14/10/2018.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
General Information
Princess Tu Hoa was an important historical figure, particularly associated with the development of mulberry cultivation, silkworm breeding, and silk weaving in the Thang Long capital during the Ly dynasty.
Origin
Princess Tu Hoa was the beloved daughter of King Ly Than Tong, born during a period when the Ly dynasty was at the peak of cultural and Buddhist prosperity. In royal genealogies and official histories such as the Dai Viet Su Ky Toan Thu, records of her life are brief, only confirming that she was a princess of King Than Tong. Her mother is not mentioned in historical sources, likely because Ly dynasty records did not emphasize details of concubines and royal daughters. Nonetheless, her conferment as Princess Tu Hoa indicates that she was a highly regarded royal daughter with a recognized position in the court, and that she played a role in production life, particularly in the thriving sericulture industry under the Ly dynasty.
Life
Although born into royalty, Princess Tu Hoa’s life was deeply connected with handicraft work and the development of sericulture. Her name has been preserved through the legacy she left in the eastern region of Dam Dam Lake (modern-day West Lake). From a young age within the palace, Tu Hoa was exposed to the most skilled artisans invited by the court to teach crafts. During a time when handicrafts flourished, especially after 1040 when King Ly Thai Tong decreed the purchase of silks from the Song dynasty to signal the royal family’s support for domestic products, learning weaving, silk reeling, and embroidery was not only a pastime for royal women but also a symbol of national self-reliance. Princess Tu Hoa, like other palace women, learned mulberry cultivation, silkworm care, and silk weaving. Through diligence, skill, and gentle character, her craft gradually became renowned, rivaling any artisan of her time.
During a spring excursion with several palace maids to the scenic eastern shores of Dam Dam Lake (now West Lake), Princess Tu Hoa was moved by the hardships of the local people. The thin mist rising above the water on a cold winter day, and the sight of people living in poverty, inspired her to help them through her mastery of sericulture. Upon returning to the palace, she petitioned her father, the king, to allow her to establish a silkworm farm to provide livelihoods for the people. Initially, King Ly Than Tong worried about the hardships for his daughter and was hesitant, but moved by her benevolence and determination, he agreed.
In 1138, Princess Tu Hoa and skilled palace maids went to the area near Dam Dam Lake to establish the Silkworm Farm. In the same year, the king also built a separate palace for her there. From then on, the princess’s life was intertwined with green mulberry fields, white silkworm trays, and the constant clatter of the loom. She personally guided villagers in selecting mulberry varieties, tending silkworms, reeling silk, and weaving fabric. Thanks to her skill and dedication, sericulture in the region thrived, becoming one of Thang Long’s most famous silk production centers. The silk produced was fine, elegant in color, used both in the royal court and as diplomatic gifts—for instance, when King Ly Anh Tong sent 850 yellow silk sheets embroidered with flowers and dragons to the Song dynasty, it was said to have been woven at the Silkworm Farm established by the princess.
The image of the princess departing the palace in the early morning became a cherished memory. It is said that on that day she wore a pink carnation gown, embroidered shoes, and a skirt trimmed with green bamboo and orchid motifs; her delicate features reflected under red lantern light, creating an atmosphere of warmth. Bowing to thank her father, the entire hall seemed to radiate harmony and elegance.
Today, following the shores of West Lake along Yen Phu Road to the area once home to ancient Indian almond trees, we find the former Silkworm Farm, now Nghi Tam Village, Quang An Ward, Tay Ho District. Here stand Kim Lien Pagoda and the temple dedicated to Princess Tu Hoa, demonstrating the enduring respect of the people for a princess not only talented but compassionate. Her legacy is not only the famous sericulture craft but also a symbol of a royal woman with vision beyond her time, using her knowledge and effort to serve the community, leaving an impact lasting more than nine centuries.
Veneration
The veneration of Princess Tu Hoa, who contributed significantly to the development of mulberry cultivation, silkworm breeding, and silk weaving in Thang Long, has been maintained for centuries, especially in what is now Quang An Ward, Tay Ho District, Hanoi. The princess left a mark not only in the craft but also as a symbol of virtue, intelligence, and benevolence.
Titles and Honorifics
Princess Tu Hoa has been respectfully honored with multiple titles reflecting her achievements. After her death, villagers built a temple, revering her as the “Lady of Silkworms” (Ba Chua Tam Tang), a symbol of the silk craft in Thang Long. Tu Hoa embodies diligence, skill, and perseverance. She not only learned mulberry cultivation, silkworm care, and silk weaving but also taught the craft to villagers, becoming a model of công, dung, ngôn, hạnh (virtue, demeanor, speech, conduct) for women of the Ly dynasty.
She is praised as a resilient, visionary, and forward-thinking figure who contributed to the development of traditional handicrafts in Dai Viet. Locals still believe that Princess Tu Hoa’s benevolence and talent live on in every silk thread, stitch, and exquisite embroidered product of contemporary artisans.
Places of Worship
Princess Tu Hoa is venerated at key sites reflecting respect and remembrance of her contributions. Kim Lien Pagoda serves as the main site of worship; it is one of Hanoi’s oldest pagodas. According to legend, it was built on the foundation of Princess Tu Hoa’s palace from the Ly period, preserving traces of the royal residence and structures she established. In the Upper Hall, a wooden statue of the princess, gilded and lacquered, depicts her sitting cross-legged on a pedestal, serene and composed, with a fair, rosy face, large eyes looking straight ahead, wearing layered robes adorned with gold, enclosed in a glass-fronted wooden shrine.
Princess Tu Hoa’s name and contributions are also preserved through place names associated with sericulture:
– Nghi Tam Village: The Silkworm Farm she established in 1138 later became Tich Ma Village during the Tran dynasty, and then Nghi Tam Village under the Le dynasty. It became famous for silk and handicraft weaving.
– Tu Hoa Street: Named in 2013 for a street connecting Alley 11 on Xuan Dieu Road to Alley 1 on Au Co Road, Quang An Ward, Tay Ho District, commemorating the golden age of silk weaving.
– Nghi Tam Communal House: Located in the same area, hosting annual traditional cultural festivals on the 10th day of the second lunar month. During the festival, villagers carry a palanquin to Kim Lien Pagoda and return to the communal house, honoring the princess and the craft she cultivated.
These historical sites, festivals, and place names not only honor Tu Hoa’s contributions but also educate future generations about gratitude to ancestors, love of homeland, and appreciation of traditional crafts, leaving a lasting legacy of a talented, compassionate, and visionary woman.
References
- Công chúa Từ Hoa, trên trang annhien93.wordpress.com.
- Tượng Từ Hoa Công chúa, trên trang tayho360.vn.
- Trang Lê, Từ Hoa – Dấu Gấm Trên Đất Tằm Tang, trên trang vanvi.com.vn.
- Phố Từ Hoa: Hiện đại nhưng vẫn lưu giữ bản sắc truyền thống, trên trang vovgiaothong.vn, đăng tải ngày 14/10/2018.
Tiếng Trung (中文)
基本信息
慈华公主（Tu Hoa Cong chua）是历史上重要的人物，尤其与升龙（Thang Long）时期养蚕、织绸业的发展密切相关。
出身
慈华公主是李神宗（Ly Than Tong）之爱女，生于李朝文化与佛教极盛时期。皇室家谱及《大越史记全书》等正史对她的身世记载简略，仅确认她为神宗皇帝之公主，母亲未见史书记载，可能是因为李朝当时对后妃和公主的记录不够详细。然而，朝廷赐封“慈华公主”表明她为受重视的皇室女子，在宫廷中拥有一定地位，同时与生产生活相关，尤其是当时兴盛的养蚕业。
生平
虽然出身王室，但慈华公主一生与手工劳动及蚕桑事业紧密联系。她的名字因在西湖东侧（今西湖周边）留下的贡献而流传后世。从小生活在宫中，慈华便接触朝廷请入的顶尖工艺师傅。在李朝手工业蓬勃发展的背景下，尤其是1040年李太宗下诏停止购买宋朝丝织品，以示王室将使用本国物品，学习纺丝、织绸、刺绣不仅是皇室女性的雅趣，也体现了国家自立精神。公主与宫女们学习种桑、养蚕、织绸。凭借勤劳、巧手与温和性格，她的技艺渐为人称道，不输任何工匠。
一次春游，慈华与几名宫女游览西湖东侧风景区（今西湖），看到民众生活困苦，薄雾氤氲、寒冬江面上，令她萌生愿望，希望以熟知的蚕桑手艺帮助民众。回宫后，她奏请父皇建立养蚕场以惠民生。起初，李神宗担心女儿辛苦而犹豫，但见慈华心意坚定，遂准许。
1138年，慈华公主携宫女在西湖边建立蚕桑场，同时朝廷为她修建专属宫殿。从此，她的生活与翠绿桑田、洁白蚕茧及纺织声息相伴。她亲自指导乡民从选桑、养蚕、抽丝到织绸、刺绣。凭借巧手与尽心，蚕桑业发展迅速，成为升龙最著名的丝绸生产中心之一。当地丝绸柔滑、色彩雅致，曾用于宫廷及外交礼品，如李英宗派遣使臣赠宋朝的“八百五十匹黄底绣花龙纹绸”，相传即出自慈华公主创办的蚕桑场。
公主晨间离宫的形象成为传颂佳话。据传，她身着粉红色锦衣，脚蹬绣花鞋，裙边缀竹兰青饰；五官精致，在红灯笼映照下显得格外温暖。她向父皇行礼致谢，殿内皆因她的温柔与典雅而生辉。
今日沿西湖，穿过沿堤的阮辅路（Yen Phu），到昔日老桑树之地，便是昔日蚕桑场所在地，即今河内市西湖区广安坊（Nghi Tam）。此地仍有金莲寺及慈华公主祠，彰显民众对公主的尊敬。她的遗产不仅是著名蚕桑技艺，更象征王室女性以才智与仁心服务社会、留下跨越九百年的历史印记。
供奉
慈华公主在发展养蚕、织绸方面功绩卓著，其供奉自古民间延续至今，尤其在河内西湖区广安坊。公主不仅留下技艺印记，也成为德行、智慧与仁慈的象征。
称号与荣誉
慈华公主因功德受尊敬，民间为她建庙，尊称为“蚕桑女王”（Ba chua Tam Tang），象征升龙城的蚕丝事业。她勤勉巧手、坚毅执着，不仅学习种桑、养蚕、织绸，也传授技艺给民众，成为李朝女性“工、容、言、行”的典范。
她被评价为有毅力、能克服困难，同时具远见卓识，为大越手工艺发展作出贡献。民间至今仍相信，慈华公主的仁心与技艺体现在每一缕丝、每一道针线、每件精美丝绸制品中。
供奉地点
慈华公主供奉于多处历史遗迹，表达对其功绩的敬意与纪念。金莲寺是公主主要供奉地之一，为河内最古老寺庙之一。据传建于李朝时期慈华宫殿旧址，保留皇宫痕迹及公主创办的建筑。大殿中，公主木雕像漆金，坐于宝座，姿态端庄，面色白皙红润，眼睛大而注视前方，衣着多层金漆衣服，安放于木制玻璃罩中庄严肃穆。
地名印记
慈华公主的名字及功绩在地名中得以传承：
– 仪潭村（Lang Nghi Tam）：公主于1138年创办的蚕桑场，后成为陈朝的织丝名村，李朝时期称为仪潭村，闻名手工丝绸。
– 慈华街（Pho Tu Hoa）：自2013年起，以公主命名的街道连接春游路11号至欧溪1号，纪念织丝黄金时代。
– 仪潭祠（Dinh Nghi Tam）：每年农历二月初十举办传统文化节，村民抬神轿至金莲寺再回祠堂，缅怀公主及其技艺。
这些遗迹、节日和地名不仅纪念慈华公主，也教育后人感恩祖先、热爱乡土、珍惜传统手艺，留下了这位才华横溢、仁慈且具有远见的女性的永恒印记。
参考资料
- Công chúa Từ Hoa, trên trang annhien93.wordpress.com.
- Tượng Từ Hoa Công chúa, trên trang tayho360.vn.
- Trang Lê, Từ Hoa – Dấu Gấm Trên Đất Tằm Tang, trên trang vanvi.com.vn.
- Phố Từ Hoa: Hiện đại nhưng vẫn lưu giữ bản sắc truyền thống, trên trang vovgiaothong.vn, đăng tải ngày 14/10/2018.
Tiếng Pháp (Français’)
Informations générales
La princesse Tu Hoa est une figure historique importante, particulièrement liée au développement de la culture du mûrier, de l’élevage du ver à soie et du tissage de la soie dans la capitale Thang Long sous la dynastie Ly.
Origine
La princesse Tu Hoa est la fille bien-aimée de l’empereur Ly Than Tong, née à une époque où la dynastie Ly connaissait son apogée culturelle et bouddhique. Dans la généalogie royale et les annales officielles comme le Dai Viet Su Ky Toan Thu, les historiens ne consignent que très peu de détails sur sa vie, se contentant de confirmer qu’elle est princesse de l’empereur Than Tong. La mère de la princesse n’est pas mentionnée, sans doute parce que les registres de l’époque Ly accordaient peu d’importance aux concubines et filles royales. Cependant, le fait qu’elle ait reçu le titre impérial de « Princesse Tu Hoa » montre qu’elle appartenait à la lignée royale honorée et qu’elle occupait une place importante à la cour, tout en jouant un rôle dans la vie productive, notamment dans l’industrie de la sériciculture qui s’épanouissait sous la dynastie Ly.
Vie
Bien qu’elle soit née dans la famille impériale, la vie de la princesse fut étroitement liée au travail artisanal et au développement de la sériciculture. Son nom a été conservé par les générations suivantes grâce à l’empreinte qu’elle a laissée sur les terres à l’est du lac Dam Dam. Dès son enfance au palais, Tu Hoa fut initiée aux métiers par les artisans les plus talentueux invités par la cour. Dans un contexte où l’artisanat se développait fortement, notamment après l’édit de l’empereur Ly Thai Tong en 1040 interdisant l’achat de soieries étrangères pour privilégier la production locale, apprendre le tissage, le filage et la broderie n’était pas seulement un passe-temps royal, mais aussi un acte de patriotisme. Comme les autres dames du palais, elle apprit à cultiver le mûrier, élever le ver à soie et tisser la soie. Grâce à son application, sa dextérité et sa nature douce, son habileté devint célèbre, rivalisant avec les meilleurs artisans.
Lors d’une promenade printanière avec quelques dames du palais dans les environs du lac Dam Dam (aujourd’hui lac de l’Ouest), la princesse fut touchée par la vie difficile des habitants. La fumée légère flottant sur l’eau glaciale et l’image des villageois luttant pour survivre éveillèrent en elle le désir de les aider grâce à la sériciculture qu’elle maîtrisait. De retour au palais, elle demanda à son père l’autorisation d’établir un village de culture du mûrier et d’élevage du ver à soie pour fournir des moyens de subsistance aux habitants. Initialement, l’empereur Ly Than Tong craignait les difficultés pour sa fille, mais face à sa détermination et à sa compassion, il donna son accord.
En 1138, la princesse Tu Hoa et les dames du palais habiles en métiers se rendirent dans les environs du lac Dam Dam pour fonder le « Camp de la sériciculture », et l’empereur fit construire un pavillon pour elle sur place. Dès lors, sa vie fut intimement liée aux mûriers verts, aux vers à soie blancs et au bruit constant des navettes de tissage. Elle instruisit directement les villageois dans le choix des plants de mûriers, l’élevage des vers à soie, le filage et le tissage. Grâce à sa dextérité et son dévouement, la sériciculture dans cette région prospéra et devint l’un des centres de production de soie les plus célèbres de Thang Long. La soie produite était fine, douce et aux couleurs élégantes, utilisée dans la cour et même comme cadeaux diplomatiques, comme lorsque l’empereur Ly Anh Tong fit offrir à la dynastie Song « huit cent cinquante morceaux de soie jaune brodés de fleurs et de dragons », transmis selon la tradition comme étant issus du camp fondé par la princesse.
L’image de la princesse quittant le palais à l’aube est restée dans les mémoires. On raconte qu’elle portait une robe rose, des chaussures brodées, une jupe bordée de motifs verts de bambou et de fleurs, et que ses traits délicats brillaient sous la lumière des lanternes rouges, ajoutant à la scène chaleur et élégance. Lorsqu’elle s’inclina pour remercier son père, tout le palais semblait rayonner de cette harmonie et de cette grâce.
Aujourd’hui, le long du lac de l’Ouest, passant par la route Yen Phu jusqu’aux terres autrefois couvertes de vieux mûriers, se trouve l’ancien site du Camp de la sériciculture, aujourd’hui Nghi Tam, quartier Quang An, district Tay Ho. On y trouve également le temple Kim Lien et le sanctuaire de la princesse Tu Hoa, témoignant de la vénération des habitants pour une princesse non seulement talentueuse mais également compatissante. Son héritage ne se limite pas à la sériciculture, il symbolise également une femme royale visionnaire ayant mis ses connaissances et ses efforts au service de la communauté, laissant un impact durable depuis plus de neuf siècles.
Vénération
La reconnaissance et la vénération de la princesse Tu Hoa, qui contribua grandement au développement de la culture du mûrier, de l’élevage du ver à soie et du tissage à Thang Long, se perpétuent depuis des siècles, notamment dans la région actuelle du quartier Quang An, district Tay Ho, Hanoi. La princesse a laissé un héritage artisanal tout en incarnant la vertu, l’intelligence et la bienveillance.
Titres et honneurs
La princesse Tu Hoa est honorée par la postérité par de nombreux titres liés à ses contributions. Après sa mort, les villageois construisirent un temple, la désignant comme « Dame de la sériciculture » ou « Princesse de la sériciculture », symbole du métier de la soie à Thang Long. Tu Hoa incarne l’assiduité, la dextérité et la persévérance. Elle enseigna son art aux villageois, devenant un modèle de « compétence, beauté, langage et vertu » pour les femmes de l’époque Ly.
Elle est reconnue pour sa détermination, sa capacité à surmonter les difficultés, ainsi que pour sa vision réaliste et prospective, contribuant au développement de l’artisanat traditionnel du Dai Viet. Les habitants croient encore que sa compassion et son talent résident dans chaque fil, chaque couture et chaque produit de soie brodée raffiné fabriqué aujourd’hui par les artisans.
Sites de culte
La princesse Tu Hoa est honorée dans des sites importants, exprimant respect et souvenir pour ses mérites. Le temple Kim Lien est le principal lieu de culte, l’un des plus anciens de Hanoi. Selon la tradition, il fut construit sur l’emplacement de son pavillon royal du temps de Ly, conservant les traces du palais et de l’œuvre fondée par la princesse. Dans le hall principal, la statue de la princesse est en bois, laquée et dorée, la représentant assise en tailleur sur un piédestal, le visage plein, teint rosé, regardant droit devant, vêtue d’un costume à plusieurs couches doré, placée dans une vitrine solennelle.
Empreinte géographique
Le nom et les mérites de la princesse Tu Hoa sont encore perpétués à travers plusieurs lieux liés à la sériciculture :
– Village Nghi Tam : Le Camp de la sériciculture fondé en 1138 devint le village Tich Ma sous la dynastie Tran, puis le village Nghi Tam sous la dynastie Le. Il devint un village renommé pour le tissage de soie artisanale.
– Rue Tu Hoa : Depuis 2013, une rue reliant la ruelle 11 de la route Xuan Dieu à la ruelle 1 de la route Au Co, quartier Quang An, porte son nom, rappelant l’âge d’or du tissage de soie.
– Temple communal Nghi Tam : Ce site accueille chaque année la fête culturelle traditionnelle le 10e jour du 2e mois lunaire. Les villageois y conduisent la procession depuis le temple Kim Lien, rendant hommage à la princesse et au métier qu’elle initia.
Ces sites, fêtes et toponymes non seulement honorent Tu Hoa mais éduquent aussi les générations actuelles à la gratitude envers les ancêtres, à l’amour du pays et à la valorisation de l’artisanat traditionnel, laissant un héritage durable d’une femme talentueuse, bienveillante et visionnaire.
Références
- Công chúa Từ Hoa, trên trang annhien93.wordpress.com.
- Tượng Từ Hoa Công chúa, trên trang tayho360.vn.
- Trang Lê, Từ Hoa – Dấu Gấm Trên Đất Tằm Tang, trên trang vanvi.com.vn.
- Phố Từ Hoa: Hiện đại nhưng vẫn lưu giữ bản sắc truyền thống, trên trang vovgiaothong.vn, đăng tải ngày 14/10/2018.
