Thông tin chung
Công nữ Ngọc Hoa (chữ Hán thường được ghi là 公女玉華; không rõ năm sinh – mất năm 1645), còn được gọi là Ngọc Hoa công chúa (玉華公主), là một công nữ dưới thời các Chúa Nguyễn. Theo nhiều nguồn tư liệu và phân tích của Thân Trọng Thủy, cùng với các truyền thuyết và ghi chép còn lưu giữ tại Nhật Bản, bà được xem là con gái nuôi của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, sau được gả cho thương nhân – võ sĩ người Nhật Araki Sotaro (荒木宗太郎, Hoang Mộc Tông Thái Lang). Cuộc hôn phối này gắn liền với bối cảnh giao thương Việt – Nhật đầu thế kỷ XVII và trở thành một câu chuyện truyền kỳ nổi tiếng tại Nagasaki.
Xuất thân
Công nữ Ngọc Hoa là nhân vật sống vào đầu thế kỷ XVII, gắn với thời kỳ giao thương sôi động giữa Đàng Trong và Nhật Bản. Theo nhiều tư liệu Nhật Bản cùng các nghiên cứu hiện đại, bà được biết đến là con gái của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên. Tuy nhiên, trong chính sử triều Nguyễn và gia phả Nguyễn Phúc tộc không ghi chép trực tiếp danh xưng “Ngọc Hoa”, khiến xuất thân của bà trở thành vấn đề còn nhiều tranh luận. Có giả thuyết cho rằng bà vốn là một tiểu thư thuộc dòng tộc bên ngoại của Chúa Sãi (họ Mạc), được nhận làm con nuôi nhằm phục vụ mục đích bang giao trong bối cảnh ngoại thương và quan hệ đối ngoại với Nhật Bản đầu thế kỷ XVII.
Về xưng vị, trong giai đoạn Chúa Sãi còn xưng Nhân quốc công dưới danh nghĩa thần thuộc nhà Lê Trung Hưng, con gái theo lễ chế chỉ được gọi là Công nữ. Sau biến cố năm 1619, khi nhà Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài suy yếu và quan hệ Trịnh – Nguyễn rạn nứt sâu sắc, Chúa Sãi dần xác lập vị thế độc lập ở Đàng Trong và về sau được truy tôn là Vương; từ đó, trong dân gian và một số tài liệu, Ngọc Hoa thường được gọi là Công chúa hoặc Vương nữ, dù cách gọi này mang tính hồi cố.
Tại Nhật Bản, bà được biết đến với các tên gọi Wakaku (王加久) hoặc Wakakutome (王加久戸売). Trên bia giới thiệu tại nghĩa trang thành phố Nagasaki, chính quyền Nhật Bản ghi rõ bà là “Vương Gia Cửu, một người con gái bà con bên ngoại của quốc vương An Nam”, phản ánh cách nhìn nhận của phía Nhật về thân phận hoàng tộc của bà. Trong dân gian Nagasaki, Ngọc Hoa được gọi bằng tên thân mật Anio-san, hoặc kính xưng là Anio-hime; cách gọi này thường được lý giải là do sự chuyển âm từ tiếng Việt (như “anh ơi”, hoặc “A Nương”) sang tiếng Nhật.
Cuộc đời
Đầu thế kỷ XVII, Hội An là thương cảng quốc tế sầm uất bậc nhất ở xứ Đàng Trong. Từ sau quyết định chiến lược của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng khi chọn Quảng Nam làm trọng trấn và giao cho hoàng tử thứ sáu là Nguyễn Phúc Nguyên trấn giữ, vùng đất này nhanh chóng trở thành trung tâm kinh tế giao thương lớn. Khi chính thức kế vị, Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên đã tiến hành một loạt cải cách hành chính và kinh tế quan trọng, đặc biệt là mở rộng quan hệ giao thương với nước ngoài, xây dựng Hội An thành thương cảng quốc tế phồn thịnh, tạo nên một hiện tượng kinh tế xã hội chưa từng có trước đó.
Trong số các quốc gia phương Đông, Nhật Bản được Chúa Sãi đặc biệt coi trọng. Không chỉ tạo điều kiện cho thương nhân Nhật đến cư trú và buôn bán lâu dài, Chúa Nguyễn còn trực tiếp thiết lập quan hệ bang giao thông qua thư từ ngoại giao và các chính sách bảo hộ thương nhân.
Gặp gỡ Araki Sotaro
Trong dòng thương nhân Nhật Bản đến Hội An buôn bán có Araki Sotaro (荒木宗太郎), vốn xuất thân là một võ sĩ Samurai thuộc Higonokuni (tỉnh Kumamoto ngày nay). Theo Ngoại phiên thông thư, ông rời quê hương từ năm Thiên Chính thứ 16 (1588), định cư tại Nagasaki và chuyển sang hoạt động thương nghiệp, dần trở thành một thương gia lớn, thường xuyên buôn bán giữa Nhật Bản, Xiêm La và An Nam.
Năm 1619, Araki Sotaro cùng tám thương nhân khác đi thuyền mang cờ hiệu Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC) cập cảng Hội An. Hành trình này được ghi lại trong bức tranh nổi tiếng Giao Chỉ quốc mậu dịch độ hải đồ của thương gia Chaya Shinroku.
Theo các ghi chép lịch sử, Araki Sotaro là người được Chúa Nguyễn Phúc Nguyên đặc biệt tin cậy, giao phó nhiều trọng trách tại Hội An. Chúa Sãi còn lập văn thư xác nhận Araki “tự nguyện ở dưới gối”, tức chính thức quy phục và làm quan trung thành với Chúa.
Hôn phối mang ý nghĩa bang giao
Năm 1619, Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên quyết định gả con gái nuôi là Công nữ Ngọc Hoa cho Araki Sotaro. Trong giấy phép hôn phối, Ngọc Hoa được ghi là “Thất hạ” (膝下), nghĩa là người được bảo hộ trực tiếp. Araki được ban họ Nguyễn và tên Việt là Nguyễn Thái Lang.
Cuộc hôn nhân này vừa mang ý nghĩa của một mối lương duyên cá nhân, vừa là một “nhiệm vụ chính trị” nhằm thắt chặt hơn nữa quan hệ thương mại và hữu nghị giữa Đàng Trong và Nhật Bản, đặc biệt là với giới đại thương Nagasaki.
Hành trình sang Nhật Bản và đời sống tại Nagasaki (1620 – 1645)
Năm 1620, Công nữ Ngọc Hoa theo chồng là Araki Sotaro về Nhật Bản sinh sống tại Nagasaki. Sau khi Araki Sotaro qua đời vào năm 1635, bà vẫn tiếp tục đảm nhiệm công việc sổ sách, kế toán và điều hành cơ sở kinh doanh của gia đình. Với uy tín và kinh nghiệm tích lũy, Ngọc Hoa đã tận tâm hỗ trợ giới thương nhân tại Nagasaki, đặc biệt trong việc duy trì và thúc đẩy quan hệ giao thương giữa cộng đồng thương nhân Nhật Bản với triều đình Chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Bà sinh sống tại Nhật Bản tổng cộng 26 năm và qua đời năm 1645, được an táng tại Đại Âm tự (Daionji), ngôi chùa nằm ở khu vực trung tâm thành phố Nagasaki. Theo tư liệu gia tộc họ Araki, vào thời Minh Trị, mộ phần của Ngọc Hoa và Araki Sotaro đã được con cháu đời thứ 13 cải táng; mộ hiện nay là nơi an nghỉ của các đời thứ 3, 12, 13 và 14 trong dòng họ, với Araki Sotaro được tính là đời thứ nhất.
Các tư liệu phương Tây và Nhật Bản cũng ghi nhận rõ vai trò của Araki Sotaro và mối quan hệ Việt – Nhật thời kỳ này. Tập san Đô thành hiếu cổ do người Pháp xuất bản năm 1920 từng nhắc đến những thương nhân Nhật Bản đầu tiên hoạt động tại Đông Dương, trong đó đặc biệt ghi nhận hai nhân vật buôn bán với An Nam vào thế kỷ XVII là Araki Sotaro và Shichirobei Eikichi. Trong công trình nghiên cứu về phố Nhật Bản ở Nam Dương, Giáo sư Iwao Seiichi đã giới thiệu nội dung một tấm bia cổ, cho biết rằng vào năm 1619, Araki Sotaro tại một địa điểm nay thuộc khu vực Huế đã gặp gỡ và kết hôn với một người phụ nữ thuộc dòng bên ngoại của quốc vương An Nam, được Chúa Nguyễn nhận làm con nuôi. Sau đó, ông đưa người vợ mới về Nhật Bản, xây dựng một trung tâm thương mại tại Motoshikkui-machi ở Nagasaki, và có thể được xem là người Nhật Bản đầu tiên kết hôn với một phụ nữ ngoại quốc có thân phận công nữ, dù là con nuôi của Chúa.
Sứ giả văn hóa Việt – Nhật
Không chỉ là một thương nhân, Công nữ Ngọc Hoa còn được xem như một sứ giả văn hóa Việt Nam tại Nhật Bản. Bà mang theo và truyền bá nhiều yếu tố văn hóa Việt vào đời sống người dân Nagasaki, như:
- Dạy các điệu múa An Nam cho người Nhật.
- Truyền lại thói quen ăn mâm tròn trải vải đỏ, bày thức ăn trong đĩa lớn để mọi người cùng dùng chung – khác với tập quán ăn khay riêng trên bàn chữ nhật của người Nhật.
- Thường xuyên làm việc thiện, giúp đỡ người nghèo và hộ trì Phật pháp, góp phần xây dựng chùa chiền.
Tại Nagasaki, bà quy y tại chùa Đại Âm (Daionji) với pháp danh Diệu Tâm. Hiện nay, Bảo tàng Nghệ thuật Nagasaki vẫn lưu giữ chiếc gương soi của Công nữ Ngọc Hoa như một kỷ vật lịch sử.
Cuối đời và sự ra đi kỳ lạ (1645)
Công nữ Ngọc Hoa mất năm 1645, sau 26 năm sinh sống tại Nhật Bản, hưởng thọ không rõ chính xác. Điều đặc biệt được ghi chép lại trong các tư liệu là bà qua đời đúng ngày, đúng tháng với người chồng đã mất trước đó 10 năm, một sự trùng hợp được người dân Nagasaki xem như biểu tượng của mối lương duyên son sắt.
Bà và Araki Sotaro được an táng tại hậu viên chùa Đại Âm (Daionji), giữa trung tâm thành phố Nagasaki. Mộ phần của hai người hiện vẫn nằm cạnh nhau trong khuôn viên thanh tịnh của ngôi chùa.
Biểu tượng bang giao Việt – Nhật
Câu chuyện về Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro đã trở thành một truyền kỳ nổi tiếng tại Nagasaki. Người dân địa phương gọi bà bằng cái tên trìu mến Anio-san, hoặc kính xưng Anio-hime, bắt nguồn từ cách bà thường gọi chồng bằng tiếng Việt (“anh ơi”), dần được Nhật hóa trong cách phát âm.
Ngày nay, mối lương duyên này vẫn được tưởng niệm qua:
- Lễ hội Okunchi tại Nagasaki (tổ chức hằng năm từ ngày 7–9 tháng 10), trong đó phục dựng đám cưới của hai người.
- Các lần tái hiện đám cưới Công nữ Ngọc Hoa – thương nhân Nhật Bản tại Hội An (từ năm 2016, 2018).
- Việc đặt tên đường Ngọc Hoa tại Hội An, như một biểu tượng sống động của tình hữu nghị Việt – Nhật kéo dài hơn 400 năm.
Trong số ba công nữ được Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên gả cho các quốc gia lân bang (Ngọc Hoa – Nhật Bản, Ngọc Vạn – Chân Lạp, Ngọc Khoa – Chiêm Thành), chỉ riêng Công nữ Ngọc Hoa trở thành một truyền kỳ được lưu giữ song song trong ký ức lịch sử của cả Việt Nam và Nhật Bản, như một biểu tượng hiếm có của ngoại giao, văn hóa và nhân duyên vượt biển.
Di sản văn hóa và ký ức lịch sử về Công nữ Ngọc Hoa
Dấu ấn của Công nữ Ngọc Hoa không chỉ tồn tại trong các tư liệu lịch sử mà còn được bảo lưu sinh động trong đời sống văn hóa, ký ức cộng đồng và các hoạt động giao lưu Việt – Nhật kéo dài suốt hơn bốn thế kỷ. Năm 2013, Tổng Thư ký Hội hữu nghị Nagasaki – Việt Nam, ông Tomioka Tsutomu, cho biết ảnh hưởng của Công nữ Ngọc Hoa có thể nhận thấy rõ trong văn hóa ẩm thực Nagasaki ngày nay. Cụ thể, người dân địa phương thường dùng bàn ăn hình tròn sơn màu đỏ, đường kính khoảng một mét, cao khoảng 30 cm, một hình thức khác biệt so với đa số vùng khác ở Nhật Bản vốn sử dụng bàn chữ nhật màu nâu sẫm hoặc để mộc. Không chỉ vậy, thay vì ăn theo khẩu phần riêng với mỗi người một khay như truyền thống Nhật Bản, cư dân Nagasaki phổ biến cách ăn chung mâm, bày thức ăn trong các đĩa lớn để mọi người cùng gắp, một tập quán được cho là chịu ảnh hưởng trực tiếp từ văn hóa Việt Nam do Công nữ Ngọc Hoa truyền lại.
Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Phùng Tấn Đông, trong truyền tụng dân gian, Công nữ Ngọc Hoa còn được nhắc đến như người đã dạy các điệu múa An Nam cho người Nhật, có công chẩn tế, giúp đỡ dân nghèo và tham gia xây dựng chùa Phật tại Nagasaki. Những hoạt động này góp phần tạo dựng hình ảnh bà không chỉ là một nhân vật ngoại giao mà còn là một sứ giả văn hóa và tôn giáo.
Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử Văn hóa Nagasaki vẫn lưu giữ chiếc gương soi kiểu Tây từng thuộc về Công nữ Ngọc Hoa, được xem là một di vật quý hiếm, phản ánh đời sống vật chất và giao thoa văn hóa Đông Tây trong bối cảnh giao thương quốc tế thế kỷ XVII.
Tại Việt Nam, sự ghi nhận đối với Công nữ Ngọc Hoa được thể hiện rõ nét trong không gian đô thị và sinh hoạt văn hóa. Ngày 13 tháng 2 năm 2004, tên bà được dùng để đặt cho một tuyến đường tại phố cổ Hội An, kéo dài từ kênh Chùa Cầu đến ngã ba Hùng Vương – Trần Hưng Đạo, thuộc khu vực quảng trường Sông Hoài, với chiều dài khoảng 300 mét. Đây là con đường đầu tiên ở Quảng Nam được đặt theo tên một nhân vật lịch sử gắn trực tiếp với mối bang giao Việt – Nhật.
Ngày 15 tháng 8 năm 2016, trong khuôn khổ chương trình giao lưu văn hóa Hội An – Nhật Bản, với sự hỗ trợ của các nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa đến từ tỉnh Nagasaki, lễ cưới của Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro lần đầu tiên được phục dựng tại Hội An. Đoàn rước dâu do đội múa rồng tỉnh Nagasaki dẫn đầu, tiếp theo là hai hàng nam thanh nữ tú trong trang phục truyền thống Nhật Bản và Việt Nam. Hình ảnh Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro ngồi trên mô hình tàu buôn Nhật Bản thế kỷ XVII được phục dựng công phu đã trở thành điểm nhấn xúc động, tái hiện một cách trực quan ký ức lịch sử giao thương biển. Hoạt động này về sau được duy trì thường niên vào mùa thu.
Nghi lễ rước tàu cũng được người Nhật tái hiện trong lễ hội Okunchi tổ chức hằng năm tại Nagasaki (từ ngày 7 đến 9 tháng 10). Tại lễ hội, một chiếc thuyền buôn được tạo hình, với bé trai đóng vai Araki Sotaro trong trang phục Yukata truyền thống và bé gái đóng vai Công nữ Ngọc Hoa trong áo dài Việt Nam, tượng trưng cho con thuyền vượt trùng dương mang theo mối lương duyên và tình hữu nghị giữa hai dân tộc.
Trong lĩnh vực nghệ thuật đương đại, hình tượng Công nữ Ngọc Hoa tiếp tục được khai thác như một biểu tượng văn hóa – ngoại giao. Năm 2021, dự án opera Công nữ Anio được công bố tại Hà Nội, do Ban điều hành Công nữ Anio phối hợp với Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam thực hiện, nhằm thúc đẩy giao lưu hữu nghị Việt – Nhật thông qua âm nhạc hàn lâm. Nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Nhật Bản (1973–2023), vở opera này được công diễn tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Trung tâm Hội nghị tỉnh Hưng Yên và ra mắt khán giả Nhật Bản tại Tokyo.
Cùng với opera, nhiều dự án xuất bản cũng được triển khai. Truyện tranh lịch sử Công nữ Anio – Nàng công nữ vượt biển ra mắt dưới dạng điện tử và sách giấy, phát hành miễn phí tại các cơ sở giáo dục và địa phương của hai nước. Ngoài ra, tác phẩm tranh truyện lịch sử Công nữ Anio, hợp tác giữa Nhà xuất bản Kim Đồng và Kadokawa, tiếp tục góp phần lan tỏa hình ảnh Công nữ Ngọc Hoa tới công chúng trẻ.
Ngày 18 tháng 9 năm 2024, vở opera Công nữ Anio tiếp tục được công diễn tại Nhà hát Tuổi trẻ (Hà Nội), cho thấy sức sống bền bỉ của hình tượng Công nữ Ngọc Hoa trong đời sống văn hóa đương đại, không chỉ như một nhân vật lịch sử mà còn như biểu tượng lâu dài của tình hữu nghị, giao lưu và thấu hiểu giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Thờ phụng
Việc thờ phụng và tưởng niệm Công nữ Ngọc Hoa hiện nay không chỉ giới hạn trong các nghi thức tôn giáo mà còn được thể hiện đa dạng qua lễ hội văn hóa, không gian tưởng niệm và các hình thức vinh danh tại cả Nhật Bản và Việt Nam. Những hình thức này phản ánh cách mà cộng đồng hai nước ghi nhớ bà như một nhân vật lịch sử đặc biệt, gắn liền với giao thương, ngoại giao và giao lưu văn hóa Việt – Nhật từ đầu thế kỷ XVII.
Nơi an nghỉ và danh vị tôn giáo
Công nữ Ngọc Hoa qua đời năm 1645 và được an táng tại hậu viên chùa Đại Âm (Daion-ji), nằm ở trung tâm thành phố Nagasaki, Nhật Bản. Mộ phần của bà được đặt cạnh mộ chồng là Araki Sotaro, trong một khuôn viên thanh tịnh, giản dị, thể hiện tinh thần Phật giáo và nếp sống khiêm nhường của hai vợ chồng.
Sau khi chồng mất, bà đã quy y tại chùa Đại Âm và được ban pháp danh Diệu Tâm (Myōshin), thường được gọi kính trọng là Diệu Tâm Đại tỷ. Pháp danh này hiện vẫn được khắc trên bia mộ và nhắc đến trong các tài liệu của nhà chùa như sự ghi nhận đối với đời sống tu hành và công đức của bà trong những năm cuối đời tại Nhật Bản.
Tưởng niệm qua các lễ hội văn hóa
Tại Nhật Bản, hình thức tưởng niệm sinh động và bền bỉ nhất đối với Công nữ Ngọc Hoa là lễ hội Okunchi (Kunchi) Nagasaki, diễn ra hằng năm từ ngày 7 đến 9 tháng 10. Lễ hội nhằm tôn vinh truyền thống giao thương quốc tế của Nagasaki, trong đó câu chuyện về vợ chồng Araki Sotaro – Ngọc Hoa được xem là biểu tượng tiêu biểu.
Trong lễ hội, người dân tái hiện cảnh đoàn rước và thuyền buôn vượt biển, với một bé trai đóng vai Araki Sotaro trong trang phục Yukata truyền thống và một bé gái đóng vai Ngọc Hoa trong áo dài Việt Nam, đứng trên mũi thuyền. Hình ảnh này gợi nhắc về cuộc hôn nhân xuyên biên giới và mối bang giao hữu nghị giữa Nhật Bản và An Nam xưa.
Tại Việt Nam, từ năm 2016, trong khuôn khổ Sự kiện Giao lưu Văn hóa Hội An – Nhật Bản, lễ cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro được phục dựng định kỳ tại phố cổ Hội An. Hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm nhân vật lịch sử mà còn trở thành biểu tượng văn hóa đương đại, góp phần thắt chặt quan hệ hữu nghị giữa hai quốc gia.
Vinh danh qua các công trình và di sản văn hóa
Năm 2004, chính quyền thành phố Hội An đã lấy tên Công nữ Ngọc Hoa đặt cho một tuyến đường tại phố cổ, chạy dọc sông Hoài từ Chùa Cầu đến quảng trường Sông Hoài. Đây là sự ghi nhận chính thức của địa phương đối với bà như một sứ giả văn hóa và biểu tượng của tình hữu nghị Việt – Nhật.
Tại Nhật Bản, Bảo tàng Lịch sử Văn hóa Nagasaki hiện vẫn lưu giữ và trưng bày chiếc gương soi kiểu Tây từng thuộc về Công nữ Ngọc Hoa, được xem là một di vật quý, phản ánh đời sống vật chất và sự giao thoa văn hóa Đông – Tây trong bối cảnh giao thương thế kỷ XVII.
Ngoài ra, trước cổng nghĩa trang thành phố Nagasaki, chính quyền địa phương đã dựng một bảng tiểu sử giới thiệu về Araki Sotaro và phu nhân, trong đó gọi bà là Vương Gia Cửu, ghi nhận bà là người có thân phận cao quý, thuộc dòng hoàng tộc An Nam.
Trong đời sống tinh thần của cộng đồng
Trong ký ức dân gian Nagasaki, Công nữ Ngọc Hoa vẫn được gọi bằng những danh xưng thân mật và tôn kính như Anio-san hoặc Anio-hime (Công chúa Anio). Tên gọi này được cho là bắt nguồn từ tiếng gọi “anh ơi” của bà dành cho chồng, được người Nhật phiên âm và lưu truyền, dần trở thành biểu tượng cho hình ảnh người phụ nữ hiền hậu, duyên dáng.
Ảnh hưởng văn hóa của bà còn thể hiện trong sinh hoạt thường nhật của người dân Nagasaki. Những tập quán như ăn mâm tròn trải vải đỏ, bày thức ăn trong các đĩa lớn để mọi người cùng dùng – khác với lối ăn khay riêng truyền thống của Nhật Bản – vẫn được duy trì tại địa phương và được xem như một hình thức tưởng niệm thầm lặng đối với nàng dâu người Việt.
Nhận định chung
Tổng thể, việc thờ phụng và tưởng niệm Công nữ Ngọc Hoa mang tính chất vinh danh di sản văn hóa và ký ức bang giao quốc tế, hơn là sự thần thánh hóa theo tín ngưỡng dân gian. Bà được nhớ đến không chỉ với tư cách một người vợ thủy chung, mà còn là người mở đường cho mối giao lưu văn hóa, kinh tế và tinh thần giữa Việt Nam và Nhật Bản, để lại dấu ấn lâu dài trong lịch sử và đời sống văn hóa của cả hai dân tộc.
Tài liệu tham khảo
- C.Bính – N.Linh, Kỷ niệm 400 năm đám cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa, Báo Dân trí, ngày 12/08/2019.
- Mai Ngoan, Công diễn vở opera đặc biệt ‘Công nữ Anio’ tại Hưng Yên, TTXVN, ngày 27/09/2023.
- Tường Minh, Ngọc Hoa công chúa, truyền kỳ kể mãi, Báo Lao động, ngày 05/09/2018,
- Phạm Trường Giang, Ly kỳ chuyện nàng dâu Việt đầu tiên của nước Nhật, Tạp chí Người lao động, ngày 07/11/2017.
- Phạm Tuấn, Công chúa Ngọc Hoa: Chuyện tình vượt trùng khơi giữa Đại Việt và Nhật Bản, Báo Dân việt, ngày 24/05/2025 .
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
General Information
Lady Ngoc Hoa (commonly written in Chinese characters as 公女玉華; year of birth unknown – died in 1645), also known as Princess Ngoc Hoa (玉華公主), was a Cong nu (court lady of princely rank) during the era of the Nguyen Lords. According to multiple historical sources and analyses by scholar Than Trong Thuy, together with legends and records preserved in Japan, she is widely regarded as the adopted daughter of Lord Sai Nguyen Phuc Nguyen. She was later married to the Japanese merchant-warrior Araki Sotaro (荒木宗太郎, Hoang Moc Tong Thai Lang).
This marriage was closely associated with the context of Vietnamese–Japanese maritime trade in the early 17th century and became a celebrated legendary story in Nagasaki. However, some academic opinions argue that the name “Ngoc Hoa” lacks firm confirmation in the Nguyen royal genealogy, as no biological daughter of Lord Sai bearing this name is recorded. Therefore, in contemporary scholarship, the designation “Ngoc Hoa” is generally used according to Japanese traditional sources and related unofficial historical accounts.
Origins
Lady Ngoc Hoa lived in the early 17th century, during a period of vibrant trade between Dang Trong (Southern Vietnam) and Japan. According to many Japanese sources and modern studies, she is known as a daughter of Lord Sai Nguyen Phuc Nguyen. However, official Nguyen dynastic histories and the Nguyen Phuc clan genealogy do not directly record the name “Ngoc Hoa,” making her origins a subject of scholarly debate. One hypothesis suggests that she was originally a young lady from the maternal clan of Lord Sai (the Mac family) and was adopted in order to serve diplomatic purposes within the context of foreign trade and relations with Japan in the early 17th century.
Regarding her title, while Lord Sai still bore the title Nhan Quoc Cong under nominal allegiance to the Later Le dynasty, his daughters were, according to court protocol, titled Cong nu rather than Cong chua (princess). After the political upheavals of 1619, when the Le–Trinh authority in Dang Ngoai weakened and Trinh–Nguyen relations deteriorated, Lord Sai gradually established de facto independence in Dang Trong and was later posthumously honored as a king. Consequently, in popular tradition and some documents, Ngoc Hoa is often retrospectively referred to as a princess or royal daughter, though such usage is anachronistic.
In Japan, she was known by the names Wakaku (王加久) or Wakakutome (王加久戸売). On an explanatory stele at the Nagasaki municipal cemetery, Japanese authorities identify her as “Oka-ku, a woman related through the maternal line to the King of Annam,” reflecting the Japanese perception of her royal status. In Nagasaki folklore, she was affectionately called Anio-san or respectfully Anio-hime. This name is commonly explained as a phonetic transformation of Vietnamese expressions such as “anh oi” or “A Nuong.” According to some Buddhist sources, her Dharma name was Dieu Tam.
Life
The Marriage at Hoi An (1619)
In the early 17th century, Hoi An was the most vibrant international trading port in Dang Trong. Following the strategic decision of Lord Tien Nguyen Hoang to establish Quang Nam as a key stronghold and appoint his sixth son Nguyen Phuc Nguyen as governor, the region rapidly developed into a major commercial hub. After officially succeeding to power, Lord Sai Nguyen Phuc Nguyen implemented significant administrative and economic reforms, particularly expanding foreign trade and transforming Hoi An into a prosperous international port, creating an unprecedented socio-economic phenomenon.
Among Eastern countries, Japan was especially valued by Lord Sai. He not only facilitated long-term residence and trade for Japanese merchants but also directly established diplomatic relations through correspondence and protective trade policies.
Meeting Araki Sotaro
Among the Japanese merchants trading at Hoi An was Araki Sotaro (荒木宗太郎), originally a samurai from Higonokuni (present-day Kumamoto Prefecture). According to Gaiban Tsusho, he left Japan in 1588 (Tensho 16), settled in Nagasaki, and transitioned into commerce, eventually becoming a major merchant trading regularly between Japan, Siam, and Annam.
In 1619, Araki Sotaro arrived at Hoi An aboard a ship flying the flag of the Dutch East India Company (VOC), together with eight other merchants. This voyage was depicted in the famous painting Giao Chi Quoc Mau Dich Do Hai Do by the merchant Chaya Shinroku.
Historical records indicate that Araki Sotaro gained exceptional trust from Lord Nguyen Phuc Nguyen, who entrusted him with important responsibilities at Hoi An and issued documents confirming that Araki “voluntarily submitted under the knee,” formally pledging loyalty as a subject of the Nguyen Lord.
A Marriage of Diplomatic Significance
In 1619, Lord Sai Nguyen Phuc Nguyen decided to marry his adopted daughter, Lady Ngoc Hoa, to Araki Sotaro. In the marriage permit, Ngoc Hoa was recorded as “That ha” (膝下), meaning a person under direct protection. Araki was granted the Nguyen surname and the Vietnamese name Nguyen Thai Lang (or Nguyen Dai Luong).
This marriage was both a personal union and a political mission, intended to further strengthen commercial and friendly relations between Dang Trong and Japan, especially with the powerful merchant community of Nagasaki.
Journey to Japan and Life in Nagasaki (1620–1645)
In 1620, Lady Ngoc Hoa accompanied her husband to Japan and settled in Nagasaki. After Araki Sotaro’s death in 1635, she continued to manage the family’s accounting and commercial operations. With her accumulated prestige and experience, Ngoc Hoa actively supported the merchant community of Nagasaki, particularly in maintaining and promoting trade relations with the Nguyen Lords in Dang Trong. She lived in Japan for a total of 26 years and passed away in 1645. She was buried at Daionji Temple, located in the center of Nagasaki.
According to the Araki family records, during the Meiji period, the graves of Ngoc Hoa and Araki Sotaro were relocated by their 13th-generation descendants. The current tomb houses members of the 3rd, 12th, 13th, and 14th generations, with Araki Sotaro counted as the first generation.
Western and Japanese sources also clearly document Araki Sotaro’s role and the Vietnamese–Japanese relationship of this period. The French journal Bulletin des Amis du Vieux Hué (1920) mentioned early Japanese merchants in Indochina, particularly Araki Sotaro and Shichirobei Eikichi. In his study of Japanese quarters in Southeast Asia, Professor Iwao Seiichi introduced an inscription stating that in 1619, Araki Sotaro met and married a woman from the maternal lineage of the King of Annam, adopted by the Nguyen Lord, and later brought her to Japan, establishing a trading center at Motoshikkui-machi in Nagasaki.
Cultural Envoy of Vietnam and Japan
Beyond her role as a merchant’s wife, Lady Ngoc Hoa is regarded as a cultural envoy of Vietnam in Japan. She introduced various Vietnamese cultural elements to Nagasaki society, including:
Teaching Annamese dances to the Japanese.
Promoting the custom of dining around a round table covered with red cloth and sharing food from large communal dishes, unlike the Japanese tradition of individual trays.
Engaging in charitable works, aiding the poor, and supporting Buddhism and temple construction.
She took Buddhist vows at Daionji Temple under the Dharma name Dieu Tam. Today, the Nagasaki Art Museum preserves her personal mirror as a historical artifact.
Death and a Symbolic Coincidence (1645)
Lady Ngoc Hoa died in 1645, after 26 years in Japan. Notably, historical records state that she passed away on the same day and month as her husband, who had died ten years earlier—a coincidence regarded by Nagasaki residents as a symbol of faithful love.
She and Araki Sotaro were buried side by side in the rear garden of Daionji Temple.
A Symbol of Vietnamese–Japanese Relations
The story of Lady Ngoc Hoa and Araki Sotaro became a celebrated legend in Nagasaki. Locals affectionately called her Anio-san or Anio-hime, derived from her Vietnamese way of calling her husband (“anh oi”), later Japanized in pronunciation.
Today, this relationship is commemorated through: The Okunchi Festival in Nagasaki (October 7–9), featuring reenactments of their wedding. Historical wedding reenactments in Hoi An since 2016. The naming of Ngoc Hoa Street in Hoi An as a living symbol of over 400 years of Vietnamese–Japanese friendship. Among the three court ladies married off by Lord Sai Nguyen Phuc Nguyen to neighboring countries—Ngoc Hoa (Japan), Ngoc Van (Chenla), and Ngoc Khoa (Champa)—only Ngoc Hoa became a legend preserved in the historical memory of both Vietnam and Japan.
Worship and Commemoration
The veneration of Lady Ngoc Hoa today is expressed not only through religious practices but also through festivals, commemorative spaces, and honors in both Japan and Vietnam. Her burial site at Daionji Temple, her Buddhist name Dieu Tam, the Okunchi Festival, the street named after her in Hoi An, preserved artifacts, and contemporary artistic projects all reflect her enduring legacy.
General Assessment
Overall, the remembrance of Lady Ngoc Hoa is less about deification and more about honoring cultural heritage and international memory. She is remembered not only as a devoted wife but also as a pioneer of cultural, economic, and spiritual exchange between Vietnam and Japan, leaving a lasting imprint on the history and cultural life of both nations.
References
- C.Bính – N.Linh, Kỷ niệm 400 năm đám cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa, Báo Dân trí, ngày 12/08/2019.
- Mai Ngoan, Công diễn vở opera đặc biệt ‘Công nữ Anio’ tại Hưng Yên, TTXVN, ngày 27/09/2023.
- Tường Minh, Ngọc Hoa công chúa, truyền kỳ kể mãi, Báo Lao động, ngày 05/09/2018,
- Phạm Trường Giang, Ly kỳ chuyện nàng dâu Việt đầu tiên của nước Nhật, Tạp chí Người lao động, ngày 07/11/2017.
- Phạm Tuấn, Công chúa Ngọc Hoa: Chuyện tình vượt trùng khơi giữa Đại Việt và Nhật Bản, Báo Dân việt, ngày 24/05/2025 .
Tiếng Trung (中文)
概述
玉华公女（汉字常写作：公女玉华；生年不详—卒于1645年），又称玉华公主（玉華公主），为阮主时期的一位公女。根据多种史料及学者身仲水 的研究分析，并结合日本方面保存的传说与文献记载，她被视为阮福源主（阮嗣王）的养女，后嫁予日本商人兼武士荒木宗太郎（Araki Sotaro，荒木宗太郎／越名作阮太郎或阮大良）。
这桩婚姻与17世纪初越日贸易往来的历史背景紧密相连，并在日本长崎演化为广为流传的传奇故事。然而，学界亦存在不同观点，认为“玉华”这一名号在阮氏皇族家谱与阮朝正史中并无确切记载，未见阮嗣王有名为玉华之女；因此，当代研究多将“玉华”之称视为源自日本文献与相关野史传统的通称。
出身
玉华公女生活于17世纪初，正值南方（广南—会安）与日本贸易往来最为活跃的时期。多种日本史料及现代研究认为，她是阮嗣王阮福源之女。然而，阮朝正史与阮福族谱并未直接记载“玉华”这一名号，使其身世成为长期争论的问题。
有观点认为，她可能出自阮嗣王外戚（莫氏）一支，后被收为养女，以服务于当时的对外贸易与外交需要。在阮嗣王仍以仁国公名义臣属于后黎中兴王朝之时，其女依礼制仅称公女。1619年后，随着郑—阮关系全面破裂、阮氏在南方确立相对独立地位，后世与民间文献遂多以公主或王女相称，但此多属追称。
在日本，她被称为Wakaku（王加久）或Wakakutome（王加久户卖）。长崎市墓地的官方说明碑文称其为“王加久，安南国王之外戚之女”，反映日本方面对其皇族身份的理解。长崎民间又以Anio-san或Anio-hime相称，通常解释为由越语呼唤（如“anh ơi”“阿娘”）转音而来。此外，部分佛教资料记载其法号为妙心。
生平
会安的姻缘（1619年）
17世纪初，会安是南方最繁盛的国际商港之一。阮嗣王即位后，推行一系列行政与经济改革，尤重对外贸易，使会安发展为前所未有的国际贸易中心。日本在其对外交往中占据重要位置，阮主不仅允许日本商人长期居住经商，还通过外交书信与政策予以保护。
与荒木宗太郎的相识
来会安经商的日本人中，有荒木宗太郎，原为肥后国武士。根据《外蕃通书》，其自1588年起定居长崎，转营贸易，往来日本、暹罗与安南，逐渐成为大商人。1619年，他随悬挂**荷兰东印度公司（VOC）**旗号的商船抵达会安，该行程见于著名绘画《交趾国贸易渡海图》。
史载荒木深得阮嗣王信任，被委以要务，并获文书确认其“自愿在膝下”，即正式归附为臣。
具有外交意义的婚配
1619年，阮嗣王将其养女玉华公女嫁予荒木宗太郎。婚配文书中称玉华为“膝下”（受直接庇护者）。荒木获赐阮姓，越名作阮太郎或阮大良。此婚姻既是个人姻缘，亦是巩固越日贸易与友好关系的政治安排。
赴日生活（1620—1645）
1620年，玉华随夫返居长崎。荒木于1635年去世后，玉华继续掌管账目与家业，并以其声望与经验协助长崎商界，维系与阮主政权的贸易往来。她在日本生活26年，1645年去世，葬于长崎市中心的大音寺（Daion-ji）。据荒木家族资料，明治时期其墓由第13代后裔迁葬，现墓为多代合葬。
西方与日本文献亦屡及其事。1920年法国出版的《都城好古集》记载17世纪与安南贸易的日本商人，特别提到荒木宗太郎。岩生成一教授关于南洋日本町的研究亦引述古碑，称荒木于1619年在今属顺化一带迎娶一位安南国王之外戚、由阮主收为养女的女子，并带回日本，建立贸易据点。
越日文化使者
玉华公女不仅是商人之妻，更被视为越南文化在日本的使者。相传她：
- 教授安南舞蹈；
- 传入红布圆桌合餐的饮食习俗；
- 广行善举，护持佛法，参与建寺。
她在大音寺出家，法号妙心。今长崎美术馆仍藏其西式铜镜作为历史遗物。
逝世与象征意义（1645年）
玉华公女于1645年去世，恰与夫君忌日同日同月，被视为忠贞姻缘的象征。二人并葬于大音寺后园。其故事在长崎流传为传奇，人们称其Anio-san／Anio-hime。
越日邦交的象征
其事迹至今仍通过多种形式纪念：
长崎Okunchi祭（10月7—9日）复原二人婚礼；
会安自2016年起多次重现婚礼仪式；
会安设立玉华路，象征越日友好。
在阮嗣王将三位公女分别嫁予邻邦（玉华—日本，玉万—真腊，玉科—占城）之中，唯有玉华公女成为越日两国共同记忆的传奇人物。
当代再现与文化遗产
近年，通过歌剧《安妮欧公女》、历史漫画与出版项目，其形象在当代文化中持续传播。2023—2024年，该歌剧于越日多地公演，成为纪念两国建交的重要文化项目。
奉祀与纪念
玉华公女的纪念并非神格化崇拜，而以文化纪念与历史致敬为主：
墓葬于长崎大音寺，法号妙心；
Okunchi祭与会安—日本文化交流活动持续纪念；
会安以其名命名街道；
长崎博物馆保存其遗物。
在长崎民间，合餐习俗等生活方式被视为对这位越南女性的静默纪念。
总评
总体而言，对玉华公女的纪念体现为跨国文化遗产与外交记忆的保存。她不仅是一位忠贞的妻子，更是越日文化、经济与精神交流的开拓者，其影响延续四百余年，成为两国友谊的恒久象征。
参考文献
- C.Bính – N.Linh, Kỷ niệm 400 năm đám cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa, Báo Dân trí, ngày 12/08/2019.
- Mai Ngoan, Công diễn vở opera đặc biệt ‘Công nữ Anio’ tại Hưng Yên, TTXVN, ngày 27/09/2023.
- Tường Minh, Ngọc Hoa công chúa, truyền kỳ kể mãi, Báo Lao động, ngày 05/09/2018,
- Phạm Trường Giang, Ly kỳ chuyện nàng dâu Việt đầu tiên của nước Nhật, Tạp chí Người lao động, ngày 07/11/2017.
- Phạm Tuấn, Công chúa Ngọc Hoa: Chuyện tình vượt trùng khơi giữa Đại Việt và Nhật Bản, Báo Dân việt, ngày 24/05/2025 .
Tiếng Pháp (Français’)
Informations generales
La cong nu Ngoc Hoa (caracteres chinois generalement notes 公女玉華 ; date de naissance inconnue – decedee en 1645), egalement appelee princesse Ngoc Hoa (玉華公主), etait une cong nu sous l’epoque des Seigneurs Nguyen. Selon de nombreuses sources documentaires et les analyses de l’auteur Than Trong Thuy, combinees aux legendes et aux archives conservees au Japon, elle est consideree comme la fille adoptive du Seigneur Sai Nguyen Phuc Nguyen, avant d’etre mariee au marchand et guerrier japonais Araki Sotaro (荒木宗太郎, Hoang Moc Tong Thai Lang). Cette union est etroitement liee au contexte des echanges commerciaux vietnamo-japonais du debut du XVIIe siecle et est devenue une legende celebre a Nagasaki. Toutefois, certains avis universitaires estiment que le nom « Ngoc Hoa » ne repose pas sur une base genealogique formellement attestee dans les archives de la famille royale Nguyen, car aucune fille du Seigneur Sai ne porte ce nom dans les genealogies officielles. Par consequent, dans les recherches actuelles, l’appellation Ngoc Hoa est generalement utilisee conformement a la tradition documentaire japonaise et aux sources para-historiques associees.
Origines
La cong nu Ngoc Hoa vecut au debut du XVIIe siecle, a une periode marquee par des echanges commerciaux intenses entre le Dang Trong et le Japon. Selon de nombreuses sources japonaises et etudes modernes, elle est connue comme la fille du Seigneur Sai Nguyen Phuc Nguyen. Cependant, les chroniques officielles de la dynastie Nguyen et la genealogie du clan Nguyen Phuc ne mentionnent pas explicitement le nom « Ngoc Hoa », ce qui rend son origine sujette a debat. Une hypothese avance qu’elle etait a l’origine une jeune fille issue de la famille maternelle du Seigneur Sai (clan Mac), adoptee a des fins diplomatiques dans le cadre des relations commerciales et exterieures avec le Japon au debut du XVIIe siecle.
Concernant son titre, a l’epoque ou le Seigneur Sai portait encore celui de Nhan Quoc cong sous la suzerainete nominale de la dynastie Le restauree, ses filles ne pouvaient etre appelees que cong nu selon le protocole. Apres les evenements de 1619, lorsque la maison Le-Trinh du Dang Ngoai s’affaiblit et que les relations Trinh-Nguyen se deteriorerent profondement, le Seigneur Sai etablit progressivement une position independante au Dang Trong et fut plus tard reconnu comme Vuong. A partir de la, dans la tradition populaire et certains documents, Ngoc Hoa fut souvent appelee princesse ou fille royale, bien que cette designation soit retroactive.
Au Japon, elle etait connue sous les noms Wakaku (王加久) ou Wakakutome (王加久戸売). Sur le panneau explicatif du cimetiere municipal de Nagasaki, les autorites japonaises indiquent clairement qu’elle etait « Vuong Gia Cuu, une parente maternelle du souverain d’An Nam », reflet de la perception japonaise de son statut aristocratique. Dans la tradition populaire de Nagasaki, elle etait affectueusement appelee Anio-san ou respectueusement Anio-hime, appellations generalement expliquees comme une adaptation phonique de termes vietnamiens tels que « anh oi » ou « A Nuong ». Selon certaines sources bouddhiques, elle portait egalement le nom religieux Dieu Tam.
Vie
La rencontre et l’union a Hoi An (1619)
Au debut du XVIIe siecle, Hoi An etait l’un des ports internationaux les plus prosperes du Dang Trong. Apres la decision strategique du Seigneur Tien Nguyen Hoang de choisir Quang Nam comme place forte et d’en confier la gestion a son sixieme fils Nguyen Phuc Nguyen, la region devint rapidement un centre economique majeur. Une fois officiellement au pouvoir, le Seigneur Sai Nguyen Phuc Nguyen mit en oeuvre une serie de reformes administratives et economiques importantes, notamment l’ouverture accrue au commerce exterieur, faisant de Hoi An un port international florissant sans precedent.
Parmi les pays d’Asie orientale, le Japon occupait une place privilegiee. Le Seigneur Nguyen favorisa non seulement l’installation durable des marchands japonais, mais etablit egalement des relations diplomatiques directes par des correspondances officielles et des politiques de protection commerciale.
La rencontre avec Araki Sotaro
Parmi les marchands japonais presents a Hoi An figurait Araki Sotaro, ancien samourai originaire de Higonokuni (actuelle prefecture de Kumamoto). Selon le Ngoai phien thong thu, il quitta son pays natal en 1588, s’installa a Nagasaki et se reconvertit dans le commerce, devenant progressivement un important negociant actif entre le Japon, le Siam et l’An Nam.
En 1619, Araki Sotaro arriva a Hoi An avec huit autres marchands a bord d’un navire battant pavillon de la Compagnie neerlandaise des Indes orientales (VOC). Ce voyage est represente dans la celebre peinture Giao Chi quoc mau dich do hai do realisee par le marchand Chaya Shinroku.
Les sources historiques indiquent qu’Araki Sotaro beneficiait d’une confiance particuliere du Seigneur Nguyen Phuc Nguyen, qui lui confia plusieurs responsabilites importantes a Hoi An. Le Seigneur Sai emettait meme un document officiel attestant qu’Araki se placait « volontairement sous son autorite », signifiant sa soumission et sa fidelite.
Un mariage a portee diplomatique
En 1619, le Seigneur Sai Nguyen Phuc Nguyen decida de marier sa fille adoptive, la cong nu Ngoc Hoa, a Araki Sotaro. Dans l’acte de mariage, Ngoc Hoa est mentionnee comme That ha (膝下), c’est-a-dire une personne placee sous protection directe. Araki recut le nom vietnamien Nguyen Thai Lang (ou Nguyen Dai Luong).
Ce mariage constituait a la fois une union personnelle et une mission politique, visant a renforcer les relations commerciales et amicales entre le Dang Trong et le Japon, en particulier avec les grands marchands de Nagasaki.
Vie au Japon et fin de vie (1620-1645)
En 1620, la cong nu Ngoc Hoa suivit son epoux au Japon et s’installa a Nagasaki. Apres la mort d’Araki Sotaro en 1635, elle continua a gerer les comptes et a diriger les activites commerciales familiales. Grace a son experience et a son prestige, elle soutint activement la communaute marchande de Nagasaki, notamment dans le maintien des relations commerciales avec le gouvernement des Seigneurs Nguyen au Dang Trong. Elle vecut au Japon pendant vingt-six ans et deceda en 1645. Elle fut inhumee au temple Daionji, situe au centre de la ville de Nagasaki. Selon les archives de la famille Araki, les tombes furent deplacees a l’ere Meiji par les descendants de la treizieme generation ; le site actuel abrite les sepultures des generations 3, 12, 13 et 14, Araki Sotaro etant considere comme l’ancetre fondateur.
Ambassadrice culturelle vietnamo-japonaise
Au-dela de son role commercial, la cong nu Ngoc Hoa est consideree comme une ambassadrice culturelle du Vietnam au Japon. Elle introduisit plusieurs elements de la culture vietnamienne a Nagasaki, notamment :
- l’enseignement de danses d’An Nam aux habitants locaux ;
- l’usage du repas partage sur une table ronde recouverte d’un tissu rouge, avec des plats communs, distinct des plateaux individuels japonais ;
- des activites caritatives et le soutien au bouddhisme.
Elle prit refuge au temple Daionji sous le nom religieux Dieu Tam. Le Musee d’art de Nagasaki conserve encore aujourd’hui son miroir personnel comme relique historique.
Elle deceda en 1645, exactement le meme jour et le meme mois que son epoux disparu dix ans auparavant, une coincidence percue par les habitants comme le symbole d’un amour fidele. Les deux epoux reposent cote a cote dans l’enceinte du temple Daionji.
Symbole des relations Viet Nam – Japon
L’histoire de la cong nu Ngoc Hoa et d’Araki Sotaro est devenue une legende celebre a Nagasaki. Elle est commemoree a travers le festival Okunchi, la reconstitution de leur mariage a Hoi An, l’attribution du nom Ngoc Hoa a une rue de la vieille ville, ainsi que de nombreux projets culturels contemporains, dont l’opera Cong nu Anio et plusieurs publications historiques et artistiques.
Culte et commemoration
Le souvenir de la cong nu Ngoc Hoa est preserve non par un culte religieux strict, mais par des festivals, des espaces commemoratifs et des formes de reconnaissance culturelle au Japon et au Viet Nam. Sa tombe au temple Daionji, son nom religieux Dieu Tam, les reconstitutions rituelles lors du festival Okunchi et les hommages urbains a Hoi An temoignent de la memoire durable de cette figure exceptionnelle, percue comme un symbole de diplomatie, de culture et de rencontre entre deux mondes.
References
- C.Bính – N.Linh, Kỷ niệm 400 năm đám cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa, Báo Dân trí, ngày 12/08/2019.
- Mai Ngoan, Công diễn vở opera đặc biệt ‘Công nữ Anio’ tại Hưng Yên, TTXVN, ngày 27/09/2023.
- Tường Minh, Ngọc Hoa công chúa, truyền kỳ kể mãi, Báo Lao động, ngày 05/09/2018,
- Phạm Trường Giang, Ly kỳ chuyện nàng dâu Việt đầu tiên của nước Nhật, Tạp chí Người lao động, ngày 07/11/2017.
- Phạm Tuấn, Công chúa Ngọc Hoa: Chuyện tình vượt trùng khơi giữa Đại Việt và Nhật Bản, Báo Dân việt, ngày 24/05/2025 .
