Nguyễn Văn Thành (1758 – 1817)

Thân thế

Nguyễn Văn Thành (1758 – 1817) là một trong những công thần và danh tướng tiêu biểu của triều Nguyễn buổi đầu. Ông sinh ngày 13 tháng 11 năm Mậu Dần (1758) trong một gia đình có truyền thống quân ngũ và nhiều đời di cư vào phương Nam. Tổ tiên ông vốn quê ở xã Bác Vọng, tổng Phú Ốc, huyện Quảng Điền, phủ Triệu Phong, xứ Thuận Hóa (nay thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế). Đến đời tằng tổ là Nguyễn Văn Toán, gia đình chuyển vào sinh sống tại Gia Định; sau đó ông nội là Nguyễn Văn Tính định cư ở Bình Hòa, còn thân phụ là Nguyễn Văn Hiền tiếp tục sinh cơ lập nghiệp tại vùng đất Gia Định.

Ngay từ thuở nhỏ, Nguyễn Văn Thành đã theo cha tham gia quân ngũ, sớm rèn luyện trong môi trường binh nghiệp giữa bối cảnh đất nước liên tục xảy ra chiến tranh. Khác với nhiều võ tướng đương thời chỉ nổi bật về sức mạnh và tài thao lược, ông còn là người ham học, yêu thích sách vở và có vốn hiểu biết khá sâu rộng.

Sự nghiệp

Giai đoạn theo phò Nguyễn Phúc Ánh

Nguyễn Văn Thành sớm theo cha là Nguyễn Văn Hiền tham gia lực lượng của chúa Nguyễn chống lại phong trào Tây Sơn. Năm 1773, khi quân Tây Sơn ngày càng mở rộng thế lực ở Đàng Trong, ông cùng cha ra Phú Yên theo phò Định vương Nguyễn Phúc Thuần. Đến năm 1775, thân phụ ông tử trận trong cuộc chiến tại Phú Yên, để lại Nguyễn Văn Thành tiếp tục con đường binh nghiệp khi tuổi đời còn rất trẻ.

Những năm sau đó, ông phục vụ dưới quyền các tướng Nguyễn Văn Hoàng rồi trực tiếp theo Nguyễn Phúc Ánh. Trong giai đoạn lực lượng họ Nguyễn liên tục thất thế trước Tây Sơn, Nguyễn Văn Thành vẫn một lòng gắn bó với chủ tướng, không vì hoàn cảnh hiểm nguy mà rời bỏ hàng ngũ. Khi có người khuyên ông nên tạm lánh về quê sau thất bại ở Mỹ Tho năm 1787, ông khẳng khái đáp rằng: “Nghĩa vua tôi, sống chết cũng theo; thành hay bại là do trời, sao có thể vì thất bại mà bỏ đi.” Chính sự trung thành tuyệt đối ấy đã giúp ông trở thành một trong những tướng lĩnh được Nguyễn Phúc Ánh đặc biệt tín nhiệm.

Trong thời gian lưu vong tại Xiêm, Nguyễn Văn Thành cùng Lê Văn Quân chỉ huy quân Nguyễn phối hợp với quân Xiêm đánh bại quân Miến Điện. Sau chiến thắng, vua Xiêm bày tỏ ý định tiếp tục đưa đại quân sang giúp Nguyễn Phúc Ánh khôi phục Gia Định. Trước đề nghị này, Nguyễn Văn Thành đã dâng lời can gián nổi tiếng, cho rằng việc quá phụ thuộc vào ngoại binh sẽ để lại hậu họa lâu dài đối với quốc gia. Ông chủ trương tự củng cố lực lượng, chờ thời cơ thuận lợi để giành lại đất nước bằng chính sức mình. Ý kiến này được Nguyễn Phúc Ánh tán thành và cho thấy tầm nhìn chính trị vượt lên trên những tính toán quân sự trước mắt.

Lập nhiều chiến công trong cuộc chiến chống Tây Sơn

Sau khi trở về Gia Định, Nguyễn Văn Thành nhanh chóng trở thành một trong những trụ cột của quân đội Nguyễn. Năm 1788, ông được phong chức Khâm sai Tổng nhung Cai cơ hiệu úy Tiền chi dinh Trung quân, trực tiếp tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch lớn.

Trong chiến dịch Bình Thuận năm 1790, ông vừa là người chỉ huy quân đội, vừa giữ vai trò điều hòa mâu thuẫn giữa hai danh tướng Lê Văn Quân và Võ Tánh. Khi Lê Văn Quân gặp thất bại và bị quân Tây Sơn vây hãm, chỉ riêng Nguyễn Văn Thành quay lại cứu viện, góp phần bảo toàn lực lượng. Sự kiện này thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự cẩn trọng và khả năng xử lý tình huống của ông trên chiến trường.

Đến cuối năm 1800, Nguyễn Văn Thành cùng Lê Văn Duyệt chỉ huy quân giải vây thành Quy Nhơn. Hai ông phối hợp lập nhiều chiến công, góp phần tạo bước ngoặt trong cuộc chiến với Tây Sơn. Tuy nhiên, do khác biệt về tính cách và phương pháp chỉ huy, giữa hai người dần nảy sinh bất hòa. Dẫu vậy, điều này không làm giảm sự tín nhiệm mà Nguyễn Phúc Ánh dành cho Nguyễn Văn Thành.

Năm 1801, ông được giao giữ chức Khâm sai Chưởng Tiền quân, Bình Tây Đại tướng quân, thống lĩnh các đạo bộ binh và được phong tước Quận công. Đây là một trong những chức vụ quân sự cao nhất dưới thời Nguyễn Phúc Ánh, cho thấy vị trí đặc biệt của ông trong hàng ngũ các công thần khai quốc.

Gia Long từng nhận xét Nguyễn Văn Thành là người “làm việc cẩn trọng, kín đáo, có thể đảm đương một phương”, đồng thời nhiều việc quân quốc đại sự đều hỏi ý kiến ông trước khi quyết định. Theo các sử liệu triều Nguyễn, Nguyễn Văn Thành là vị tướng luôn cân nhắc kỹ lưỡng thế mạnh, điểm yếu của cả ta và địch trước khi xuất quân, nhờ vậy hạn chế tối đa tổn thất cho binh sĩ mà vẫn đạt hiệu quả chiến đấu cao. Đây cũng là điểm khác biệt giữa ông với nhiều võ tướng nổi tiếng về sự dũng mãnh nhưng thiên về quyết chiến trực diện.

Tổng trấn Bắc Thành

Sau khi nhà Nguyễn thống nhất đất nước, vua Gia Long quyết định chọn Phú Xuân làm kinh đô, còn Thăng Long trở thành trung tâm hành chính của Bắc Thành. Trong quá trình củng cố bộ máy cai trị ở miền Bắc, vua Gia Long quyết định bổ nhiệm Nguyễn Văn Thành làm Tổng trấn Bắc Thành, giao toàn quyền quản lý mười một trấn Bắc Hà. Đây là chức vụ có quyền lực lớn nhất ở miền Bắc lúc bấy giờ, được phép trực tiếp xử lý nhiều công việc hành chính, quân sự và tư pháp mà không phải chờ triều đình phê chuẩn.

Trong thời gian cai quản Bắc Thành, ông tập trung ổn định xã hội sau nhiều năm nội chiến. Ông chủ trương giảm thuế, thực hiện việc phân chia ruộng đất hợp lý, quan tâm đến công tác đê điều để phòng chống thiên tai và nhiều lần xin triều đình mở kho cứu tế khi nhân dân gặp mất mùa, đói kém. Những chính sách này góp phần nhanh chóng ổn định đời sống kinh tế, giúp Bắc Hà từng bước phục hồi sau chiến tranh.

Theo Hoàng Việt nhất thống dư địa chí, thành Thăng Long được xây dựng theo quy hoạch mới với quy mô bề thế, hệ thống thành lũy kiên cố, năm cửa thành, hào nước bao quanh và các doanh trại quân đội được bố trí quy củ. Trong nội thành vẫn giữ lại điện Kính Thiên làm trung tâm, đồng thời dựng kỳ đài cao làm nơi phát hiệu lệnh quân sự. Ngoài thành, các tuyến đường, khu dân cư và chợ búa được quy hoạch ngay ngắn, góp phần tạo nên diện mạo mới cho đô thành Thăng Long dưới thời Nguyễn. Công trình được khởi công vào mùa hạ năm Giáp Tý (1804) và hoàn thành vào mùa thu năm Ất Sửu (1805).

Không chỉ quan tâm đến quốc phòng và hành chính, Nguyễn Văn Thành còn đặc biệt chú trọng phát triển giáo dục và văn hóa. Năm 1805, ông cho xây dựng Khuê Văn Các tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, phía trước giếng Thiên Quang. Công trình được thiết kế theo kiến trúc hai tầng, tầng trên là gác gỗ tám mái thanh thoát, bốn mặt mở cửa sổ hình tròn tượng trưng cho ánh sáng của sao Khuê – biểu tượng của văn chương và hiền tài trong quan niệm Nho giáo. Hai cổng phụ mang tên Súc Văn và Bí Văn càng làm nổi bật ý nghĩa tôn vinh học vấn và truyền thống hiếu học. Việc cho xây dựng Khuê Văn Các không chỉ nhằm hoàn thiện cảnh quan Văn Miếu mà còn thể hiện tư tưởng đề cao giáo dục, khuyến khích việc đào tạo nhân tài của Nguyễn Văn Thành. Trải qua hơn hai thế kỷ, công trình này vẫn được xem là biểu tượng của văn hiến Thăng Long – Hà Nội và là một trong những di tích kiến trúc tiêu biểu nhất của nền giáo dục Nho học Việt Nam.

Đóng góp về văn hóa và tư tưởng

Không chỉ là một danh tướng, Nguyễn Văn Thành còn để lại dấu ấn sâu sắc trong lĩnh vực văn học. Cuối năm 1802, ông soạn và đọc Văn tế tướng sĩ trận vong trong lễ truy điệu những người tử trận sau nhiều năm nội chiến. Tác phẩm được đánh giá là một trong những áng văn tế đặc sắc của văn học Việt Nam đầu thế kỷ XIX, thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc khi tưởng niệm tất cả những người đã ngã xuống vì chiến tranh, bất kể thuộc chiến tuyến nào.

Có thể thấy, sự nghiệp của Nguyễn Văn Thành không chỉ giới hạn trong vai trò của một võ tướng cầm quân mà còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực như quản lý hành chính, giáo dục, văn hóa, ngoại giao và quốc phòng. Ông là mẫu hình hiếm có của một văn võ song toàn, vừa góp phần quan trọng vào thắng lợi của Nguyễn Phúc Ánh trong công cuộc thống nhất đất nước, vừa có nhiều đóng góp đối với việc xây dựng và củng cố nền tảng của triều Nguyễn trong những năm đầu thành lập. Tuy nhiên, chính vị thế quá lớn cùng uy tín ngày càng cao cũng khiến ông trở thành đối tượng bị nghi kỵ về sau, dẫn đến vụ án chính trị nổi tiếng khép lại cuộc đời của một trong những công thần xuất sắc nhất thời Gia Long.

Soạn thảo Hoàng Việt luật lệ

Năm 1810, sau nhiều năm giữ chức Tổng trấn Bắc Thành, Nguyễn Văn Thành được vua Gia Long triệu hồi về kinh Phú Xuân, giữ chức Chưởng Trung quân. Với uy tín của một đại thần am hiểu cả quân sự, hành chính và pháp chế, ông được giao trọng trách cùng Vũ Trinh và Trần Hựu đảm nhiệm chức Tổng tài biên soạn bộ Hoàng Việt luật lệ (thường gọi là Luật Gia Long), bộ luật chính thức đầu tiên của triều Nguyễn.

Công việc biên soạn được tiến hành từ năm 1811 và hoàn thành vào năm 1812, trước khi chính thức ban hành trên phạm vi toàn quốc. Với 22 quyển, chia thành 7 chương, gồm 398 điều và 30 điều tỷ dẫn, bộ luật quy định khá đầy đủ các lĩnh vực từ tổ chức bộ máy nhà nước, hành chính, quân sự, dân sự, hôn nhân gia đình đến tố tụng và hình sự. Dù chịu ảnh hưởng sâu sắc của Đại Thanh luật lệ, Nguyễn Văn Thành và các cộng sự vẫn có những điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn xã hội Việt Nam. Trước khi ban hành, ông từng dâng sớ trình bày quan điểm rằng việc đặt ra pháp luật không nhằm gia tăng hình phạt mà cốt để giáo hóa dân chúng, giữ gìn trật tự và hạn chế việc phải sử dụng đến hình phạt. Quan điểm này thể hiện tư tưởng trị quốc coi trọng phép nước nhưng vẫn hướng đến mục tiêu ổn định xã hội và giảm thiểu oan sai.

Trong quá trình hoàn thiện bộ luật, nhiều hình phạt cực kỳ hà khắc của luật Thanh như lăng trì, tru di tam tộc, yêm hình… đã không được giữ nguyên hoặc được giảm nhẹ. Đặc biệt, bộ luật quy định việc xét xử các vụ án thông thường chủ yếu được tiến hành vào mùa thu, nhằm bảo đảm sự thận trọng trong việc quyết định sinh mạng con người. Đây được xem là một trong những điểm thể hiện tính nhân đạo tương đối tiến bộ của Hoàng Việt luật lệ so với nhiều bộ luật cùng thời ở khu vực.

Cũng trong giai đoạn này, Nguyễn Văn Thành tiếp tục được giao giữ chức Tổng tài Quốc sử quán, phụ trách việc biên soạn Quốc triều thực lục – bộ chính sử đầu tiên của triều Nguyễn. Ông từng dâng lên vua Gia Long nhiều kiến nghị về việc tuyển chọn thêm các nho thần có học vấn và phẩm hạnh để tham gia biên soạn sử sách, bởi theo ông, quốc sử phải được thực hiện bởi những người có năng lực và giữ được sự công tâm. Điều đó cho thấy ông không chỉ quan tâm đến việc trị nước trước mắt mà còn ý thức sâu sắc về vai trò của sử học đối với hậu thế.

Những bất đồng trong việc lựa chọn người kế vị

Bên cạnh những đóng góp lớn lao, từ những năm cuối triều Gia Long, vị thế chính trị của Nguyễn Văn Thành bắt đầu suy giảm. Một trong những nguyên nhân quan trọng xuất phát từ những khác biệt trong quan điểm về việc lựa chọn người kế vị.

Khi vua Gia Long chuẩn bị vấn đề truyền ngôi, trong triều xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau. Nguyễn Văn Thành được cho là thiên về việc lập Hoàng tôn Mỹ Đường – con của Hoàng tử Cảnh nối ngôi, trong khi Gia Long ngày càng nghiêng về Hoàng tử Nguyễn Phúc Đảm (sau là vua Minh Mạng). Trong nhiều dịp bàn luận về nghi lễ và việc kế vị, Nguyễn Văn Thành đã bày tỏ những quan điểm không hoàn toàn phù hợp với ý định của nhà vua. Điều này khiến Gia Long dần sinh lòng không hài lòng và khoảng cách giữa quân thần ngày càng lớn.

Theo ghi chép của sử triều Nguyễn, ông từng nhiều lần bày tỏ ý kiến về việc lập người kế vị trước các quan trong triều. Dù chưa có bằng chứng cho thấy ông thực sự có ý đồ can thiệp vào việc truyền ngôi, nhưng trong bối cảnh chính trị nhạy cảm lúc bấy giờ, những phát biểu ấy đã khiến Gia Long nghi ngờ rằng Nguyễn Văn Thành muốn thông qua việc lập một vị vua trẻ để gia tăng ảnh hưởng của mình đối với triều đình.

Cuối đời – thờ phụng

Cuối đời

Biến cố cuối đời Nguyễn Văn Thành bắt nguồn từ một bài thơ của người con trưởng là Nguyễn Văn Thuyên. Năm 1815, Nguyễn Văn Thuyên sáng tác một bài thơ gửi tặng các sĩ phu ở Thanh Hóa. Trong bài thơ có hai câu được một số người diễn giải theo hướng ám chỉ việc tìm người giúp sức để thay đổi vận nước. Một môn khách cũ là Nguyễn Trương Hiệu đã lợi dụng nội dung này để tố cáo Nguyễn Văn Thuyên có ý mưu phản, đồng thời vụ việc nhanh chóng được đẩy lên triều đình.

Mặc dù bản thân Nguyễn Văn Thành chủ động tâu trình toàn bộ sự việc lên Gia Long, vụ án vẫn ngày càng bị mở rộng. Nhiều quan lại vốn có bất hòa với ông nhân cơ hội này dâng sớ buộc tội, cho rằng bài thơ phản ánh tham vọng chính trị của cả cha lẫn con. Trong quá trình điều tra, các lời giải thích của Nguyễn Văn Thành và Nguyễn Văn Thuyên đều không được chấp nhận.

Ban đầu, Gia Long vẫn tỏ ý thận trọng, cho rằng không nên chỉ dựa vào một bài thơ mà kết tội vị công thần đã theo mình hơn ba mươi năm. Tuy nhiên, dưới áp lực của nhiều đại thần cùng bầu không khí nghi kỵ trong triều, nhà vua dần thay đổi thái độ. Đầu năm 1816, Nguyễn Văn Thành bị thu hồi binh quyền, giao nộp ấn tín và bị đình chỉ mọi chức vụ; con trai ông bị bắt giam để xét hỏi.

Đến năm 1817, vụ án đi đến hồi kết. Nhận thấy không còn cơ hội minh oan, Nguyễn Văn Thành để lại bản di biểu bày tỏ nỗi oan khuất, khẳng định cha con ông bị vu cáo và không biết kêu oan cùng ai. Cuối cùng, ông bị buộc phải uống thuốc độc tự vẫn trong ngục, hưởng thọ 60 tuổi. Nguyễn Văn Thuyên sau đó bị xử chém, nhiều người trong gia tộc cũng chịu liên lụy.

Thờ phụng

Đến thời vua Tự Đức, sau nhiều lần được các đại thần dâng sớ xin xét lại vụ án, triều đình đã tiến hành thẩm định công và tội của Nguyễn Văn Thành. Năm Tự Đức thứ 21 (1868), nhà vua chính thức ban chiếu phục hồi danh dự, truy phục nguyên tước Chưởng Trung quân Bình Tây Đại tướng quân Quận công, đồng thời cho phối thờ tại Miếu Trung Hưng Công Thần. Chiếu phục hồi khẳng định rằng công lao của ông đối với sự nghiệp trung hưng nhà Nguyễn là rất lớn, không thể vì sai lầm của người con mà phủ nhận toàn bộ sự nghiệp của một vị công thần từng “đánh trăm trận, lập nhiều công lớn”. Đây được xem là sự minh oan chính thức của triều Nguyễn đối với Nguyễn Văn Thành sau hơn nửa thế kỷ kể từ khi ông qua đời.

Hiện nay, lăng mộ Nguyễn Văn Thành tọa lạc tại xã Thủy Phương, thị xã Hương Thủy, thành phố Huế. Trên bia mộ vẫn còn khắc đầy đủ tước hiệu của ông với dòng chữ: “Việt cố Khâm sai Chưởng Trung quân Bình Tây Đại tướng quân Thành Quận công chi mộ”. Khu lăng được xây dựng theo quy cách của một vị đại thần triều Nguyễn, với hệ thống bia đá, trụ biểu và các hoa văn mang ý nghĩa tôn vinh công trạng của người quá cố.

Ngoài lăng mộ, đền thờ Trung quân Nguyễn Văn Thành tại phường Tân An, thành phố Thủ Dầu Một (Bình Dương) cũng là một di tích có giá trị lịch sử lâu đời. Ngôi đền được dựng từ khoảng năm 1820, chỉ vài năm sau khi ông mất, bằng gỗ sao lấy từ khu rừng địa phương. Trải qua hơn hai thế kỷ, đền vẫn được nhân dân gìn giữ và trở thành nơi tưởng niệm vị danh tướng có nhiều công lao đối với vùng đất Nam Bộ. Hằng năm, lễ giỗ Nguyễn Văn Thành được tổ chức vào rằm tháng Mười Một âm lịch, thu hút con cháu dòng họ cùng đông đảo người dân địa phương đến dâng hương, tưởng nhớ công đức của một trong những công thần tiêu biểu nhất của triều Nguyễn đầu thế kỷ XIX.

Gia quyến

Cha của Nguyễn Văn Thành là Nguyễn Văn Hiền, vốn là một võ quan theo phò các chúa Nguyễn. Trong những năm đầu cuộc chiến với phong trào Tây Sơn, Nguyễn Văn Hiền cùng con trai theo Định Vương Nguyễn Phúc Thuần chống giữ vùng Phú Yên. Tháng 7 năm 1775, ông tử trận trong một cuộc giao tranh với quân Tây Sơn. Sự hy sinh của người cha đã ảnh hưởng sâu sắc đến Nguyễn Văn Thành, góp phần hun đúc lòng trung thành và ý chí tiếp tục theo phò họ Nguyễn trong suốt cuộc đời binh nghiệp của ông. Mẹ của Nguyễn Văn Thành không được các nguồn sử liệu chính thống ghi chép về họ tên hay thân thế.

Về hôn nhân, hiện chưa rõ tên tuổi và xuất thân của phu nhân Nguyễn Văn Thành.

Con trai ông là Nguyễn Văn Thuyên là người nổi tiếng ham học và yêu thích văn chương, từng đỗ Hương cống. Tuy nhiên, chính bài thơ do ông sáng tác đã trở thành nguyên nhân dẫn đến vụ án chính trị nghiêm trọng năm 1816. Bài thơ bị quy kết là có ý mưu phản, khiến Nguyễn Văn Thuyên bị xử chém.

Nhận định – đánh giá

Nguyễn Văn Thành là một trong những công thần và danh tướng kiệt xuất nhất của triều Nguyễn buổi đầu, đồng thời là nhân vật tiêu biểu hội tụ cả tài năng quân sự, chính trị và văn hóa. Trong gần nửa thế kỷ phò tá Nguyễn Phúc Ánh, ông đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp khôi phục cơ nghiệp họ Nguyễn, thống nhất đất nước và xây dựng nền móng cho bộ máy nhà nước dưới triều Gia Long. Không chỉ nổi bật với tài cầm quân, ông còn thể hiện năng lực quản trị khi giữ chức Tổng trấn Bắc Thành, tham gia biên soạn Hoàng Việt luật lệ, chỉ đạo xây dựng thành Thăng Long, dựng Khuê Văn Các và có nhiều đề xuất về giáo dục, hành chính cũng như an sinh xã hội. Điều đó cho thấy ông không chỉ là một võ tướng xuất sắc mà còn là một nhà chính trị có tầm nhìn và một nho tướng giàu học vấn.

Tuy nhiên, cuộc đời Nguyễn Văn Thành cũng phản ánh những bi kịch chính trị của giai đoạn đầu triều Nguyễn. Dù lập nhiều công lao hiển hách và được vua Gia Long hết sức trọng dụng, ông vẫn không tránh khỏi vòng xoáy nghi kỵ trong nội bộ triều đình. Vụ án liên quan đến bài thơ của con trai đã khiến ông bị quy kết tội mưu phản, phải chịu cái chết đầy oan khuất vào năm 1817. Đây được xem là một trong những vụ án công thần nổi tiếng và gây nhiều tranh luận nhất trong lịch sử triều Nguyễn.

Về sau, dưới triều vua Tự Đức, công lao của Nguyễn Văn Thành được nhìn nhận lại, ông được giải oan, phục hồi tước vị và cho phối thờ tại Miếu Trung Hưng Công Thần. Sự phục hồi danh dự này không chỉ khẳng định những đóng góp to lớn của ông đối với sự nghiệp trung hưng của nhà Nguyễn mà còn cho thấy lịch sử cuối cùng đã ghi nhận đúng vị trí của một bậc công thần tài năng, văn võ song toàn. Với những cống hiến trên cả lĩnh vực quân sự, chính trị, pháp luật và văn hóa, Nguyễn Văn Thành xứng đáng được xem là một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong quá trình hình thành và củng cố nhà Nguyễn đầu thế kỷ XIX.

Tài liệu tham khảo

Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
Đỗ Đức Hùng (2010), Danh tướng Việt Nam trong lịch sử, Nxb Thanh Niên.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (1998), Quốc triều chính biên toát yếu, Cao Xuân Dục (Chủ biên), Nxb Thuận.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1993), Đại Nam liệt truyện, Viện Sử học dịch, Nxb Thuận Hóa.
Nguyễn Q.Thắng, Nguyễn Bá Thế (2005), Tự điển Nhân vật lịch sử, Nxb Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Q.Thắng (2002), Lược khảo Hoàng Việt luật lệ, Nxb Văn hóa Thông tin Hà Nội.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Background

Nguyễn Văn Thành (1758-1817) was one of the prominent meritorious officials and famous generals of the early Nguyễn dynasty. He was born on the 13th day of the 11th lunar month in the Mậu Dần year, 1758, into a family with a military tradition and several generations of migration to the South. His ancestors originally came from Bác Vọng commune, Phú Ốc canton, Quảng Điền district, Triệu Phong prefecture, Thuận Hóa region, now in Thừa Thiên Huế province. By the generation of his great-grandfather Nguyễn Văn Toán, the family had moved to live in Gia Định; later, his grandfather Nguyễn Văn Tính settled in Bình Hòa, while his father Nguyễn Văn Hiền continued to make a living and establish himself in the Gia Định region.

From childhood, Nguyễn Văn Thành followed his father into military service and was trained early in a military environment amid a context of continuous warfare in the country. Unlike many military generals of his time who were known mainly for strength and strategic ability, he was also fond of learning, loved books, and possessed fairly broad knowledge.

Career

The Period of Following Nguyễn Phúc Ánh

Nguyễn Văn Thành early followed his father, Nguyễn Văn Hiền, in joining the forces of the Nguyễn lord against the Tây Sơn movement. In 1773, when the Tây Sơn army was increasingly expanding its power in Đàng Trong, he and his father went to Phú Yên to follow and assist Định Vương Nguyễn Phúc Thuần. In 1775, his father was killed in battle at Phú Yên, leaving Nguyễn Văn Thành to continue the military path while still very young.

In the following years, he served under the command of the generals Nguyễn Văn Hoàng and then directly followed Nguyễn Phúc Ánh. During the period when the Nguyễn forces were repeatedly defeated by the Tây Sơn, Nguyễn Văn Thành remained wholeheartedly attached to his lord and did not abandon the ranks because of danger. When someone advised him to temporarily return to his native place after the defeat at Mỹ Tho in 1787, he resolutely replied: “The duty between ruler and subject must be followed in life and death; success or failure depends on Heaven, so how could one leave merely because of defeat?” This absolute loyalty helped him become one of the generals especially trusted by Nguyễn Phúc Ánh.

During the period of exile in Siam, Nguyễn Văn Thành and Lê Văn Quân commanded Nguyễn troops in coordination with Siamese forces to defeat the Burmese army. After the victory, the king of Siam expressed his intention to continue sending a large army to help Nguyễn Phúc Ánh recover Gia Định. In response to this proposal, Nguyễn Văn Thành offered a famous admonition, arguing that excessive dependence on foreign troops would leave long-term dangers for the country. He advocated strengthening their own forces and waiting for a favorable opportunity to regain the country by their own strength. This opinion was approved by Nguyễn Phúc Ánh and showed a political vision that went beyond immediate military calculations.

Many Military Achievements in the War against the Tây Sơn

After returning to Gia Định, Nguyễn Văn Thành quickly became one of the pillars of the Nguyễn army. In 1788, he was appointed Khâm sai Tổng nhung Cai cơ hiệu úy Tiền chi dinh Trung quân, directly taking part in the command of many major campaigns.

In the Bình Thuận campaign of 1790, he was both a military commander and the person responsible for mediating the conflict between the two famous generals Lê Văn Quân and Võ Tánh. When Lê Văn Quân suffered defeat and was besieged by the Tây Sơn army, only Nguyễn Văn Thành turned back to rescue him, helping preserve the forces. This event demonstrated his sense of responsibility, caution, and ability to handle battlefield situations.

By the end of 1800, Nguyễn Văn Thành and Lê Văn Duyệt commanded troops to relieve the siege of Quy Nhơn Citadel. The two men coordinated and achieved many military successes, contributing to a turning point in the war against the Tây Sơn. However, because of differences in personality and command methods, discord gradually arose between them. Even so, this did not reduce the trust Nguyễn Phúc Ánh placed in Nguyễn Văn Thành.

In 1801, he was assigned the position of Khâm sai Chưởng Tiền quân, Great General for Pacifying the West, commanding infantry divisions, and was granted the title of Duke. This was one of the highest military offices under Nguyễn Phúc Ánh, showing his special position among the founding meritorious officials.

Gia Long once remarked that Nguyễn Văn Thành was a man who “worked carefully and discreetly, and could take charge of an entire region.” Many major military and state affairs were also discussed with him before decisions were made. According to Nguyễn-dynasty historical sources, Nguyễn Văn Thành was a general who always carefully weighed the strengths and weaknesses of both his own side and the enemy before launching a campaign. Thanks to this, he minimized losses among soldiers while still achieving high combat effectiveness. This was also what distinguished him from many generals famous for bravery but inclined toward direct confrontation.

Governor-General of Bắc Thành

After the Nguyễn dynasty unified the country, Emperor Gia Long decided to make Phú Xuân the capital, while Thăng Long became the administrative center of Bắc Thành. In the process of consolidating the governing apparatus in the North, Emperor Gia Long appointed Nguyễn Văn Thành as Governor-General of Bắc Thành, granting him full authority over the eleven towns of Bắc Hà. This was the most powerful office in the North at that time, allowing him to directly handle many administrative, military, and judicial affairs without waiting for approval from the imperial court.

During his administration of Bắc Thành, he focused on stabilizing society after many years of civil war. He advocated tax reductions, reasonable land distribution, attention to dike works for disaster prevention, and repeatedly requested that the court open granaries for relief when the people suffered crop failures and famine. These policies contributed to quickly stabilizing economic life and helping Bắc Hà gradually recover after the war.

According to Hoàng Việt nhất thống dư địa chí, Thăng Long Citadel was built according to a new plan with a grand scale, a solid system of walls, five gates, surrounding moats, and military barracks arranged in an orderly manner. Inside the citadel, Kính Thiên Palace was preserved as the center, while a tall flag tower was built as a place for issuing military signals. Outside the citadel, roads, residential areas, and markets were neatly planned, contributing to a new appearance for the capital city of Thăng Long under the Nguyễn dynasty. The construction began in the summer of the Giáp Tý year, 1804, and was completed in the autumn of the Ất Sửu year, 1805.

Nguyễn Văn Thành was not only concerned with national defense and administration, but also paid special attention to the development of education and culture. In 1805, he ordered the construction of Khuê Văn Các at the Văn Miếu – Quốc Tử Giám, in front of Thiên Quang Well. The structure was designed with two levels; the upper level was a graceful wooden pavilion with eight roofs, and its four sides had circular windows symbolizing the light of the Khuê star, an emblem of literature and talented scholars in Confucian thought. The two side gates named Súc Văn and Bí Văn further highlighted the meaning of honoring learning and the tradition of studiousness. The construction of Khuê Văn Các was not only intended to complete the landscape of the Văn Miếu but also reflected Nguyễn Văn Thành’s idea of valuing education and encouraging the training of talented people. After more than two centuries, this structure is still regarded as a symbol of the cultural tradition of Thăng Long-Hanoi and one of the most representative architectural relics of Vietnamese Confucian education.

Contributions to Culture and Thought

Nguyễn Văn Thành was not only a famous general but also left a deep mark in the field of literature. At the end of 1802, he composed and recited Văn tế tướng sĩ trận vong during the memorial ceremony for those who had fallen in battle after many years of civil war. The work is considered one of the outstanding funeral orations of Vietnamese literature in the early nineteenth century, expressing profound humanistic thought by commemorating all those who had died because of war, regardless of which side they belonged to.

It can be seen that Nguyễn Văn Thành’s career was not limited to the role of a military commander but extended into many fields such as administrative management, education, culture, diplomacy, and national defense. He was a rare model of a man accomplished in both civil and military affairs, making important contributions to Nguyễn Phúc Ánh’s victory in the unification of the country and also contributing significantly to the building and consolidation of the foundations of the Nguyễn dynasty in its early years. However, his great position and increasingly high prestige later made him the object of suspicion, leading to the famous political case that ended the life of one of the most outstanding meritorious officials of the Gia Long period.

Drafting the Hoàng Việt Law Code

In 1810, after many years as Governor-General of Bắc Thành, Nguyễn Văn Thành was recalled by Emperor Gia Long to the capital Phú Xuân and appointed Commander of the Central Army. With the prestige of a great minister knowledgeable in military affairs, administration, and law, he was entrusted, together with Vũ Trinh and Trần Hựu, with the role of chief compiler of the Hoàng Việt luật lệ, commonly known as the Gia Long Code, the first official law code of the Nguyễn dynasty.

The compilation began in 1811 and was completed in 1812, before the code was officially promulgated throughout the country. With nearly 400 articles, the code regulated quite fully many fields, from the organization of the state apparatus, administration, military affairs, civil matters, marriage and family, to legal procedure and criminal law. Although it was deeply influenced by the Great Qing Code, Nguyễn Văn Thành and his colleagues still made adjustments to suit Vietnamese social realities. Before the code was promulgated, he submitted a memorial explaining his view that establishing law was not intended to increase punishment, but primarily to educate the people, maintain order, and limit the need to use punishment. This view reflected a governing philosophy that valued state law while still aiming at social stability and the reduction of wrongful judgments.

In the process of finalizing the code, many extremely harsh punishments from Qing law, such as death by slow slicing, extermination of three kinship groups, and castration, were not retained in full or were mitigated. In particular, the code stipulated that ordinary cases should generally be tried in autumn, in order to ensure caution in decisions involving human life. This is regarded as one of the points showing the relatively progressive humanitarian character of the Hoàng Việt luật lệ compared with many contemporary law codes in the region.

Also during this period, Nguyễn Văn Thành continued to be assigned the position of Chief Compiler of the Quốc Sử Quán, in charge of compiling Quốc triều thực lục, the first official history of the Nguyễn dynasty. He once submitted many recommendations to Emperor Gia Long on selecting additional Confucian officials with learning and moral character to participate in compiling historical works, because in his view, national history had to be written by capable and impartial people. This shows that he was concerned not only with immediate governance but also deeply aware of the role of historiography for later generations.

Disagreements over the Choice of Successor

Alongside his great contributions, from the final years of Gia Long’s reign, Nguyễn Văn Thành’s political position began to decline. One important cause came from differences in views on the choice of successor.

When Emperor Gia Long prepared the question of succession, many different opinions appeared at court. Nguyễn Văn Thành was said to favor appointing Imperial Grandson Mỹ Đường, the son of Prince Cảnh, as successor, while Gia Long increasingly leaned toward Prince Nguyễn Phúc Đảm, later Emperor Minh Mạng. On many occasions discussing rituals and succession, Nguyễn Văn Thành expressed views that were not entirely in line with the emperor’s intention. This caused Gia Long to become gradually dissatisfied, and the distance between ruler and subject grew wider.

According to Nguyễn-dynasty historical records, he repeatedly expressed opinions on the choice of successor before officials at court. Although there was no evidence showing that he truly intended to interfere in the succession, in the sensitive political context of the time, those statements made Gia Long suspect that Nguyễn Văn Thành wanted, through the enthronement of a young ruler, to increase his influence over the court.

Final Years and Worship

Final Years

The final tragedy of Nguyễn Văn Thành’s life originated from a poem by his eldest son, Nguyễn Văn Thuyên. In 1815, Nguyễn Văn Thuyên composed a poem and sent it to scholars in Thanh Hóa. In the poem, two lines were interpreted by some people as alluding to seeking assistance to change the fate of the country. A former retainer named Nguyễn Trương Hiệu took advantage of this content to accuse Nguyễn Văn Thuyên of plotting rebellion, and the matter was quickly brought before the court.

Although Nguyễn Văn Thành himself proactively reported the entire matter to Gia Long, the case continued to expand. Many officials who had been at odds with him seized the opportunity to submit memorials accusing him, claiming that the poem reflected the political ambitions of both father and son. During the investigation, the explanations of Nguyễn Văn Thành and Nguyễn Văn Thuyên were not accepted.

At first, Gia Long still showed caution, believing that one should not convict a meritorious official who had followed him for more than thirty years based solely on a poem. However, under the pressure of many great ministers and amid an atmosphere of suspicion at court, the emperor gradually changed his attitude. In early 1816, Nguyễn Văn Thành was stripped of military authority, ordered to surrender his seals, and suspended from all offices; his son was imprisoned for interrogation.

By 1817, the case reached its conclusion. Seeing no opportunity to clear his name, Nguyễn Văn Thành left behind a final memorial expressing his grievance, affirming that father and son had been falsely accused and had no one to appeal to. In the end, he was forced to drink poison and commit suicide in prison, at the age of sixty. Nguyễn Văn Thuyên was later executed by beheading, and many members of the family were also implicated.

Worship

Under Emperor Tự Đức, after many memorials were submitted by high officials requesting that the case be reconsidered, the court conducted a review of Nguyễn Văn Thành’s merits and faults. In the 21st year of Tự Đức’s reign, 1868, the emperor officially issued an edict restoring his honor, reinstating his original title of Commander of the Central Army, Great General for Pacifying the West, and Duke, while also allowing him to be worshiped at the Trung Hưng Công Thần Temple. The restoration edict affirmed that his contributions to the Nguyễn dynasty’s restoration were very great and could not be entirely denied because of the mistake of his son, since he had once “fought a hundred battles and established many great merits.” This is regarded as the Nguyễn court’s official vindication of Nguyễn Văn Thành more than half a century after his death.

Today, Nguyễn Văn Thành’s tomb is located in Thủy Phương commune, Hương Thủy town, Huế city. On the tombstone, his full title is still engraved with the inscription: “Tomb of the late Vietnamese Imperial Commissioner, Commander of the Central Army, Great General for Pacifying the West, Duke Thành.” The tomb complex was built according to the standards for a high-ranking Nguyễn official, with stone steles, ceremonial pillars, and decorative motifs symbolizing the honoring of the deceased’s merits.

In addition to the tomb, the temple of Central Army Commander Nguyễn Văn Thành in Tân An ward, Thủ Dầu Một city, Bình Dương, is also a historical relic of long-standing value. The temple was built around 1820, only a few years after his death, using sao wood taken from the local forest. Over more than two centuries, the temple has been preserved by the people and has become a place to commemorate the famous general who rendered many services to Southern Vietnam. Every year, Nguyễn Văn Thành’s death anniversary is held on the 15th day of the 11th lunar month, attracting members of his lineage and many local residents to offer incense and remember the merits of one of the most representative meritorious officials of the early nineteenth-century Nguyễn dynasty.

Family

Nguyễn Văn Thành’s father was Nguyễn Văn Hiền, a military official who followed the Nguyễn lords. In the early years of the war against the Tây Sơn movement, Nguyễn Văn Hiền and his son followed Định Vương Nguyễn Phúc Thuần in defending the Phú Yên region. In the 7th lunar month of 1775, he was killed in a clash with the Tây Sơn army. The sacrifice of his father deeply influenced Nguyễn Văn Thành, helping foster his loyalty and determination to continue following the Nguyễn family throughout his military life. Nguyễn Văn Thành’s mother is not recorded by official historical sources in terms of name or background.

Regarding marriage, the name and origin of Nguyễn Văn Thành’s wife are currently unknown.

His son Nguyễn Văn Thuyên was known for being fond of learning and literature, and he once passed the Hương cống degree. However, the poem he composed became the cause of the serious political case of 1816. The poem was accused of having rebellious intent, leading to Nguyễn Văn Thuyên being executed by beheading.

Assessment and Evaluation

Nguyễn Văn Thành was one of the most outstanding meritorious officials and famous generals of the early Nguyễn dynasty, and at the same time a representative figure who combined military, political, and cultural talents. During nearly half a century of assisting Nguyễn Phúc Ánh, he made important contributions to the restoration of the Nguyễn family’s cause, the unification of the country, and the establishment of the foundations of the state apparatus under Gia Long. Not only outstanding in military command, he also demonstrated administrative ability as Governor-General of Bắc Thành, participated in compiling the Hoàng Việt luật lệ, directed the construction of Thăng Long Citadel, built Khuê Văn Các, and made many proposals regarding education, administration, and social welfare. This shows that he was not only an excellent military general but also a visionary politician and a learned Confucian general.

However, Nguyễn Văn Thành’s life also reflects the political tragedies of the early Nguyễn dynasty. Although he had established many brilliant merits and was greatly trusted by Emperor Gia Long, he could not escape the spiral of suspicion within the court. The case related to his son’s poem caused him to be accused of rebellion and to suffer an unjust death in 1817. This is considered one of the most famous and controversial cases involving a meritorious official in Nguyễn-dynasty history.

Later, under Emperor Tự Đức, Nguyễn Văn Thành’s merits were reconsidered. He was vindicated, had his title restored, and was allowed to be worshiped at the Trung Hưng Công Thần Temple. This restoration of honor not only affirmed his great contributions to the Nguyễn dynasty’s restoration but also showed that history eventually recognized the proper place of a talented meritorious official accomplished in both civil and military affairs. With his contributions in military affairs, politics, law, and culture, Nguyễn Văn Thành deserves to be regarded as one of the most influential figures in the formation and consolidation of the Nguyễn dynasty in the early nineteenth century.

References

Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
Đỗ Đức Hùng (2010), Danh tướng Việt Nam trong lịch sử, Nxb Thanh Niên.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (1998), Quốc triều chính biên toát yếu, Cao Xuân Dục (Chủ biên), Nxb Thuận.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1993), Đại Nam liệt truyện, Viện Sử học dịch, Nxb Thuận Hóa.
Nguyễn Q.Thắng, Nguyễn Bá Thế (2005), Tự điển Nhân vật lịch sử, Nxb Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Q.Thắng (2002), Lược khảo Hoàng Việt luật lệ, Nxb Văn hóa Thông tin Hà Nội.

Tiếng Pháp (Français)

Origines

Nguyễn Văn Thành (1758-1817) fut l’un des grands serviteurs méritants et des généraux représentatifs des débuts de la dynastie Nguyễn. Il naquit le 13e jour du 11e mois de l’année Mậu Dần, soit en 1758, dans une famille de tradition militaire, dont plusieurs générations avaient migré vers le Sud. Ses ancêtres étaient originaires de la commune de Bác Vọng, canton de Phú Ốc, district de Quảng Điền, préfecture de Triệu Phong, pays de Thuận Hóa, aujourd’hui rattaché à la province de Thừa Thiên Huế. À l’époque de son arrière-grand-père Nguyễn Văn Toán, la famille s’installa à Gia Định ; par la suite, son grand-père Nguyễn Văn Tính s’établit à Bình Hòa, tandis que son père Nguyễn Văn Hiền poursuivit l’œuvre de subsistance et d’établissement dans la région de Gia Định.

Dès son enfance, Nguyễn Văn Thành suivit son père dans l’armée et fut très tôt formé dans un milieu militaire, dans un contexte où le pays était constamment plongé dans la guerre. Contrairement à de nombreux généraux de son temps, qui se distinguaient surtout par leur force et leur talent stratégique, il était aussi un homme avide d’étude, aimant les livres et possédant un savoir assez étendu.

Carrière

Période au service de Nguyễn Phúc Ánh

Nguyễn Văn Thành suivit très tôt son père, Nguyễn Văn Hiền, dans les forces des seigneurs Nguyễn contre le mouvement Tây Sơn. En 1773, lorsque les troupes Tây Sơn étendirent de plus en plus leur puissance dans le Đàng Trong, il accompagna son père à Phú Yên pour servir le Định vương Nguyễn Phúc Thuần. En 1775, son père tomba au combat à Phú Yên, laissant Nguyễn Văn Thành poursuivre la carrière militaire alors qu’il était encore très jeune.

Dans les années suivantes, il servit sous les ordres des généraux Nguyễn Văn Hoàng, puis directement sous Nguyễn Phúc Ánh. Durant la période où les forces des Nguyễn étaient continuellement défaites par les Tây Sơn, Nguyễn Văn Thành demeura entièrement attaché à son maître, sans jamais quitter les rangs malgré les dangers. Lorsqu’on lui conseilla de se retirer provisoirement dans son village natal après l’échec de Mỹ Tho en 1787, il répondit avec fermeté : « Le devoir entre souverain et sujet, je le suivrai dans la vie comme dans la mort ; réussite ou échec dépend du Ciel, comment pourrais-je partir à cause d’une défaite ? » C’est précisément cette loyauté absolue qui fit de lui l’un des généraux auxquels Nguyễn Phúc Ánh accorda une confiance particulière.

Durant la période d’exil au Siam, Nguyễn Văn Thành et Lê Văn Quân commandèrent les troupes Nguyễn, en coordination avec les forces siamoises, pour vaincre les Birmans. Après cette victoire, le roi du Siam exprima l’intention d’envoyer de nouveau une grande armée aider Nguyễn Phúc Ánh à reprendre Gia Định. Face à cette proposition, Nguyễn Văn Thành présenta une célèbre remontrance, estimant qu’une dépendance excessive envers des troupes étrangères laisserait de graves conséquences pour le pays. Il préconisa de renforcer par soi-même les forces disponibles et d’attendre une occasion favorable pour reconquérir le pays par ses propres moyens. Cette opinion fut approuvée par Nguyễn Phúc Ánh et manifesta une vision politique dépassant les calculs militaires immédiats.

Nombreux exploits dans la guerre contre les Tây Sơn

Après son retour à Gia Định, Nguyễn Văn Thành devint rapidement l’un des piliers de l’armée Nguyễn. En 1788, il reçut la fonction de Khâm sai Tổng nhung Cai cơ hiệu úy Tiền chi dinh Trung quân et participa directement au commandement de nombreuses grandes campagnes.

Lors de la campagne de Bình Thuận en 1790, il fut à la fois commandant militaire et médiateur dans le conflit entre deux célèbres généraux, Lê Văn Quân et Võ Tánh. Lorsque Lê Văn Quân connut l’échec et fut assiégé par les troupes Tây Sơn, seul Nguyễn Văn Thành revint à son secours, contribuant à préserver les forces. Cet événement montre son sens des responsabilités, sa prudence et sa capacité à traiter les situations sur le champ de bataille.

À la fin de l’année 1800, Nguyễn Văn Thành et Lê Văn Duyệt commandèrent les troupes chargées de délivrer la citadelle de Quy Nhơn. Les deux hommes coordonnèrent leurs actions et remportèrent plusieurs succès, contribuant à créer un tournant dans la guerre contre les Tây Sơn. Toutefois, en raison de différences de caractère et de méthode de commandement, des désaccords apparurent peu à peu entre eux. Cela ne diminua cependant pas la confiance que Nguyễn Phúc Ánh accordait à Nguyễn Văn Thành.

En 1801, il reçut la fonction de Khâm sai Chưởng Tiền quân, Bình Tây Đại tướng quân, fut chargé de commander les corps d’infanterie et reçut le titre de Quận công. Il s’agissait de l’une des plus hautes fonctions militaires sous Nguyễn Phúc Ánh, montrant la place particulière qu’il occupait parmi les grands serviteurs fondateurs.

Gia Long disait de Nguyễn Văn Thành qu’il était un homme « prudent et discret dans l’action, capable d’assumer la responsabilité d’une région ». En même temps, pour de nombreuses grandes affaires militaires et politiques, l’empereur consultait son avis avant de prendre une décision. Selon les sources historiques de la dynastie Nguyễn, Nguyễn Văn Thành était un général qui évaluait toujours avec soin les forces et les faiblesses de son camp comme de l’ennemi avant de lancer une campagne, ce qui permettait de limiter au maximum les pertes des soldats tout en obtenant une grande efficacité militaire. C’était aussi ce qui le distinguait de nombreux généraux célèbres pour leur bravoure, mais portés davantage vers l’affrontement direct et décisif.

Gouverneur général de Bắc Thành

Après l’unification du pays par la dynastie Nguyễn, l’empereur Gia Long choisit Phú Xuân comme capitale, tandis que Thăng Long devint le centre administratif de Bắc Thành. Dans le processus de consolidation de l’appareil de gouvernement au Nord, Gia Long décida de nommer Nguyễn Văn Thành gouverneur général de Bắc Thành, lui confiant les pleins pouvoirs pour administrer les onze trấn du Bắc Hà. C’était alors la fonction la plus puissante du Nord, lui permettant de traiter directement de nombreuses affaires administratives, militaires et judiciaires sans attendre l’approbation de la cour.

Durant son administration de Bắc Thành, il se concentra sur la stabilisation de la société après de longues années de guerre civile. Il préconisa la réduction des impôts, la répartition raisonnable des terres, accorda de l’importance aux travaux de digues pour prévenir les catastrophes naturelles et demanda à plusieurs reprises à la cour d’ouvrir les greniers afin de secourir la population lors des mauvaises récoltes et des famines. Ces politiques contribuèrent à stabiliser rapidement la vie économique et aidèrent le Bắc Hà à se relever progressivement après la guerre.

Selon le Hoàng Việt nhất thống dư địa chí, la citadelle de Thăng Long fut reconstruite selon un nouveau plan, avec une grande ampleur, un système de remparts solide, cinq portes, des douves l’entourant et des casernes militaires disposées de manière ordonnée. À l’intérieur de la citadelle, le palais Kính Thiên fut conservé comme centre, tandis qu’une haute tour du drapeau fut édifiée pour servir à la transmission des ordres militaires. À l’extérieur de la citadelle, les routes, les quartiers d’habitation et les marchés furent aménagés de manière régulière, contribuant à donner un nouveau visage à la capitale Thăng Long sous la dynastie Nguyễn. Les travaux commencèrent à l’été de l’année Giáp Tý, soit 1804, et furent achevés à l’automne de l’année Ất Sửu, soit 1805.

Nguyễn Văn Thành ne se préoccupa pas seulement de la défense et de l’administration ; il accorda aussi une attention particulière au développement de l’éducation et de la culture. En 1805, il fit construire le Khuê Văn Các au Văn Miếu-Quốc Tử Giám, devant le puits Thiên Quang. L’ouvrage fut conçu selon une architecture à deux niveaux : l’étage supérieur était un pavillon de bois aux huit toits élégants, avec sur les quatre côtés des fenêtres rondes symbolisant la lumière de l’étoile Khuê, emblème de la littérature et des talents dans la conception confucéenne. Les deux portes latérales nommées Súc Văn et Bí Văn soulignaient davantage encore l’idée d’honorer le savoir et la tradition studieuse. La construction du Khuê Văn Các ne visait pas seulement à compléter le paysage du Văn Miếu ; elle exprimait aussi la pensée de Nguyễn Văn Thành, qui valorisait l’éducation et encourageait la formation des talents. Après plus de deux siècles, cet édifice est encore considéré comme un symbole de la civilisation lettrée de Thăng Long-Hanoï et comme l’un des vestiges architecturaux les plus représentatifs de l’éducation confucéenne au Vietnam.

Contributions culturelles et intellectuelles

Nguyễn Văn Thành ne fut pas seulement un célèbre général ; il laissa aussi une empreinte profonde dans le domaine littéraire. À la fin de l’année 1802, il composa et récita le Văn tế tướng sĩ trận vong lors de la cérémonie funèbre en l’honneur de ceux qui étaient tombés après de longues années de guerre civile. Cette œuvre est considérée comme l’une des oraisons funèbres les plus remarquables de la littérature vietnamienne du début du XIXe siècle, exprimant une pensée profondément humaniste en commémorant tous ceux qui étaient morts à cause de la guerre, quel que fût leur camp.

On peut voir que la carrière de Nguyễn Văn Thành ne se limita pas au rôle d’un général commandant les troupes, mais s’étendit à de nombreux domaines tels que l’administration, l’éducation, la culture, la diplomatie et la défense nationale. Il incarne un rare modèle d’homme complet dans les lettres et les armes : il contribua de manière importante à la victoire de Nguyễn Phúc Ánh dans l’œuvre d’unification du pays, tout en apportant de nombreuses contributions à la construction et à la consolidation des fondements de la dynastie Nguyễn dans ses premières années. Cependant, sa très grande position et son prestige croissant firent aussi de lui un objet de suspicion par la suite, conduisant à une célèbre affaire politique qui mit fin à la vie de l’un des plus grands serviteurs de l’époque de Gia Long.

Rédaction du Hoàng Việt luật lệ

En 1810, après de nombreuses années comme gouverneur général de Bắc Thành, Nguyễn Văn Thành fut rappelé par l’empereur Gia Long à la capitale Phú Xuân et reçut la fonction de Chưởng Trung quân. Grâce au prestige d’un grand dignitaire connaissant à la fois les affaires militaires, administratives et juridiques, il se vit confier, avec Vũ Trinh et Trần Hựu, la charge de Tổng tài pour compiler le Hoàng Việt luật lệ, souvent appelé Code Gia Long, premier code officiel de la dynastie Nguyễn.

La compilation commença en 1811 et fut achevée en 1812, avant sa promulgation officielle dans tout le pays. Avec près de 400 articles, ce code réglementait de manière assez complète les domaines allant de l’organisation de l’appareil d’État, de l’administration, des affaires militaires, civiles, du mariage et de la famille, jusqu’à la procédure judiciaire et au droit pénal. Bien qu’il fût profondément influencé par le Đại Thanh luật lệ, Nguyễn Văn Thành et ses collaborateurs y apportèrent néanmoins des ajustements afin de l’adapter aux réalités de la société vietnamienne. Avant la promulgation, il présenta un mémoire exposant l’idée que l’établissement des lois ne visait pas à augmenter les châtiments, mais avait pour but d’éduquer le peuple, de maintenir l’ordre et de limiter le recours aux peines. Cette conception manifeste une pensée politique attachée à l’autorité de la loi, mais orientée vers la stabilité sociale et la réduction des injustices.

Dans le processus de finalisation du code, de nombreuses peines extrêmement sévères du droit Qing, comme le lingchi, l’extermination de trois lignées ou la castration, ne furent pas conservées telles quelles ou furent allégées. En particulier, le code prescrivait que le jugement des affaires ordinaires devait principalement se dérouler en automne, afin d’assurer la prudence dans les décisions touchant à la vie humaine. Cela est considéré comme l’un des points exprimant le caractère relativement humanitaire et progressiste du Hoàng Việt luật lệ par rapport à plusieurs codes contemporains dans la région.

Durant cette même période, Nguyễn Văn Thành continua à recevoir la fonction de Tổng tài du Quốc sử quán, chargé de la compilation du Quốc triều thực lục, première histoire officielle de la dynastie Nguyễn. Il présenta à plusieurs reprises à l’empereur Gia Long des propositions concernant le recrutement de lettrés confucéens supplémentaires, possédant savoir et vertu, pour participer à la compilation des ouvrages historiques. Selon lui, l’histoire nationale devait être rédigée par des personnes compétentes et capables de conserver l’impartialité. Cela montre qu’il ne se préoccupait pas seulement du gouvernement immédiat, mais avait aussi une conscience profonde du rôle de l’historiographie pour les générations futures.

Désaccords autour du choix du successeur

À côté de ses grandes contributions, à partir des dernières années du règne de Gia Long, la position politique de Nguyễn Văn Thành commença à décliner. L’une des causes importantes venait des différences de point de vue concernant le choix de l’héritier.

Lorsque l’empereur Gia Long se prépara à régler la question de la succession, plusieurs opinions apparurent à la cour. Nguyễn Văn Thành aurait penché pour l’établissement du prince impérial Mỹ Đường, fils du prince Cảnh, comme héritier, tandis que Gia Long inclinait de plus en plus vers le prince Nguyễn Phúc Đảm, futur empereur Minh Mạng. À plusieurs occasions, lors de discussions sur les rites et la succession, Nguyễn Văn Thành exprima des points de vue qui ne correspondaient pas entièrement aux intentions de l’empereur. Cela amena Gia Long à devenir progressivement mécontent, et la distance entre le souverain et son sujet s’accrut.

Selon les notes des historiens de la dynastie Nguyễn, il exprima à plusieurs reprises son opinion sur l’établissement de l’héritier devant les mandarins de la cour. Bien qu’il n’existe pas de preuve montrant qu’il eut réellement l’intention d’intervenir dans la transmission du trône, dans le contexte politique sensible de l’époque, ces propos firent soupçonner à Gia Long que Nguyễn Văn Thành voulait, par l’établissement d’un jeune souverain, accroître sa propre influence sur la cour.

Dernières années et culte

Dernières années

L’événement tragique des dernières années de Nguyễn Văn Thành prit naissance dans un poème composé par son fils aîné, Nguyễn Văn Thuyên. En 1815, Nguyễn Văn Thuyên écrivit un poème destiné à des lettrés de Thanh Hóa. Dans ce poème, deux vers furent interprétés par certains comme une allusion à la recherche d’hommes prêts à aider à changer le destin du pays. Un ancien client, Nguyễn Trương Hiệu, exploita ce contenu pour accuser Nguyễn Văn Thuyên d’intention rebelle, et l’affaire fut rapidement portée devant la cour.

Bien que Nguyễn Văn Thành lui-même ait pris l’initiative de rapporter toute l’affaire à Gia Long, le procès continua à s’élargir. De nombreux mandarins, qui avaient auparavant des désaccords avec lui, profitèrent de cette occasion pour présenter des mémoires d’accusation, affirmant que le poème reflétait les ambitions politiques du père et du fils. Durant l’enquête, les explications de Nguyễn Văn Thành et de Nguyễn Văn Thuyên ne furent pas acceptées.

Au début, Gia Long se montra encore prudent, estimant qu’il ne fallait pas condamner, sur la seule base d’un poème, un grand serviteur qui l’avait suivi pendant plus de trente ans. Cependant, sous la pression de plusieurs grands dignitaires et dans l’atmosphère de suspicion qui régnait à la cour, l’empereur changea peu à peu d’attitude. Au début de l’année 1816, Nguyễn Văn Thành fut privé de son commandement militaire, dut remettre ses sceaux et fut suspendu de toutes ses fonctions ; son fils fut emprisonné pour être interrogé.

En 1817, l’affaire arriva à son terme. Voyant qu’il n’avait plus de possibilité de faire reconnaître son innocence, Nguyễn Văn Thành laissa un dernier mémoire exprimant son injustice, affirmant que son fils et lui avaient été calomniés et ne savaient auprès de qui implorer justice. Finalement, il fut contraint de boire du poison et de se suicider en prison, à l’âge de 60 ans. Nguyễn Văn Thuyên fut ensuite décapité, et de nombreuses personnes de la famille furent également impliquées.

Culte

Sous le règne de Tự Đức, après que plusieurs grands dignitaires eurent présenté des mémoires demandant la révision de l’affaire, la cour procéda à l’examen des mérites et des fautes de Nguyễn Văn Thành. En la 21e année de Tự Đức, soit en 1868, l’empereur promulgua officiellement un édit réhabilitant son honneur, lui restituant son ancien titre de Chưởng Trung quân Bình Tây Đại tướng quân Quận công, et ordonna qu’il fût associé au culte dans le Miếu Trung Hưng Công Thần. L’édit de réhabilitation affirmait que ses mérites envers l’œuvre de restauration de la dynastie Nguyễn étaient très grands, et qu’il n’était pas possible, à cause de la faute de son fils, de nier toute la carrière d’un grand serviteur qui avait « combattu dans cent batailles et établi de nombreux grands mérites ». Cette décision est considérée comme la réhabilitation officielle de Nguyễn Văn Thành par la dynastie Nguyễn, plus d’un demi-siècle après sa mort.

Aujourd’hui, le tombeau de Nguyễn Văn Thành se trouve dans la commune de Thủy Phương, thị xã de Hương Thủy, ville de Huế. Sur la stèle funéraire, on lit encore l’ensemble de ses titres, avec l’inscription : « Việt cố Khâm sai Chưởng Trung quân Bình Tây Đại tướng quân Thành Quận công chi mộ ». Le complexe funéraire fut construit selon les normes réservées à un grand dignitaire de la dynastie Nguyễn, avec un système de stèles de pierre, de piliers et de motifs décoratifs exprimant l’honneur rendu aux mérites du défunt.

Outre le tombeau, le temple Trung quân Nguyễn Văn Thành, situé dans le quartier de Tân An, ville de Thủ Dầu Một, province de Bình Dương, est également un vestige de longue valeur historique. Le temple fut érigé vers 1820, quelques années seulement après sa mort, en bois de sao provenant de la forêt locale. Après plus de deux siècles, il est toujours préservé par la population et est devenu un lieu de commémoration de ce célèbre général, qui rendit de nombreux services à la région du Nam Bộ. Chaque année, la cérémonie anniversaire de Nguyễn Văn Thành est organisée le quinzième jour du onzième mois lunaire, attirant les descendants de sa lignée ainsi qu’un grand nombre d’habitants locaux venus offrir de l’encens et se souvenir des mérites de l’un des plus grands serviteurs représentatifs de la dynastie Nguyễn au début du XIXe siècle.

Famille

Le père de Nguyễn Văn Thành était Nguyễn Văn Hiền, un officier militaire qui servit les seigneurs Nguyễn. Dans les premières années de la guerre contre le mouvement Tây Sơn, Nguyễn Văn Hiền et son fils suivirent le Định vương Nguyễn Phúc Thuần pour défendre la région de Phú Yên. En juillet 1775, il tomba lors d’un combat contre les troupes Tây Sơn. Le sacrifice du père exerça une influence profonde sur Nguyễn Văn Thành, contribuant à forger sa loyauté et sa volonté de continuer à servir les Nguyễn tout au long de sa carrière militaire. Les sources historiques officielles ne mentionnent pas le nom ni l’origine de la mère de Nguyễn Văn Thành.

Concernant son mariage, le nom et l’origine de l’épouse de Nguyễn Văn Thành ne sont pas clairement connus.

Son fils, Nguyễn Văn Thuyên, était réputé pour son goût de l’étude et son amour de la littérature ; il avait obtenu le titre de Hương cống. Cependant, c’est précisément le poème qu’il composa qui devint la cause de la grave affaire politique de 1816. Ce poème fut interprété comme exprimant une intention rebelle, ce qui conduisit à la décapitation de Nguyễn Văn Thuyên.

Appréciations et évaluations

Nguyễn Văn Thành fut l’un des grands serviteurs méritants et des généraux les plus remarquables des débuts de la dynastie Nguyễn. Il fut aussi une figure représentative réunissant à la fois talent militaire, capacité politique et culture. Pendant près d’un demi-siècle au service de Nguyễn Phúc Ánh, il contribua de manière importante à l’œuvre de restauration des Nguyễn, à l’unification du pays et à l’édification des fondements de l’appareil d’État sous le règne de Gia Long. Il ne se distingua pas seulement par son talent de commandement ; il manifesta aussi ses capacités administratives lorsqu’il occupa la fonction de gouverneur général de Bắc Thành, participa à la compilation du Hoàng Việt luật lệ, dirigea la construction de la citadelle de Thăng Long, fit édifier le Khuê Văn Các et présenta de nombreuses propositions en matière d’éducation, d’administration et d’assistance sociale. Cela montre qu’il ne fut pas seulement un excellent général, mais aussi un homme politique doté d’une vision et un général-lettré d’un vaste savoir.

Cependant, la vie de Nguyễn Văn Thành reflète aussi les tragédies politiques des débuts de la dynastie Nguyễn. Bien qu’il ait accompli de nombreux mérites éclatants et qu’il ait bénéficié de la grande confiance de Gia Long, il ne put éviter le tourbillon des soupçons au sein de la cour. L’affaire liée au poème de son fils le fit accuser de rébellion et l’amena à subir une mort injuste en 1817. Elle est considérée comme l’une des affaires impliquant un grand serviteur les plus célèbres et les plus controversées de l’histoire de la dynastie Nguyễn.

Plus tard, sous le règne de Tự Đức, les mérites de Nguyễn Văn Thành furent réexaminés ; il fut disculpé, ses titres furent restaurés et il fut associé au culte dans le Miếu Trung Hưng Công Thần. Cette réhabilitation ne confirma pas seulement ses grandes contributions à l’œuvre de restauration des Nguyễn ; elle montra aussi que l’histoire finit par reconnaître la juste place d’un grand serviteur talentueux, accompli dans les lettres comme dans les armes. Par ses contributions dans les domaines militaire, politique, juridique et culturel, Nguyễn Văn Thành mérite d’être considéré comme l’une des figures les plus influentes dans le processus de formation et de consolidation de la dynastie Nguyễn au début du XIXe siècle.

Documents de référence

Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
Đỗ Đức Hùng (2010), Danh tướng Việt Nam trong lịch sử, Nxb Thanh Niên.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (1998), Quốc triều chính biên toát yếu, Cao Xuân Dục (Chủ biên), Nxb Thuận.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1993), Đại Nam liệt truyện, Viện Sử học dịch, Nxb Thuận Hóa.
Nguyễn Q.Thắng, Nguyễn Bá Thế (2005), Tự điển Nhân vật lịch sử, Nxb Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Q.Thắng (2002), Lược khảo Hoàng Việt luật lệ, Nxb Văn hóa Thông tin Hà Nội.

Tiếng Trung (中文)

身世

阮文诚（1758—1817）是阮朝初期最具代表性的功臣和名将之一。他生于戊寅年十一月十三日（1758），出身于一个具有军旅传统、并世代南迁的家庭。其祖先原籍顺化处兆丰府广田县富屋总博望社，今属承天顺化省。至曾祖阮文算一代，家族迁入嘉定居住；其后，祖父阮文性定居于平和，父亲阮文贤继续在嘉定地区谋生立业。

阮文诚自幼便随父从军，在国家连年战争的背景下，很早就在军旅环境中得到锻炼。与当时许多只以武力和谋略见长的武将不同，他还是一个好学、喜爱书籍并具有较深广知识的人。

事业
追随阮福映时期

阮文诚很早便随父阮文贤参加阮主力量，反抗西山运动。1773年，西山军在南河势力日益扩大，阮文诚与父亲前往富安，追随定王阮福淳。1775年，其父在富安战事中阵亡，留下年纪尚轻的阮文诚继续走上军旅道路。

此后数年，他先后在阮文黄等将领麾下效力，后来直接追随阮福映。在阮氏力量连续败于西山军的阶段，阮文诚仍一心依附主帅，并未因处境危险而离开队伍。1787年美湫战败后，有人劝他暂且避回故乡，他慷慨回答说：“君臣之义，生死相随；成败在天，怎可因失败而离去。”正是这种绝对忠诚，使他成为阮福映特别信任的将领之一。

在流亡暹罗期间，阮文诚与黎文军指挥阮军配合暹罗军队击败缅甸军。战胜之后，暹罗王表示愿意继续派遣大军协助阮福映恢复嘉定。面对这一提议，阮文诚曾进献著名谏言，认为过度依赖外兵，日后必将给国家留下长远祸患。他主张自行巩固力量，等待有利时机，以自身力量夺回国土。这一意见得到阮福映赞同，也显示出他超越眼前军事计算的政治远见。

在抗击西山战争中屡建战功

返回嘉定之后，阮文诚很快成为阮军支柱之一。1788年，他被授予钦差总戎该奇校尉前支营中军之职，直接参与指挥多场重大战役。

1790年平顺战役中，他既是军队指挥者，也负责调和黎文军与武性两位名将之间的矛盾。当黎文军战败并被西山军围困时，只有阮文诚返回救援，帮助保存兵力。此事体现出他在战场上的责任感、谨慎态度和处理局势的能力。

1800年底，阮文诚与黎文悦共同指挥军队解救归仁城之围。二人配合立下多项战功，推动对西山战争出现转折。不过，由于性格与指挥方式不同，两人之间逐渐产生不和。即便如此，这并没有削弱阮福映对阮文诚的信任。

1801年，他被任命为钦差掌前军、平西大将军，统领各路步兵，并获封郡公。这是阮福映时期最高级别的军事职务之一，显示出他在开国功臣群体中的特殊地位。

嘉隆曾评价阮文诚“办事谨慎、周密，可担当一方”，并且在许多军国大事上，都先征询他的意见再作决定。据阮朝史料记载，阮文诚是一位出兵前总会仔细权衡敌我强弱的将领，因此能够最大限度减少士兵伤亡，同时仍取得较高作战成效。这也是他区别于许多以勇猛著称、偏重正面决战的武将之处。

北城总镇

阮朝统一全国后，嘉隆皇帝决定以富春为京城，而升龙则成为北城的行政中心。在巩固北方统治机构的过程中，嘉隆任命阮文诚为北城总镇，授予他全权管理北河十一镇。这是当时北方权力最大的职务，允许他直接处理许多行政、军事和司法事务，不必等待朝廷批准。

在治理北城期间，他着力稳定多年内战后的社会秩序。他主张减税，合理分配土地，重视堤防工程以防御自然灾害，并多次请求朝廷开仓赈济遭遇歉收与饥荒的百姓。这些政策有助于迅速稳定经济生活，使北河逐步从战争创伤中恢复。

据《皇越一统舆地志》记载，升龙城按照新的规划建设，规模宏伟，城垒坚固，设有五座城门，四周环绕护城河，各军营布置有序。城内仍保留敬天殿作为中心，同时修建高大的旗台，用作发布军事号令之处。城外，道路、居民区和市场也规划整齐，为阮朝时期的升龙都城营造出新的面貌。工程于甲子年（1804）夏季开工，乙丑年（1805）秋季完成。

阮文诚不仅重视国防和行政，也特别注重教育与文化发展。1805年，他在文庙—国子监内、天光井前修建奎文阁。此建筑采用两层结构，上层为木构楼阁，八面屋檐轻盈舒展，四面开圆形窗户，象征奎星之光——在儒家观念中，奎星代表文章与贤才。两侧辅门名为蓄文、秘文，更凸显尊崇学问与重视好学传统的意义。修建奎文阁不仅是为了完善文庙景观，也体现了阮文诚重视教育、鼓励培养人才的思想。历经两个多世纪，这一建筑至今仍被视为升龙—河内文献传统的象征，也是越南儒学教育建筑中最具代表性的遗迹之一。

文化与思想贡献

阮文诚不仅是一位名将，也在文学领域留下深刻印记。1802年底，他撰写并宣读《阵亡将士祭文》，用于多年内战后追悼阵亡者的仪式。这篇作品被评价为十九世纪初越南文学中优秀的祭文之一，体现了深厚的人文思想：它追念所有因战争而死的人，不论他们属于哪一方阵营。

由此可见，阮文诚的事业并不局限于统兵作战的武将角色，还扩展到行政管理、教育、文化、外交和国防等多个领域。他是一位罕见的文武兼备之才，既为阮福映统一国家的胜利作出重要贡献，也在阮朝初建时期为制度基础的建立和巩固贡献良多。然而，正是由于他的地位过高、声望日增，也使他后来成为受猜忌的对象，最终引发著名政治案件，结束了这位嘉隆时期最杰出功臣之一的一生。

编纂《皇越律例》

1810年，在担任北城总镇多年之后，阮文诚被嘉隆皇帝召回富春京城，任掌中军。凭借其在军事、行政和法制方面的声望与经验，他受命与武桢、陈祐共同担任总裁，编纂《皇越律例》，俗称《嘉隆律》，这是阮朝第一部正式法典。

编纂工作自1811年开始，1812年完成，随后正式在全国颁行。该法典近四百条，较完整地规定了国家机构、行政、军事、民事、婚姻家庭、诉讼和刑事等各方面内容。虽然深受《大清律例》影响，但阮文诚与同僚仍作出调整，以符合越南社会实际。颁行之前，他曾上疏阐明自己的观点：制定法律并不是为了增加刑罚，而是为了教化民众、维持秩序，并减少必须动用刑罚的情况。这一观点体现出他重视国家法度，同时又以稳定社会、减少冤狱为目标的治国思想。

在完善法典过程中，清律中若干极为严酷的刑罚，如凌迟、诛灭三族、阉刑等，并未被原样保留，或有所减轻。尤其是法典规定，普通案件审理主要安排在秋季进行，以确保在决定人的性命时保持慎重。这被视为《皇越律例》相较于同时期区域内其他一些法典，具有相对进步人道精神的表现之一。

同一时期，阮文诚继续被委任为国史馆总裁，负责主持编纂《国朝实录》——阮朝第一部正史。他曾向嘉隆皇帝提出建议，请求选拔更多有学问、有品行的儒臣参与史书编纂，因为在他看来，国史必须由有能力且能够秉持公心的人完成。这说明他不仅关注眼前治国事务，也深刻意识到史学对于后世的重要意义。

关于选择继位人的分歧

除重大贡献之外，自嘉隆朝晚年起，阮文诚的政治地位开始下降。其中一个重要原因，来自他在选择继位人问题上的不同观点。

嘉隆皇帝准备传位时，朝中出现许多不同意见。阮文诚被认为倾向于立皇孙美堂，即景皇子之子继位，而嘉隆则越来越倾向于皇子阮福胆，即后来的明命皇帝。在多次讨论礼仪和继位问题时，阮文诚表达了与皇帝意图并不完全一致的观点。这使嘉隆逐渐心生不满，君臣之间的距离日益加大。

据阮朝史书记载，他曾多次在朝臣面前表达关于立储的意见。虽然没有证据显示他确实有意干预传位，但在当时极为敏感的政治背景下，这些言论使嘉隆怀疑阮文诚想通过拥立一位年幼君主来扩大自己在朝廷中的影响。

晚年与祭祀
晚年

阮文诚晚年的变故，源于其长子阮文诠的一首诗。1815年，阮文诠写诗赠给清化士夫。诗中有两句被一些人解释为暗示寻找助力，以改变国家命运。旧门客阮张孝利用此内容，控告阮文诠有谋反之意，此案很快被上奏朝廷。

尽管阮文诚本人主动向嘉隆皇帝陈奏全部经过，案件仍不断扩大。许多原本与他不和的官员趁机上疏弹劾，认为这首诗反映出父子二人的政治野心。在审查过程中，阮文诚和阮文诠的解释均未被接受。

起初，嘉隆仍表示谨慎，认为不应只凭一首诗便定一位追随自己三十余年的功臣之罪。然而，在多位大臣施压和朝廷猜忌气氛之下，皇帝态度逐渐改变。1816年初，阮文诚被收回兵权，缴纳印信，并被停止一切职务；其子则被逮捕入狱审问。

到1817年，案件走向结局。眼见已无机会申冤，阮文诚留下遗表，陈述自己的冤屈，确认父子二人遭人诬告，却不知向谁申诉。最终，他被迫在狱中服毒自尽，享年六十岁。阮文诠随后被处斩，家族中多人亦受牵连。

祭祀

到嗣德朝，在多位大臣多次上疏请求复查案件之后，朝廷重新审定阮文诚的功与罪。嗣德二十一年（1868），皇帝正式下诏恢复其名誉，追复原爵为掌中军平西大将军郡公，并准予配祀中兴功臣庙。平反诏书确认，他对阮朝中兴事业功劳甚大，不能因其子之过而否定一位曾“百战多功”的功臣一生事业。这被视为阮朝在他去世半个多世纪后，对阮文诚作出的正式昭雪。

如今，阮文诚陵墓位于顺化市香水市社水芳社。墓碑上仍刻有其完整爵号：“越故钦差掌中军平西大将军诚郡公之墓”。陵区按照阮朝大臣规格建造，设有石碑、柱表以及具有表彰逝者功绩意义的纹饰。

除陵墓外，位于平阳省土龙木市新安坊的中军阮文诚祠，也是一处具有悠久历史价值的遗迹。该祠约建于1820年，即他去世后数年，使用当地森林中的星木建成。历经两个多世纪，祠庙仍由民众保存，成为纪念这位对南部地区有诸多功劳的名将之地。每年农历十一月十五日，阮文诚忌辰祭礼在此举行，吸引阮氏后裔及许多当地民众前来上香，缅怀这位十九世纪初阮朝最具代表性的功臣之一。

家属

阮文诚的父亲为阮文贤，原是一名追随阮主的武官。在与西山运动交战的早年，阮文贤与儿子一同追随定王阮福淳，防守富安地区。1775年七月，他在与西山军的一场交战中阵亡。父亲的牺牲对阮文诚产生了深刻影响，有助于形成他终生追随阮氏的忠诚与意志。阮文诚母亲的姓名和身世，正史资料未有记载。

关于婚姻，目前尚不清楚阮文诚夫人的姓名和出身。

其子阮文诠以好学和喜爱文学而闻名，曾考中乡贡。然而，正是他创作的一首诗成为1816年严重政治案件的导火索。该诗被归罪为有谋反之意，导致阮文诠被处斩。

认定与评价

阮文诚是阮朝初期最杰出的功臣和名将之一，同时也是兼具军事、政治与文化才能的代表人物。在近半个世纪辅佐阮福映的过程中，他为恢复阮氏基业、统一国家以及奠定嘉隆朝国家机构基础作出了重要贡献。他不仅以统兵才能著称，也在担任北城总镇时展现出治理能力；他参与编纂《皇越律例》，主持修建升龙城，建造奎文阁，并在教育、行政和社会救济等方面提出多项建议。这说明他不仅是一位杰出武将，也是一位具有远见的政治家和富有学问的儒将。

然而，阮文诚的一生也反映了阮朝初期的政治悲剧。尽管他建立了许多显赫功劳，并深受嘉隆皇帝重用，却仍未能避开朝廷内部猜忌的旋涡。与其子诗作相关的案件，使他被归罪为谋反，并于1817年含冤而死。这被视为阮朝历史上著名且争议颇多的功臣案件之一。

后来，在嗣德朝，阮文诚的功劳得到重新认识，他获得平反、恢复爵位，并获准配祀中兴功臣庙。这一名誉恢复不仅确认了他对阮朝中兴事业的巨大贡献，也表明历史最终重新承认了一位才华出众、文武兼备的功臣应有的位置。凭借其在军事、政治、法律和文化等领域的贡献，阮文诚完全值得被视为十九世纪初阮朝形成与巩固过程中最具深远影响的人物之一。

参考资料

Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
Đỗ Đức Hùng (2010), Danh tướng Việt Nam trong lịch sử, Nxb Thanh Niên.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (1998), Quốc triều chính biên toát yếu, Cao Xuân Dục (Chủ biên), Nxb Thuận.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán Triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1993), Đại Nam liệt truyện, Viện Sử học dịch, Nxb Thuận Hóa.
Nguyễn Q.Thắng, Nguyễn Bá Thế (2005), Tự điển Nhân vật lịch sử, Nxb Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Q.Thắng (2002), Lược khảo Hoàng Việt luật lệ, Nxb Văn hóa Thông tin Hà Nội.