Quan Hoàng Lục Thanh Hà (Trần Lựu)

Giới thiệu

Ông Hoàng Lục là vị quan lớn thứ sáu trong hàng Thập vị Quan Hoàng, do đó Ông Hoàng Lục còn được nhân dân tôn xưng là Quan Hoàng Lục. Tương truyền ông là con thứ sáu của Vua cha Bát Hải Động Đình. Điển tích của ông không được lưu lại chính xác mà chỉ qua phỏng đoán của người dân.

Theo đó, có ba sự tích nổi tiếng thuộc ba nhân vật lịch sử được cho là hiện thân của ông Hoàng Lục gồm:

Quan Hoàng Lục Thanh Hà
Quan Hoàng Lục Trần Nhật Duật
Quan Hoàng Lục An Biên

Sau đây, chúng tôi xin khảo qua một số điển tích về nhân vật này.

Thần tích

Quan Hoàng Lục vốn là vị tướng Trần Lựu – danh tướng đã lập công lớn trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Thanh Hóa. Danh tướng Trần Lựu trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, không rõ năm sinh năm mất, quê xã Lỗ Tự, huyện Thụy Nguyên (nay thuộc huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá). Cha là nghĩa sĩ Trần Lượng đời Hậu Trần, giúp vua Trần Trùng Quang chống quân Minh và hy sinh. Trần Lựu là tên húy của ông, vì lập được công lớn và được phép theo họ vua nên ông còn được biết đến là tướng Lê Lựu.

Về sau ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn ngay từ buổi đầu hội thề ở Lũng Nhai. Ông chỉ huy đội quán thiết, đội hoạt động ở Nghệ An, nổi tiếng trong nhiều trận đánh lớn. Cuối năm 1426, ông cùng Lê Bôi, Trịnh Khả, giải phóng các vùng Hồng Châu, Bắc Giang, Lạng Giang, Lạng Sơn, rồi được phong làm Tổng tri Hồng Châu kiêm tri An Bang (1427).

Sau đó, ông nhận lệnh điều động quân sĩ chận viện binh của Liễu Thăng nơi Lạng Giang. Ông đưa quân đi, một mặt giả thua để nhử Liễu Thăng đuổi theo, một mặt phục binh nơi Chi Lăng, kết liễu cuộc đời tướng giặc tại đấy trong ngày 20-9 âm lịch Đinh Mùi (1427), lập nên kỳ tích Chi Lăng. Khởi nghĩa thành công, năm 1426, ông được dự vào bậc công thần đệ nhất, phong làm Trấn viễn đại tướng quân, tước Thượng Trí Tự. Khi ông mất, được truy phong Trung Dũng Hầu và có đền thờ ông tại xã Lỗ Tự.

Trong lời giới thiệu Tuyển tập văn bia Hà Nội có đoạn viết:

“Trong tuyển tập văn bia này, nếu tính thời điểm bài văn đã được viết thì xưa nhất là bản ngọc phả tướng Trần Lựu khắc trên bia đình Thanh Hà (1430) […] Bia đình Thanh Hà không ghi năm dựng, nhưng theo dáng dấp và nét chữ thì không sớm hơn thời kỳ cuối triều Nguyễn, khoảng cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX”.

Trong một đoạn khác, cuốn sách trên đã khẳng định:

“Ở đình Thanh Hà, phố Ngõ Gạch, khắc toàn bộ thần phả vị Thành hoàng cho ta biết sự tích của tướng Trần Lựu, từng làm quan chống lại quân Nguyên ở vùng Vũ Ninh”.

Các soạn giả dường như còn băn khoăn giống một lời ngỏ:

“Ngoài ra có một số bia, dựa vào những tài liệu sẵn có, đã khắc lại sự tích những nhân vật được thờ như: “Trần Lựu, tướng nhà Trần ở đình Thanh Hà, song những người dựng bia hẳn cũng cảm thấy mối đe dọa đối với những tài liệu văn tự trên giấy dễ dàng bị tiêu hủy, do chính sách cai trị của bọn thực dân. Vì vậy những tấm bia đó đã có một giá trị nhất định. Riêng về văn bia Thanh Hà ghi sự tích tướng Trần Lựu, cho đến nay chúng tôi chưa thấy một văn bản nào khác nói về nhân vật này”.

Khảo kỹ sách “Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông thế kỷ XIII” của GS. Hà Văn Tấn – Phạm Thị Tâm và những tư liệu liên quan như Đại Việt sử ký toàn thư không hề thấy một vị tướng nào của nhà Trần có tên là Trần Lựu (hay Lê Lựu) đánh trận Vũ Ninh.

Sắc phong

Tương truyền, khi giặc phương Bắc tràn sang, nhà vua ra lệnh cho văn võ bá quan ai có thể cầm quân đánh giặc thì sẽ phong quan cao tước hậu. Các quan đều lo sợ nên không ai dám nhận. Lúc đó, Đại vương Trần Lựu xin đi. Vua lập tức phong cho tước Ứng Chỉ hầu, lại ban tước Quận công. Đại vương đem quân đến đóng tại trấn Vũ Ninh, tìm ra những kế sách kì diệu để đẩy lui quân giặc. Địa điểm đóng quân quân lệnh uy nghiêm, quân lính rất chỉnh tề. Quân giặc phương Bắc nghe uy danh chấn động nên thanh thế dần suy yếu. Đại vương bày binh bố trận, chống cự với quân giặc khiến chúng thua chạy tan tác.

Sau khi chiến thắng, Đại vương cắt binh trấn thủ các đồn sở và khải hoàn trở về. Khi về đến thôn Thanh Hà, phường Đồng Xuân, kinh thành Thăng Long, Đại vương truyền khao thưởng quân sĩ và các bậc phụ lão quanh vùng. Ngay lúc đó, mây mù ảm đạm, sấm chớp dữ dội, Đại vương lập tức hoá. Nhà vua hay tin vô cùng thương xót nên truyền dựng đình để thờ. Dân làng suy tôn Đại vương lên làm thành hoàng làng. Đại vương cũng được vua sắc phong là Thượng Đẳng thần, Thiên Đô đại thành hoàng, tức Thanh Hà linh ứng Đại vương. Nói về công lao của thành hoàng được thờ ở đình Thanh Hà, dân gian có thơ truyền lại như sau:

“Thần linh vốn bẩm sinh do hoá công tạo ra
Giúp đỡ triều Trần trong lúc rất nguy nan
Tuấn mã rong ruổi tiếng tăm lừng lẫy
Ngọn giáo vàng chỉ thắng thế ào ạt
Người phương Bắc khiếp sợ mất hết tham vọng xâm lăng
Bờ cõi nước Nam đặt vững như bàn thạch
Anh linh từ vạn cổ được ghi trong sử sách
Tiếng oai hùng vang khắp giang sơn.”

Thờ tự

Quan Hoàng Lục Thanh Hà được thò tự ở nhiều nơi, nổi tiếng nhất là

Đình Thanh Hà (thôn Thanh Hà, toạ lạc tại số 10 Ngõ Gạch, phường Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội),
Di tích đền thờ mộ tướng quân Trần Lựu (Xã Thiệu Quang, huyện Thiệu Hoá, tỉnh Thanh Hoá)

Khánh tiệc Quan Hoàng Lục Thanh Hà vào ngày 19/4 âm lịch hàng năm.

Tài liệu tham khảo

Tuyển tập văn bia Hà Nội, Tập I, Nxb. KHXH, H. 1978.
Hà Văn Tấn, Phạm Thị Tâm, Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên Mông, thế kỷ XIII, Nxb. QĐND, 2003.