Tiểu sử
Sách Việt Nam Phật giáo sử lược của Hòa thượng Mật Thể chỉ ghi “Giác Linh Hòa thượng” mà không nói gì thêm. Sách Đại Nam nhất thống chí q.II phủ Thừa Thiên, ở mục “Tăng” đã chép rõ hơn về tiểu truyện của thiền sư: “Giác Linh, hiệu là Huyền Khê Hòa thượng, người Quảng Đông, Ngài là đời thứ 35 của môn phái Lâm Tế, lúc còn ít tuổi, tính thích du hiệp, tinh võ nghệ, vì báo cừu mà lạm sát, bèn trốn đi ở chùa, đầu tiên vượt biển qua Đông Phố, tức là Gia Định về sau, làm sư vân du, sau đến Thuận Hóa, treo tích trượng ở chùa Pháp Vân – sau đổi là chùa Thiên Phúc tục gọi là chùa Khoai – Hòa thượng tinh Thiền học, Tăng đồ theo học càng ngày càng nhiều. Nghe Ngài giỏi võ nghệ, có người xin học, cũng dạy, không từ chối. Được ít lâu, đồ đệ e rằng thầy giấu nghề, không truyền hết, họ muốn thử. Một hôm ngồi ăn ở phương trượng, có người ngầm cắp cái chùy sắt, đứng sau lưng vung đánh. Ngài nghe tiếng chùy liền giơ đũa gạt, chùy văng ra. Võ nghệ cao cường là thế”.
Về ngài Huyền Khê, tiểu truyện do Đại Nam liệt truyện tiền biên và Đại Nam nhất thống chí ghi lại là như thế. Tuy nhiên cứ vào đạo hiệu Huyền Khê cũng như thời gian Ngài đến nước ta, chúng ta có thể xác định Ngài qua rất sớm, có lẽ đồng thời với Thiền sư Lục Hồ Viên Cảnh và Đại Thâm Viên Khoan, nhất là về Pháp danh Huyền Khê, chúng ta biết Ngài thuộc thiền phái Lâm Tế của ngài Đạo Mân Mộc Trần, bởi vì bài kệ truyền Pháp của phái này vốn đọc:
道 本 原 成 佛 祖 仙，
明 如紅日 麗 中 天。
靈 原 廣 閏 慈 風 普，
照 世 真 燈 萬 古 傳。
Phiên âm:
Đạo bổn nguyên thành Phật tổ tiên,
Minh như hồng nhật lệ trung thiên.
Linh nguyên quảng nhuận từ phong phổ,
Chiếu thế chơn đăng vạn cổ truyền.
Tạm dịch:
Đạo vốn thâm sâu Phật Tổ Tiên,
Sáng soi tuyệt đẹp cõi trung thiên;
Nguồn linh thấm rộng làn gió tốt,
Đèn tuệ chiếu khắp vạn cổ truyền.
Nhưng đến khi Huyền Diệp, con của Thuận Trị lên ngôi năm 1662 và đặt niên hiệu Khang Hy, thì để tránh húy của Huyền Diệp, chữ Huyền đổi thành chữ Nguyên. Do thế với Pháp danh Huyền Khê, thì Thiền sư chắc chắn phải xuất gia và có Pháp danh trước 1662 này. Thứ hai, năm 1679, đám vong thần nhà Minh là tổng binh Trần Thượng Xuyên và phó tướng Trần An Bình cùng tổng binh Dương Ngạn Địch và phó tướng Hoàng Tiến đã đem 50 chiếc thuyền và 3000 lính đến xin thần phục Hiền Vương Nguyễn Phúc Tần và được chúa cho vào sinh sống ở Đông Phố (Đồng Nai và Mỹ Tho). Vì Hòa thượng Giác Linh theo sử sách là đã từng ở Đông Phố trước khi ra Thuận Hóa khai sơn chùa Thiên Phúc (chùa Khoai, hiện nay thuộc xã Thủy Xuân, Huế), cho nên chúng ta có thể giả thiết Ngài đã đi với đám quan quân này. Và cũng từ 2 lý do trên, chúng ta có thể giả thiết Thiền sư Huyền Khê Giác Linh là người đi tiên phong đối với Tổ Nguyên Thiều trong việc hoằng hóa ở vùng Nam Hà.
Nhưng căn cứ vào long vị hiện thờ tại bàn tổ chùa Báo Quốc chúng ta được biết Ngài được thờ sau Tổ khai sơn là Thiền sư Giác Phong và được viết: 三十五世清國南遊開山法雲佛清玄溪和尚猊座 “Tam thập ngũ thế Thanh quốc Nam du khai sơn Pháp Vân Phật Thanh Huyền Khê Hòa thượng nghê toà”. Đồng thời tại tháp của Ngài đã từng có tại chùa Báo Quốc cũng đã ghi: 三十五世開山法雲寺清國南遊諱佛清玄溪和尚寶塔 “Tam thập ngũ thế khai sơn Pháp Vân tự Thanh Quốc Nam du húy Phật Thanh Huyền Khê Hòa thượng bảo tháp”. Qua hai căn cứ trên ta cũng có thể thấy là Thiền sư Huyền Khê thuộc thế hệ thứ 35 húy là Phật Thanh thì không thể là người đồng hàng với Tổ Nguyên Thiều được mà lại cách Tổ Nguyên Thiều đến hai thế hệ, và do thế không thể là người sang Việt Nam trước Tổ Nguyên Thiều được.
Nguồn: Thích Trung Hậu-Thích Hải Ấn, Chư Tôn Thiện Đức & Cư sĩ Hữu Công Phật giáo Thuận Hóa – Tập 1, xuất bản 2011.
