Thân thế
Vũ Duệ là người làng Trình Xá, huyện Sơn Vi, trấn Sơn Tây (nay thuộc làng Trình Xá, xã Vĩnh Lại, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ). Tục danh làng Trình Xá là làng Trịnh, vì vậy Trạng nguyên Vũ Duệ thường được gọi là Trạng Trịnh.
Thuở nhỏ ông có tên là Vũ Nghĩa Chi, học giỏi như thần đồng. Đi thi hương một lần đã đỗ ngay, khi Hội được hợp cách, khi dự thi Đình, Vua Lê Thánh Tông ngồi dự bình và nói với các cận thần: “Ngày sau nước nhà có biến cố hẳn người này đương nổi” rồi ban cho ông tên mới là Vũ Duệ (Duệ có nghĩa là sâu sắc, sáng suốt).
Sự nghiệp quan trường
Khoa thi năm Canh Tuất, niên hiệu Hồng Đức thứ 21 (1490) dưới thời vua Lê Thánh Tông, ông đỗ Trạng nguyên khi mới 22 tuổi. Đây là học vị cao nhất trong khoa cử thời phong kiến. Cùng khoa thi này còn có Ngô Hoán đỗ Bảng nhãn (đứng thứ hai) và Lưu Thư Ngạn đỗ Thám hoa (đứng thứ ba).
Đến thời vua Lê Hiến Tông, ông được bổ nhiệm giữ chức Tản trị thừa tuyên sứ ty, sau đó làm Tham chính xứ Hải Dương. Đây đều là những chức vụ quan trọng trong bộ máy hành chính địa phương, cho thấy ông được triều đình tin tưởng giao phó việc quản lý và điều hành.
Năm 1520, dưới triều vua Lê Chiêu Tông, ông được thăng lên giữ nhiều chức vụ cao trong triều đình như Lại bộ Thượng thư (đứng đầu Bộ Lại, phụ trách nhân sự), kiêm Đông các Đại học sĩ (tham gia cơ quan học thuật và cố vấn cho vua), lại được vào hầu giảng sách tại Kinh diên. Ông còn được ban hàm Thiếu bảo (một chức danh cao cấp trong hàng quan văn), phong tước Trình Khê hầu và được ghi nhận là Trinh ý công thần danh hiệu dành cho những người có công và trung thành với triều đình.
Tháng 4 năm 1521, ông được vua giao nhiệm vụ soạn bài văn bia ghi lại khoa thi năm Giáp Tuất, niên hiệu Hồng Thuận thứ 6 (1514). Đây là công việc mang tính học thuật và vinh dự lớn, thường giao cho những người có học vấn uyên thâm.
Đến tháng 8 năm 1522, khi quyền thần Mạc Đăng Dung lập hoàng đệ Lê Xuân lên ngôi (tức vua Lê Cung Hoàng), tình hình triều đình trở nên rối ren. Tháng 10 cùng năm, ông cùng với Lại bộ Thượng thư Ngô Hoán và học trò là Nguyễn Mẫn Đốc tập hợp lực lượng nghĩa quân đi theo vua Lê Chiêu Tông. Tuy nhiên, khi đến Thanh Hóa thì mất liên lạc với nhà vua, không rõ tung tích.
Trong hoàn cảnh đó, họ tìm đến khu lăng tẩm của nhà Hậu Lê ở Lam Sơn (Thanh Hóa), làm lễ bái vọng để tỏ lòng trung quân, rồi cùng nhau tự vẫn. Về cách thức qua đời, các tài liệu ghi chép khác nhau: có nguồn cho rằng ông uống thuốc độc tự tử, nhưng cũng có thông tin cho rằng ông cùng Nguyễn Mẫn Đốc đã đập đầu vào đá để kết liễu cuộc đời.
Tưởng niệm
Sau khi triều đình dẹp yên thế lực nhà Mạc, vào năm Bính Ngọ (1666) dưới thời vua Lê Huyền Tông, triều đình tiến hành xét công và ghi nhận công lao của những người đã hy sinh vì triều đình. Trong số 13 vị công thần tử tiết, Vũ Duệ được xếp ở vị trí cao nhất, thể hiện sự tôn vinh đặc biệt đối với lòng trung nghĩa và sự hy sinh của ông. Sau đó, di cốt của ông được đưa từ Thanh Hóa về an táng tại quê hương Trình Xá.
Ban đầu, đền thờ Trạng nguyên Vũ Duệ được dựng ngay trên phần mộ của ông, nằm phía ngoài đê, gần dòng sông Hồng ở đầu làng Trình Xá. Tại cổng đền có treo ba chữ “Tiết nghĩa từ”, còn trong hậu cung có bức hoành phi đề bốn chữ “Vương thất huân lao”. Đây đều là những danh hiệu do vua Lê Huyền Tông ban tặng, nhằm ghi nhận công lao và đức tiết của ông đối với triều đình. Đồng thời, ông còn được sắc phong là “Thượng đẳng phúc thần” và được người dân làng Trình Xá tôn làm Thành hoàng làng. Hàng năm, vào ngày 16 tháng 8 âm lịch (ngày mất của ông), dân làng tổ chức lễ tế chính để tưởng nhớ và tri ân ông.
Ngày nay, tên của Vũ Duệ vẫn được lưu giữ qua việc đặt tên đường. Tại phường Nông Trang, thành phố Việt Trì có một con phố mang tên ông, kéo dài từ đường Nguyễn Du đến đường Tản Viên. Ngoài ra, tại thị trấn Lâm Thao cũng có một tuyến phố được đặt theo tên Vũ Duệ, thể hiện sự ghi nhớ và tôn vinh của hậu thế đối với ông.
Tác phẩm
Tác phẩm của cụ Vũ Duệ hiện còn bài văn bia soạn năm 1521 cho kỳ thi năm 1514 tại Văn miếu Quốc tử giám (Bia số 6), hai bài thơ chép trên bia đá tại Lam Kinh khu lăng mộ Hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao và bảy bài thơ chữ Hán chép trong Toàn Việt thi lục. Dưới đây là bài thơ “tiêu biểu nhất cho tâm sự của tác giả mang đậm dấu ấn thời đại”
Phiên âm Hán-Việt:
Hạnh giá Bảo Châu cảm tác
Ỹ nỹ tinh kỳ quải tịch dương,
Lưỡng cung phiếm phiếm giá phi hoàng.
Hàm tê chiến sĩ yên giang thượng,
Phục trãi trung thần tử đạo bàng.
Vạn lý ẩn thanh lâm hữu đạo,
Tam quân loát huệ thác vô lương.
Thăng Long tự cổ hưng vương địa,
Hà bất thư hùng quyết nhất trường.”
Dịch nghĩa:
Vua chạy ra Bảo Châu, cảm động làm thơ
Cờ quạt lướt thướt trong ánh chiều tà,
Vua cùng Thái hậu lênh đênh trên chiếc thuyền chạy vội.
Chiến sĩ áo da tê giác đóng lỳ trên sông,
Trung thần đội mũ sừng trãi chết bên vệ đường.
Khắp muôn dặm trộm cướp ẩn náu trong rừng,
Ba quân hết lương phải ngắt từng bông lúa trên ruộng.
Thăng Long từ xưa vốn là đất hưng vương,
Sao không quyết một trận sống mái với quân gây loạn.”
Thờ tự
Đền thờ Trạng nguyên Vũ Duệ hiện nay tọa lạc tại khu 11, làng Trình Xá, phía trước là con đê và dòng sông Hồng.
Theo hồ sơ xếp hạng di tích, đền thờ Trạng nguyên Vũ Duệ được khởi dựng vào đầu thế kỷ XVI (năm 1522). Về sau, ngôi đền được nhà Hậu Lê xây dựng lại khang trang, quy mô bề thế hơn.
Ngôi đền trước kia nằm bên bờ sông Hồng, quay theo hướng Đông Nam, cách cống Trịnh khoảng 150m.
Sau này, do bờ sông sạt lở, cùng với việc dựng lại ngôi đền thờ Vũ Duệ, nhà Hậu Lê dưới triều Lê Anh Tông đã cho mang thi hài của ông về táng tại nội cung chính giữa ngôi đền.
Đền thờ được xây lại theo kiến trúc “Nội công, ngoại quốc” tại ngõ Đông An, xã Trình Xá, tổng Vĩnh Lại, huyện Sơn Vi, phủ Lâm Thao xứ Sơn Tây, nay là thôn Trình Xá, xã Vĩnh Lại, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ).
Đền được mang tên “Tiết nghĩa từ” nghĩa là đền thờ ông Tiết nghĩa. Ý nghĩa này gắn liền với sự kiện sau 44 năm ngày Vũ Duệ mất, tháng 11 năm Bính Ngọ (1566), vua Lê Anh Tông đã tuyên dương công trạng của 13 vị quan tử tiết và xếp Vũ Duệ đứng đầu.
Vào thời hưng thịnh đời vua Lê Hiển Tông (1740 – 1786), đền thờ đã được trùng tu hai lần. Lần thứ nhất do tiến sĩ Nguyễn Mai, lúc đó làm trấn thủ Sơn Tây, lần thứ hai do tiến sĩ Lý Trấn Quán làm giám sát ngự sử thực hiện.
Thời Nguyễn, đền thờ Vũ Duệ cũng hai lần di chuyển, xây dựng lại. Lần thứ nhất vào thời Minh Mạng, năm Ất Dậu (1825), chuyển đền từ bờ sông về xứ Cây Quân. Sau này, đền thờ Trạng nguyên Vũ Duệ cũng được tu sửa vài lần.
Đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, ngôi đền còn lại 2 gian hậu cung và 5 gian đại bái.
Năm 1948, đền thờ bị thực dân Pháp đốt cháy, năm 1998, nhân dân khởi công xây dựng lại. Đầu năm 2000, ngôi đền được khánh thành trên khu đất hiện tại.
Năm 2017, ngôi đền được đại trùng tu, mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm 2 tòa: Tiền tế 3 gian 2 chái, kiểu nhà 4 mái đao cong và tòa Hậu cung 2 gian, 1 chái, bộ khung vì bê tông cốt thép.
Hàng năm ngày 16 tháng 8 âm lịch, nhân dân làng Trình Xá tổ chức lễ hội đền quan trạng. Tế tại đền trạng nguyên Vũ Duệ khác với các nơi là chỉ tế một tuần (các nơi khác tế tam tuần).
Tài liệu tham khảo
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (1993), Đại Việt thông sử, Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Lê Tung, Đại Việt thông giám tổng luận, Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm
- Lê triều ngọc phả
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Trang Nguyen Vu Due (1468–1522)
Background
Vu Due was born in Trinh Xa village, Son Vi district, Son Tay region (now Trinh Xa village, Vinh Lai commune, Lam Thao district, Phu Tho province). The traditional name of Trinh Xa village was “Trinh village,” therefore Trang Nguyen Vu Due was often called Trang Trinh.
In his childhood, his name was Vu Nghia Chi, and he was known as a prodigy with exceptional intelligence. He passed the regional examination (Huong exam) on his first attempt. He then successfully passed the metropolitan examination (Hoi exam).
During the palace examination (Dinh exam), King Le Thanh Tong personally observed and remarked to his courtiers: “In the future, when the country faces turmoil, this man will surely rise.” The king then bestowed upon him a new name: Vu Due (Due meaning profound and insightful).
Official Career
In the Canh Tuat examination of the 21st year of Hong Duc (1490), under King Le Thanh Tong, he achieved the title of Trang Nguyen at the age of only 22 — the highest academic degree in the imperial examination system.
In the same examination, Ngo Hoan ranked second (Bang nhan), and Luu Thu Ngan ranked third (Tham hoa).
During the reign of King Le Hien Tong, he was appointed to the position of Tan tri Thua tuyen su ty, and later served as Tham chinh of Hai Duong. These were important administrative posts, demonstrating the court’s trust in his governance abilities.
In 1520, under King Le Chieu Tong, he was promoted to several high-ranking positions, including:
- Minister of Personnel (Lai Bo Thuong Thu), responsible for civil administration
- Dong Cac Dai hoc si, serving in the royal scholarly advisory body
- Court lecturer at the Kinh Dien (royal lecture hall)
He was also granted the honorary title Thieu bao, ennobled as Trinh Khe Hau, and recognized as a Trinh y cong than (a loyal and meritorious official).
In April 1521, he was assigned by the king to compose the stele inscription for the Giap Tuat examination (1514). This was a highly prestigious scholarly duty, usually entrusted to eminent literati
Final Years and Death
In August 1522, the powerful official Mac Dang Dung installed Prince Le Xuan as emperor (King Le Cung Hoang), causing severe political turmoil.
In October of the same year, Vu Due, together with Ngo Hoan and his student Nguyen Man Doc, gathered loyalist forces to follow King Le Chieu Tong. However, upon reaching Thanh Hoa, they lost contact with the king and could not determine his whereabouts.
In this situation, they went to the royal mausoleum complex of the Later Le dynasty in Lam Son (Thanh Hoa), performed a ritual to express their loyalty, and then committed suicide together.
Historical sources differ on the manner of his death:
some state that he took poison, while others claim that he and Nguyen Man Doc ended their lives by striking their heads against rocks.
Commemoration
After the Later Le court defeated the Mac forces, in 1666 under King Le Huyen Tong, the court reviewed and honored those who had died for the dynasty. Among 13 loyal martyrs, Vu Due was ranked first, reflecting the highest recognition of his loyalty and sacrifice.
His remains were later transferred from Thanh Hoa back to his homeland in Trinh Xa for burial.
A temple dedicated to him was first built directly over his grave, outside the dike near the Red River at the entrance of Trinh Xa village.
At the temple gate hangs the inscription “Tiet Nghia Tu” (Shrine of Loyalty), while inside is a plaque reading “Vuong that huan lao” (Meritorious service to the royal house), both bestowed by King Le Huyen Tong.
He was also granted the title “Thuong dang phuc than” (Highest-ranking tutelary deity) and became the village guardian spirit of Trinh Xa.
Every year, on the 16th day of the 8th lunar month (his death anniversary), the villagers hold the main commemorative ritual in his honor.
Today, his name is preserved in place names. In Nong Trang ward, Viet Tri city, there is a street named after him, stretching from Nguyen Du Street to Tan Vien Street. Another street bearing his name exists in Lam Thao town.
Works
Vu Due’s surviving works include:
- A stele inscription composed in 1521 for the 1514 examination at the Van Mieu – Quoc Tu Giam (Stele No. 6)
- Two poems inscribed on stone at Lam Kinh, in the mausoleum of Empress Dowager Ngo Thi Ngoc Dao
- Seven classical Chinese poems recorded in Toan Viet thi luc
Below is one of his most representative poems, reflecting the spirit of the era:
Sino-Vietnamese transcription:
Hanh gia Bao Chau cam tac
(Ỹ nỹ tinh ky quai tich duong,
Luong cung phiem phiem gia phi hoang.
Ham te chien si yen giang thuong,
Phuc trai trung than tu dao bang.
Van ly an thanh lam huu dao,
Tam quan loat hue thac vo luong.
Thang Long tu co hung vuong dia,
Ha bat thu hung quyet nhat truong.)
Meaning:
The king flees to Bao Chau, moved to compose a poem
Banners droop in the fading sunset,
The king and empress drift hurriedly on a boat.
Armored soldiers remain on the river,
Loyal officials lie dead by the roadside.
Bandits hide across vast forests,
The army, out of provisions, gathers rice from the fields.
Thang Long has long been a land of rising kings—
Why not fight a decisive battle against the rebels?
Temple and Worship
The temple of Trang Nguyen Vu Due is currently located in Area 11, Trinh Xa village, facing the Red River and the dike.
According to historical records, the temple was first built in the early 16th century (1522), and later reconstructed on a larger scale by the Later Le dynasty.
Originally situated along the riverbank facing southeast, about 150 meters from Trinh culvert, it was later relocated due to river erosion. During the reign of King Le Anh Tong, his remains were reburied in the main sanctuary of the temple.
The temple was rebuilt following the architectural style “noi cong, ngoai quoc” (inner I-shaped layout, outer enclosing structure).
It is named “Tiet Nghia Tu” (Shrine of Loyalty), reflecting his posthumous honor. Notably, 44 years after his death, in 1566, King Le Anh Tong officially recognized the merits of 13 loyal martyrs and ranked Vu Due first among them.
During the prosperous reign of King Le Hien Tong (1740–1786), the temple was restored twice.
Under the Nguyen dynasty, it was relocated and rebuilt again, notably in 1825 during the Minh Mang era.
Before the August Revolution of 1945, the temple still retained two rear chambers and five front halls. It was burned down by French colonial forces in 1948 and rebuilt by local people in 1998, with completion in 2000.
In 2017, the temple underwent a major restoration, now featuring a chu Dinh layout with:
- A front hall (3 compartments, 2 side wings)
- A rear sanctuary (2 compartments, 1 wing)
Every year on the 16th day of the 8th lunar month, the Trinh Xa villagers hold a festival in his honor. Notably, the ritual here includes only one ceremonial round, unlike the usual three rounds practiced elsewhere.
References
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (1993), Đại Việt thông sử, Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Lê Tung, Đại Việt thông giám tổng luận, Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm
- Lê triều ngọc phả
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Pháp
Trang Nguyen Vu Due (1468–1522)
Origines
Vu Due est originaire du village de Trinh Xa, district de Son Vi, région de Son Tay (aujourd’hui village de Trinh Xa, commune de Vinh Lai, district de Lam Thao, province de Phu Tho).
Le nom ancien du village de Trinh Xa était « village Trinh », c’est pourquoi Trang Nguyen Vu Due est souvent appelé Trang Trinh.
Dans son enfance, il portait le nom de Vu Nghia Chi et était reconnu comme un enfant prodige d’une intelligence exceptionnelle. Il réussit l’examen régional (Huong) dès sa première tentative, puis fut également admis à l’examen métropolitain (Hoi).
Lors de l’examen palatin (Dinh), le roi Le Thanh Tong assista personnellement à l’évaluation et déclara à ses proches : « Un jour, lorsque le pays connaîtra des troubles, cet homme saura s’illustrer. » Le roi lui donna alors un nouveau nom : Vu Due (Due signifiant profond et perspicace).
Carrière officielle
Lors de l’examen de l’année Canh Tuat, 21e année de l’ère Hong Duc (1490), sous le règne du roi Le Thanh Tong, il obtint le titre de Trang Nguyen à seulement 22 ans — le plus haut grade du système des concours impériaux.
Dans ce même concours, Ngo Hoan fut classé deuxième (Bang nhan) et Luu Thu Ngan troisième (Tham hoa).
Sous le règne du roi Le Hien Tong, il fut nommé à des fonctions administratives importantes telles que Tan tri Thua tuyen su ty, puis Tham chinh de Hai Duong, ce qui témoigne de la confiance que lui accordait la cour.
En 1520, sous le règne du roi Le Chieu Tong, il accéda à de hautes fonctions :
- Ministre des Fonctionnaires (Lai Bo Thuong Thu), chargé des affaires administratives
- Dong Cac Dai hoc si, membre du corps académique et conseiller du roi
- Lecteur auprès du souverain au Kinh Dien
Il reçut également le titre honorifique de Thieu bao, fut anobli sous le titre de Trinh Khe hau, et reconnu comme Trinh y cong than (haut dignitaire loyal et méritant).
En avril 1521, il fut chargé de rédiger l’inscription d’une stèle commémorative pour l’examen de 1514, tâche prestigieuse réservée aux lettrés les plus éminents.
Dernières années et mort
En août 1522, le puissant dignitaire Mac Dang Dung installa le prince Le Xuan sur le trône (roi Le Cung Hoang), plongeant la cour dans le chaos.
En octobre de la même année, Vu Due, accompagné de Ngo Hoan et de son élève Nguyen Man Doc, rassembla des forces loyalistes pour suivre le roi Le Chieu Tong. Cependant, arrivés à Thanh Hoa, ils perdirent tout contact avec le souverain.
Ils se rendirent alors au complexe funéraire de la dynastie des Le postérieurs à Lam Son (Thanh Hoa), où ils accomplirent un rite en signe de loyauté, avant de se donner la mort.
Les sources divergent quant à la manière de leur décès : certaines indiquent un suicide par poison, tandis que d’autres rapportent qu’ils se seraient fracassé la tête contre des rochers.
Commémoration
Après la défaite des Mac, en 1666 sous le règne du roi Le Huyen Tong, la cour honora les fidèles morts pour la dynastie. Parmi treize martyrs loyaux, Vu Due fut classé au premier rang, soulignant l’importance de son sacrifice.
Ses restes furent ensuite rapatriés de Thanh Hoa vers son village natal de Trinh Xa pour y être inhumés.
Un temple fut d’abord construit directement sur sa tombe, à l’extérieur de la digue, près du fleuve Rouge.
À l’entrée se trouve l’inscription « Tiet Nghia Tu » (sanctuaire de la loyauté), et à l’intérieur une plaque portant « Vuong that huan lao » (mérites envers la maison royale), toutes deux conférées par le roi Le Huyen Tong.
Il fut également honoré du titre de Thuong dang phuc than (divinité tutélaire de rang suprême) et vénéré comme génie protecteur du village de Trinh Xa.
Chaque année, le 16e jour du 8e mois lunaire (date de sa mort), une cérémonie principale est organisée en son honneur.
Aujourd’hui, son nom est donné à des rues à Viet Tri (quartier Nong Trang) ainsi qu’à Lam Thao, perpétuant la mémoire de ce grand personnage.
Œuvres
Les œuvres conservées de Vu Due comprennent :
- Une inscription de stèle rédigée en 1521 pour l’examen de 1514 au Van Mieu – Quoc Tu Giam
- Deux poèmes gravés sur pierre à Lam Kinh, dans le mausolée de l’impératrice douairière Ngo Thi Ngoc Dao
- Sept poèmes en chinois classique conservés dans le Toan Viet thi luc
Voici un poème représentatif de son époque et de son état d’esprit :
Transcription sino-vietnamienne :
Hanh gia Bao Chau cam tac
(Ỹ nỹ tinh ky quai tich duong,
Luong cung phiem phiem gia phi hoang.
Ham te chien si yen giang thuong,
Phuc trai trung than tu dao bang.
Van ly an thanh lam huu dao,
Tam quan loat hue thac vo luong.
Thang Long tu co hung vuong dia,
Ha bat thu hung quyet nhat truong.)
Traduction :
Le roi en fuite à Bao Chau, ému, compose un poème
Les bannières flottent dans le soleil couchant,
Le roi et l’impératrice dérivent précipitamment en barque.
Les soldats en armure tiennent sur le fleuve,
Les fidèles ministres meurent au bord des routes.
Des brigands se cachent à travers les forêts,
L’armée, à court de vivres, cueille le riz dans les champs.
Thang Long fut jadis terre des rois glorieux —
Pourquoi ne pas livrer un combat décisif contre les rebelles ?
Culte et temple
Le temple dédié à Vu Due est aujourd’hui situé dans la zone 11 du village de Trinh Xa, face à la digue et au fleuve Rouge.
Construit initialement en 1522, il fut ensuite reconstruit et agrandi sous la dynastie des Le postérieurs.
À cause de l’érosion du fleuve, il fut déplacé, et sous le règne de Le Anh Tong, les restes de Vu Due furent réinhumés dans le sanctuaire principal.
Le temple adopte une architecture traditionnelle « noi cong, ngoai quoc ».
Sous le règne prospère de Le Hien Tong (1740–1786), il fut restauré à deux reprises. Sous la dynastie Nguyen, il fut encore déplacé et reconstruit, notamment en 1825 sous Minh Mang.
Détruit en 1948 par les troupes coloniales françaises, il fut reconstruit en 1998 et inauguré en 2000. Une restauration majeure eut lieu en 2017.
Chaque année, le 16e jour du 8e mois lunaire, les habitants organisent une fête en son honneur. Particularité locale : le rituel ne comporte qu’un seul cycle cérémoniel, contrairement aux trois cycles pratiqués ailleurs.
Références
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (1993), Đại Việt thông sử, Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Lê Tung, Đại Việt thông giám tổng luận, Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm
- Lê triều ngọc phả
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Trung
武睿 (Vu Due, 1468–1522)
身世
武睿（Vu Due）是山西镇山围县程舍社人（今属富寿省林滔县永赖社程舍村）。程舍村俗称“郑村”，因此状元武睿常被称为“郑状元”。
幼年时名武义之（Vu Nghia Chi），聪颖过人，有“神童”之誉。参加乡试一次即中，继而通过会试。
殿试时，皇帝 黎圣宗 亲自阅卷，对近臣说道：“此人他日国家有变，必当显达。”遂赐其名为“武睿”，“睿”意为深远、明智。
仕途经历
洪德二十一年庚戌科（1490），在黎圣宗统治时期，武睿年仅22岁即中状元，这是科举制度中的最高学位。
同科中，吴焕（Ngo Hoan）中榜眼，刘书彦（Luu Thu Ngan）中探花。
至 黎宪宗 时，武睿被任命为散治承宣使司官员，后任海阳参政。这些都是地方行政中的重要职位，表明朝廷对其治理能力的高度信任。
1520年，在 黎昭宗 统治下，他升任多项朝廷要职，包括：
- 吏部尚书（主管官员任免）
- 东阁大学士（参与学术与朝政顾问）
- 入侍经筵，为皇帝讲学
同时被授予“少保”荣衔，封“程溪侯”，并被列为“贞义功臣”，以表彰其忠诚与功绩。
1521年四月，奉命撰写洪顺六年甲戌科（1514）进士题名碑文，此为极高荣誉，通常由学识渊博之士承担。
晚年与殉节
1522年八月，权臣 莫登庸 扶立黎椿（Le Xuan）即位（即黎恭皇），朝政动荡不安。
同年十月，武睿与吏部尚书吴焕及其学生阮敏督（Nguyen Man Doc）集结义军，追随黎昭宗。但至清化后与皇帝失去联系，不知所终。
在此情形下，他们前往后黎朝蓝山陵寝（清化），遥祭先帝，以表忠诚，随后一同自尽。
关于其死因，史料记载不一：
一说服毒自尽；
一说与阮敏督以头撞石而死。
纪念
后黎朝平定莫氏势力后，于丙午年（1666），在 黎玄宗 统治下，朝廷评定功臣，对殉节之士加以表彰。在十三位忠烈之臣中，武睿被列为首位，彰显其忠义与牺牲精神。
其遗骨随后由清化迁葬回故乡程舍。
最初，其祠庙建于墓上，位于红河堤外、程舍村头。
庙门题有“三字‘节义祠’”，后殿悬有“四字‘王室勋劳’”匾额，皆为黎玄宗所赐。
同时，他被封为“上等福神”，并被程舍村民尊为城隍。
每年农历八月十六日（忌日），当地举行主祭仪式，以示纪念。
如今，在富寿省越池市农庄坊设有以其命名的街道，自阮攸路至坦园路。此外，林滔镇亦有以武睿命名的街道，以示后世追念。
著作
武睿现存作品包括：
- 1521年为1514年科举所撰进士碑文（文庙国子监第六碑）
- 蓝京吴氏玉瑶皇太后陵墓石刻诗两首
- 《全越诗录》中收录汉诗七首
以下为其最具代表性的一首诗，反映时代动荡与作者心境：
汉越音：
幸驾保州感作
旖旎旌旗挂夕阳，
两宫泛泛驾飞艎。
含犀战士烟江上，
服豸忠臣死道旁。
万里隐声林有盗，
三军掠穗乏无粮。
升龙自古兴王地，
何不雌雄决一场。
译义：
皇帝奔赴保州，感而作诗
旗帜在夕阳中低垂，
皇帝与太后匆匆乘舟而去。
披犀甲的士兵坚守江上，
忠臣头戴獬豸冠死于道旁。
万里山林盗贼潜伏，
三军断粮，只得采食田禾。
升龙自古乃兴王之地，
为何不与叛军决一死战？
祭祀与祠庙
武睿祠现位于富寿省林滔县永赖社程舍村第11区，前临红河与堤坝。
据文献记载，该祠始建于16世纪初（1522年），后黎朝时期重建扩建。
因河岸侵蚀，祠庙曾迁移。黎英宗时期，将其遗体安葬于正殿内。
建筑采用“内工外国”布局。
黎显宗（1740–1786）盛世期间曾两次重修。阮朝时期亦曾迁建重修，1825年明命年间由河岸迁至“该军处”。
1948年毁于法军焚烧，1998年重建，2000年落成。2017年再次大规模修缮，现为“丁字形”布局建筑群。
每年农历八月十六日，程舍村举行祭典。其特点是仅行一献礼（单周祭），不同于他处常见的三献礼。
参考资料
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Quý Đôn (1993), Đại Việt thông sử, Nxb Tổng hợp Đồng Tháp.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Lê Tung, Đại Việt thông giám tổng luận, Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm
- Lê triều ngọc phả
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.Top of Form
