Chầu Bà Đệ Tam Thoải Phủ là ai?
Tứ Phủ Chầu Bà hay Tứ Phủ Thánh Chầu là các vị Thánh Nữ thay quyền Thánh Mẫu cai quản khắp bốn phủ: Thiên phủ, Nhạc phủ, Thoải phủ và Địa phủ. Chầu Đệ Tam Thoải Phủ hay còn được gọi ngắn gọn là Chầu Đệ Tam, là vị Chầu Bà đứng thứ ba trong hàng Tứ Phủ Chầu Bà, sau Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn, trước Chầu Đệ Tứ Khâm Sai.
“Hội đồng ba phủ nghiêm quân
Đệ Tam Chầu Thoải thanh tân hay là
Tóc mây rẽ mái mượt mà
Lưng ong mắt phượng da ngà điểm trang.”
Đối với cư dân nông nghiệp lúa nước, Chầu Đệ Tam Thoải Phủ là vị thần vô cùng quan trọng. Mỗi khi hạn hán, lũ lụt, bà ra tay cứu giúp để đảm bảo mùa màng bội thu; cứu vớt các vong linh trôi nổi trên các ao hồ, sông nước. Ngoài ra, Chầu Bà còn dạy dân đóng thuyền bè, đan lưới bắt cá. Bởi vậy, Bà được dân gian vô cùng sùng kính và ngưỡng mộ.
Thần tích Chầu Đệ Tam
Hiện nay, có nhiều sự tích chưa rõ ràng về Chầu Đệ Tam, cùng với đó là sự nhầm lẫn giữa Chầu Đệ Tam và Mẫu Đệ Tam.
Tương truyền, Chầu Đệ Tam là Thủy Tinh Tiên Nữ tôn xưng là Lân Nữ Công Chúa, là con vua Thủy Tề dưới chốn Long Cung. Quyền cai coi giữ các tiên nữ chốn Thủy Phủ.
Lại có tích nói rằng, Chầu Đệ Tam là con gái của Lạc Long Quân, danh hiệu Thủy Tinh Động Đình Ngọc Nữ Tam Giang Công Chúa, nhưng truyền thuyết này không được lưu truyền rộng rãi. Thực tế thì người ta vẫn công nhận Chầu Đệ Tam là con Vua Long Vương Bát Hải Động Đình hơn.
Nhìn chung, hiện nay sự tích về Chầu Đệ Tam chưa được rõ ràng. Do vậy, nhiều người đã gán ghép sự tích của Mẫu Đệ Tam cho Chầu Đệ Tam; coi Chầu Đệ Tam là Xích Lân Công chúa kết duyên với Kính Xuyên, sau đó bị Thảo Mai vu oan hãm hại. Tuy nhiên, cách gán ghép như trên là không hợp lý vì sự thực, đây là sự tích của Mẫu Đệ Tam chứ không phải Chầu Đệ Tam, chúng ta phải tôn trọng sự thật này.
Với những thông tin hiện nay, cách hiểu đúng nhất về Chầu Đệ Tam thì Chầu Bà Đệ Tam là một thiên thần, chầu không giáng trần, không phải nhân thần, vì vậy thần tích về Chầu Đệ Tam không rõ ràng và không có một ghi chép cụ thể nào cả. Lại nghe rằng Chầu vốn nghiêm nghị, hách danh, thập phần công chính; chứ không phải lúc nào cũng vui tươi, rộn rã.
Thờ phụng
Cũng giống như Chầu Đệ Nhất và Chầu Đệ Nhị, Chầu Đệ Tam được thờ ở các cửa sông cửa biển, nơi có đền thờ Mẫu Đệ Tam.
Trong đó, đền Hàn Sơn là ngôi đền thờ Chầu Đệ Tam nổi tiếng nhất. Tại Phủ Dầy cũng có thờ tự Chầu Đệ Tam trong ban thờ Tứ phủ Chầu Bà.
Khánh tiệc Chầu Bà Đệ Tam Thoải Phủ diễn ra vào ngày 18/4 âm lịch hằng năm, nổi tiếng nhất tại đền Hàn Sơn (đền Thác Hàn).
