Vị trí địa lý và tên gọi
Làng Trúc Sơn (chữ Hán: 竹山) hiện thuộc xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Trong tiến trình lịch sử hành chính, địa danh Trúc Sơn đã nhiều lần thay đổi về cấp bậc và đơn vị quản lý, phản ánh những biến động trong tổ chức hành chính qua các thời kỳ.
Trước năm 1945, Trúc Sơn là một xã thuộc tổng Dưỡng Chính, phủ Thủy Nguyên, tỉnh Kiến An. Xa hơn nữa, trước năm 1813, Trúc Sơn là thôn Trúc Sơn, thuộc tổng Dưỡng Chân, huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương. Đến thời vua Đồng Khánh (triều Nguyễn), đơn vị hành chính Trúc Sơn được nâng lên thành xã. Cũng trong giai đoạn này, xã Trúc Sơn được sáp nhập thêm thôn Trà Sơn, nay là làng Trà Sơn thuộc xã Kênh Giang.
Trước năm 1901, tổng Dưỡng Chân được đổi tên thành tổng Dưỡng Chính. Các tài liệu hành chính qua từng thời kỳ cũng cho thấy sự khác biệt trong cách ghi chép tên gọi địa phương: danh sách làng xã năm 1927 ghi là xã Chúc Sơn, trong khi hồ sơ thần tích lập năm 1938 lại ghi là Trúc Sơn. Những biến đổi về tên gọi này không chỉ phản ánh đặc điểm ngôn ngữ – văn tự của từng giai đoạn mà còn góp phần làm rõ quá trình hình thành và phát triển lâu dài của làng Trúc Sơn trong lịch sử vùng đất Thủy Nguyên.
Lịch sử và nhân vật
Đình Trúc Sơn thờ nhị vị thành hoàng:
– Vị thứ nhất: Nguyễn tự Linh Quang (theo nhận định của đoàn kiểm kê có thể là Linh Quang Đại vương – Nguyễn Hùng (thời Lý)): Theo Cuốn “Từ điển bách khoa Địa danh Hải Phòng”: Nguyễn Hùng là nhân tài thời Lý Nam Đế (503–548), có công dẹp giặc Ai Lao quấy nhiễu biên giới. Sau khi mất ở quê, vua sai lập đền thờ, phong thần hiệu “Linh Quang Đại vương”. Vị này còn được thờ tại đền Trịnh Xá (làng Trịnh Xá, xã Thiên Hương). Theo thần phả đền Trịnh Xá, vị này sống vào thời Lý – Hậu Lý (1009–1225), không phải thời tiền Lý. Theo đó, vào thời vua Lý Nhân Tông (1066 – 1127), tại trang Trịnh Xá có vị tù trưởng họ Nguyễn tự là Trạch, vợ là Trần Thị Chinh (Trinh) là người hiền hòa, nhân đức, được xóm làng kính trọng. Vào ngày 12/2/1086, người vợ hạ sinh được người con trai đặt tên là Hùng. Từ lúc mới sinh, cậu bé đã có tướng mạo và khí chất hơn người. Vào năm 1104, Nguyễn Hùng đã giúp Lý Thường Kiệt đánh giặc Chiêm Thành, lập được công lớn. Thắng trận trở về, ông được nhà vua ban thưởng hậu hĩnh. Sau ông xin được về quê, bày tiệc lớn mời nhân dân trong trang tham dự, ông mất giữa lúc đang vui cùng nhân dân vào ngày 20/10. Nhà vua biết tin, sai ban sắc chỉ về trang, truyền cho dân làng lập miếu thờ tự và ban cho mỹ tự “Đương cảnh thành hoàng Linh Quang đại vương”.
Vị thứ hai: Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng, một nhân vật lịch sử thời Lý – Trần: Đông Hải Đại Vương, tên thật là Đoàn Thượng, là tướng nhà Lý và là một sứ quân chống lại triều đình thời Lý – Trần. Ngài sinh ngày 10 tháng Giêng năm Giáp Thân (1184) đời vua Lý Cao Tông, mất năm 1228. Theo Ngọc phả ở Hải Dương, ngài là con của ông Đoàn Trung và bà Hoàng Thị Mỹ. Sử sách ghi ngài người làng Thung Độ, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Theo “Đại Việt Sử ký Toàn Thư”, ông có cùng một vú nuôi với vua Lý Cao Tông. Lớn nên giữa lúc triều đình nhà Lý suy vị, nhờ tài năng mà Đoàn Thượng vươn lên trở thành một hào trưởng nổi tiếng ở Hồng châu (gồm các huyện Cẩm Giàng, Bình Giang, Thanh Miện, Gia Lộc, Ninh Giang và Tứ Kỳ đều thuộc Hải Dương ngày nay). Trước cảnh triều đình mục nát, hào kiệt nhiều nơi nổi dậy, Đoàn Thượng cũng dấy binh tại quê nhà chống lại triều đình. Vua Lý Cao Tông đã nhiều lần cho quân đi đánh dẹp Đoàn Thượng nhưng không thành. Sau thấy thế triều đình mạnh, Đoàn Thượng bèn sai người ngầm đút lót cho Thượng phẩm phụng ngự Phạm Du, nguyện xin đem quân chúng theo Du. Phạm Du cố vì Thượng mà xin với Cao Tông tha cho ông nhờ vậy mà ông đã thoát nạn. Sau Đoàn Thượng giúp vua Lý Huệ Tông (tức Thái tử Sảm) chống lại thế lực họ Trần do Trần Tự Khánh cầm đầu nhưng lực lượng họ Trần quá mạnh buộc vua Lý Huệ Tông phải dựa vào họ Trần, do đó Đoàn Thượng cũng tạm quy hàng, được phong tước vương và vẫn giữ vùng Hồng châu. Năm 1223, Trần Tự Khánh chết, em họ là Trần Thủ Độ lên thay, tiếp tục thao túng triều đình nhà Lý. Thủ Độ sắp xếp đưa cháu là Trần Cảnh (con Trần Thừa) lên thay ngôi nhà Lý, lập ra nhà Trần. Tiếp đó, Trần Thủ Độ mang quân đi đánh Đoàn Thượng nhưng không thắng, đành phải hứa hẹn phong tước cho ông. Thủ Độ định ngày hội họp, làm lễ minh thệ, nhưng Đoàn Thượng không đến họp. Năm 1228, Đoàn Thượng bị sứ quân Nguyễn Nậu là hào trưởng (bộ tướng cũ của Trần Tự Khánh) cát cứ tại khu vực Bắc Giang giết chết. Ông mất năm 45 tuổi.
Ngoài ra, Đình còn thờ vị Hậu thần là cụ Hoàng Thị Cỏn (thời Hậu Lê): Bà vốn là người An Đồng, An Dương; sau làm dâu họ Tạ nên theo chồng về sinh sống tại làng Trúc Sơn. Bà cùng chồng là người có công lập nên làng Trúc Sơn, ngôi làng cổ có lịch sử trên 300 năm (tương truyền làng được lập nên từ thời vua Lê Duy Phường, niên hiệu Vĩnh Khánh tam niên). Bà hóa ngày 27/8 âm lịch.
Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), Đình Trúc Sơn là nơi nuôi dấu cán bộ, chiến sỹ cách mạng. Ngay tại khuôn viên đình đã có 01 chiến sỹ của ta bị giặc sát hại dã man.
Kiến trúc và di vật
Hiện nay, ngoại trừ hai bộ vì đầu hồi của tòa Tiền đường được tu bổ, làm mới, thì đình Trúc Sơn vẫn bảo lưu gần như nguyên vẹn bộ khung kiến trúc cũ, được các nhà nghiên cứu nhận định có niên đại muộn nhất vào khoảng năm 1921. Về mặt kiến trúc, đình được xây dựng theo bố cục chữ “Đinh” kiểu chuôi vồ, một loại hình kiến trúc phổ biến, thường gặp ở các đình làng khu vực Bắc Bộ, đồng thời cũng là dạng thức quen thuộc trong hệ thống đình làng trên địa bàn huyện Thủy Nguyên.
Giá trị nghệ thuật nổi bật của đình thể hiện rõ qua hệ thống chạm khắc trang trí (chạm bong kênh, chạm nổi) tập trung tại các bức cốn (vì nách), đầu dư của tòa Tiền đường, cũng như trên các vì ván mê (vì nóc) ở khu vực Hậu cung. Các mảng chạm mang nội dung trang trí phong phú, giàu tính biểu tượng với những đề tài đậm chất linh thiêng như Tứ linh, Long ẩn vân, Trúc hóa long, Hổ phù,… Qua phong cách tạo hình, đường nét chạm khắc mềm mại mà khỏe khoắn, có thể nhận thấy dấu ấn rõ nét của nghệ thuật thời Nguyễn, phản ánh trình độ tay nghề tinh xảo của các nghệ nhân xưa. Đồng thời, những giá trị này cũng cho thấy ý thức và nỗ lực của cộng đồng cư dân địa phương trong việc gìn giữ, bảo tồn một công trình tôn giáo – tín ngưỡng có giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, không chỉ đối với địa phương mà còn đối với huyện Thủy Nguyên nói chung.
Mặc dù hai bộ vì đầu hồi là các cấu kiện được làm lại vào năm 2013, song vẫn được trang trí công phu với nhiều mảng chạm hoa lá cách điệu, bố cục đăng đối, hài hòa. Trên các bộ vì còn chạm khắc những Hán tự mang ý nghĩa cát tường như “Phúc” – “Lộc”, “Thánh anh linh” – “Dân khang thịnh”, qua đó thể hiện ước vọng, niềm tin của dân làng gửi gắm vào sự linh ứng của các đức Thành hoàng, mong được che chở, phù hộ cho cuộc sống bình an, ấm no và hạnh phúc.
Lễ hội
Hằng năm, theo lệ, Đình Trúc Sơn duy trì 3 kỳ lễ tiết chính (tính theo âm lịch) vào các dịp: Lễ hội truyền thống vào ngày 9-11/01. Lễ giỗ Hậu Thần cụ Hoảng Thị Cỏn vào ngày 27/8. Lệ đình cuối năm vào ngày 08/11. Trong ngày lễ hội chính (09-11/01), đình thường mời các đoàn tế của các địa phương có mối giao hảo với địa phương tại các xã: Mỹ Đồng, Tân Dương, Thủy Đường, Hòa Bình, Kênh Giang về giao lưu, kính tế. Thời gian trước đây, trong lễ hội làng còn tổ chức Đám rước Kiệu Thần quanh làng, sau lệ này đã dần bị mai một. Lễ hội đình Trúc Sơn là một trong những lễ hội truyền thống còn lưu giữ được nhiều trò chơi dân gian, tiêu biểu như: Cờ tướng, Chọi gà, Kéo co, Đập niêu đất, Đu tiên và một số môn thể thao như Bóng chuyền, Cầu lông,…
Tài liệu tham khảo
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Truc Son Communal House (Hai Phong)
Geographic Location and Name
Truc Son Village (Han characters: 竹山) is now part of Dong Son Commune, Thuy Nguyen District, Hai Phong City. Over the course of administrative history, the place name Truc Son underwent multiple changes in status and governing units, reflecting shifts in administrative organization across different periods.
Before 1945, Truc Son was a commune belonging to Duong Chinh Canton, Thuy Nguyen Prefecture, Kien An Province. Earlier, prior to 1813, Truc Son was Truc Son Hamlet, under Duong Chan Canton, Thuy Duong District, Kinh Mon Prefecture, Hai Duong Garrison. During the reign of Emperor Dong Khanh of the Nguyen dynasty, Truc Son was elevated to the status of a commune. In the same period, Truc Son Commune incorporated Tra Son Hamlet, now Tra Son Village of Kenh Giang Commune.
Before 1901, Duong Chan Canton was renamed Duong Chinh Canton. Administrative records from different periods also show variations in the recording of the local name: the 1927 list of villages and communes records it as Chuc Son Commune, while the divine genealogy compiled in 1938 records it as Truc Son. These variations not only reflect linguistic and script characteristics of different periods but also help clarify the long process of formation and development of Truc Son Village in the history of the Thuy Nguyen area.
History and Worshipped Figures
Truc Son Communal House worships two Tutelary Deities.
The first deity: Nguyen tu Linh Quang (according to the inventory team, possibly Linh Quang Dai Vuong – Nguyen Hung of the Ly period). According to the Encyclopedic Dictionary of Hai Phong Place Names, Nguyen Hung was a talented figure during the time of Ly Nam De (503–548) who rendered meritorious service in suppressing Ai Lao incursions along the border. After his death in his homeland, the king ordered the establishment of a temple and conferred upon him the divine title “Linh Quang Dai Vuong.” He is also worshipped at Trinh Xa Temple (Trinh Xa Village, Thien Huong Commune).
However, according to the divine genealogy of Trinh Xa Temple, this figure lived during the Ly–Later Ly period (1009–1225), not the Early Ly period. Accordingly, during the reign of King Ly Nhan Tong (1066–1127), in Trinh Xa Hamlet there lived a local leader surnamed Nguyen, given name Trach. His wife, Tran Thi Chinh (Trinh), was gentle and virtuous, highly respected by the villagers. On the 12th day of the second lunar month in 1086, she gave birth to a son named Hung. From birth, the boy displayed extraordinary appearance and bearing. In 1104, Nguyen Hung assisted Ly Thuong Kiet in the campaign against Champa, achieving great merit. After returning victorious, he was generously rewarded by the king. He later requested to return to his homeland, where he hosted a grand feast for the villagers. He passed away on the 20th day of the tenth lunar month while celebrating with the people. Upon receiving the news, the king issued a royal edict instructing the villagers to establish a shrine for worship and granted him the honorific title “Duong Canh Thanh Hoang Linh Quang Dai Vuong.”
The second deity: Dong Hai Dai Vuong Doan Thuong, a historical figure of the Ly–Tran period. Dong Hai Dai Vuong, whose real name was Doan Thuong, was a general of the Ly dynasty and later a regional warlord opposing the court during the Ly–Tran transition. He was born on the 10th day of the first lunar month of the Giap Than year (1184) during the reign of King Ly Cao Tong and died in 1228. According to the Ngoc Pha of Hai Duong, he was the son of Doan Trung and Hoang Thi My, and a native of Thung Do Village, Gia Loc District, Hai Duong Province. The Dai Viet Su Ky Toan Thu records that he shared the same wet nurse as King Ly Cao Tong.
As the Ly court declined, Doan Thuong rose through his talents to become a prominent local leader in Hong Chau (covering present-day districts of Cam Giang, Binh Giang, Thanh Mien, Gia Loc, Ninh Giang, and Tu Ky of Hai Duong). Amid widespread unrest, he raised troops in his homeland against the court. King Ly Cao Tong repeatedly dispatched forces to suppress him without success. Later, recognizing the growing strength of the court, Doan Thuong secretly sought mediation through Pham Du, eventually receiving a pardon. He later assisted King Ly Hue Tong (formerly Crown Prince Sam) against the Tran clan led by Tran Tu Khanh, but the Tran forces proved too powerful. Consequently, Doan Thuong temporarily submitted, was granted the title of prince, and retained control over Hong Chau.
In 1223, after the death of Tran Tu Khanh, Tran Thu Do rose to power and orchestrated the transfer of the throne to Tran Canh, founding the Tran dynasty. Tran Thu Do subsequently led campaigns against Doan Thuong but failed militarily, resorting to promises of titles. He arranged a ceremonial assembly, but Doan Thuong did not attend. In 1228, Doan Thuong was killed by Nguyen Nau, a regional warlord based in the Bac Giang area. He died at the age of 45.
In addition, the communal house also worships a Later Deity (Hau Than), Lady Hoang Thi Con (Later Le period). She was originally from An Dong, An Duong District, and later married into the Ta family, settling in Truc Son Village. Together with her husband, she contributed to the establishment of Truc Son Village, an ancient settlement with a history of over 300 years (traditionally dated to the reign of King Le Duy Phuong, Vinh Khanh third year). She passed away on the 27th day of the eighth lunar month.
During the resistance war against French colonialism (1945–1954), Truc Son Communal House served as a place to shelter revolutionary cadres and soldiers. Within the communal house grounds, one resistance fighter was brutally killed by the enemy.
Architecture and Artifacts
At present, except for the two end-bay structural frames of the front hall, which have been restored and rebuilt, Truc Son Communal House retains almost intact its original architectural framework. Researchers date this structure to no later than around 1921. Architecturally, the communal house follows the chu Dinh (丁-shaped) layout with a projecting rear section (chuoi vo), a common architectural form widely found in village communal houses across Northern Vietnam and characteristic of the Thuy Nguyen area.
The most prominent artistic value of the communal house lies in its decorative woodcarving system, including high-relief and pierced carvings concentrated on the bracket arms (con), the beam ends of the front hall, and the roof frames of the rear sanctuary. The carved motifs are rich and symbolic, featuring sacred themes such as the Four Sacred Creatures, dragons hidden in clouds, bamboo transforming into dragons, and ho phu (tiger masks). The sculptural style—both supple and vigorous in line—clearly reflects Nguyen-dynasty aesthetics and demonstrates the refined craftsmanship of traditional artisans. These values also testify to the awareness and efforts of the local community in preserving a religious and spiritual monument of outstanding historical, cultural, and artistic significance, not only for the locality but for Thuy Nguyen District as a whole.
Although the two end-bay structural frames were newly made in 2013, they are still elaborately decorated with stylized floral carvings arranged in balanced and harmonious compositions. The frames are also carved with Han characters bearing auspicious meanings, such as “Phuc” – “Loc” (Blessing – Prosperity) and “Thanh anh linh” – “Dan khang thinh” (Sacred efficacy – People’s well-being and prosperity). These inscriptions express the villagers’ aspirations and faith in the spiritual protection and blessings of the Tutelary Deities, hoping for peace, abundance, and happiness in daily life.
Festival
Annually, according to tradition, Truc Son Communal House maintains three main ritual occasions (by the lunar calendar): the traditional festival from the 9th to the 11th of the first lunar month; the death anniversary of the Later Deity Lady Hoang Thi Con on the 27th day of the eighth lunar month; and the year-end communal rite on the 8th day of the eleventh lunar month.
During the main festival (9–11/01), the communal house often invites ritual delegations from localities with long-standing ties, including My Dong, Tan Duong, Thuy Duong, Hoa Binh, and Kenh Giang communes, to participate in ceremonial exchanges and offerings. In the past, the village festival also featured a procession of the deity’s palanquin around the village, a practice that has gradually faded over time.
The Truc Son Communal House Festival remains one of the traditional festivals that preserve a wide range of folk games, notably Chinese chess, cockfighting, tug of war, clay pot smashing, swing riding, as well as sports activities such as volleyball and badminton.
References
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
Tiếng Pháp
Dinh Truc Son (Hai Phong)
Situation géographique et dénomination
Le village de Truc Son (en caractères chinois : 竹山) relève actuellement de la commune de Dong Son, district de Thuy Nguyen, ville de Hai Phong. Au fil de l’histoire administrative, le toponyme Truc Son a connu de nombreux changements de statut et d’unité de gestion, reflétant les évolutions de l’organisation administrative à travers les différentes périodes.
Avant 1945, Truc Son était une commune appartenant au tong Duong Chinh, phu Thuy Nguyen, province de Kien An. Plus anciennement encore, avant 1813, Truc Son était le hameau de Truc Son, relevant du tong Duong Chan, district de Thuy Duong, phu Kinh Mon, tran Hai Duong. Sous le règne de l’empereur Dong Khanh (dynastie Nguyen), l’unité administrative de Truc Son fut élevée au rang de commune. C’est également à cette période que la commune de Truc Son fut agrandie par l’annexion du hameau de Tra Son, aujourd’hui village de Tra Son appartenant à la commune de Kenh Giang.
Avant 1901, le tong Duong Chan fut renommé tong Duong Chinh. Les documents administratifs de chaque époque montrent également des variations dans la transcription du nom local : la liste des villages et communes de 1927 mentionne la commune de Chuc Son, tandis que les dossiers de than tich établis en 1938 indiquent Truc Son. Ces variations de dénomination reflètent non seulement les particularités linguistiques et scripturales de chaque période, mais contribuent aussi à éclairer le long processus de formation et de développement du village de Truc Son dans l’histoire de la région de Thuy Nguyen.
Histoire et personnages
Le dinh de Truc Son est consacré à deux Thanh Hoang (génies tutélaires du village) :
Le premier : Nguyen tu Linh Quang (selon l’évaluation de la mission d’inventaire, il pourrait s’agir de Linh Quang Dai vuong – Nguyen Hung, à l’époque des Ly).
Selon le Dictionnaire encyclopédique des toponymes de Hai Phong, Nguyen Hung fut un personnage éminent à l’époque de Ly Nam De (503–548), qui se distingua par ses mérites dans la répression des incursions des Ai Lao à la frontière. Après sa mort dans sa région natale, le souverain ordonna l’édification d’un temple et lui conféra le titre divin de « Linh Quang Dai vuong ». Ce personnage est également honoré au temple de Trinh Xa (village de Trinh Xa, commune de Thien Huong).
Toutefois, selon la généalogie sacrée du temple de Trinh Xa, ce personnage aurait vécu à l’époque des Ly – Hau Ly (1009–1225), et non à l’époque des Tien Ly. Ainsi, sous le règne de l’empereur Ly Nhan Tong (1066–1127), dans le hameau de Trinh Xa, vivait un chef local de la famille Nguyen, du nom de Trach, marié à Tran Thi Chinh (ou Trinh), femme douce et vertueuse, respectée par les habitants. Le 12e jour du 2e mois lunaire de l’année 1086, elle donna naissance à un fils prénommé Hung. Dès sa naissance, l’enfant se distingua par une allure et un tempérament hors du commun. En 1104, Nguyen Hung aida Ly Thuong Kiet dans la lutte contre les envahisseurs du Champa et remporta de grands succès militaires. De retour victorieux, il reçut d’importantes récompenses royales, puis demanda à rentrer dans son village natal. Il y organisa un grand banquet auquel participa toute la population, et mourut subitement le 20e jour du 10e mois lunaire, alors qu’il se réjouissait encore avec les villageois. Informé de la nouvelle, le souverain ordonna par édit que l’on érige un sanctuaire pour son culte et lui accorda le titre honorifique de « Duong canh Thanh Hoang Linh Quang Dai vuong ».
Le second : Dong Hai Dai vuong Doan Thuong, personnage historique des périodes Ly – Tran.
Dong Hai Dai vuong, de son vrai nom Doan Thuong, fut un général de la dynastie Ly et un seigneur militaire opposé au pouvoir central à la charnière des dynasties Ly et Tran. Il naquit le 10e jour du premier mois lunaire de l’année Giap Than (1184), sous le règne de Ly Cao Tong, et mourut en 1228. Selon le Ngoc pha conservé à Hai Duong, il était fils de Doan Trung et de Hoang Thi My. Les sources historiques indiquent qu’il était originaire du village de Thung Do, district de Gia Loc, province de Hai Duong. D’après le Dai Viet Su ky Toan Thu, il partageait la même nourrice que l’empereur Ly Cao Tong.
À l’âge adulte, dans un contexte de déclin du pouvoir royal des Ly, Doan Thuong, grâce à ses talents, devint un chef local influent dans la région de Hong Chau (comprenant aujourd’hui les districts de Cam Giang, Binh Giang, Thanh Mien, Gia Loc, Ninh Giang et Tu Ky, tous situés dans la province de Hai Duong). Face à la décadence de la cour, de nombreux héros locaux se soulevèrent, et Doan Thuong leva également des troupes dans sa région natale pour s’opposer au pouvoir central. L’empereur Ly Cao Tong lança à plusieurs reprises des expéditions militaires contre lui, sans succès. Constatant la supériorité des forces royales, Doan Thuong envoya secrètement des présents à Pham Du, haut dignitaire de la cour, et proposa de placer ses troupes sous son commandement. Grâce à l’intercession de Pham Du auprès de Ly Cao Tong, Doan Thuong échappa à la condamnation.
Par la suite, Doan Thuong soutint l’empereur Ly Hue Tong (le prince hereditaire Sam) contre la montée en puissance du clan Tran dirigé par Tran Tu Khanh. Cependant, la force du clan Tran obligea Ly Hue Tong à s’appuyer sur eux ; Doan Thuong se soumit alors provisoirement, reçut le titre de vuong et conserva le contrôle de la région de Hong Chau. En 1223, après la mort de Tran Tu Khanh, son cousin Tran Thu Do prit le pouvoir et continua de manipuler la cour des Ly. Tran Thu Do installa son neveu Tran Canh sur le trône, fondant ainsi la dynastie Tran. Il lança ensuite une campagne contre Doan Thuong, sans parvenir à le vaincre, et dut lui promettre des titres honorifiques. Une réunion solennelle fut fixée pour prêter serment, mais Doan Thuong ne s’y présenta pas. En 1228, il fut tué par Nguyen Nau, un seigneur militaire installé dans la région de Bac Giang. Il mourut à l’âge de quarante-cinq ans.
Outre ces deux Thanh Hoang, le dinh rend également un culte à un Hau Than (génie posthume) : Hoang Thi Con (époque des Hau Le). Originaire d’An Dong, district d’An Duong, elle épousa un membre de la famille Ta et vint s’installer à Truc Son. Avec son mari, elle contribua à la fondation du village de Truc Son, village ancien dont l’histoire remonte à plus de trois cents ans (la tradition situe sa fondation sous le règne de l’empereur Le Duy Phuong, troisième année de l’ère Vinh Khanh). Elle décéda le 27e jour du 8e mois lunaire.
Durant la guerre de résistance contre le colonialisme francais (1945–1954), le dinh de Truc Son servit de lieu de dissimulation et de soutien logistique pour les cadres et combattants revolutionnaires. Un combattant fut même sauvagement assassiné par l’ennemi dans l’enceinte même du dinh.
Architecture et objets conservés
Actuellement, à l’exception des deux ensembles de charpentes situées aux pignons du batiment de la salle avant (Tien duong), qui ont été restaurées et reconstruites, le dinh de Truc Son conserve presque integralement sa charpente architecturale ancienne. Les chercheurs estiment que celle-ci date au plus tard d’environ 1921. Sur le plan architectural, le dinh adopte un plan en forme de caractère « Dinh », de type chuoi vo, une configuration tres repandue dans les dinh villageois du delta du Fleuve Rouge, et egalement caracteristique des dinh du district de Thuy Nguyen.
La valeur artistique la plus remarquable du dinh se manifeste a travers le riche systeme de sculptures decoratives (sculpture en relief et en haut-relief), concentrees sur les consoles (vi nach), les abouts de poutres (dau du) de la salle avant, ainsi que sur les charpentes a panneaux pleins (vi van me) de l’espace du sanctuaire arriere (Hau cung). Les motifs decoratifs sont varies et fortement symboliques, avec des themes sacres tels que les Quatre Animaux Sacres, le Dragon dissimule dans les nuages, le Bambou se transformant en dragon, le Ho phu, etc. Le style des formes et la qualite des lignes, a la fois souples et vigoureuses, portent une empreinte nette de l’art de l’epoque Nguyen, temoignant du haut niveau de maitrise technique des artisans anciens. Ces valeurs traduisent egalement la conscience et les efforts de la communaute locale pour preserver un edifice religieux et cultuel d’une importance majeure sur les plans historique, culturel et artistique, non seulement pour la localite mais aussi pour l’ensemble du district de Thuy Nguyen.
Bien que les deux ensembles de charpentes des pignons aient ete refaits en 2013, ils demeurent richement ornes de motifs floraux stylises, disposes de maniere equilibree et harmonieuse. On y trouve egalement des caracteres chinois porteurs de significations propitiatoires, tels que « Phuc » – « Loc », « Thanh anh linh » – « Dan khang thinh », exprimant les espoirs et la foi des habitants, qui confient aux Thanh Hoang la protection et la benediction d’une vie paisible, prospere et heureuse.
Fetes et ceremonies
Chaque annee, selon la coutume, le dinh de Truc Son maintient trois grandes fetes rituelles (selon le calendrier lunaire) : la fete traditionnelle du 9 au 11 du premier mois ; la ceremonie commemorative du Hau Than Hoang Thi Con le 27 du huitieme mois ; et la ceremonie de fin d’annee du dinh le 8 du onzieme mois. Lors de la fete principale (du 9 au 11 du premier mois), le dinh invite generalement des delegations rituelles provenant de localites liees par des relations traditionnelles, notamment des communes de My Dong, Tan Duong, Thuy Duong, Hoa Binh et Kenh Giang, afin de participer aux rites et aux echanges ceremoniels. Autrefois, la fete villageoise comprenait egalement une procession du palanquin sacre a travers le village, une coutume qui s’est progressivement perdue.
La fete du dinh de Truc Son demeure l’une des fetes traditionnelles qui ont conserve de nombreux jeux populaires, parmi lesquels figurent les echecs chinois, les combats de coqs, le tir a la corde, le bris de jarres en terre cuite, la balançoire traditionnelle, ainsi que certaines activites sportives telles que le volley-ball et le badminton.
References
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
Tiếng Trung
竹山亭（海防）
地理位置与名称
竹山村（汉字：竹山）现隶属于海防市水原县东山社。在历史行政演变过程中，竹山这一地名多次变更其行政层级与隶属单位，反映了不同时期行政体制的调整与变迁。
1945年以前，竹山为养正总、水原府、建安省下辖的一社。更早在1813年以前，竹山为竹山村，隶属养真总、水塘县、荆门府、海阳镇。至阮朝同庆帝时期，竹山的行政单位提升为社。亦在此阶段，竹山社并入茶山村（今属景江社之茶山村）。
1901年以前，养真总更名为养正总。历代行政文献中对地名的记载亦存在差异：1927年的乡社名录记为“祝山社”，而1938年编立的神迹档案则记为“竹山社”。这些名称变化不仅反映了各时期语言文字使用的特点，也有助于厘清竹山村在水原地区历史发展中的形成与延续过程。
历史与人物
竹山亭供奉两位城隍神：
第一位城隍：阮字灵光（据调查组判断，可能即灵光大王——阮雄，李朝时期）。
据《海防地名百科词典》记载，阮雄（Nguyen Hung）为李南帝（503–548）时期之英才，曾有平定哀牢侵扰边境之功。其卒于故里后，国王敕建祠庙，封神号为“灵光大王”。该神亦配祀于郑舍祠（天香社郑舍村）。
然据郑舍祠神谱记载，该神实生活于李—后李时期（1009–1225），并非前李时期。具体而言，李仁宗（1066–1127）在位期间，郑舍庄有一位酋长姓阮，字为泽（Nguyen Trach），其妻陈氏贞（Tran Thi Trinh）性情温和、仁德，为乡里所敬。1086年2月12日，其妻诞下一子，取名雄（Hung）。幼时即显非凡相貌与气质。1104年，阮雄（Nguyen Hung）辅佐李常杰（Ly Thuong Kiet）**征讨占城，立下大功。凯旋后，蒙国王厚赏。其后请归乡里，设盛宴宴请乡民，于欢庆之际逝世，卒于10月20日。国王闻讯，下敕命地方建庙奉祀，并赐美号“当境城隍 灵光大王”。
第二位城隍：东海大王段尚，为李—陈之际的重要历史人物。
东海大王，名段尚（Doan Thuong），李朝名将，亦为李—陈交替时期割据一方之势力。其生于甲申年（1184）正月初十，李高宗在位时期，卒于1228年。据海阳玉谱记载，其父为段忠（Doan Trung），母为黄氏美（Hoang Thi My）。史载其为海阳省嘉禄县通渡村人。《大越史记全书》记其与李高宗（Ly Cao Tong）同乳而育。
李朝衰微之际，段尚（Doan Thuong）凭才略崛起，成为洪州（今海阳省锦江、平江、清绵、嘉禄、宁江、四岐等地）著名豪长。时值群雄并起，其亦于故乡举兵抗朝。李高宗多次遣军征讨，皆未克。后因形势变化，段尚暗中贿赂上品奉御范游（Pham Du），愿率部归附，得以脱险。
其后，段尚（Doan Thuong）辅佐李惠宗（Ly Hue Tong，即太子昶）对抗以陈自庆（Tran Tu Khanh）为首的陈氏势力，然陈氏势大，李惠宗不得不依附陈氏，段尚亦暂时归顺，受封为王，仍据洪州。
1223年，陈自庆卒，其堂弟陈守度（Tran Thu Do）继而专权，拥立陈煚（Tran Canh）（陈承（Tran Thua）之子）取代李朝，建立陈朝。随后陈守度遣军攻段尚未果，遂以封爵相诱。陈守度设盟誓之会，段尚未至。1228年，段尚为割据北江地区之豪长阮闹（Nguyen Nau）所杀，卒年45岁。
此外，竹山亭尚供奉一位后神——黄氏昆（Hoang Thi Con）（后黎时期）。黄氏昆原籍安同、安阳，后嫁入谢氏，随夫居于竹山村。其与夫共同奠立竹山村，为一历史逾三百年的古村（相传建村于**黎维坊（Le Duy Phuong）**在位、永庆三年）。其忌日为农历八月二十七日。
在抗法战争时期（1945–1954），竹山亭曾作为掩护、收容革命干部与战士之所。亭院内曾有一名我方战士惨遭敌军杀害。
建筑与遗物
现今，除前堂两组山墙梁架构件曾修缮重建外，竹山亭整体仍基本保留原有建筑框架。研究者认为，其现存结构最迟可定年于1921年前后。
在建筑形制上，竹山亭采用传统“丁”字形（槌柄式）布局，此类形制广泛见于北部地区乡亭建筑，亦为水原县境内亭庙建筑的常见样式。
该亭最突出的艺术价值体现在木构装饰雕刻上，包括前堂腋梁、梁头以及后宫屋架板梁处的透雕、浮雕装饰。题材丰富，象征性强，多为具有灵性意味的传统纹样，如四灵、龙隐云中、竹化为龙、虎符等。其造型风格线条柔中见劲，体现出鲜明的阮朝艺术特征，反映了古代匠师高超的技艺水平。
尽管2013年重建的两组山墙梁架为后期构件，然其装饰仍极为考究，花叶纹样对称和谐，并雕刻有“福”“禄”“圣英灵”“民康盛”等吉祥汉字，寄托村民对城隍神灵庇佑平安、富足与幸福生活的信仰与期望。
节庆
依例，竹山亭每年（农历）举行三次主要祭礼：
- 正月初九至十一日举行传统庙会；
- 八月二十七日为后神**黄氏昆（Hoang Thi Con）忌辰；
- 十一月初八举行岁终亭例。
在正月主祭期间，竹山亭常邀请与本地交好之各社祭祀团体前来交祭，如美同、新阳、水塘、和平、景江等社。往昔庙会期间尚举行绕村迎神神轿之礼，后渐次式微。
竹山亭庙会至今仍保留多项民间传统活动，如象棋、斗鸡、拔河、击土罐、荡秋千，以及排球、羽毛球等体育项目。该庙会不仅是地方重要的文化节庆，也体现了“饮水思源”的传统伦理与竹山村民延续至今的精神信仰生活。
参考资料
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
