Lê Ngân (? – 1437)

Thân thế

Lê Ngân (? – 1437) là một trong những công thần khai quốc tiêu biểu của vương triều Lê sơ, đồng thời là vị tướng có nhiều đóng góp quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống ách đô hộ của nhà Minh ở đầu thế kỷ XV. Ông thuộc lớp tướng lĩnh đầu tiên đi theo Lê Lợi ngay từ buổi đầu dựng cờ khởi nghĩa và luôn sát cánh cùng chủ tướng trong suốt quá trình đấu tranh giành độc lập cho dân tộc.

Lê Ngân quê ở xã Đàm Di, thuộc vùng Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa ngày nay. Đây là vùng đất phát tích của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, nơi đã sản sinh nhiều danh tướng, công thần và nhân vật kiệt xuất của vương triều Lê sơ. Chính môi trường lịch sử và truyền thống yêu nước của vùng đất này đã góp phần hun đúc tinh thần chiến đấu và lòng trung nghĩa của Lê Ngân. Trong những giai đoạn khó khăn nhất của cuộc khởi nghĩa, từ khi nghĩa quân bị quân Minh truy kích ở vùng núi Chí Linh, lâm vào cảnh thiếu lương thực, cho đến những chiến dịch lớn ở Nghệ An, Thuận Hóa và Đông Đô, ông đều là một trong những tướng lĩnh chủ chốt góp phần giữ vững lực lượng và tạo nên thắng lợi cuối cùng.

Với những công lao to lớn trong sự nghiệp khôi phục nền độc lập của Đại Việt, Lê Ngân được xếp vào hàng công thần khai quốc của triều Lê sơ. Tên tuổi của ông gắn liền với nhiều chiến công hiển hách trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và được các sử gia đánh giá là một trong những vị tướng có nhiều đóng góp đối với sự nghiệp dựng nước và giữ nước dưới thời Lê sơ.

Sự nghiệp

Theo Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa Lam Sơn

Lê Ngân là một trong những tướng lĩnh tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ngay từ những ngày đầu khi Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa vào mùa xuân năm Mậu Tuất (1418). Trong bối cảnh nghĩa quân còn non yếu, lực lượng ít ỏi và thường xuyên bị quân Minh truy kích, ông đã sớm khẳng định lòng trung thành và tài năng quân sự của mình. Suốt gần mười năm kháng chiến chống quân Minh, Lê Ngân luôn có mặt trong những chiến dịch lớn, lập nhiều chiến công và trở thành một trong những vị tướng chủ chốt của nghĩa quân Lam Sơn.

Lập công trong những năm đầu khởi nghĩa

Ngay sau khi cuộc khởi nghĩa bùng nổ, quân Minh nhanh chóng huy động lực lượng lớn nhằm tiêu diệt nghĩa quân. Tháng Giêng năm 1418, nội quan Mã Kỳ chỉ huy quân Minh tiến đánh căn cứ Lam Sơn. Trước sức ép của đối phương, Lê Lợi chủ động rút quân về vùng Lạc Thủy để bố trí phục binh.

Ngày 13 tháng Giêng, khi quân Minh tiến vào trận địa mai phục, Lê Ngân cùng các tướng Lê Thạch, Đinh Bồ và Lê Lý giữ vai trò tiên phong, bất ngờ xung kích vào đội hình đối phương. Nghĩa quân giành thắng lợi lớn, tiêu diệt khoảng ba nghìn quân Minh, thu được nhiều vũ khí, lương thảo và quân nhu. Đây là một trong những chiến thắng đầu tiên của cuộc khởi nghĩa, góp phần củng cố tinh thần chiến đấu của nghĩa quân trong giai đoạn vô cùng khó khăn.

Trong những năm tiếp theo, Lê Ngân tiếp tục đồng cam cộng khổ cùng Lê Lợi trong những thời điểm hiểm nghèo nhất của cuộc khởi nghĩa, từ khi nghĩa quân phải rút lên núi Chí Linh, thiếu lương thực kéo dài, đến lúc bị quân Minh và quân Ai Lao bao vây. Chính sự kiên trung và bền bỉ của những vị tướng như Lê Ngân đã giúp nghĩa quân bảo toàn lực lượng và chờ thời cơ phản công.

Chiến công trong chiến dịch giải phóng Nghệ An

Năm 1424 đánh dấu bước ngoặt quan trọng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn khi Lê Lợi quyết định chuyển hướng chiến lược, đưa quân tiến vào Nghệ An nhằm xây dựng căn cứ mới.

Trong chiến dịch này, Lê Ngân là một trong những tướng tiên phong trực tiếp tham gia trận Bồ Ải (Khả Lưu). Khi quân Minh do Trần Trí và Sơn Thọ chỉ huy kéo đến ngăn chặn, Lê Lợi bố trí phục binh, còn Lê Ngân cùng các tướng Lê Sát, Lê Lễ, Phạm Vấn, Lê Nhân Chú, Lê Khôi và nhiều tướng lĩnh khác đồng loạt xông lên phá trận.

Cuộc tiến công diễn ra quyết liệt, quân Minh nhanh chóng tan vỡ. Nghĩa quân bắt sống đô đốc Chu Kiệt, chém chết đô ty Hoàng Thành, tiêu diệt và bắt sống hàng nghìn quân địch, thu được số lượng lớn chiến thuyền, vũ khí và quân nhu. Sau thắng lợi này, quân Lam Sơn thừa thắng tiến sát thành Nghệ An, buộc quân Minh phải co cụm cố thủ, mở đầu quá trình giải phóng toàn bộ vùng Nghệ An.

Mở rộng vùng giải phóng ở Tân Bình và Thuận Hóa

Sau khi kiểm soát phần lớn Nghệ An, Lê Lợi tiếp tục triển khai kế hoạch giải phóng vùng Tân Bình và Thuận Hóa nhằm cắt đứt hệ thống phòng thủ của quân Minh ở phía Nam.

Năm 1425, khi cánh quân do Trần Nguyên Hãn và Lê Nỗ chỉ huy gặp phải sự chống trả quyết liệt của quân Minh và xin thêm viện binh, Lê Ngân được giao chỉ huy một lực lượng thủy quân gồm khoảng bảy mươi chiến thuyền, cùng các tướng Lê Bôi và Lê Văn An vượt biển vào tiếp ứng.

Sau khi hội quân, Lê Ngân cùng các tướng nhanh chóng mở các đợt tiến công, giải phóng phần lớn vùng Tân Bình và Thuận Hóa. Nhân dân địa phương hưởng ứng nghĩa quân, nhiều nơi tự nguyện quy phục, trong khi quân Minh buộc phải rút vào các thành lũy cố thủ. Chiến thắng này giúp nghĩa quân Lam Sơn mở rộng đáng kể vùng kiểm soát, tạo thế bao vây quân Minh từ nhiều hướng.

Vây hãm và chiếm thành Nghệ An

Năm 1426, khi Lê Lợi quyết định đưa đại quân tiến ra Bắc nhằm giải phóng đồng bằng Bắc Bộ, ông giao cho Lê Ngân cùng các tướng Lê Văn An, Lê Bôi, Lê Điền, Lê Lĩnh, Lê Văn Linh và Lê Quốc Hưng ở lại tiếp tục bao vây thành Nghệ An.

Đầu năm 1427, sau thời gian kiên trì công phá, Lê Ngân chỉ huy quân Lam Sơn đánh chiếm thành Nghệ An, bắt sống viên chỉ huy quân Minh Thái Phúc. Việc hạ được thành Nghệ An không chỉ xóa bỏ căn cứ quân sự quan trọng nhất của quân Minh ở miền Trung mà còn bảo đảm hậu phương vững chắc cho nghĩa quân trước khi bước vào chiến dịch quyết định tại Đông Quan.

Công thần khai quốc và đại thần triều Lê sơ

Sau khi đánh bại quân Minh và khôi phục nền độc lập, năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, lập nên vương triều Lê sơ. Với những công lao to lớn trong cuộc kháng chiến, Lê Ngân được phong tước Suy trung Tán trị Hiệp mưu công thần, giữ chức Nhập nội Tư mã, đồng thời tham dự triều chính.

Năm 1429, trong đợt ban thưởng công thần khai quốc, ông được phong tước Á Thượng hầu. Đây là tước vị đặc biệt, chỉ riêng Lê Ngân được ban trong hệ thống phong thưởng công thần, phản ánh sự ghi nhận đặc biệt của triều đình đối với những đóng góp của ông.

Cùng năm, ông là một trong bảy vị đại thần được giao mang kim sách lập Quốc vương cho Lê Tư Tề và Hoàng Thái tử cho Lê Nguyên Long (sau là Lê Thái Tông). Việc được tham gia những nghi lễ chính trị quan trọng bậc nhất của triều đình cho thấy ông là một trong những trọng thần được Lê Thái Tổ đặc biệt tín nhiệm.

Phụ chính dưới triều Lê Thái Tông

Sau khi Lê Thái Tổ qua đời năm 1433, Lê Thái Tông lên ngôi khi mới mười một tuổi. Trong giai đoạn đầu triều đại mới, Lê Ngân tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng như Tư khấu, Đô tổng quản hành quân Bắc đạo, cùng với các đại thần như Lê Sát tham gia điều hành triều chính.

Ông còn tham gia tuyển quân, củng cố lực lượng quân đội và giải quyết nhiều công việc quan trọng của triều đình. Tuy nhiên, sử sách cũng ghi nhận Lê Ngân là người có tính cách cương trực nhưng đôi khi khá cứng rắn và hẹp hòi. Trong vụ tranh chấp ruộng đất với người cùng làng là Phạm Mấn, ông đã để việc riêng ảnh hưởng đến công việc triều đình, khiến các sử gia đời sau có những nhận xét không hoàn toàn tích cực về tính cách của ông.

Bên cạnh đó, Lê Ngân nhiều lần tham gia can gián vua Lê Thái Tông trong việc xử lý các đại thần. Khi vua định xử tội Lê Sát một cách nghiêm khắc, chính Lê Ngân cùng Bùi Cầm Hổ đã khuyên nhà vua giữ gìn thể diện cho vị khai quốc công thần, thể hiện tinh thần trọng nghĩa và sự thận trọng trong việc xử lý công thần triều trước.

Được trọng dụng và đạt đến đỉnh cao quyền lực

Năm 1437, sau khi Lê Sát bị bãi chức, Lê Ngân vẫn tiếp tục được Lê Thái Tông trọng dụng. Ông được thăng giữ chức Nhập nội Đại đô đốc, Quy Hóa trấn Phiêu kỵ Thượng tướng quân, Đặc tiến Khai phủ Nghi đồng Tam ty, Thượng trụ quốc, đồng thời được phong tước Quốc Huyện Thượng hầu.

Cũng trong năm này, con gái ông là Lê Nhật Lệ được sắc phong làm Huệ phi, trở thành một trong những phi tần được sủng ái của vua Lê Thái Tông. Điều này càng cho thấy vị thế chính trị và uy tín của Lê Ngân trong triều đình những năm cuối đời.

Từ một nghĩa sĩ theo Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa tại Lam Sơn đến một trong những công thần khai quốc và đại thần phụ chính của vương triều Lê sơ, sự nghiệp của Lê Ngân phản ánh rõ hình ảnh một vị tướng có nhiều chiến công, trung thành với triều đình và có vai trò quan trọng trong cả quá trình giành độc lập lẫn xây dựng nhà nước Đại Việt sau chiến thắng.

Qua đời – tưởng nhớ

Tháng 11 năm Thiệu Bình thứ 4 (1437), có người tố cáo ông lập bàn thờ Quan Âm trong tư dinh nhằm cầu cho con gái là Huệ phi Lê Nhật Lệ được vua Lê Thái Tông sủng ái. Nhà vua sai thái giám Đỗ Khuyển cùng lực lượng cấm vệ khám xét tư dinh của ông, thu được tượng Phật cùng nhiều vàng bạc, tơ lụa. Dù việc thờ Phật vốn là tín ngưỡng phổ biến trong xã hội đương thời, vụ việc đã bị quy kết thành hành vi cầu đảo vì mục đích riêng, trong bối cảnh triều đình đang tiến hành thanh lọc các thế lực từng giữ vai trò phụ chính.

Được triệu vào triều để biện bạch, Lê Ngân khẳng định việc lập bàn thờ chỉ nhằm sửa lại nơi thờ tự cũ theo lời thầy bói, cầu mong gia đình bình an chứ không có ý đồ mưu cầu quyền thế. Ông cũng cho rằng những lời tố giác xuất phát từ sự thù oán của các người thiếp cũ cùng gia nô trong nhà. Đồng thời, nhận thấy tuổi cao sức yếu và trước tình thế bất lợi, ông xin được cáo quan trở về quê an dưỡng. Tuy nhiên, triều đình vẫn tiếp tục điều tra, bắt giữ gia nhân để tra khảo và cuối cùng buộc ông phải tự vẫn tại tư dinh. Toàn bộ gia sản bị tịch thu, còn con gái ông là Huệ phi Lê Nhật Lệ cũng bị giáng xuống tước Tư dung.

Cái chết của Lê Ngân phản ánh những cuộc đấu tranh quyền lực gay gắt trong buổi đầu triều Lê sơ, khi vua Lê Thái Tông từng bước thu hồi quyền lực từ nhóm đại thần khai quốc từng giữ vai trò phụ chính. Dù kết cục không trọn vẹn, công lao của ông đối với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và sự nghiệp dựng nước của nhà Lê vẫn không bị lịch sử phủ nhận.

Sau khi Lê Ngân qua đời, con trai ông là Lê Nho Tông vẫn được triều đình trọng dụng. Năm 1448, dưới triều vua Lê Nhân Tông, Lê Nho Tông được bổ nhiệm làm Đại đội trưởng quân Bảo Ứng. Đến năm 1453, nhân dịp đại xá, nhà vua ban cấp 100 mẫu quan điền cho con cháu Lê Ngân cùng gia quyến của một số công thần khai quốc khác như Lê Sát, Lê Khả, Lê Khiêm và Trịnh Khắc Phục, thể hiện sự ghi nhận đối với những đóng góp của các gia tộc công thần.

Đặc biệt, năm 1484, vua Lê Thánh Tông đã truy tặng Lê Ngân chức Thái phó, tước Hoằng Quốc công, chính thức khôi phục danh dự và khẳng định vị trí của ông trong hàng ngũ công thần khai quốc nhà Lê. Việc truy phong này cho thấy triều đình hậu Lê đã có cái nhìn khách quan hơn về những biến cố chính trị dưới thời Lê Thái Tông, đồng thời ghi nhận xứng đáng công lao của Lê Ngân trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và những năm đầu xây dựng vương triều.

Ngày nay, tuy không còn nhiều di tích thờ phụng riêng dành cho Lê Ngân, tên tuổi của ông vẫn được lưu giữ trong sử sách và được đặt tên cho nhiều tuyến đường tại các địa phương như Thanh Hóa, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần tưởng nhớ một vị công thần đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giành độc lập và xây dựng nhà Lê sơ.

Nhận định – đánh giá 

Lê Ngân là một trong những công thần tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và là nhân vật có nhiều đóng góp quan trọng trong quá trình hình thành, củng cố vương triều Lê sơ. Tham gia nghĩa quân từ những ngày đầu gian khổ, ông luôn kề vai sát cánh cùng Lê Lợi trong những thời điểm hiểm nguy nhất của cuộc kháng chiến chống quân Minh. Từ các trận chiến ở Lạc Thủy, Bồ Ải, Khả Lưu đến chiến dịch giải phóng Nghệ An và cuộc tiến quân ra Bắc kết thúc bằng thắng lợi tại Xương Giang, Lê Ngân đều trực tiếp chỉ huy chiến đấu, góp phần tạo nên những bước ngoặt quyết định đưa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đến thắng lợi hoàn toàn.

Sau khi nhà Lê được thành lập, ông được phong nhiều chức vụ quan trọng, tham dự triều chính, cùng các công thần khác phụ giúp vua Lê Thái Tổ xây dựng bộ máy cai trị và sau đó đảm nhiệm vai trò phụ chính dưới triều vua Lê Thái Tông. Việc nhiều lần được giao thực hiện những nhiệm vụ hệ trọng của triều đình cho thấy năng lực tổ chức, bản lĩnh chính trị cũng như uy tín của ông trong hàng ngũ khai quốc công thần.

Tuy nhiên, cuộc đời Lê Ngân cũng phản ánh rõ những biến động chính trị phức tạp của buổi đầu triều Lê sơ. Việc ông bị buộc phải tự vẫn năm 1437 chính là bước đầu vua Lê Thái Tông tiến hành thu hồi quyền lực từ nhóm đại thần phụ chính và thanh lọc những thế lực có ảnh hưởng lớn trong triều. Biến cố ấy không chỉ là bi kịch của riêng Lê Ngân mà còn là số phận chung của nhiều công thần khai quốc từng có công lớn nhưng về sau bị cuốn vào vòng xoáy tranh chấp quyền lực. Dẫu vậy, việc vua Lê Thánh Tông sau này truy tặng ông tước Hoằng Quốc công đã khẳng định triều đình hậu Lê vẫn đánh giá rất cao những cống hiến của ông đối với đất nước.

Nhìn một cách tổng thể, Lê Ngân là hình tượng tiêu biểu của lớp võ tướng khai quốc nhà Lê: trung thành, quả cảm, giàu tài năng quân sự và hết lòng vì sự nghiệp phục hưng dân tộc. Những chiến công của ông trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và vai trò trong những năm đầu xây dựng vương triều đã góp phần quan trọng vào việc giành lại nền độc lập, đặt nền móng cho một trong những triều đại hưng thịnh nhất của lịch sử Việt Nam. 

Tài liệu tham khảo

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Background

Lê Ngân (? – 1437) was one of the representative founding meritorious officials of the Early Lê dynasty, and also a general who made many important contributions to the Lam Sơn uprising against Ming domination in the early fifteenth century. He belonged to the first generation of generals who followed Lê Lợi from the very beginning of the uprising and always stood beside his lord throughout the struggle to regain national independence.

Lê Ngân was from Đàm Di commune, in the Lam Sơn region, now in Thọ Xuân district, Thanh Hóa province. This was the land where the Lam Sơn uprising originated, a place that produced many famous generals, meritorious officials, and outstanding figures of the Early Lê dynasty. The historical environment and patriotic tradition of this land helped nurture Lê Ngân’s fighting spirit and loyalty. During the most difficult stages of the uprising, from the time the insurgents were pursued by the Ming army in the Chí Linh mountains and suffered from food shortages, to the major campaigns in Nghệ An, Thuận Hóa, and Đông Đô, he was always one of the key generals who helped preserve the forces and bring about the final victory.

With his great contributions to the restoration of Đại Việt’s independence, Lê Ngân was ranked among the founding meritorious officials of the Early Lê dynasty. His name is associated with many brilliant military achievements in the Lam Sơn uprising, and historians have assessed him as one of the generals who made many contributions to the cause of building and defending the country under the Early Lê dynasty.

Career

Following Lê Lợi in Raising the Banner of the Lam Sơn Uprising

Lê Ngân was one of the generals who joined the Lam Sơn uprising from its earliest days, when Lê Lợi raised the banner of revolt in the spring of the Mậu Tuất year, 1418. In the context of the insurgent army still being weak, small in number, and constantly pursued by the Ming army, he soon proved his loyalty and military talent. Throughout nearly ten years of resistance against the Ming army, Lê Ngân was always present in major campaigns, achieved many military merits, and became one of the key generals of the Lam Sơn insurgent army.

Military Achievements in the Early Years of the Uprising

Immediately after the uprising broke out, the Ming army quickly mobilized a large force to destroy the insurgents. In the first lunar month of 1418, the eunuch Mã Kỳ commanded Ming troops to attack the Lam Sơn base. Under pressure from the enemy, Lê Lợi proactively withdrew his troops to the Lạc Thủy region to set up an ambush.

On the 13th day of the first lunar month, when the Ming army entered the ambush site, Lê Ngân, together with the generals Lê Thạch, Đinh Bồ, and Lê Lý, served as the vanguard and suddenly charged into the enemy formation. The insurgent army won a major victory, killing about three thousand Ming troops and seizing many weapons, provisions, and military supplies. This was one of the first victories of the uprising, helping strengthen the fighting spirit of the insurgents during an extremely difficult period.

In the following years, Lê Ngân continued to share hardships with Lê Lợi during the most dangerous moments of the uprising, from the time the insurgents had to withdraw to Chí Linh Mountain and endure prolonged food shortages, to the time they were besieged by both the Ming and Ai Lao forces. It was the steadfastness and endurance of generals such as Lê Ngân that helped the insurgent army preserve its forces and wait for the opportunity to counterattack.

Military Achievements in the Campaign to Liberate Nghệ An

The year 1424 marked an important turning point in the Lam Sơn uprising, when Lê Lợi decided to change strategy and lead his army into Nghệ An to build a new base.

In this campaign, Lê Ngân was one of the vanguard generals who directly took part in the battle of Bồ Ải, also known as Khả Lưu. When the Ming army commanded by Trần Trí and Sơn Thọ came to block the advance, Lê Lợi arranged an ambush, while Lê Ngân, together with the generals Lê Sát, Lê Lễ, Phạm Vấn, Lê Nhân Chú, Lê Khôi, and many others, simultaneously rushed forward to break the enemy formation.

The attack was fierce, and the Ming army quickly collapsed. The insurgents captured Admiral Chu Kiệt alive, killed Commander Hoàng Thành, destroyed and captured thousands of enemy troops, and seized a large number of warships, weapons, and military supplies. After this victory, the Lam Sơn army took advantage of the momentum and advanced close to Nghệ An Citadel, forcing the Ming troops to withdraw and hold out inside their fortifications. This opened the process of liberating the whole Nghệ An region.

Expanding the Liberated Area in Tân Bình and Thuận Hóa

After controlling most of Nghệ An, Lê Lợi continued to implement the plan to liberate Tân Bình and Thuận Hóa in order to cut off the Ming defensive system in the South.

In 1425, when the force commanded by Trần Nguyên Hãn and Lê Nỗ encountered fierce resistance from the Ming army and requested reinforcements, Lê Ngân was assigned to command a naval force of about seventy warships, together with the generals Lê Bôi and Lê Văn An, crossing the sea to provide support.

After joining forces, Lê Ngân and the other generals quickly launched attacks and liberated most of Tân Bình and Thuận Hóa. The local people supported the insurgent army, many places voluntarily submitted, while the Ming troops were forced to withdraw into fortified citadels. This victory helped the Lam Sơn insurgents greatly expand their area of control and create a position from which the Ming army could be surrounded from many directions.

Besieging and Capturing Nghệ An Citadel

In 1426, when Lê Lợi decided to lead the main army northward to liberate the Red River Delta, he assigned Lê Ngân, together with the generals Lê Văn An, Lê Bôi, Lê Điền, Lê Lĩnh, Lê Văn Linh, and Lê Quốc Hưng, to remain behind and continue besieging Nghệ An Citadel.

In early 1427, after a long period of persistent assault, Lê Ngân commanded the Lam Sơn army in capturing Nghệ An Citadel and took the Ming commander Thái Phúc alive. The capture of Nghệ An Citadel not only eliminated the Ming army’s most important military base in Central Vietnam but also secured a firm rear base for the insurgents before they entered the decisive campaign at Đông Quan.

Founding Meritorious Official and High Minister of the Early Lê Dynasty

After defeating the Ming army and restoring independence, in 1428 Lê Lợi ascended the throne as emperor and established the Early Lê dynasty. For his great services in the resistance war, Lê Ngân was granted the title of Meritorious Official for Loyal Support, Assisting Governance, and Joint Counsel, held the office of Nhập nội Tư mã, and participated in court affairs.

In 1429, during the reward ceremony for founding meritorious officials, he was granted the title Á Thượng hầu. This was a special title, granted only to Lê Ngân within the system of rewards for meritorious officials, reflecting the court’s special recognition of his contributions.

In the same year, he was one of seven high ministers entrusted with carrying the golden investiture documents to install Lê Tư Tề as National King and Lê Nguyên Long, later Lê Thái Tông, as Crown Prince. His participation in one of the most important political ceremonies of the court shows that he was one of the great ministers especially trusted by Lê Thái Tổ.

Regent under Lê Thái Tông

After Lê Thái Tổ passed away in 1433, Lê Thái Tông ascended the throne at only eleven years old. In the early stage of the new reign, Lê Ngân continued to hold many important offices, such as Tư khấu and Chief Military Commander of the Northern Route, and together with other high ministers such as Lê Sát, he participated in governing the court.

He also took part in recruiting soldiers, strengthening the army, and handling many important affairs of the court. However, historical records also note that Lê Ngân was upright in character but sometimes rather rigid and narrow-minded. In a land dispute with a fellow villager named Phạm Mấn, he allowed personal affairs to affect court business, causing later historians to make not entirely positive comments about his character.

In addition, Lê Ngân repeatedly took part in advising King Lê Thái Tông on how to handle high ministers. When the king intended to punish Lê Sát harshly, it was Lê Ngân and Bùi Cầm Hổ who advised the king to preserve the dignity of a founding meritorious official, showing a spirit of loyalty to righteousness and caution in dealing with officials of the previous reign.

Being Trusted and Reaching the Peak of Power

In 1437, after Lê Sát was dismissed from office, Lê Ngân continued to be trusted by Lê Thái Tông. He was promoted to the offices of Nhập nội Đại đô đốc, Quy Hóa Trấn Phiêu kỵ Thượng tướng quân, Đặc tiến Khai phủ Nghi đồng Tam ty, and Thượng trụ quốc, while also being granted the title Quốc Huyện Thượng hầu.

In the same year, his daughter Lê Nhật Lệ was appointed Huệ phi, becoming one of the favored consorts of King Lê Thái Tông. This further shows Lê Ngân’s political position and prestige in the court during the final years of his life.

From a loyal follower who joined Lê Lợi in raising the banner of revolt at Lam Sơn to one of the founding meritorious officials and regent ministers of the Early Lê dynasty, Lê Ngân’s career clearly reflects the image of a general with many military achievements, loyal to the court, and important in both the process of regaining independence and building the Đại Việt state after victory.

Death and Remembrance

In the eleventh lunar month of the fourth year of Thiệu Bình, 1437, someone accused him of setting up an altar to Guanyin in his private residence in order to pray that his daughter, Huệ phi Lê Nhật Lệ, would be favored by King Lê Thái Tông. The king ordered the eunuch Đỗ Khuyển and the imperial guards to search his residence, where they found a Buddhist statue, along with much gold, silver, silk, and brocade. Although Buddhist worship was a common belief in society at the time, the matter was interpreted as an act of ritual prayer for private purposes, in the context of the court carrying out a purge of forces that had once played regent roles.

Summoned to court to explain himself, Lê Ngân affirmed that the altar had only been set up to repair an old place of worship according to the words of a fortune-teller, in order to pray for peace for his family, and that he had no intention of seeking power. He also argued that the accusations came from resentment among former concubines and household servants. At the same time, recognizing his old age and weakness and facing an unfavorable situation, he asked to resign and return to his native place to rest. However, the court continued the investigation, arrested and interrogated his household servants, and eventually forced him to commit suicide at his private residence. All his property was confiscated, and his daughter Huệ phi Lê Nhật Lệ was demoted to the rank of Tư dung.

The death of Lê Ngân reflects the fierce power struggles in the early years of the Early Lê dynasty, when King Lê Thái Tông gradually took back power from the group of founding high ministers who had served as regents. Although his ending was incomplete, his contributions to the Lam Sơn uprising and the founding of the Lê dynasty were not denied by history.

After Lê Ngân passed away, his son Lê Nho Tông continued to be employed by the court. In 1448, under the reign of King Lê Nhân Tông, Lê Nho Tông was appointed Đại đội trưởng of the Bảo Ứng army. In 1453, on the occasion of a general amnesty, the king granted 100 mẫu of official fields to the descendants of Lê Ngân and to the families of several other founding meritorious officials such as Lê Sát, Lê Khả, Lê Khiêm, and Trịnh Khắc Phục, showing recognition of the contributions of these meritorious families.

In particular, in 1484, King Lê Thánh Tông posthumously granted Lê Ngân the office of Grand Mentor and the title Duke of Hoằng Quốc, officially restoring his honor and affirming his position among the founding meritorious officials of the Lê dynasty. This posthumous honor shows that the later Lê court had a more objective view of the political incidents under Lê Thái Tông and duly recognized Lê Ngân’s contributions to the Lam Sơn uprising and the early years of building the dynasty.

Today, although not many separate worship sites dedicated to Lê Ngân remain, his name is still preserved in historical records and has been given to many streets in localities such as Thanh Hóa, Đà Nẵng, and Ho Chi Minh City, helping commemorate a meritorious official who made many contributions to the cause of winning independence and building the Early Lê dynasty.

Assessment and Evaluation

Lê Ngân was one of the representative meritorious officials of the Lam Sơn uprising and a figure who made many important contributions to the formation and consolidation of the Early Lê dynasty. Joining the insurgent army from its earliest difficult days, he always stood shoulder to shoulder with Lê Lợi during the most dangerous moments of the resistance war against the Ming army. From the battles at Lạc Thủy, Bồ Ải, and Khả Lưu to the campaign to liberate Nghệ An and the northern advance that ended with victory at Xương Giang, Lê Ngân directly commanded troops in battle, helping create decisive turning points that brought the Lam Sơn uprising to complete victory.

After the Lê dynasty was established, he was granted many important offices, participated in court affairs, helped Lê Thái Tổ build the governing apparatus together with other meritorious officials, and later served as regent under King Lê Thái Tông. The fact that he was repeatedly entrusted with important court duties shows his organizational ability, political courage, and prestige among the founding meritorious officials.

However, Lê Ngân’s life also clearly reflects the complex political upheavals of the early Early Lê dynasty. His being forced to commit suicide in 1437 marked the beginning of King Lê Thái Tông’s effort to reclaim power from the regent ministers and purge influential forces within the court. This event was not only Lê Ngân’s personal tragedy but also the common fate of many founding meritorious officials who had rendered great service but were later drawn into the vortex of power struggles. Even so, the fact that King Lê Thánh Tông later posthumously granted him the title Duke of Hoằng Quốc affirmed that the later Lê court still highly valued his contributions to the country.

Overall, Lê Ngân represents the founding military generals of the Lê dynasty: loyal, courageous, rich in military talent, and devoted to the cause of national restoration. His military achievements in the Lam Sơn uprising and his role in the early years of building the dynasty made important contributions to regaining independence and laying the foundations for one of the most prosperous dynasties in Vietnamese history.

References

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.

Tiếng Pháp (Français)

Origines

Lê Ngân (? – 1437) fut l’un des grands serviteurs fondateurs représentatifs de la dynastie Lê sơ, ainsi qu’un général ayant apporté de nombreuses contributions importantes à l’insurrection de Lam Sơn contre la domination des Ming au début du XVe siècle. Il appartenait à la première génération de généraux qui suivirent Lê Lợi dès les débuts de l’insurrection et resta toujours aux côtés de son chef tout au long de la lutte pour reconquérir l’indépendance nationale.

Lê Ngân était originaire de la commune de Đàm Di, dans la région de Lam Sơn, aujourd’hui district de Thọ Xuân, province de Thanh Hóa. C’était la terre d’origine de l’insurrection de Lam Sơn, qui donna naissance à de nombreux célèbres généraux, grands serviteurs et personnages remarquables de la dynastie Lê sơ. C’est précisément le contexte historique et la tradition patriotique de cette terre qui contribuèrent à forger l’esprit combatif et la loyauté de Lê Ngân. Dans les phases les plus difficiles de l’insurrection, depuis le moment où l’armée insurgée était poursuivie par les Ming dans les montagnes de Chí Linh et tombait dans le manque de vivres, jusqu’aux grandes campagnes de Nghệ An, Thuận Hóa et Đông Đô, il fut toujours l’un des principaux généraux contribuant à préserver les forces et à créer la victoire finale.

Grâce à ses grands mérites dans l’œuvre de restauration de l’indépendance du Đại Việt, Lê Ngân fut classé parmi les grands serviteurs fondateurs de la dynastie Lê sơ. Son nom est associé à de nombreux exploits éclatants durant l’insurrection de Lam Sơn, et les historiens le considèrent comme l’un des généraux ayant apporté de nombreuses contributions à l’œuvre de fondation et de défense du pays sous les Lê sơ.

Carrière

Aux côtés de Lê Lợi dans le déclenchement de l’insurrection de Lam Sơn

Lê Ngân fut l’un des généraux qui participèrent à l’insurrection de Lam Sơn dès les premiers jours, lorsque Lê Lợi leva l’étendard de la révolte au printemps de l’année Mậu Tuất, en 1418. Dans un contexte où l’armée insurgée était encore faible, peu nombreuse et constamment poursuivie par les troupes Ming, il affirma très tôt sa loyauté et ses talents militaires. Durant près de dix années de résistance contre les Ming, Lê Ngân fut toujours présent dans les grandes campagnes, remporta de nombreux exploits et devint l’un des principaux généraux de l’armée de Lam Sơn.

Mérites durant les premières années de l’insurrection

Peu après le déclenchement de l’insurrection, les Ming mobilisèrent rapidement de grandes forces afin d’anéantir l’armée insurgée. Au premier mois de l’année 1418, l’eunuque Mã Kỳ commanda les troupes Ming qui attaquèrent la base de Lam Sơn. Sous la pression de l’ennemi, Lê Lợi retira volontairement ses troupes vers la région de Lạc Thủy afin d’y disposer des forces en embuscade.

Le 13e jour du premier mois, lorsque les troupes Ming pénétrèrent dans la zone d’embuscade, Lê Ngân, avec les généraux Lê Thạch, Đinh Bồ et Lê Lý, joua le rôle d’avant-garde et lança soudainement une attaque contre les rangs ennemis. L’armée insurgée remporta une grande victoire, détruisit environ trois mille soldats Ming et captura de nombreuses armes, des vivres et du matériel militaire. Ce fut l’une des premières victoires de l’insurrection, contribuant à renforcer le moral de l’armée insurgée dans une période extrêmement difficile.

Dans les années suivantes, Lê Ngân continua à partager les épreuves avec Lê Lợi dans les moments les plus périlleux de l’insurrection, depuis le retrait de l’armée vers les montagnes de Chí Linh, le manque prolongé de vivres, jusqu’aux périodes où elle fut encerclée par les troupes Ming et celles d’Ai Lao. C’est précisément la fidélité et la persévérance de généraux comme Lê Ngân qui permirent à l’armée insurgée de préserver ses forces et d’attendre l’occasion de contre-attaquer.

Exploits dans la campagne de libération de Nghệ An

L’année 1424 marqua un tournant important de l’insurrection de Lam Sơn, lorsque Lê Lợi décida de modifier son orientation stratégique et de conduire ses troupes vers Nghệ An afin d’y établir une nouvelle base.

Dans cette campagne, Lê Ngân fut l’un des généraux d’avant-garde qui participèrent directement à la bataille de Bồ Ải, ou Khả Lưu. Lorsque les troupes Ming commandées par Trần Trí et Sơn Thọ arrivèrent pour barrer la route, Lê Lợi disposa des forces en embuscade, tandis que Lê Ngân, avec Lê Sát, Lê Lễ, Phạm Vấn, Lê Nhân Chú, Lê Khôi et de nombreux autres généraux, se lança simultanément à l’assaut pour briser les rangs ennemis.

L’attaque fut acharnée et les troupes Ming se dispersèrent rapidement. L’armée insurgée captura vivant l’amiral Chu Kiệt, tua le đô ty Hoàng Thành, détruisit et captura des milliers de soldats ennemis, et s’empara d’un grand nombre de bateaux de guerre, d’armes et de matériel militaire. Après cette victoire, les troupes de Lam Sơn, profitant de leur succès, avancèrent jusqu’aux abords de la citadelle de Nghệ An, obligeant les Ming à se replier et à se retrancher, ce qui ouvrit le processus de libération de toute la région de Nghệ An.

Extension de la zone libérée à Tân Bình et Thuận Hóa

Après avoir contrôlé la majeure partie de Nghệ An, Lê Lợi poursuivit son plan de libération des régions de Tân Bình et Thuận Hóa afin de couper le système défensif des Ming au Sud.

En 1425, lorsque la colonne commandée par Trần Nguyên Hãn et Lê Nỗ rencontra une résistance acharnée des Ming et demanda des renforts, Lê Ngân reçut le commandement d’une force navale composée d’environ soixante-dix bateaux de guerre. Avec les généraux Lê Bôi et Lê Văn An, il traversa la mer pour leur porter secours.

Après la jonction des forces, Lê Ngân et les autres généraux lancèrent rapidement des attaques, libérant la majeure partie des régions de Tân Bình et Thuận Hóa. La population locale soutint l’armée insurgée ; de nombreuses localités se rallièrent volontairement, tandis que les Ming furent contraints de se retirer dans leurs fortifications. Cette victoire permit à l’armée de Lam Sơn d’élargir considérablement sa zone de contrôle et de créer une situation d’encerclement des Ming depuis plusieurs directions.

Siège et prise de la citadelle de Nghệ An

En 1426, lorsque Lê Lợi décida de conduire la grande armée vers le Nord afin de libérer la plaine du Bắc Bộ, il confia à Lê Ngân, avec les généraux Lê Văn An, Lê Bôi, Lê Điền, Lê Lĩnh, Lê Văn Linh et Lê Quốc Hưng, la mission de rester sur place pour poursuivre le siège de la citadelle de Nghệ An.

Au début de l’année 1427, après une longue période d’attaque persévérante, Lê Ngân commanda les troupes de Lam Sơn qui s’emparèrent de la citadelle de Nghệ An et capturèrent vivant le commandant Ming Thái Phúc. La prise de Nghệ An ne supprima pas seulement la plus importante base militaire des Ming dans le Centre ; elle assura aussi une base arrière solide pour l’armée insurgée avant l’entrée dans la campagne décisive de Đông Quan.

Grand serviteur fondateur et grand dignitaire de la dynastie Lê sơ

Après la défaite des Ming et la restauration de l’indépendance, en 1428, Lê Lợi monta sur le trône impérial et fonda la dynastie Lê sơ. En raison de ses grands mérites durant la résistance, Lê Ngân reçut le titre de Suy trung Tán trị Hiệp mưu công thần, occupa la fonction de Nhập nội Tư mã et participa aux affaires de la cour.

En 1429, lors de la récompense des grands serviteurs fondateurs, il reçut le titre de Á Thượng hầu. C’était un titre particulier, accordé uniquement à Lê Ngân dans le système des récompenses destinées aux grands serviteurs, reflétant la reconnaissance spéciale de la cour envers ses contributions.

La même année, il fut l’un des sept grands dignitaires chargés de porter le livre d’or pour établir Lê Tư Tề comme Quốc vương et Lê Nguyên Long, futur Lê Thái Tông, comme prince héritier. Le fait qu’il ait participé à ces rites politiques parmi les plus importants de la cour montre qu’il était l’un des grands dignitaires auxquels Lê Thái Tổ accordait une confiance particulière.

Régence sous le règne de Lê Thái Tông

Après la mort de Lê Thái Tổ en 1433, Lê Thái Tông monta sur le trône alors qu’il n’avait que onze ans. Au début du nouveau règne, Lê Ngân continua à occuper plusieurs fonctions importantes, telles que Tư khấu et Đô tổng quản hành quân Bắc đạo, participant avec de grands dignitaires comme Lê Sát à la gestion des affaires de la cour.

Il participa également au recrutement des soldats, au renforcement de l’armée et au règlement de nombreuses affaires importantes de la cour. Toutefois, les livres d’histoire notent aussi que Lê Ngân était un homme droit, mais parfois assez rigide et étroit d’esprit. Dans le conflit foncier avec un homme de son village nommé Phạm Mấn, il laissa ses affaires personnelles influencer les affaires de la cour, ce qui amena les historiens postérieurs à formuler des jugements qui ne furent pas entièrement favorables sur son caractère.

Par ailleurs, Lê Ngân participa à plusieurs reprises aux remontrances adressées au roi Lê Thái Tông dans le traitement des grands dignitaires. Lorsque le roi voulut punir Lê Sát avec sévérité, ce furent Lê Ngân et Bùi Cầm Hổ qui conseillèrent au souverain de préserver la dignité de ce grand serviteur fondateur, manifestant ainsi un esprit de loyauté envers les anciens mérites et une certaine prudence dans le traitement des grands serviteurs du règne précédent.

Employé avec faveur et sommet du pouvoir

En 1437, après la destitution de Lê Sát, Lê Ngân continua néanmoins à être employé avec faveur par Lê Thái Tông. Il fut promu à la fonction de Nhập nội Đại đô đốc, Quy Hóa trấn Phiêu kỵ Thượng tướng quân, Đặc tiến Khai phủ Nghi đồng Tam ty, Thượng trụ quốc, et reçut en même temps le titre de Quốc Huyện Thượng hầu.

Cette même année, sa fille Lê Nhật Lệ fut nommée Huệ phi et devint l’une des concubines favorisées du roi Lê Thái Tông. Cela montre encore davantage la position politique et le prestige de Lê Ngân à la cour dans les dernières années de sa vie.

Depuis le statut d’un insurgé suivant Lê Lợi lorsqu’il leva l’étendard de la révolte à Lam Sơn jusqu’à celui de grand serviteur fondateur et de grand dignitaire régent de la dynastie Lê sơ, la carrière de Lê Ngân reflète clairement l’image d’un général aux nombreux exploits, loyal envers la cour et jouant un rôle important à la fois dans le processus de reconquête de l’indépendance et dans la construction de l’État du Đại Việt après la victoire.

Décès et commémoration

Au onzième mois de la quatrième année de Thiệu Bình, soit en 1437, quelqu’un accusa Lê Ngân d’avoir établi un autel à Quan Âm dans sa résidence privée afin de prier pour que sa fille, Huệ phi Lê Nhật Lệ, obtienne la faveur du roi Lê Thái Tông. Le roi ordonna à l’eunuque Đỗ Khuyển, accompagné des gardes impériaux, de fouiller sa résidence, où furent trouvés une statue bouddhique ainsi que beaucoup d’or, d’argent, de soieries. Bien que le culte bouddhique fût une pratique courante dans la société de l’époque, cette affaire fut interprétée comme un acte de prière à des fins privées, dans un contexte où la cour procédait à l’élimination des forces qui avaient autrefois joué un rôle de régence.

Convoqué à la cour pour s’expliquer, Lê Ngân affirma que l’établissement de l’autel ne visait qu’à restaurer un ancien lieu de culte, conformément aux paroles d’un devin, afin de prier pour la paix de sa famille, et qu’il n’avait aucune intention de rechercher le pouvoir. Il déclara aussi que les accusations provenaient de la rancune d’anciennes concubines et de serviteurs de sa maison. En même temps, constatant son âge avancé, sa santé déclinante et la situation défavorable, il demanda l’autorisation de quitter ses fonctions et de rentrer dans son village natal pour y se reposer. Cependant, la cour poursuivit l’enquête, arrêta ses domestiques pour les interroger sous contrainte et finit par l’obliger à se suicider dans sa résidence. Tous ses biens furent confisqués, tandis que sa fille, Huệ phi Lê Nhật Lệ, fut rétrogradée au rang de Tư dung.

La mort de Lê Ngân reflète les luttes de pouvoir intenses des débuts de la dynastie Lê sơ, lorsque le roi Lê Thái Tông reprit progressivement le pouvoir aux grands dignitaires fondateurs qui avaient joué un rôle de régence. Bien que sa fin n’ait pas été pleinement heureuse, ses mérites envers l’insurrection de Lam Sơn et l’œuvre de fondation de la dynastie Lê ne furent pas niés par l’histoire.

Après la mort de Lê Ngân, son fils Lê Nho Tông continua à être employé par la cour. En 1448, sous le règne de Lê Nhân Tông, Lê Nho Tông fut nommé Đại đội trưởng des troupes Bảo Ứng. En 1453, à l’occasion d’une grande amnistie, le roi accorda cent mẫu de terres publiques aux descendants de Lê Ngân ainsi qu’aux familles de plusieurs autres grands serviteurs fondateurs comme Lê Sát, Lê Khả, Lê Khiêm et Trịnh Khắc Phục, manifestant la reconnaissance envers les contributions des familles de grands serviteurs.

En particulier, en 1484, le roi Lê Thánh Tông conféra à titre posthume à Lê Ngân la fonction de Thái phó et le titre de Hoằng Quốc công, restaurant officiellement son honneur et affirmant sa place parmi les grands serviteurs fondateurs de la dynastie Lê. Cette distinction posthume montre que la cour des Lê postérieurs porta un regard plus objectif sur les bouleversements politiques du règne de Lê Thái Tông, tout en reconnaissant de façon méritée les services de Lê Ngân dans l’insurrection de Lam Sơn et dans les premières années de construction de la dynastie.

Aujourd’hui, bien qu’il ne subsiste pas beaucoup de monuments de culte propres à Lê Ngân, son nom demeure conservé dans les livres d’histoire et a été donné à de nombreuses rues dans des localités comme Thanh Hóa, Đà Nẵng et Hô Chi Minh-Ville, contribuant à la mémoire d’un grand serviteur qui apporta de nombreuses contributions à l’œuvre de reconquête de l’indépendance et de construction de la dynastie Lê sơ.

Appréciations et évaluations

Lê Ngân fut l’un des grands serviteurs représentatifs de l’insurrection de Lam Sơn et un personnage ayant apporté de nombreuses contributions importantes au processus de formation et de consolidation de la dynastie Lê sơ. Participant à l’armée insurgée dès les premiers jours difficiles, il fut toujours aux côtés de Lê Lợi dans les moments les plus dangereux de la résistance contre les Ming. Des combats de Lạc Thủy, Bồ Ải et Khả Lưu à la campagne de libération de Nghệ An et à l’avancée vers le Nord qui s’acheva par la victoire de Xương Giang, Lê Ngân commanda directement les combats et contribua à créer les tournants décisifs qui conduisirent l’insurrection de Lam Sơn à la victoire complète.

Après la fondation de la dynastie Lê, il reçut de nombreuses fonctions importantes, participa aux affaires de la cour, aida avec d’autres grands serviteurs le roi Lê Thái Tổ à bâtir l’appareil de gouvernement, puis assuma le rôle de régent sous le règne de Lê Thái Tông. Le fait qu’il ait reçu à plusieurs reprises des missions essentielles de la cour montre ses capacités d’organisation, son courage politique ainsi que son prestige parmi les grands serviteurs fondateurs.

Cependant, la vie de Lê Ngân reflète aussi clairement les bouleversements politiques complexes des débuts de la dynastie Lê sơ. Le fait qu’il fut contraint au suicide en 1437 marqua le début du processus par lequel le roi Lê Thái Tông reprit le pouvoir au groupe des grands dignitaires régents et élimina les forces influentes à la cour. Cet événement ne fut pas seulement la tragédie personnelle de Lê Ngân, mais aussi le destin commun de nombreux grands serviteurs fondateurs qui avaient rendu de grands services avant d’être entraînés dans les conflits de pouvoir. Néanmoins, le fait que Lê Thánh Tông lui ait plus tard conféré à titre posthume le titre de Hoằng Quốc công affirme que la cour des Lê postérieurs continua à apprécier hautement ses contributions au pays.

Dans l’ensemble, Lê Ngân représente de manière typique la génération des généraux fondateurs de la dynastie Lê : loyaux, courageux, riches de talents militaires et entièrement dévoués à l’œuvre de renaissance nationale. Ses exploits durant l’insurrection de Lam Sơn et son rôle dans les premières années de construction de la dynastie contribuèrent de manière importante à la reconquête de l’indépendance et à l’établissement des fondements de l’une des dynasties les plus prospères de l’histoire du Vietnam.

Documents de référence

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.

Tiếng Trung (中文)

身世

黎银（？—1437）是后黎初期王朝具有代表性的开国功臣之一，同时也是在十五世纪初蓝山起义中反抗明朝统治、作出重要贡献的将领。他属于最早追随黎利举起义旗的一代将领，并在整个争取民族独立的过程中始终与主帅并肩作战。

黎银故乡在今清化省寿春县蓝山地区的潭夷社。这里是蓝山起义的发源地，孕育了后黎初期王朝的许多名将、功臣和杰出人物。正是这片土地的历史环境和爱国传统，陶冶了黎银的战斗精神和忠义品格。在起义最艰难的阶段，从义军在至灵山一带被明军追击、陷入缺粮困境，到乂安、顺化和东都等重大战役，他始终是维持力量并促成最终胜利的核心将领之一。

凭借在恢复大越独立事业中的巨大功劳，黎银被列入后黎初期王朝开国功臣之列。他的名字与蓝山起义中的许多显赫战功紧密相连，并被史家评价为对后黎初期建国和卫国事业作出诸多贡献的将领之一。

事业
追随黎利举起蓝山义旗

黎银是黎利于戊戌年（1418）春举起义旗时便参加蓝山起义的将领之一。在义军尚且弱小、兵力有限且经常遭明军追击的背景下，他很早便表现出忠诚和军事才能。在近十年的抗明战争中，黎银始终参加各项重要战役，建立许多战功，并成为蓝山义军的核心将领之一。

起义初期立功

起义刚爆发后，明军迅速调集大军，企图消灭义军。1418年正月，内官马骐率领明军进攻蓝山根据地。面对敌军压力，黎利主动将部队撤至乐水一带，布置伏兵。

正月十三日，当明军进入伏击阵地时，黎银与黎石、丁蒲、黎理等将领担任先锋，突然冲击敌军阵形。义军取得重大胜利，歼灭约三千名明军，缴获大量武器、粮草和军需物资。这是蓝山起义早期的重要胜利之一，在极其困难的阶段鼓舞了义军士气。

此后数年，黎银继续与黎利同甘共苦，经历起义最危险的时刻。从义军被迫撤上至灵山、长期缺乏粮食，到遭明军和哀牢军围困，他始终坚定不移。正是黎银这样的将领所体现出的忠贞和坚韧，帮助义军保存力量，等待反攻时机。

解放乂安战役中的战功

1424年是蓝山起义的重要转折点。黎利决定调整战略，率军进攻乂安，以建立新的根据地。

在这次战役中，黎银是直接参加蒲隘，即可留之战的先锋将领之一。当陈智、山寿率领明军前来阻击时，黎利布置伏兵，而黎银与黎察、黎礼、黎问、黎仁注、黎魁及其他将领一同冲锋破阵。

此次进攻十分激烈，明军很快溃败。义军生擒都督朱杰，斩杀都司黄成，歼灭并俘获数千敌军，缴获大量战船、武器和军需物资。胜利之后，蓝山军乘胜逼近乂安城，迫使明军收缩固守，由此开启了解放整个乂安地区的进程。

扩大新平和顺化解放区

控制乂安大部分地区后，黎利继续部署解放新平和顺化的计划，以切断明军在南方的防御体系。

1425年，陈元扞和黎弩率领的部队遭到明军顽强抵抗并请求增援。黎银受命统率约七十艘战船组成的水军，与黎培、黎文安等将领渡海前往支援。

会师之后，黎银与诸将迅速展开进攻，解放新平和顺化大部分地区。当地百姓积极响应义军，许多地方自愿归附，而明军被迫退入城垒固守。这一胜利大大扩大了蓝山义军控制区域，并形成从多个方向包围明军的态势。

围攻并攻占乂安城

1426年，黎利决定率大军北上，以解放北部平原。他命黎银与黎文安、黎培、黎田、黎领、黎文灵和黎国兴等将领留下，继续围攻乂安城。

1427年初，经过长期围攻，黎银指挥蓝山军攻占乂安城，生擒明军将领蔡福。乂安城的攻克，不仅摧毁了明军在中部最重要的军事据点，也为义军进入东关决战之前确保了稳固后方。

开国功臣与后黎初期大臣

击败明军、恢复国家独立后，1428年，黎利登基称帝，建立后黎初期王朝。凭借抗战中的巨大功劳，黎银被封为推忠赞治协谋功臣，任入内司马，并参与朝政。

1429年，在开国功臣封赏中，他被封为亚上侯。这是功臣封赏体系中的特殊爵位，只有黎银一人获此封号，反映出朝廷对其贡献的特别认可。

同年，他也是七位受命携带金册、为黎思齐册立国王、为黎元龙，即后来的黎太宗，册立皇太子的重要大臣之一。能够参与朝廷最重要的政治仪式，说明他是黎太祖特别信任的重臣之一。

黎太宗朝辅政

1433年黎太祖去世后，黎太宗即位时年仅十一岁。在新朝初期，黎银继续担任重要职务，如司寇、北道行军都总管，并与黎察等大臣共同参与朝政。

他还参与募兵、巩固军队，并处理朝廷多项重要事务。然而，史书也记载，黎银性格刚直，但有时较为强硬和狭隘。在与同乡范敏的田地争端中，他让私人事务影响到朝廷工作，因此后世史家对其性格也有一些不完全正面的评价。

此外，黎银多次参与劝谏黎太宗处理大臣事务。当皇帝准备严厉处置黎察时，正是黎银与裴琴虎劝皇帝保全这位开国功臣的体面，体现出他重情义，并在处理前朝功臣问题上保持一定谨慎。

受到重用并达到权力高峰

1437年，黎察被罢职后，黎银仍继续受到黎太宗重用。他被升任入内大都督、归化镇骠骑上将军、特进开府仪同三司、上柱国，并被封为国县上侯。

同年，他的女儿黎日丽被册封为惠妃，成为黎太宗宠爱的妃嫔之一。这进一步显示出黎银晚年在朝廷中的政治地位和声望。

从一名跟随黎利在蓝山举义的义士，到后黎初期王朝的开国功臣和辅政大臣，黎银的一生清楚反映出一位战功卓著、忠于朝廷，并在争取独立和建设大越国家过程中发挥重要作用的将领形象。

去世与追念

绍平四年（1437）十一月，有人告发黎银在私宅中设立观音坛，祈求其女惠妃黎日丽获得黎太宗宠爱。皇帝命太监杜犬与禁卫军搜查其私宅，发现佛像以及许多金银、丝绸。虽然礼佛本是当时社会常见的信仰，但在朝廷正清除曾担任辅政角色的势力这一背景下，此事被定性为出于私人目的而进行的祈祷行为。

黎银被召入朝中辩解时，说明设坛只是按照术士之言修整旧有祭祀场所，以祈求家宅平安，并无谋求权势之意。他还认为，告发之言出自旧妾和家奴的怨恨。同时，鉴于年老体弱且处境不利，他请求辞官归乡休养。然而，朝廷仍继续调查，逮捕其家人审问，最终迫使他在私宅自尽。其全部家产被没收，女儿惠妃黎日丽也被降为资容。

黎银之死反映了后黎初期激烈的权力斗争。黎太宗逐步从曾经辅政的开国大臣集团手中收回权力，并清除朝中有影响力的势力。尽管结局并不圆满，但黎银对蓝山起义和后黎建国事业的功劳，并未被历史否定。

黎银去世后，其子黎儒宗仍受到朝廷任用。1448年，黎仁宗朝，黎儒宗被任命为保应军大队长。1453年，趁大赦之际，皇帝赐给黎银子孙及部分开国功臣家属一百亩官田，其中还包括黎察、黎可、黎谦和郑克复等人的家族。这体现了朝廷对功臣家族贡献的承认。

尤其在1484年，黎圣宗追赠黎银太傅之职，爵号弘国公，正式恢复其名誉，并确认其在后黎开国功臣中的地位。这次追封表明，后黎朝廷对黎太宗时期的政治变故已有较为客观的看法，同时也对黎银在蓝山起义和建国初期的功劳作出应有承认。

如今，虽然专门祭祀黎银的遗迹已不多，但他的名字仍保存在史书中，并被用于清化、岘港和胡志明市等多地道路命名，以纪念这位为争取独立和建设后黎初期王朝作出许多贡献的功臣。

认定与评价

黎银是蓝山起义中具有代表性的功臣之一，也是后黎初期王朝形成与巩固过程中作出重要贡献的人物。他从最艰难的初期便参加义军，在抗明战争最危险的时刻始终与黎利并肩作战。从乐水、蒲隘、可留等战役，到解放乂安以及北上进军、最终在昌江取得胜利，黎银都直接指挥作战，为蓝山起义走向完全胜利创造了决定性转折。

后黎王朝建立后，他被封授多项重要职务，参与朝政，并与其他功臣共同辅佐黎太祖建设统治机构，随后又在黎太宗朝承担辅政角色。朝廷多次委派他执行重大任务，说明其组织能力、政治胆识以及在开国功臣群体中的威望均受到高度认可。

然而，黎银的一生也清楚反映出后黎初期复杂的政治变动。1437年他被迫自尽，是黎太宗开始从辅政大臣集团手中收回权力、清除朝中强大势力的表现之一。这一变故不仅是黎银个人的悲剧，也是许多曾立下大功、后来却卷入权力斗争漩涡的开国功臣共同命运的缩影。尽管如此，黎圣宗后来追赠他弘国公爵位，表明后黎朝廷仍高度评价他对国家的贡献。

总体来看，黎银是后黎开国武将阶层的典型人物：忠诚、勇敢、富有军事才能，并全心投入民族复兴事业。他在蓝山起义中的战功，以及在王朝初建时期的作用，对恢复独立、奠定越南历史上一个兴盛王朝的基础，都具有重要意义。

参考资料

1. Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa Thông tin.
2. Trần Trọng Kim (2020), Việt Nam sử lược, Nxb Văn học.
3. Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Viên Sử học (dịch), Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Trãi (1956), Lam Sơn thực lục, Nxb Tân Việt.
5. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Văn Lâu dịch và chú thích, Tập III, Nxb Khoa học Xã hội.