Lược sử
Chùa Vân Tra tên chữ là Nhuệ Quang tự, một ngôi cổ tự thuộc làng Vân Tra, xã An Đồng, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng. Chùa Chùa là một trong những di tích lịch sử thời Hậu Lý trên địa bàn Hải Phòng.
Bà Đỗ Thị Uyển (người làng Vân Tra) cùng chồng là Đào Mộc (quê Nghệ An) thường đến chùa Thích Ca (Tràng An – Ninh Bình) cầu Phật an phúc lành. Năm Đinh Hợi (987), ông bà sinh hạ Đào Lôi, “Tướng mạo khác hẳn người thường, đỉnh đầu như mỏ phượng, mắt sáng như gương soi”. Đến năm Đào Lôi 13 tuổi, bà Đỗ Thị Uyển đưa Đào Lôi về quê ngoại Vân Tra sinh sống. Năm 24 tuổi, Đào Lôi đỗ đầu ở Kinh Đô, được tuyển vào Viện Hàn Lâm. Ông được vua phong làm Trung thư thị lang, Tả Tham tri chính sự rồi Thái úy Thành Quốc Công. Ông cùng mẹ xây dựng trang ấp, mở trường học, trùng tôn, tôn tạo lại ngôi chùa làng thờ Phật.
Trước Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám năm 1945, chùa là cơ sở Việt Minh của huyện, nơi Mặt trận Việt Minh huyện mở lớp huấn luyện quân sự cho dân quân tự vệ. Các nhà sư trụ trì thời gian đó cũng tham gia Việt Minh, góp phần tuyên truyền cách mạng, lưu hành sách báo cách mạng như tờ Đuốc Tuệ. Trước ngày giặc Pháp mở chiến dịch đánh chiếm huyện (26/1/1947), chùa Vân Tra là nơi tàng trữ nhiều pa-nô, khẩu hiệu, sách báo tuyên truyền cổ động của Việt Minh. Cuối năm 1947, sau thời kỳ địch khủng bố, đốt phá, nhân dân Vân Tra cùng vị sư ông hồi cư về trông nom, tu dựng lại chùa.
Do có nguồn tin chùa vẫn có cán bộ, bộ đội ra vào hoạt động, giặc Pháp từ bốt Kế (thị trấn An Dương ngày nay) đã bao vây, lùng sục xóm làng, bắt và tra tấn đến chết sư ông Nguyễn Văn Ngôn, hòng lay chuyển tấm lòng hướng theo cách mạng của dân làng và các vị sư sãi, tín đồ trong toàn huyện An Dương thời kỳ đó. Sau này, sư ông được Nhà nước công nhận liệt sĩ chống Pháp. Thời kỳ chống Mỹ cứu nước, chùa Vân Tra ở gần các trận địa pháo cao xạ, tên lửa phòng không nên thường bị máy bay địch bắn rốc-két quanh khu vực chùa, phá hỏng nhiều di tích và kiến trúc cổ.
Sư trụ trì chùa qua các kỳ gồm có: Thích Thanh Đông, Thích Mật Mật, Thích Thanh Vân, Thích Hải Quyên, Thích Thanh Tiêu, Thích Thanh Hậu, Thích Thanh Phúc,…
Kiến trúc
Chùa được bao bọc bởi các hàng tre xanh, tòa Phật điện thiết kế theo kiểu chữ “Đinh” gồm 5 gian tiền đường, 4 gian chuôi vồ. Mặt chính tòa Phật điện quay hướng Tây.
Khu vườn tháp trong chùa được xây cất từ hàng trăm năm trước, là nơi yên nghỉ của các vị sư tổ trụ trì và có công xây dựng, tu sửa chùa. Toàn bộ khu vườn tháp bao gồm 6 ngôi tháp được bố trí phía Bắc 4 tháp, phía Nam 2 tháp. Hiện khu vườn tháp được trùng tu nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc vốn có. Ngoài ra, còn ngôi mộ gắn bia mang tên Đức mẫu Đỗ Thị Uyển.
Hiện vật
Hệ thống tượng Phật cổ còn 2 pho tượng Quán Âm đứng trên tòa sen, hai tay đang trong tư thế thuyết pháo, có nghệ thuật tạo hình đẹp, sống động, gần với dòng tượng Đồng Minh (Vĩnh Bảo). Tượng cao 1,03m, mặc áo cà sa nhiều lớp thêu cúc mãn khai, hoa dây, cổ cao ba ngấn, mặt đầy đặn, mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII.
Tượng Cửu Long niên đại thế kỷ XVII. Pho A-di-đà tạc rất khéo, tọa thiền bán kiết già, khuôn mặt đôn hậu, ngồi trên tòa sen.
Chùa còn bảo tồn một số cổ vật khác như: quả chuông đồng cao 102cm, niên hiệu Gia Long (18002-1819), bát hương sứ men xanh trang trí rồng chầu mặt nhật, thủy ba, cây trúc đài đá hình trụ niên đại Vĩnh Thịnh nhị niên (1709) ghi lại việc hưng công tu tạo chùa.
Sự kiện
Lễ hội chùa Vân Tra mở vào các ngày 14, 15 tháng Giêng hằng năm. Trong lễ hội có thi đấu vật và các trò chơi dân gian với nhiều nét văn hoá đặc sắc, độc đáo…
Năm 1994, Cụm di tích đình, chùa Vân Tra được xếp hạng Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia.
Tham khảo
- Sách “Chùa Cổ Hải Phòng” (tập 1 – NXB Hải Phòng)
