Tên gọi và vị trí địa lý
Từ trung tâm thành phố Hải Phòng, qua cầu Bính, theo trục đường thị trấn Núi Đèo, huyện Thủy Nguyên, đến địa phận chợ Bính, rẽ trái theo đường Hoa Động, Lâm Động…. qua ngã ba Trịnh Xá, Cao Nhân đến địa phận xã Quảng Thanh, Chùa Vang nằm lưng chừng núi Cheo, nhìn hướng Bắc trông ra sông Hòn Ngọc.
Chùa Vang, tên chữ là Bắc Linh tự mang ý nghĩa là ngôi chùa linh thiêng tại phía Bắc. Chùa thuộc địa phận thôn Thanh Lãng, xã Quảng Thanh, huyện Thủy Nguyên.
Lịch sử và nhân vật
Hiện chưa có sử liệu ghi chép chính xác về thời điểm xây dựng chùa. Theo dân gian, chùa có từ lâu đời, khi Trạng nguyên Lê ích Mộc về trí sĩ đã hưng công tu sửa lớn. Năm 1948, Pháp đánh chiếm Thủy Nguyên và lập ra tề ngụy, không cho địch chiếm giữ nơi công cộng của làng để đàn áp, nhân dân đã tiêu thổ, dỡ bỏ ngôi chùa.
Dấu tích ngôi chùa cổ hiện vẫn còn nền móng; hai ngôi tháp cổ xây bằng gạch chế tác từ thế kỷ 17 (thời Hậu Lê) và tấm bia đá Hậu Phật dù chữ đã mờ nhưng vẫn có thể nhận biết được niên đại tạo tác từ thế kỷ 19 (thời Nguyễn). Trước khi bị phá hủy, quần thể chùa gồm Chính điện, sau Chính điện là nhà thờ Tổ các vị tổ truyền đăng (mọi người gọi là chùa Hạ), hai bên là hai cây tháp thờ các vị sư Tổ trụ trì, lịch sử chùa có 3 vị sư trụ trì lâu dài, 4 vị sư vong. Theo dân gian trong vùng, trong lịch sử, chùa có 3 vị sư trụ trì lâu dài, 4 vị sư vong.
Kiến trúc cảnh quan
Năm 2006 – 2008, nhân dân phục dựng lại chùa với vật liệu gỗ truyền thống với quy mô to lớn. Chùa Vang nằm trên diện tích có kiểu kiến trúc chữ đinh, gồm 5 gian tiền đường kiểu chồng rường giá chiêng, 3 gian Hậu cung vì chồng rường giá chiêng. Phía ngoài, qua khoảng sân lên bậc tam cấp là vào chính điện. Bờ nóc chùa có kiểu lưỡng long chầu bánh xe luân hồi, phía hai bờ hồi có kiểu tay ngai. Chùa lợp ngói mũi hài truyền thống.
Trong chùa đã có đầy đủ các ban thờ Phật. Việc sinh hoạt tôn giáo đạo Phật tiếp tục được duy trì qua việc tổ chức lễ hội vào các ngày sự lệ như ngày Phật Đản, lễ Vu Lan… thu hút đông đảo khách thập phương về hành lễ, chiêm bái.
Di tích chùa Vang hiện nay là công trình kiến trúc gỗ được dựng vào năm 2007 – 2009. Kiến trúc chùa chữ Đinh, gồm toà Tiền đường, Hậu Cung (Thượng điện). Kiến trúc gỗ có quy mô bề thế, chất liệu gỗ tốt. Khuôn viên chùa nằm lưng chừng đồi.
Phía bên phải là nhà Mẫu, nơi thờ Tam tòa Thánh Mẫu. Các di tích hiện được quản lý, bảo vệ tốt. Tuy nhiên, lối đi vào chùa nhỏ, hẹp nằm xen kẽ giữa khu dân cư nên khi có khách số lượng đông có thể gây tắc nghẽn lối vào. Nhà Mẫu cũng là nhà khách, phía nối tiếp là nhà sinh hoạt công cộng của Ban quản lý chùa. Chưa tạo được không gian tôn nghiêm của di tích.
Sự kiện và lễ hội
Ngày 8 tháng 4 là ngày lễ Phật đản, vào ngày này, vị sư trụ trì tiến hành lễ Mộc dục (lễ tắm Phật). Tuy nhiên, vào những dịp lễ có đông khách hành hương tham gia thì nhà Chùa sẽ đặt tượng ra ngoài sân. Vị sư trụ trì chuẩn bị một chậu nước thơm (ngũ vị hương) ngay tại tòa Cửu Long, sư thầy sẽ dội từng gáo nước lên mình tượng và niệm kinh, nhân dân có theo đó lần lượt làm theo… Nghi lễ này kỉ niệm ngày Thái tử Tất Đạt Đa ra đời, sau ngài ngộ đạo và trở thành ngày Phật đản thế giới. Dân gian cho rằng, vào ngày này trời sẽ mưa lớn để tắm Phật, cho nên Lễ Phật đản cũng là dịp lễ cầu mưa của dân gian trong vùng… Bên cạnh những dịp lễ lớn như Phật đản, Vu Lan, các ngày sóc, vọng cũng thu hút đông đảo nhân dân thập phương về hành lễ, chiêm bái.
Hiện vật
Hệ thống tượng trên thượng điện, gồm:
- Trên cùng là Tam thế tôn là ba vị Phật tượng trưng cho quá khứ, hiện tại và vị lai. Phía dưới là tượng A Di Đà Phật, bên phải là Đại Thế Chí bồ Tát và bên trái là Văn Thù Bồ Tát. Phía dưới là tượng Thích ca niệm hoa sen.
- Tiếp theo phía dưới là Quan âm thiên thủ thiên nhãn. Hai bên là Thị giả. Phía dưới là tượng Di lặc; Ngọc Hoàng thượng đế.
- Hai bên Nam Tào (Bên Trái), Bắc Đẩu. Phía trước là Tòa Cửu Long. Hình tượng một cậu bé đứng trong tòa có hình chín rồng chầu.
- Phía ngoài gian Tiền đường, bên Phải là ban thờ Đức Ông, bên trái gian là tượng Đức ông. Phía trước Thượng điện là một nhang án lớn, nơi đặt lư hương, mõ tụng kinh, hai bên là hai lọ lộc bình, cây nến.
Xếp hạng
Chùa Vang được Ủy ban nhân dân Thành phố Hải Phòng cấp Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố năm 2013.
Tham khảo
- Thích Thanh Giác (2017), Chùa cổ Hải Phòng, tập 1, Nxb Hải Phòng.
- Thành đoàn Hải Phòng, Chùa Vang, xã Quang Thanh, huyện Thủy Nguyên, Website Đoàn Thanh niên cộng sản TP Hải Phòng, số ra ngày 04/01/2024.
