Chùa Yên Hoành (Yên Định, Thanh Hoá)

Chùa Yên Hoành (Yên Định, Thanh Hoá)

Chùa Yên Hoành (tên chữ là An Khánh tự) tọa lạc trên núi Hoành (dân gian gọi là núi Chùa) thuộc dãy Trúc Lĩnh, ven phía hữu ngạn sông Mã, thuộc làng Yên Hoành, xã Định Tân, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Chùa được xây dựng theo hướng Tây Bắc, nằm trọn trên một trong những long mạch của làng. Chùa Yên Hoành cùng với núi Chùa, sông Mã hợp thành một cảnh trí thiên nhiên hữu tình, thơ mộng. Trải qua biến cố của thời gian và thăng trầm lịch sử, ngôi chùa đã bị phá hủy hoàn toàn. Đến năm 2015, nhờ sự phát tâm của tín đồ Phật tử gần xa, đặc biệt là con em làng Yên Hoành, chùa được trùng tu tôn tạo khang trang, với tổng diện tích 5.257m2.

Lịch sử hình thành và phát triển

Hiện nay, trong dân gian làng Yên Hoành còn lưu truyền việc Tiến sĩ hành khiển Lê Vĩnh Thái (thế kỷ XVIII) hiến tặng đất cho làng xây dựng ngôi chùa. Sự kiện này còn được nhắc tới trong Văn kỵ (giỗ) Tự Hạng Tướng công (tức Tiến sĩ Lê Vĩnh Thái): “Tướng công,… tu phạm vũ, lập bi chí, thiên tải phong công tư lâm kính nhật, …”1) (Tướng công,… lại còn xây dựng chùa chiền, lập bia đá ghi lại, nêu công đức muôn đời, …). Và cho đến ngày nay, khu đất mà Lê Vĩnh Thái hiến tặng vẫn được dân làng gọi là vườn chùa. Tên gọi quả núi có ngôi chùa tọa lạc từ lâu đã được gọi là Núi Chùa. Qua đó cho thấy, tính xác thực của sự tồn tại ngôi chùa Yên Hoành trước đây. Và trong cuốn Địa chí làng Yên Hoành, trang 239, tác giả Phạm Tấn – Phạm Văn Tuấn đều thống nhất sử dụng những cứ liệu này làm căn cứ lịch sử về ngôi chùa. Cả hai tác giả đều nhận định: Chùa Yên Hoành xây dựng thời Lê Trung hưng (vào khoảng cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII). Còn như chùa được xây dựng chính xác vào năm nào, quy mô chùa lúc bấy giờ ra sao, trải qua bao nhiêu đời trụ trì… thì hiện nay không còn đủ cứ liệu để xác minh.

Đến những năm 90 của thế kỷ XIX, nhằm khống chế phong trào yêu nước nổi dậy của nhân dân, Thực dân Pháp đã cho xây dựng trên núi Củ (ngọn núi nằm cạnh núi Chùa) một đồn bốt khá quy mô. Ngôi chùa đã bị phá hủy hoàn toàn trong khoảng thời gian này, phần thì do bị quân Pháp dỡ lấy vật liệu đi xây đồn, kè đường; phần thì do cuộc chiến giữa quân ta và thực dân Pháp đã hủy hoại, những gì còn sót lại chỉ là lớp móng chùa bằng gạch, ẩn sâu dưới lớp đất đá. 

Năm 2014, thể theo nguyện vọng của nhân dân trong làng, được sự chấp thuận của chính quyền địa phương, bà Phạm Thị Tính – Phu nhân của ông Phạm Quang Nghị – là người con của làng Yên Hoành đang sinh sống, làm việc tại Thủ đô Hà Nội đã tự nguyện đứng ra chủ trì vận động anh chị em, bạn hữu gần xa cùng tham gia vào việc phục dựng lại ngôi chùa. Bà là người chủ trì trong mọi công việc, từ thu thập các tư liệu về ngôi chùa, huy động mọi người đóng góp công sức, kinh phí cho tới việc hoàn tất mọi thủ tục có liên quan. Tấm bia dựng trước nhà Tổ và bia công đức đã ghi danh những người có công lớn, những nhà tài trợ chính, trong đó nổi bật là vai trò của các vị sau đây: PGS.TS Phạm Mai Hùng, người đề xuất ý tưởng phục dựng ngôi chùa và những nhà hảo tâm đã cung tiến phần chủ yếu kinh phí xây dựng đó là các ông bà: Trần Đăng Khoa, Dương Công Minh, Hoàng Thị Lý, Trịnh Thanh Giảng.

Nhờ sự đồng thuận và sự hưởng ứng thành tâm của anh chị em bạn hữu gần xa, sau gần một năm thi công, đến đầu năm 2015, những hạng mục chính yếu của chùa (gồm cả kiến trúc nội ngoại thất) như: Đại Hùng bảo điện, Tổ đường, Đại hồng chung, Tam quan, Tháp Báo Ân, Lầu Quan Âm, và một số công trình phụ khác cơ bản được hoàn thành. Được sự đồng ý của các cơ quan hữu quan, thể theo nguyện vọng của bà con nhân dân trong làng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hóa và các cấp chính quyền đã bổ nhiệm Đại đức Thích Nguyên Hải (trụ trì chùa Mèo (Đỉnh Miêu thiền tự), huyện Lang Chánh) về kiêm nhiệm Trụ trì chùa Yên Hoành. 

Tháng 10 năm 2015, Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thanh Hóa chính thức ra quyết định bổ nhiệm Đại đức Thích Nguyên Hải đảm nhiệm ngôi vị Trụ trì chùa Yên Hoành.

Bố cục kiến trúc và bài trí thờ tự

Bố cục kiến trúc

Chùa Yên Hoành nằm trên một khu đất hình chữ L nằm ngang. Dự kiến ban đầu, chùa xây dựng theo mô hình “nội công ngoại quốc”. Tuy nhiên, căn cứ quỹ đất hiện có, những công trình đã và đang hoàn thiện được bố trí dọc theo 3 trục như sau: 

Đường chủ trục: Gồm 3 hạng mục công trình: 

  1. Tam quan: Phân làm 2 lớp cổng là Tam quan ngoại và Tam quan nội. Trên Tam quan nội có treo Đại hồng chung nặng 770 kg. 
  2. Đại Hùng bảo điện: Được xây dựng bằng gỗ, lợp ngói mũi hài, theo mô hình chữ Đinh truyền thống của chùa miền Bắc, với 2 phần là Tiền đường và Chính điện. 
  3. Tổ đường: Cũng được xây dựng bằng gỗ, lợp ngói mũi hài, theo mô hình chữ Nhất gồm 5 gian, 3 gian giữa dùng để thờ Tổ, hai gian bên là phòng Phương trượng và Thư phòng. 

Đường tả trục: Gồm 2 hạng mục công trình: 

  1. Tháp Báo Ân: Hình lục lăng, cao 9 tầng, mỗi tầng đều an trí 6 pho tượng đức Bổn sư trong tư thế tọa thiền; riêng tầng 1 có thêm pho tượng đức Bổn sư nhập Niết bàn an trí tại trung tâm tháp. Tòa tháp được xây bằng bê tông, đường nét hoa văn tinh tế, hài hòa, được chư tôn đức Tăng Ni trong cũng như ngoài tỉnh đánh giá cao về mặt nghệ thuật kiến trúc, nhất là về điêu khắc 55 pho tượng đặt trong tòa tháp. 
  2. Khách đường: Là công trình được xây dựng sau khi đại đức Thích Nguyên Hải về trụ trì.

Đường hữu trục: Cũng có 2 hạng mục công trình: 

  1. Lầu Quan Âm: Lầu Quan Âm chùa Yên Hoành không nằm trên chủ trục như nhiều ngôi chùa khác ở miền Bắc và cũng không có lầu các, mà nằm trên hữu trục (đối diện với tháp Phật bên tả), với pho tượng Quan Âm được tạc bằng đá trắng rất tinh xảo và được đặt lộ thiên. 
  2. Giảng đường: Nằm trong chuỗi những hạng mục công trình thiết yếu của ngôi chùa, được khởi công xây dựng vào tháng 5 năm 2016, với tổng diện tích sử dụng 250m2. Đối diện với Khách đường, công trình này là nét sổ phải của bức họa chữ Quốc. 

 Bài trí thờ tự

Đại Hùng bảo điện: Hướng từ ngoài vào trong, nội bộ Đại Hùng bảo điện được chia làm 2 phần chính là Tiền đường và Chính điện. 

  • Tiền đường: Chính giữa bài trí 1 hương án lớn, là nơi Phật tử dâng hương lễ Phật. Phía bên tả có 3 ban thờ, từ trái qua phải lần lượt là ban thờ Hộ pháp trừng ác, ban thờ Đức Thánh Hiền (tức Ngài A Nan), cuối cùng là ban thờ Bồ tát Địa Tạng. Phía bên hữu có 2 ban thờ và 1 tấm bia, từ phải qua trái lần lượt là ban thờ Hộ pháp khuyến thiện, ban thờ Đức Ông (tức Ngài Cấp Cô Độc), cuối cùng là tấm bia ghi công đức khắc năm 2015. 
  • Chính điện: là gian thờ chính trong Đại Hùng bảo điện. Chính điện chùa Yên Hoành bài trí tượng pháp mang đậm nét văn hóa “Tam giáo đồng nguyên”. 

– Lớp tượng trên cùng, cao nhất là tượng Tam Thế Phật (đại diện cho quá khứ, hiện tại, vị lai thập phương nhất thiết chư Phật). 

– Lớp tượng thứ hai là bộ Di Đà Tam tôn, với Đức Phật A Di Đà ngồi giữa, Ngài Quán Thế Âm đứng bên trái và Ngài Đại Thế Chí đứng bên phải. 

– Lớp tượng thứ ba có phần hơi đặc biệt, thông thường là bộ tượng Thích Ca Tam tôn, hay còn gọi là Thích Ca liên hoa (gồm Đức Phật Thích Ca, Bồ tát Văn ThùBồ tát Phổ Hiền); ở chùa Yên Hoành là tượng Bồ tát Chuẩn Đề ở giữa, bên trái là tượng Bồ tát Phổ Hiền; bên phải là tượng Bồ tát Văn Thù. 

– Lớp tượng thứ tư là bộ tượng Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu với Ngọc Hoàng ngồi giữa, Nam Tào (mũ đỏ, quần áo đỏ, mặt đỏ) ngồi bên phải, Bắc Đẩu (mũ đen, quần áo đen, mặt đen) ngồi bên trái. 

– Lớp tượng thứ năm, cũng là lớp tượng cuối cùng, đó là tòa Cửu Long với tượng đức Phật Thích Ca sơ sinh ở chính giữa. 

Tổ đường: Cách bài trí thờ tự ở Tổ đường chùa Yên Hoành không nhiều ban bệ, không thờ tổ Đạt Ma, mà chỉ có duy nhất một pho tượng đại diện cho cả Tây Thiên, Đông Độ, Việt Nam lịch đại tổ sư.

Di vật hiện tồn tại

Như trên đã nói, vào những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chùa bị phá hủy hoàn toàn khi Thực dân Pháp đóng đồn trong làng. Sau khi chùa bị phá, cổ vật của chùa cũng theo đó tản mát khắp nơi. Cho tới bây giờ, cổ vật duy nhất còn lại là một nửa chiếc khánh đá. Ban kiến thiết chùa và bà con nhân dân địa phương đã từng cất công tìm kiếm nửa còn lại, nhằm khôi phục và bảo tồn chiếc khánh cổ, nhưng đã không tìm thấy. Hiện nay, ở chùa có treo một chiếc khánh đá mới, nhưng chiếc khánh này chỉ mang ý nghĩa tượng trưng.

Chùa Yên Hoành hiện nay đã được xây dựng lại, với nhiều công trình hạng mục, nhưng chúng ta vẫn chưa tìm lại được những tư liệu để hình dung diện mạo vốn có của ngôi chùa xưa. Đến nay chùa mới xây dựng chưa được xếp hạng di tích. Để giải quyết được những tồn tại nêu trên, rất cần sự quan tâm của các cấp Chính quyền và sự ủng hộ từ phía nhân dân địa phương. 

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập IV), Đại đức. Thích Nguyên Đạt
Chấm điểm
Chia sẻ
Chua-Yen-Hoanh-Yen-Dinh-Thanh-Hoa (8)

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

pexels4035926