Niên đại: Triều vua Lê Nghi Dân
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 24,5 – 25,5 mm; độ dày: 1,5 – 2 mm; trọng lượng: 3,4 – 4,4 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông, thể hiện cấu trúc trời tròn đất vuông chuẩn mực của tiền tệ cổ truyền phương Đông. Thân tiền khá dày dặn, đanh chắc, bề mặt đúc phẳng phiu và chất lượng đúc tương đối tốt. Cả gờ viền mép ngoài lẫn gờ viền quanh lỗ vuông ở hai mặt trước và sau đều tương đối hẹp nhưng đúc nổi cao, sắc gọn, tạo khung bảo vệ vững vàng giúp bề mặt chữ tránh bị mòn vẹt khi sử dụng.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Thiên Hưng thông bảo 天興通寳, bố cục theo thể Chân thư đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Chữ viết có khổ to, nét chữ rõ ràng, mạch lạc, đĩnh đạc và phân bổ cân đối quanh 4 hướng của lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng mịn và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật được đúc và ban hành sau cuộc binh biến cung đình năm Kỷ Mão (1459), khi Lạng Sơn vương Lê Nghi Dân đem quân vào cung cấm sát hại vua Lê Nhân Tông cùng Hoàng thái hậu Nguyễn Thị Anh rồi tự lập làm hoàng đế, lấy niên hiệu Thiên Hưng để khẳng định địa vị tối cao của mình chốn hoàng triều.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh một trong những biến cố cung đình đẫm máu và phức tạp bậc nhất thời Lê Sơ. Dù thời gian trị vì của Lê Nghi Dân chỉ kéo dài hơn 8 tháng trước khi bị các đại thần xướng nghĩa phế truất để rước Lê Thánh Tông lên ngôi, sự xuất hiện của đồng tiền minh chứng cho việc triều đình đoạt quyền vẫn khẩn trương thực thi quyền lực đúc tiền nhằm hợp thức hóa ngôi vị và củng cố quyền cai trị tại kinh đô.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Thiên Hưng” mang ý nghĩa trời làm cho hưng thịnh, phản ánh mưu đồ chính trị nhằm biện minh tính chính thống và khẳng định việc đoạt ngôi là thuận theo mệnh trời; minh văn “thông bảo” thể hiện sự tiếp nối các quy chuẩn tiền tệ chính thống của Đại Việt bất chấp các cuộc chuyển giao quyền lực khốc liệt ở thượng tầng kiến trúc.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc tiền đồng đạt chuẩn mực cao với thân tiền dày dặn, biên viền hẹp nhưng đúc nổi sắc nét; nghệ thuật thư pháp Chân thư với nét chữ to khỏe, dứt khoát và khoáng đạt, tạo nên diện mạo thẩm mỹ tiền tệ nghiêm cẩn, mực thước tương đồng với mỹ thuật đúc tiền của các giai đoạn thịnh trị thời Lê Sơ.
Giá trị độc đáo: Là một trong những đồng tiền lưu hành có thời gian đúc và tồn tại ngắn ngủi nhất trong lịch sử tiền tệ Việt Nam (chỉ trong khoảng hơn 8 tháng từ cuối năm 1459 đến giữa năm 1460); do sau khi lên ngôi vua Lê Thánh Tông đã cho thu hồi và đúc tiền mới nên tiền Thiên Hưng thông bảo có số lượng lưu truyền lại rất hiếm, mang giá trị đặc biệt quý giá đối với nghiên cứu khảo cổ học kinh thành và cổ tiền học thời phong kiến.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
