Niên đại: Triều vua Lê Thần Tông
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 23,2 – 26,5 mm; độ dày: 1,3 – 2 mm; trọng lượng: 2,85 – 7 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông, thể hiện cấu trúc trời tròn đất vuông chuẩn mực của tiền tệ cổ truyền phương Đông. Thân tiền đanh chắc, có độ phân bố kích thước, độ dày và trọng lượng tương đối rộng giữa các đợt đúc (đường kính dao động từ 23,2 mm đến 26,5 mm, trọng lượng từ 2,85 gram đến 7 gram), nhìn chung dáng tiền khá mỏng mảnh và thanh thoát. Cả gờ viền mép ngoài lẫn gờ viền quanh lỗ vuông ở hai mặt trước và sau đều đúc nổi cao, sắc gọn, tạo khung bảo vệ vững vàng giúp mặt chữ tránh bị mòn vẹt khi lưu thông.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Vĩnh Thọ thông bảo 永壽通寳, bố cục theo lối đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái). Nét chữ kết hợp linh hoạt, tài hoa giữa thể Chân thư mực thước vaà Hành thư phóng khoáng; khổ chữ nhỏ gọn, đường nét rõ ràng, sắc sảo, đúc nổi khối thanh thoát và phân bổ cân xứng quanh 4 hướng của lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng phiu và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật được triều đình đúc và ban hành trong giai đoạn vua Lê Thần Tông trở lại ngai vàng lần thứ hai dưới thời Tây vương Trịnh Tạc phụ chính, đặt niên hiệu Vĩnh Thọ (1658), phục vụ lưu thông tiền tệ và giao thương buôn bán tại Đàng Ngoài vào giữa thế kỷ XVII.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật tiền tệ quan trọng gắn liền với thời kỳ trị vì lần hai độc nhất vô nhị của hoàng đế Lê Thần Tông – vị vua duy nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam hai lần lên ngôi và có tới 4 người con đều làm vua. Đồng tiền là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh sự ổn định tương đối của triều chính Đàng Ngoài dưới sự phụ chính của chúa Tây vương Trịnh Tạc, trong bối cảnh cuộc chiến tranh Trịnh – Nguyễn đang bước vào giai đoạn quyết liệt.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Vĩnh Thọ” mang ý nghĩa chúc tụng sự trường thọ, phúc lộc lâu bền cho đấng quân vương và sự yên ổn vững bền của quốc gia; minh văn “thông bảo” tiếp tục khẳng định chủ quyền tiền tệ độc lập của Đại Việt, đồng thời thể hiện nét văn hóa cung đình đặc sắc thông qua lời chúc cát tường gửi gắm trên đồng tiền lưu hành.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc đồng điêu luyện của các lò đúc kinh thành thế kỷ XVII qua thân tiền thanh mỏng nhưng biên viền đúc nổi rất sắc nét; nghệ thuật thư pháp có bước chuyển hóa mềm mại với sự pha trộn tinh tế giữa Chân thư ngay ngắn và Hành thư uyển chuyển, tạo nên phong cách thẩm mỹ tiền tệ vừa trang nhã, bay bướm vừa đĩnh đạc.
Giá trị độc đáo: Đại diện cho giai đoạn tiền tệ thời Lê Trung Hưng với sự đa dạng cao về trọng lượng và kích thước phôi tiền; hiện vật được phát hiện tại tầng văn hóa Hoàng thành Thăng Long, mang giá trị nghiên cứu đặc biệt đối với cổ tiền học, lịch sử kinh tế thương nghiệp và nghệ thuật thư pháp tiền tệ thế kỷ XVII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
