Văn Miếu (Long Hồ, Huế)

Tên gọi và vị trí địa lý

Văn Miếu Huế, còn gọi là Văn Thánh Huế hay Văn Thánh Miếu Huế, là công trình thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết Nho học, đồng thời là Văn Miếu chính thức của triều đình dưới thời Nhà Nguyễn. Công trình được xây dựng vào năm 1808 dưới triều Gia Long, trở thành trung tâm biểu tượng cho truyền thống tôn sư trọng đạo và học thuật của quốc gia thời bấy giờ.

Văn Miếu được dựng trên một khu đất rộng, tọa lạc bên bờ bắc sông Sông Hương, thuộc địa phận thôn An Bình, làng An Ninh, ở phía tây Kinh thành Huế. Hiện nay, Văn Thánh nằm bên đường Văn Thánh, TP Huế, cách chùa Thiên Mụ Huế khoảng 1km.

Lịch sử và nhân vật

Dưới thời Nhà Nguyễn, Nho học được đặc biệt đề cao và trở thành nền tảng tư tưởng quan trọng của triều đình. Nhà Nguyễn xem học thuyết này như công cụ chủ yếu để duy trì trật tự xã hội, củng cố đạo lý và bảo vệ quyền lực vương triều. Vì vậy, nhiều công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn Nho giáo đã được xây dựng và tu bổ nhằm phổ biến và khắc sâu tinh thần Nho học trong đời sống xã hội, trong đó tiêu biểu là Văn Thánh Miếu Huế. Trong đó, Văn Thánh Huế là biểu tượng văn hóa – kiến trúc, phản ánh rõ nét giai đoạn hưng thịnh của Nho học trong thời kỳ phong kiến cuối cùng của lịch sử Việt Nam.

Văn Miếu thờ Khổng Tử, bậc đại hiền của Nho học được hậu thế tôn xưng là “Vạn Thế Sư Biểu”, người thầy của muôn đời. Trong truyền thống văn hóa Á Đông, những quốc gia chịu ảnh hưởng của Nho học như Trung Hoa, Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam đều xây dựng Văn Miếu để tôn thờ Khổng Tử cùng các bậc hiền triết Nho gia. Vì vậy, Văn Miếu còn có nhiều tên gọi khác như Tiên Sư Miếu, Khổng Tử Miếu, Chí Thánh Miếu hoặc Chí Thánh Tiên Sư Miếu.

Theo truyền thống Nho giáo, Khổng Tử (551 – 479 TCN), tên thật là Khổng Khâu, sinh tại nước Lỗ (nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc), là nhà tư tưởng và nhà giáo dục vĩ đại của phương Đông. Ông sáng lập học phái Nho gia, xây dựng một hệ thống tư tưởng nhấn mạnh đạo lý nhân nghĩa, lễ giáo và trật tự xã hội. Sau khi ông qua đời, vua nước Lỗ đã lập miếu thờ tại quê hương ông ở Khúc Phụ. Từ đó, việc thờ Khổng Tử dần lan rộng khắp các quốc gia trong khu vực chịu ảnh hưởng của văn hóa Hán.

Tại Việt Nam, việc lập miếu thờ Khổng Tử được ghi nhận sớm nhất vào năm 1070, dưới triều Lý Thánh Tông, khi Văn Miếu Quốc Tử Giám được xây dựng ở kinh thành Thăng Long. Tại đây triều đình cho đắp tượng Khổng Tử cùng các học trò và bậc hiền triết Nho gia như Chu Công, Nhan Tử, Tăng Tử, Tử Tư, Mạnh Tử để thờ phụng. Công trình này được xem là Văn Miếu đầu tiên của nước ta. Các triều đại kế tiếp như Trần, Hồ và Hậu Lê đều tiếp tục duy trì và tôn tạo nơi thờ tự này. Đến thời Lê Thánh Tông, triều đình bắt đầu dựng bia tiến sĩ để ghi danh những người đỗ đạt trong các khoa thi, khởi đầu từ khoa thi thời Lê Thái Tông. Hiện nay còn lại 83 tấm bia, trở thành một di sản đặc biệt của truyền thống khoa bảng Việt Nam.

Trong quá trình các chúa Nguyễn mở mang lãnh thổ về phương Nam, việc tôn thờ Khổng Tử cũng được duy trì tại Đàng Trong. Một Văn Miếu được thiết lập tại Phú Xuân (Huế), đặt tại làng Triều Sơn, tuy thời điểm xây dựng cụ thể không được ghi rõ trong sử liệu. Đến năm 1770, 1770 (triều Nguyễn Phúc Khoát) thì Văn Miếu được dời đến xã Long Hồ và được biết tới là Văn Miếu của Đàng Trong. Sau đó, Văn Miếu Huế được xây dựng năm 1808 ở đường Văn Thánh hiện nay gắn liền với sự hình thành, phát triển và thăng trầm của triều Nguyễn thể hiện qua các đời vua Gia Long (xây dựng), Minh Mạng, Thiệu Trị (hoàn thiện).

Sau khi Gia Long thống nhất đất nước và lập nên Nhà Nguyễn, triều đình quyết định xây dựng một Văn Miếu mới mang tính quốc miếu của triều đại. Công trình được dựng tại vị trí hiện nay vào năm 1808, bên bờ Sông Hương, thuộc địa phận thôn An Bình, làng An Ninh, phía tây Kinh thành Huế. Văn Miếu cũ được giữ lại và chuyển đổi chức năng thành Khải Thánh Từ, nơi thờ cha mẹ của Khổng Tử. Việc xây dựng Văn Miếu mới được tiến hành từ 17 tháng 4 đến 18 tháng 9 năm 1808. Nhân dịp này, vua Gia Long cũng cho chế tác lại toàn bộ đồ tế khí, thay thế tượng thánh hiền bằng bài vị thờ theo nghi lễ Nho giáo.

Trong thời gian trị vì của Gia Long, triều đình chỉ tổ chức khoa thi Hương, vì vậy tại Văn Miếu Huế chưa có bia tiến sĩ được dựng. Đến triều Minh Mạng, khi các khoa thi Hội bắt đầu được tổ chức, triều đình cho dựng bia ghi danh những người đỗ đạt. Các “tiến sĩ đề danh bi” được lần lượt dựng tại sân Văn Miếu từ năm 1831 và kéo dài đến năm 1919, năm diễn ra khoa thi Hội cuối cùng dưới triều Khải Định.

Trong suốt thời Nguyễn, Văn Miếu Huế nhiều lần được tu sửa và bổ sung kiến trúc. Các đợt tu sửa đáng chú ý diễn ra vào các năm 1818 (thời Gia Long); 1820, 1822, 1830, 1840 (thời Minh Mạng); và 1895, 1903 dưới triều Thành Thái. Tuy nhiên, đến năm 1947, trong bối cảnh chiến tranh khi quân đội Pháp tái chiếm Huế và đồn trú tại khu vực này, di tích đã bị hư hại đáng kể. Để bảo vệ các di vật quan trọng, bài vị thờ tại Văn Thánh đã được đưa về lưu giữ tại Chùa Thiên Mụ.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, Văn Miếu Huế vẫn là một di tích tiêu biểu phản ánh truyền thống tôn sư trọng đạo và nền khoa cử Nho học của triều Nguyễn, đồng thời là minh chứng cho vai trò của Huế như trung tâm chính trị và văn hóa của quốc gia trong thời kỳ quân chủ cuối cùng của Việt Nam.

Ngày 22/10, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cho biết, UBND TP Huế đã phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo và phục hồi thích nghi di tích Văn Miếu (giai đoạn 1) với tổng kinh phí 132 tỷ đồng. Dự án thực hiện trong 3 năm và dự kiến khởi công trong quý IV/2025.

Kiến trúc cảnh quan

Khi còn nguyên vẹn, quần thể Văn Miếu Huế là một khu kiến trúc quy mô lớn, gồm gần 20 công trình lớn nhỏ như: Đại Thành điện, Đông Vu, Tây Vu, Thần trù, Thần khố, Hữu Văn đường, Dụy Lễ đường, nhà Thổ Công, Đại Thành môn, Văn Miếu môn, Quan Đức môn, Linh Tinh môn, hệ thống la thành cùng bến vua ngự bên bờ Sông Hương. Toàn bộ công trình được bố trí theo một trục thần đạo nghiêm cẩn, phản ánh rõ tư tưởng lễ nghi của Nho giáo trong kiến trúc cung đình triều Nguyễn.

Từ Đại Thành môn nhìn vào phía trong, ở vị trí trung tâm là Đại Thành điện – nơi thờ Khổng Tử. Đây là kiến trúc quan trọng nhất của toàn bộ khu Văn Miếu. Đại điện được dựng trên nền cao, dài khoảng 32 m, rộng 25 m, mang kết cấu trùng thiềm điệp ốc đặc trưng của kiến trúc cung đình Huế, với hai tầng mái chồng lên nhau tạo vẻ uy nghi và trang trọng. Hai bên phía trước điện Đại Thành là Đông Vu và Tây Vu, mỗi dãy gồm bảy gian, bố trí đối xứng, tạo thành không gian thờ tự hoàn chỉnh.

Ở khu vực sân miếu, có hai nhà bia đặt đối diện nhau, nhà bia bên phải đặt tấm bia khắc bài dụ của Minh Mạng với nội dung “Cung giám bất đắc liệt tấn thân”, quy định thái giám không được xếp vào hàng quan lại. Nhà bia bên trái đặt tấm bia khắc bài dụ của Thiệu Trị với nội dung “Ngoại thích bất đắc thân chính”, răn dạy việc người thân bên ngoại của hoàng gia không được tham dự vào chính sự.

Bên ngoài Đại Thành môn, phía trái có Hữu Văn đường, phía phải là Duy Lễ đường, đây là những công trình kiểu một gian hai chái, dùng làm nơi để vua và các quan nghỉ chân, chỉnh đốn lễ phục trước khi vào hành lễ tại miếu. Phía trước khu vực này là hai dãy bia tiến sĩ, gồm 32 tấm bia đá, ghi danh 293 vị tiến sĩ triều Nguyễn, từ khoa thi đầu tiên dưới triều Minh Mạng (năm 1822) đến khoa thi Hội cuối cùng vào năm 1919 dưới triều Khải Định.

Ở phía trước khu Văn Miếu, gần bờ sông, có Linh Tinh môn, một cổng gồm bốn trụ gạch, phần trên trang trí pháp lam. Tấm biển ở mặt trước khắc bốn chữ Hán “Đạo Tại Lưỡng Gian” (ý nói đạo lý tồn tại giữa trời và đất), còn mặt sau đề bốn chữ “Trác Việt Thiên Cổ”, ca ngợi giá trị vượt thời gian của đạo học. Hai bên khu vực trước cổng còn đặt bia “Khuynh cái hạ mã”, nhắc nhở người qua lại phải xuống ngựa, hạ lọng để tỏ lòng tôn kính khi đi qua nơi thờ tự.

Văn Miếu Huế ngoài việc thờ Khổng Tử còn thờ Tứ Phối gồm Nhan Tử, Tăng Tử, Tử Tư, Mạnh Tử, cùng với Thập Nhị Triết của Nho giáo. Tại hai dãy Đông Vu và Tây Vu đặt 14 án thờ các bậc Tiên Hiền và Tiên Nho, những nhân vật có công truyền bá và phát triển học thuyết Nho gia. Theo quy định của triều Nhà Nguyễn, việc thờ phụng trong Văn Miếu đều sử dụng bài vị bằng gỗ (linh vị, mộc chủ, thần chủ) thay cho tượng thờ, bởi triều đình cho rằng thờ bằng tượng là thiếu trang nghiêm đối với bậc thánh hiền.

Các bia tiến sĩ tại Văn Thánh Huế ghi rõ họ tên, tuổi tác và quê quán của 293 vị tiến sĩ, trong đó có nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam như Phan Thanh Giản, Phan Đình Phùng, Tống Duy Tân, Nguyễn Xuân Ôn, Nguyễn Khuyến, Chu Mạnh Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, cùng nhiều bậc khoa bảng khác.

Tổng thể kiến trúc của Văn Miếu Huế vừa thể hiện tính quy phạm nghiêm ngặt của Nho giáo, vừa phản ánh tầm vóc của trung tâm học thuật và khoa cử dưới triều Nguyễn, tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc trong quần thể di tích của kinh đô Huế.

Hiện vật

Tại Văn Miếu Huế hiện còn 32 tấm bia đá khắc ghi danh 293 vị Tiến sĩ của triều Nhà Nguyễn. Các bia này được dựng để ghi nhận những người đỗ đạt trong các khoa thi Hội của triều đình, bắt đầu từ khoa thi đầu tiên vào năm Minh Mạng thứ 3 (1822) dưới triều Minh Mạng và kéo dài đến khoa thi cuối cùng vào năm 1919 dưới triều Khải Định.

Trên mỗi tấm bia đều khắc họ tên, năm sinh và quê quán của các vị Tiến sĩ, thể hiện truyền thống tôn vinh hiền tài của triều đình. Bia được đặt trên bệ rùa bằng đá cẩm thạch, hình thức trang nghiêm, biểu tượng cho sự bền vững, trường tồn của nền học vấn và khoa bảng.

Xếp hạng

Văn Thánh Huế nằm trong Quần thể di tích Cố đô Huế đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Thế giới năm 1993.

Tài liệu tham khảo

Phan Thuận An (2007), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Đà Nẵng.
Phạm Đức Thành Dũng, “Văn Thánh (Văn Miếu)”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, https://hueworldheritage.org.vn/Di-san/Chi-tiet/pid/1305/cid/87?tid=Van-Thanh-Van-Mieu.html
Khám phá di tích Văn Miếu hơn 200 năm tuổi tại Huế – Báo Quảng Ninh điện tử
Thu Thủy, Văn Miếu Huế – Nơi thờ Khổng tử và các môn đệ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Ngày truy cập 14/03/2026.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

Hue Temple of Literature, also known as Van Thanh Hue or Van Thanh Mieu Hue, is a structure dedicated to Confucius and the sages of Confucianism, and served as the official Temple of Literature of the royal court during the Nguyen Dynasty. The monument was constructed in 1808 under the reign of Emperor Gia Long, becoming a symbolic center representing the national tradition of reverence for teachers and scholarship at that time.

The temple was built on a large site located on the northern bank of the Huong River, within An Binh hamlet, An Ninh village, to the west of the Hue Imperial Citadel. Today, Van Thanh is situated on Van Thanh Street in Hue City, about 1 km from Thien Mu Pagoda.

History and Historical Figures

During the Nguyen Dynasty, Confucian learning was highly esteemed and became an important ideological foundation of the royal court. The Nguyen rulers regarded Confucianism as a primary instrument for maintaining social order, strengthening moral principles, and consolidating dynastic authority. For that reason, many architectural works imbued with Confucian characteristics were constructed and restored in order to disseminate and reinforce the spirit of Confucian learning within society. Among these, Van Thanh Mieu Hue stands out as one of the most representative. The Hue Temple of Literature is therefore both a cultural and architectural symbol reflecting the flourishing period of Confucian scholarship during the final feudal era of Vietnamese history.

The Temple of Literature is dedicated to Confucius, the great sage of Confucianism, who was later honored by posterity as “Van The Su Bieu” (Teacher of Ten Thousand Generations). In the cultural traditions of East Asia, countries influenced by Confucian thought such as China, Korea, Japan, and Vietnam all constructed Temples of Literature to worship Confucius along with other Confucian sages. Consequently, the Temple of Literature is also known by several other names such as Tien Su Mieu, Khong Tu Mieu, Chi Thanh Mieu, or Chi Thanh Tien Su Mieu.

According to Confucian tradition, Confucius (551–479 BCE), whose personal name was Khong Khau, was born in the State of Lu (present-day Shandong Province, China). He was a great philosopher and educator of the East who founded the Confucian school of thought and established a philosophical system emphasizing benevolence, ritual propriety, and social order. After his death, the ruler of Lu built a temple in his hometown of Qufu to honor him. From that time, the worship of Confucius gradually spread throughout regions influenced by Chinese cultural traditions.

In Vietnam, the earliest recorded establishment of a temple dedicated to Confucius dates to 1070, during the reign of Ly Thanh Tong, when the Temple of Literature and the Imperial Academy (Van Mieu – Quoc Tu Giam) were constructed in the capital of Thang Long. At that site, statues of Confucius, his disciples, and Confucian sages such as Chu Cong, Nhan Tu, Tang Tu, Tu Tu, and Mencius were installed for worship. This complex is considered the first Temple of Literature in Vietnam. Successive dynasties such as the Tran, Ho, and Later Le continued to maintain and renovate the site. During the reign of Le Thanh Tong, the royal court began erecting doctoral steles to record the names of successful candidates in imperial examinations, beginning with the examinations held during the reign of Le Thai Tong. Today, 83 stone steles remain, forming a special heritage of Vietnam’s scholarly tradition.

During the period when the Nguyen lords expanded their territory southward, the worship of Confucius was also maintained in Dang Trong. A Temple of Literature was established in Phu Xuan (Hue), located in Trieu Son village, though the exact time of its construction is not clearly recorded in historical documents. In 1770, under the reign of Nguyen Phuc Khoat, the temple was relocated to Long Ho commune and became known as the Temple of Literature of Dang Trong. Later, the present Hue Temple of Literature was built in 1808 at the current location on Van Thanh Street. The monument is closely associated with the formation, development, and historical fluctuations of the Nguyen Dynasty through the reigns of Gia Long (construction), Minh Mang, and Thieu Tri (completion and expansion).

After Gia Long unified the country and established the Nguyen Dynasty, the royal court decided to construct a new Temple of Literature serving as the national temple of the dynasty. The construction began at the present site in 1808, on the bank of the Huong River in An Binh hamlet, An Ninh village, west of the Hue Imperial Citadel. The previous temple was preserved and converted into Khai Thanh Tu, a shrine dedicated to the parents of Confucius. The new construction took place from 17 April to 18 September 1808. On this occasion, Emperor Gia Long also ordered the recasting of all ritual objects and replaced statues of sages with spirit tablets in accordance with Confucian ritual practices.

During Gia Long’s reign, the court only organized the Huong examinations (provincial examinations), therefore no doctoral steles were erected at the Hue Temple of Literature. It was not until the reign of Minh Mang, when the Hoi examinations (metropolitan examinations) began to be organized, that the court ordered the erection of steles recording the names of successful candidates. These “doctoral name steles” were erected in the courtyard of the Temple of Literature from 1831 and continued until 1919, the year of the final metropolitan examination under the reign of Khai Dinh.

Throughout the Nguyen Dynasty, the Hue Temple of Literature underwent several restorations and architectural additions. Major renovations occurred in 1818 (Gia Long), 1820, 1822, 1830, 1840 (Minh Mang), and 1895, 1903 under the reign of Thanh Thai. However, in 1947, during the wartime period when French troops reoccupied Hue and stationed forces in the area, the monument suffered significant damage. To protect important relics, the spirit tablets from Van Thanh were moved and preserved at Thien Mu Pagoda.

Despite many historical upheavals, the Hue Temple of Literature remains a representative monument reflecting the Vietnamese tradition of honoring teachers and valuing scholarship, as well as the Confucian examination system of the Nguyen Dynasty. It also stands as evidence of Hue’s role as the political and cultural center of the country during the final period of the Vietnamese monarchy.

On 22 October, the Hue Monuments Conservation Center announced that the People’s Committee of Hue City had approved a project for the restoration, conservation, and adaptive rehabilitation of the Temple of Literature (Phase 1), with a total budget of 132 billion VND. The project will be implemented over three years and is expected to commence in the fourth quarter of 2025.

Architecture and Landscape

When intact, the Hue Temple of Literature complex was a large architectural ensemble consisting of nearly 20 structures of various sizes, including Dai Thanh Dien, Dong Vu, Tay Vu, Than Tru, Than Kho, Huu Van Duong, Duy Le Duong, the Tho Cong house, Dai Thanh Mon, Van Mieu Mon, Quan Duc Mon, Linh Tinh Mon, the surrounding defensive walls, and the royal landing pier on the bank of the Huong River. The entire complex was arranged along a solemn sacred axis, clearly reflecting the ritual ideology of Confucianism in the court architecture of the Nguyen Dynasty.

Looking inward from Dai Thanh Mon, the central structure is Dai Thanh Dien, the main sanctuary dedicated to Confucius. This is the most important architectural building of the entire complex. The hall was built on a high foundation measuring approximately 32 m in length and 25 m in width, following the trung thiem diep oc architectural style characteristic of Hue court architecture, with two overlapping roof tiers creating an imposing and dignified appearance. On both sides in front of Dai Thanh Dien stand Dong Vu and Tay Vu, each consisting of seven compartments arranged symmetrically, forming a complete ceremonial space.

Within the temple courtyard there are two stele pavilions facing each other. The pavilion on the right houses a stele engraved with an edict of Minh Mang titled “Cung giam bat dac liet tan than,” which stipulated that eunuchs were not to be ranked among civil officials. The pavilion on the left houses a stele engraved with an edict of Thieu Tri titled “Ngoai thich bat dac than chinh,” warning that members of the maternal relatives of the royal family should not participate in state affairs.

Outside Dai Thanh Mon, on the left stands Huu Van Duong, and on the right is Duy Le Duong. These buildings follow the architectural form of one main compartment with two side wings, serving as places where the emperor and officials could rest and adjust their ceremonial attire before entering the temple to perform rituals. In front of this area stand two rows of doctoral steles, consisting of 32 stone steles inscribed with the names of 293 doctoral laureates of the Nguyen Dynasty, from the first examination held under Minh Mang in 1822 to the final metropolitan examination in 1919 under Khai Dinh.

At the front of the Temple of Literature complex, near the riverbank, stands Linh Tinh Mon, a gate composed of four brick pillars decorated with enamel ornaments at the top. The plaque on the front side bears the four Chinese characters “Dao Tai Luong Gian” (meaning that moral principles exist between heaven and earth), while the reverse side reads “Trac Viet Thien Co,” praising the timeless value of learning and moral philosophy. On both sides of the gate stand steles inscribed “Khuyenh Cái Ha Ma,” reminding passersby to dismount from horses and lower their parasols as a sign of respect when passing the sacred site.

In addition to worshiping Confucius, the Hue Temple of Literature also venerates the Tu Phoi (the Four Associates): Nhan Tu, Tang Tu, Tu Tu, and Mencius, together with the Thap Nhi Triet (the Twelve Philosophers of Confucianism). In the two halls Dong Vu and Tay Vu are placed 14 altars dedicated to the Tien Hien and Tien Nho, figures who contributed to the transmission and development of Confucian doctrine. According to regulations of the Nguyen Dynasty, worship in the Temple of Literature used wooden spirit tablets (linh vi, moc chu, than chu) instead of statues, since the court considered statues insufficiently solemn for venerating sages.

The doctoral steles at Van Thanh Hue record the names, ages, and native places of 293 doctoral laureates, including many famous historical figures such as Phan Thanh Gian, Phan Dinh Phung, Tong Duy Tan, Nguyen Xuan On, Nguyen Khuyen, Chu Manh Trinh, Huynh Thuc Khang, along with many other distinguished scholars.

Overall, the architectural ensemble of the Hue Temple of Literature reflects both the strict ritual principles of Confucianism and the stature of the scholarly and examination center under the Nguyen Dynasty, forming a distinctive cultural space within the heritage complex of the former imperial capital of Hue.

Artifacts

At present, the Hue Temple of Literature preserves 32 stone steles recording the names of 293 doctoral laureates of the Nguyen Dynasty. These steles were erected to honor individuals who passed the Hoi examinations organized by the royal court, beginning with the first examination in the third year of Minh Mang (1822) and continuing until the final examination in 1919 under the reign of Khai Dinh.

Each stele is engraved with the full name, year of birth, and native place of the doctoral laureates, demonstrating the court’s tradition of honoring talented scholars. The steles are placed on stone turtle pedestals made of marble, a solemn form symbolizing the durability and permanence of learning and scholarly achievement.

Recognition

Van Thanh Hue is part of the Hue Monuments Complex, which was recognized by UNESCO as a World Cultural Heritage Site in 1993.

References

Phan Thuận An (2007), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Đà Nẵng.
Phạm Đức Thành Dũng, “Văn Thánh (Văn Miếu)”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, https://hueworldheritage.org.vn/Di-san/Chi-tiet/pid/1305/cid/87?tid=Van-Thanh-Van-Mieu.html
Khám phá di tích Văn Miếu hơn 200 năm tuổi tại Huế – Báo Quảng Ninh điện tử
Thu Thủy, Văn Miếu Huế – Nơi thờ Khổng tử và các môn đệ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Ngày truy cập 14/03/2026.

Tiếng Pháp (Français’)

Nom et position géographique

Le Van Mieu Hue, également appelé Van Thanh Hue ou Van Thanh Mieu Hue, est un édifice consacré au culte de Confucius et des sages du confucianisme. Il constitue également le Van Mieu officiel de la cour impériale sous la dynastie Nguyen. Le monument fut construit en 1808, sous le règne de Gia Long, et devint un centre symbolique représentant la tradition de respect envers les maîtres et l’érudition du pays à cette époque.

Le Van Mieu est édifié sur un vaste terrain situé sur la rive nord de la rivière Song Huong, dans le hameau An Binh, village An Ninh, à l’ouest de la Citadelle de Hue. Aujourd’hui, le Van Thanh se trouve sur la rue Van Thanh, dans la ville de Hue, à environ 1 km de la pagode Thien Mu Hue.

Histoire et personnages

Sous la dynastie Nguyen, le confucianisme fut particulièrement valorisé et devint un fondement idéologique essentiel de la cour impériale. La dynastie Nguyen considérait cette doctrine comme un instrument majeur pour maintenir l’ordre social, consolider les principes moraux et préserver l’autorité royale. Ainsi, de nombreux ouvrages architecturaux imprégnés de l’esprit confucéen furent construits et restaurés afin de diffuser et d’enraciner la pensée confucéenne dans la société, parmi lesquels Van Thanh Mieu Hue constitue l’exemple le plus représentatif. Le Van Thanh Hue est ainsi un symbole culturel et architectural illustrant clairement la période de prospérité du confucianisme durant la dernière époque féodale de l’histoire du Vietnam.

Le Van Mieu est dédié à Confucius, grand sage du confucianisme, que la postérité a honoré du titre « Van The Su Bieu », signifiant « maître de toutes les générations ». Dans la tradition culturelle d’Asie orientale, les pays influencés par le confucianisme tels que la Chine, la Corée, le Japon et le Vietnam ont tous construit des Van Mieu pour vénérer Confucius ainsi que les sages confucéens. Par conséquent, ces temples portent également plusieurs autres appellations comme Tien Su Mieu, Khong Tu Mieu, Chi Thanh Mieu ou Chi Thanh Tien Su Mieu.

Selon la tradition confucéenne, Confucius (551 – 479 av. J.-C.), de son vrai nom Khong Khau, naquit dans l’État de Lu (aujourd’hui dans la province du Shandong, en Chine). Il fut un grand penseur et éducateur de l’Orient. Il fonda l’école confucéenne et élabora un système philosophique mettant l’accent sur la bienveillance, les rites et l’ordre social. Après sa mort, le roi de l’État de Lu fit ériger un temple en son honneur dans sa ville natale de Khuc Phu. Par la suite, le culte de Confucius se répandit progressivement dans les pays influencés par la civilisation chinoise.

Au Vietnam, la construction d’un temple dédié à Confucius est attestée dès 1070, sous le règne de Ly Thanh Tong, lorsque le Van Mieu Quoc Tu Giam fut édifié dans la capitale Thang Long. À cet endroit, la cour fit ériger des statues de Confucius ainsi que de ses disciples et des sages confucéens tels que Chu Cong, Nhan Tu, Tang Tu, Tu Tu et Manh Tu pour leur rendre un culte. Cet ouvrage est considéré comme le premier Van Mieu du Vietnam. Les dynasties suivantes, notamment Tran, Ho et Hau Le, continuèrent à entretenir et à restaurer ce lieu de culte. Sous le règne de Le Thanh Tong, la cour commença à ériger des stèles des docteurs afin d’inscrire les noms des lauréats des concours impériaux, à partir des examens organisés sous Le Thai Tong. Aujourd’hui, 83 stèles subsistent encore, constituant un héritage exceptionnel de la tradition académique vietnamienne.

Au cours de l’expansion territoriale vers le Sud menée par les seigneurs Nguyen, le culte de Confucius fut également maintenu dans le Dang Trong. Un Van Mieu fut établi à Phu Xuan (Hue), dans le village Trieu Son, bien que la date exacte de sa construction ne soit pas clairement mentionnée dans les sources historiques. En 1770, sous le règne de Nguyen Phuc Khoat, le Van Mieu fut transféré dans la commune Long Ho et devint connu comme le Van Mieu du Dang Trong. Par la suite, le Van Mieu Hue actuel fut construit en 1808 sur l’actuelle rue Van Thanh, associé à la formation, au développement et aux transformations de la dynastie Nguyen à travers les règnes de Gia Long (construction), Minh Mang et Thieu Tri (achèvement).

Après l’unification du pays par Gia Long et la fondation de la dynastie Nguyen, la cour impériale décida de construire un Van Mieu national propre à la dynastie. L’édifice fut établi à son emplacement actuel en 1808, sur la rive de la rivière Song Huong, dans le hameau An Binh, village An Ninh, à l’ouest de la citadelle de Hue. L’ancien Van Mieu fut conservé et transformé en Khai Thanh Tu, lieu de culte dédié aux parents de Confucius. La construction du nouveau Van Mieu s’étendit du 17 avril au 18 septembre 1808. À cette occasion, l’empereur Gia Long ordonna également la fabrication de nouveaux objets rituels et remplaça les statues des sages par des tablettes votives, conformément aux rites confucéens.

Sous le règne de Gia Long, la cour n’organisait que les examens Huong, c’est pourquoi aucune stèle de docteurs ne fut alors érigée au Van Mieu Hue. Sous le règne de Minh Mang, lorsque les examens Hoi commencèrent à être organisés, la cour fit ériger des stèles portant les noms des lauréats. Ces « tien si de danh bi » furent progressivement installées dans la cour du Van Mieu à partir de 1831 et jusqu’en 1919, année du dernier examen Hoi sous le règne de Khai Dinh.

Durant toute la période de la dynastie Nguyen, le Van Mieu Hue fut plusieurs fois restauré et complété par de nouvelles constructions. Des restaurations importantes eurent lieu en 1818 (sous Gia Long), 1820, 1822, 1830, 1840 (sous Minh Mang), ainsi qu’en 1895 et 1903 sous le règne de Thanh Thai. Cependant, en 1947, dans le contexte de la guerre lorsque l’armée française reprit Hue et s’installa dans cette zone, le monument subit de graves dommages. Afin de protéger les objets rituels importants, les tablettes votives du Van Thanh furent transférées à la pagode Thien Mu.

Malgré les nombreuses transformations de l’histoire, le Van Mieu Hue demeure un monument représentatif illustrant la tradition de respect envers les maîtres et le système des examens confucéens de la dynastie Nguyen. Il constitue également un témoignage du rôle de Hue en tant que centre politique et culturel du pays durant la dernière période monarchique du Vietnam.

Le 22 octobre, le Centre de conservation des monuments de l’ancienne capitale de Hue a annoncé que le Comité populaire de la ville de Hue avait approuvé un projet de restauration, de conservation et de réhabilitation adaptative du Van Mieu (phase 1), avec un budget total de 132 milliards de dongs. Le projet sera réalisé sur trois ans et devrait commencer au quatrième trimestre 2025.

Architecture et paysage

À son apogée, l’ensemble architectural du Van Mieu Hue constituait un vaste complexe comprenant près de 20 constructions de différentes dimensions telles que : Dai Thanh Dien, Dong Vu, Tay Vu, Than Tru, Than Kho, Huu Van Duong, Duy Le Duong, la maison Tho Cong, Dai Thanh Mon, Van Mieu Mon, Quan Duc Mon, Linh Tinh Mon, un système d’enceintes fortifiées ainsi qu’un embarcadère impérial sur la rive de la rivière Song Huong. L’ensemble des édifices est organisé selon un axe sacré central, reflétant clairement l’esprit cérémoniel du confucianisme dans l’architecture impériale de la dynastie Nguyen.

En regardant depuis Dai Thanh Mon vers l’intérieur, on aperçoit au centre Dai Thanh Dien, lieu de culte dédié à Confucius. Il s’agit de l’édifice le plus important de tout le complexe. Le sanctuaire est construit sur une plateforme élevée d’environ 32 m de long et 25 m de large, avec une structure trung thiem diep oc caractéristique de l’architecture impériale de Hue, comportant deux niveaux de toiture superposés qui lui confèrent une apparence majestueuse et solennelle. De chaque côté, à l’avant du Dai Thanh Dien, se trouvent Dong Vu et Tay Vu, deux bâtiments symétriques comprenant chacun sept travées, formant un espace rituel complet.

Dans la cour du temple se trouvent deux pavillons de stèles disposés face à face. Le pavillon de droite abrite une stèle gravée d’un édit de Minh Mang portant l’inscription « Cung giam bat dac liet tan than », stipulant que les eunuques ne peuvent être classés parmi les mandarins. Le pavillon de gauche contient une stèle gravée d’un édit de Thieu Tri intitulé « Ngoai thich bat dac than chinh », rappelant que les membres de la famille maternelle de la dynastie ne doivent pas intervenir dans les affaires politiques.

À l’extérieur de Dai Thanh Mon, à gauche se trouve Huu Van Duong, et à droite Duy Le Duong. Ces bâtiments, de type une travée et deux ailes, servaient de lieux où l’empereur et les mandarins pouvaient se reposer et ajuster leurs costumes cérémoniels avant de pénétrer dans le temple pour accomplir les rites. Devant cette zone se trouvent deux rangées de stèles des docteurs, comprenant 32 stèles de pierre inscrivant les noms de 293 docteurs de la dynastie Nguyen, depuis le premier examen sous Minh Mang (1822) jusqu’au dernier examen Hoi en 1919 sous Khai Dinh.

À l’avant du complexe du Van Mieu, près de la rive du fleuve, se trouve Linh Tinh Mon, une porte composée de quatre piliers en briques, dont la partie supérieure est décorée de phap lam. Sur la face avant est gravée l’inscription chinoise « Dao Tai Luong Gian », signifiant que la voie morale existe entre le ciel et la terre, tandis que la face arrière porte les mots « Trac Viet Thien Co », louant la valeur intemporelle de la voie de l’érudition. De chaque côté de l’entrée sont également placées des stèles « Khuyenh cai ha ma », rappelant aux passants de descendre de cheval et d’abaisser leurs parasols en signe de respect lorsqu’ils passent devant ce lieu sacré.

Le Van Mieu Hue ne se limite pas au culte de Confucius ; il honore également les Tu Phoi comprenant Nhan Tu, Tang Tu, Tu Tu et Manh Tu, ainsi que les Thap Nhi Triet du confucianisme. Dans les deux bâtiments Dong Vu et Tay Vu sont disposés 14 autels dédiés aux Tien Hien et Tien Nho, personnages ayant contribué à la diffusion et au développement de la doctrine confucéenne. Selon les règlements de la dynastie Nguyen, les rites du Van Mieu utilisaient uniquement des tablettes votives en bois (linh vi, moc chu, than chu) au lieu de statues, car la cour considérait que les statues manquaient de solennité pour honorer les sages.

Les stèles des docteurs du Van Thanh Hue inscrivent clairement les noms, l’âge et l’origine de 293 docteurs, parmi lesquels figurent de nombreuses personnalités célèbres de l’histoire vietnamienne telles que Phan Thanh Gian, Phan Dinh Phung, Tong Duy Tan, Nguyen Xuan On, Nguyen Khuyen, Chu Manh Trinh et Huynh Thuc Khang, ainsi que de nombreux autres érudits.

Dans son ensemble, l’architecture du Van Mieu Hue exprime à la fois la rigueur normative du confucianisme et l’importance du centre académique et des examens impériaux sous la dynastie Nguyen, créant ainsi un espace culturel remarquable au sein du patrimoine monumental de l’ancienne capitale de Hue.

Objets conservés

Au Van Mieu Hue, il subsiste actuellement 32 stèles de pierre gravées des noms de 293 docteurs de la dynastie Nguyen. Ces stèles furent érigées pour honorer les lauréats des examens Hoi organisés par la cour impériale, depuis le premier examen en 1822, troisième année du règne de Minh Mang, jusqu’au dernier examen en 1919, sous Khai Dinh.

Chaque stèle porte les noms, l’année de naissance et l’origine des docteurs, illustrant la tradition de valorisation des talents par la cour impériale. Les stèles reposent sur des socles en forme de tortue sculptés dans le marbre, symbole de stabilité et de pérennité du savoir et de la tradition académique.

Classement

Le Van Thanh Hue fait partie du Complexe des monuments de l’ancienne capitale de Hue, reconnu par l’UNESCO comme patrimoine culturel mondial en 1993.

Références

Phan Thuận An (2007), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Đà Nẵng.
Phạm Đức Thành Dũng, “Văn Thánh (Văn Miếu)”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, https://hueworldheritage.org.vn/Di-san/Chi-tiet/pid/1305/cid/87?tid=Van-Thanh-Van-Mieu.html
Khám phá di tích Văn Miếu hơn 200 năm tuổi tại Huế – Báo Quảng Ninh điện tử
Thu Thủy, Văn Miếu Huế – Nơi thờ Khổng tử và các môn đệ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Ngày truy cập 14/03/2026.

Tiếng Trung (中文)

名称与地理位置

顺化文庙，又称顺化文圣或顺化文圣庙，是供奉孔子及儒家先贤的祭祀建筑，同时也是阮朝时期朝廷的官方文庙。该建筑建于1808年嘉隆皇帝在位时期，成为当时国家尊师重道与学术传统的重要象征中心。

文庙建在一片宽阔的土地上，位于香江（Song Huong）北岸，属安平村（An Binh）、安宁社（An Ninh）范围，处于顺化京城西侧。如今，文圣庙位于顺化市文圣街，距离天姥寺（Chua Thien Mu Hue）约1公里。

历史与人物

在阮朝时期，儒学受到特别推崇，并成为朝廷重要的思想基础。阮朝将这一学说视为维持社会秩序、巩固道德规范以及维护王朝统治的重要工具。因此，许多具有浓厚儒家色彩的建筑被修建和整修，以传播并深化儒学精神在社会生活中的影响，其中最具代表性的便是顺化文圣庙。顺化文圣庙既是一座文化—建筑象征，也清晰反映了儒学在越南历史最后一个封建王朝时期的兴盛阶段。

文庙供奉儒学至圣孔子。孔子被后世尊称为“万世师表”，即万世之师。在东亚文化传统中，凡受儒学影响的国家，如中国、朝鲜、日本以及越南，都建立文庙以祭祀孔子及儒家先贤。因此，文庙亦有多种名称，如先师庙、孔子庙、至圣庙或至圣先师庙。

按照儒家传统，孔子（公元前551—前479年），名丘，生于鲁国（今中国山东省），是东方伟大的思想家和教育家。他创立儒家学派，建立了一套强调仁义道德、礼仪规范与社会秩序的思想体系。孔子去世后，鲁国国君在其故乡曲阜建立庙宇祭祀。从此，对孔子的祭祀逐渐传播至整个受汉文化影响的地区。

在越南，最早建立孔子庙的记录可追溯至1070年李圣宗统治时期，当时在升龙京城修建了文庙国子监。朝廷在此塑立孔子及其弟子与儒家先贤的雕像进行供奉，如周公、颜子、曾子、子思、孟子等。这座建筑被视为越南第一座文庙。随后，陈朝、胡朝与后黎朝都继续维护并修缮这一祭祀场所。到黎圣宗时期，朝廷开始建立进士碑以记录科举考试中考中的人物，自黎太宗时期的科举开始刻碑。现今仍存83块石碑，成为越南科举传统的重要文化遗产。

在阮主向南扩展疆域的过程中，对孔子的祭祀也在南方政权（Dang Trong）继续保持。当时在富春（Phu Xuan，今顺化）建立了一座文庙，设在朝山村（Trieu Son），但具体建造时间在史料中未有明确记载。至1770年阮福阔统治时期，文庙迁至龙湖社（Long Ho），并成为南方政权的文庙。此后，顺化文庙于1808年在现今文圣街所在地重建，并与阮朝的形成、发展及兴衰紧密相连，历经嘉隆（创建）、明命与绍治时期逐渐完善。

嘉隆皇帝统一国家并建立阮朝之后，朝廷决定修建一座新的文庙，作为王朝的国家文庙。该工程于1808年在香江岸边现址兴建，属于安平村、安宁社、顺化京城西侧地区。旧文庙被保留下来并改为启圣祠，用以祭祀孔子的父母。新文庙的建设自1808年4月17日开始，至同年9月18日完成。与此同时，嘉隆皇帝还下令重新制作全部祭祀器物，并以神位牌取代原先的圣贤塑像，以符合儒家祭祀礼制。

在嘉隆时期，朝廷仅举行乡试，因此顺化文庙尚未建立进士碑。到明命时期，随着会试的举行，朝廷开始建立石碑记录考中者姓名。“进士题名碑”自1831年起陆续立于文庙庭院，持续至1919年启定皇帝时期举行的最后一次会试。

在整个阮朝时期，顺化文庙多次得到修缮与扩建。较为重要的修缮发生在1818年（嘉隆时期）；1820年、1822年、1830年、1840年（明命时期）；以及1895年与1903年（成泰时期）。然而，1947年战争期间，法国军队重新占领顺化并在该地区驻扎，文庙建筑遭到严重破坏。为了保护重要文物，文圣庙中的神位牌被转移至天姥寺保存。

经历多次历史变迁后，顺化文庙依然是一处重要历史遗迹，体现了阮朝尊师重道的文化传统与儒学科举制度，同时也是顺化在越南最后一个君主时代作为政治与文化中心的重要见证。

2025年10月22日，顺化古都遗迹保护中心宣布，顺化市人民委员会已批准文庙遗迹修复与适应性保护工程（第一阶段），总投资1320亿越南盾。项目实施周期为三年，预计于2025年第四季度开工。

建筑与景观

在保存完整时期，顺化文庙是一处规模宏大的建筑群，包含近二十座大小建筑，如：大成殿、东庑、西庑、神厨、神库、右文堂、睿礼堂、土公祠、大成门、文庙门、观德门、灵星门、罗城墙系统以及位于香江岸边的御用码头。整体建筑沿一条严格的神道轴线布局，体现出阮朝宫廷建筑中鲜明的儒家礼制思想。

从大成门进入后，中央位置便是大成殿——供奉孔子的主要殿宇，也是整个文庙最重要的建筑。大殿建于高台之上，长约32米，宽约25米，采用顺化宫廷建筑典型的“重檐叠屋”结构，两层屋顶上下叠置，显得庄严宏伟。大成殿前方左右分别为东庑与西庑，每侧七间，对称布局，形成完整的祭祀空间。

在庙院内还设有两座碑亭相对而立。右侧碑亭立有明命皇帝的诏谕碑，题为“宫监不得列进身”，规定太监不得列入官员之列。左侧碑亭立有绍治皇帝的诏谕碑，题为“外戚不得亲政”，告诫皇族外戚不得参与政务。

大成门外侧，左边为右文堂，右边为睿礼堂。这些建筑为一间两厢式结构，供皇帝与官员在进入文庙行礼前休息、整肃礼服之用。其前方排列着两列进士碑，共32块石碑，记录了阮朝293位进士的姓名，从明命三年（1822）首次科举到1919年启定时期最后一次会试。

在文庙前方靠近江岸处，设有灵星门，这是一座由四根砖柱组成的门楼，顶部装饰有法蓝彩釉。门前匾额刻有汉字“道在两间”（意指道义存在于天地之间），背面题“卓越千古”，赞颂道学超越时代的价值。门前两侧还立有“倾盖下马”碑，提醒过往行人经过此地须下马、收伞，以示对圣贤的尊敬。

顺化文庙除供奉孔子外，还供奉“四配”：颜子、曾子、子思、孟子，以及儒家的“十二哲”。东庑与西庑设有十四座祭案，供奉传播与发展儒家思想的先贤与先儒。按照阮朝礼制规定，文庙祭祀均使用木制神位牌（灵位、木主、神主），而不使用塑像，因为朝廷认为以雕像祭祀圣贤有失庄重。

文圣庙中的进士碑详细刻录了293位进士的姓名、年龄与籍贯，其中包括越南历史上许多著名人物，如潘清简、潘廷逢、宋维新、阮春温、阮劝、朱孟贞、黄叔沆等，以及许多著名科举人才。

总体而言，顺化文庙的建筑布局既体现了儒家礼制的严谨规范，也展现了阮朝时期学术与科举中心的规模与地位，在顺化古都遗迹群中形成独特而重要的文化空间。

文物

目前顺化文庙仍保存有32块石碑，上面刻有阮朝293位进士的姓名。这些石碑用于记录会试中考中的人物，自明命三年（1822）首次科举开始建立，延续至1919年启定时期的最后一次科举。

每块石碑上均刻有进士的姓名、出生年份与籍贯，体现了朝廷尊崇贤才的传统。石碑置于大理石龟形底座之上，形式庄重，象征学术与科举传统的稳固与长久。

遗产地位

顺化文圣庙属于顺化古都遗迹群的一部分，该遗迹群于1993年被联合国教科文组织列入世界文化遗产名录。

参考资料

Phan Thuận An (2007), Kiến trúc cố đô Huế, Nxb Đà Nẵng.
Phạm Đức Thành Dũng, “Văn Thánh (Văn Miếu)”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, https://hueworldheritage.org.vn/Di-san/Chi-tiet/pid/1305/cid/87?tid=Van-Thanh-Van-Mieu.html
Khám phá di tích Văn Miếu hơn 200 năm tuổi tại Huế – Báo Quảng Ninh điện tử
Thu Thủy, Văn Miếu Huế – Nơi thờ Khổng tử và các môn đệ – Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Ngày truy cập 14/03/2026.