Giới thiệu chung
Chùa Huyền Thiên, hay được biết đến với tên chữ là Huyền Thiên cổ quán, đặt tại số 54 phố Hàng Khoai, phường Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, là một trong bốn quán linh thiêng của kinh thành Thăng Long trong lịch sử của Đạo Giáo. Các quán khác bao gồm Đế Thích quán (nay là chùa Vua ở phố Thịnh Yên), Chân Vũ quán (hay đền Quán Thánh ở phố Quán Thánh), và Đồng Thiên quán (hiện là chùa Kim Cổ ở phố Đường Thành).
Chùa Huyền Thiên được xây dựng nhằm thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, một vị thánh quan trọng trong đạo Giáo. Nơi này cũng là đền thờ Phật và Mẫu, phản ánh sự đa dạng và hòa hợp giữa tín ngưỡng đạo Giáo và tín ngưỡng dân gian tại Việt Nam. Đồng thời, chùa Huyền Thiên là một biểu tượng của sự độc đáo trong văn hóa Việt Nam, hội tụ ba loại hình đền, chùa, và quán trong một không gian duyên dáng. Chùa này thuộc hệ phái Bắc tông, một trong những phái của đạo Phật phổ biến ở Việt Nam.
Lược sử
Chùa Huyền Thiên, hay còn được biết đến với tên gọi Huyền Thiên cổ quán, không có thông tin cụ thể về thời điểm xây dựng, tuy nhiên, theo bài thơ vịnh quán của cụ Trần Nguyên Đán (1326 – 1390), cho biết rằng quán này đã xuất hiện từ thế kỉ XIV. Kể từ đó, chùa đã trải qua nhiều giai đoạn tu bổ và phục dựng:
- Trong thời kỳ Thiệu Bình (1439) và Cảnh Trị (1668), chùa đã được tu bổ để duy trì và làm mới kiến trúc của mình.
- Vào cuối thời Lê, khi đạo Giáo suy tàn, quán đã chuyển đổi thành một ngôi chùa.
Thời kỳ Nguyễn là thời điểm chùa Huyền Thiên trải qua nhiều công đoạn trùng, tôn tạo và sửa chữa. Cụ thể, vào thời Tự Đức (1868) và Bảo Đại (1930), chùa đã trải qua những đợt tu bổ, làm cho nó trở nên rộng lớn và khang trang, đồng thời mang đậm nét kiến trúc thời Nguyễn.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp năm 1947, chùa Huyền Thiên đóng vai trò quan trọng trong trận chiến tại chợ Đồng Xuân, khiến cho nó bị tàn phá nặng nề. Tượng Đức Huyền Thiên cao 3,5m, được tạc từ gỗ trầm hương từ thời Vĩnh Tộ thứ 10 (1628), bị đốt thành tro. Sư bà Thích Đàm Mùi, cùng nhiều người tự vệ, đã hy sinh dưới chân bệ Phật. Chính vì những sự kiện này, Huyền Thiên cổ quán không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là một biểu tượng cách mạng.
Từ năm 1948, sư cụ Thích Đàm Huệ đã dẫn đầu nỗ lực phục dựng chùa, kêu gọi sự hỗ trợ từ cộng đồng và du khách để tạo lại tượng và khôi phục chùa theo bố cục ban đầu. Năm 2014, chùa đã trải qua quá trình trùng tu để khôi phục và bảo tồn giá trị lịch sử sau nhiều năm bị lấn chiếm và xuống cấp.
Kiến trúc
Chùa Huyền Thiên cổ quán được thiết kế theo kiểu “nội công ngoại quốc” với bố cục tổ chức linh hoạt. Từ khu vực ngoài cổng môn, gồm cổng nghi môn, gác chuông, sân và hai nhà bia, hai giếng cổ, đến nhà bái đường kiểu vọng lâu 2 tầng 8 mái, nơi thờ thần Huyền Thiên. Sân đường chạy dọc như thượng điện, kết nối với hai nhà ngang phía sau. Hai dãy hành lang, hiện được sử dụng làm nhà khách, nằm ở hai đầu hồi của chùa.
Chính điện của chùa được bài trí một cách trang nghiêm và tôn trọng. Ngoài ra, chùa Huyền Thiên còn lưu giữ nhiều tác phẩm nghệ thuật gỗ có giá trị, bao gồm tượng các vị Bồ Tát như Quan Âm, Đại Thế Chí Bồ Tát, Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, Phổ Hiền Bồ Tát, cũng như tượng hai vị Hộ Pháp (mỗi tượng cao 3m),… Điện Mẫu trong hậu cung được trang trí đầy đủ theo đúng khuôn phép tín ngưỡng dân gian, là nơi thờ Mẫu với sự trang nghiêm và tôn kính.
Di vật
Chùa Huyền Thiên được trang trí bằng một tấm bia đá được dựng từ năm 1668, trong thời kỳ của vua Lê Huyền Tông. Mặc dù bề mặt của tấm bia đá này đã bị vỡ và nhiều chữ đã mất, nhưng may mắn, trước năm 1945, Học viện Viễn Đông Bác cổ đã tiến hành in lại và bảo quản tấm bia này tại Viện Nghiên cứu Hán – Nôm. Trên tấm bia có ghi chú rằng: “quán được tô tượng, trùng tu tam quan, gác chuông, hành lang, thiêu hương, thượng điện, tương Tự như kiểu các ngôi chùa lớn thời Trần – Lê”. Ngoài ra, tấm bia còn ghi lại thông tin về việc “đúc chuông mới và san khắc sách Thánh đạo giáo kinh khoa, cả thảy 4 quyển lưu tại bản quán”.
Quá trình trùng tu này được thực hiện với quy mô lớn, và được chúa Trịnh ban lệnh chỉ đạo, với sự đóng góp công đức của nhiều cung tần trong phủ chúa và các quan lại trong triều.
Ngoài tấm bia chính, chùa Huyền Thiên còn lưu giữ nhiều văn bia cổ khác, như Huyền Thiên quán bi kí (năm Vĩnh Hựu thứ 5 – 1739), Huyền Thiên quán trùng tu bi kí (Bảo Đại thứ 5 – 1930), Trùng tu Huyền Thiên quán bi kí (Tự Đức thứ 21 – 1868),… Mỗi văn bia này đều là một phần quan trọng của di sản văn hóa và lịch sử của chùa.
Sự kiện
Lễ hội chùa Huyền Thiên được tổ chức 5 năm một lần vào ngày 3/3 và 9/9 âm lịch.
Chùa Huyền Thiên được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 2008.
_______________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Huyen Thien Pagoda, or Huyen Thien Ancient Monastery, located in Hanoi, is one of the four sacred sites in the ancient Thang Long citadel’s history of Daoism. The pagoda is built to worship Huyen Thien Tran Vu and also serves as a place of worship for Buddha and the Mother Goddess, reflecting the harmony between Daoism and folk beliefs in Vietnam. This pagoda belongs to the Northern School of Daoism.
The history of the pagoda dates back to the 14th century, according to the poetic verses of Tran Nguyen Dan. Undergoing various restoration stages throughout dynasties, Huyen Thien Pagoda is a historical relic and a revolutionary symbol, especially during the resistance against the French in 1947.
The pagoda’s architecture is designed in a unique “internal work, external relations” style, featuring various structures such as stelae houses, a road-side temple, upper hall, bell tower, and corridors. The main hall and the Mother’s temple are decorated with seriousness and house numerous valuable wooden artworks.
Huyen Thien Pagoda preserves a stone stele from 1668, reprinted by the Far East Academy. Besides the main stele, there are many other inscribed steles documenting the history and significant events of the pagoda.
The pagoda festival is held every 5 years on the 3rd and 9th lunar months. Huyen Thien Pagoda has been classified as a National Architectural Artistic Monument since 2008.
Tiếng Trung (Chinese)
玄天寺，又称玄天古券，位于河内，是道教在古代昇龙城的四大圣地之一。寺庙建于崇文天神，也是供奉佛和母亲的地方，反映了越南道教和民间信仰之间的和谐。该寺属于北宗。
寺庙的历史可以追溯到14世纪，据陈元丹的诗歌记载。在朝代的不同阶段经历了多次修复，玄天寺是历史的见证和革命的象征，尤其是在1947年反法战争中。
寺庙的建筑设计采用了独特的“内务外事”风格，包括许多建筑，如碑楼、路边庙宇、上殿、钟楼和走廊。主殿和母亲庙都以庄重的装饰，收藏着许多珍贵的木艺品。
玄天寺保存有1668年的石碑，由远东学院重印。除了主碑外，还有许多其他铭刻石，记录了寺庙的历史和重要事件。
寺庙节每5年举行一次，农历3月和9月的第3天。玄天寺自2008年以来被列为国家建筑艺术纪念物。
Tiếng Pháp (French)
Le temple Huyen Thien, ou l’ancien monastère de Huyen Thien, situé à Hanoi, est l’un des quatre sites sacrés de la citadelle ancienne de Thang Long dans l’histoire du taoïsme. Le temple est construit pour rendre hommage à Huyen Thien Tran Vu et sert également de lieu de culte pour le Bouddha et la Déesse Mère, reflétant l’harmonie entre le taoïsme et les croyances populaires au Vietnam. Ce temple appartient à l’École du Nord du taoïsme.
L’histoire du temple remonte au XIVe siècle, selon les vers poétiques de Tran Nguyen Dan. Subissant diverses étapes de restauration à travers les dynasties, le temple Huyen Thien est un vestige historique et un symbole révolutionnaire, surtout pendant la résistance contre les Français en 1947.
L’architecture du temple est conçue dans un style unique de “travail interne, relations externes”, présentant diverses structures telles que des maisons de stèles, un temple en bord de route, un hall supérieur, une tour de cloche et des couloirs. Le hall principal et le temple de la Mère sont décorés avec sérieux et abritent de nombreuses œuvres d’art en bois de grande valeur.
Le temple Huyen Thien conserve une stèle de pierre datant de 1668, réimprimée par l’Académie d’Extrême-Orient. Outre la stèle principale, de nombreuses autres stèles inscrites documentent l’histoire et les événements significatifs du temple.
Le festival du temple est organisé tous les 5 ans les 3e et 9e mois lunaires. Le temple Huyen Thien a été classé Monument National d’Art Architectural depuis 2008.
